# مزح — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AD/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B2%D8%AD/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مزح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AD.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: مزح

باب الحاء والزاي والميم معهما
ح ز م، ز ح م، م ز ح، ز م ح، ح م ز، م ح ز كلهن مستعملات
حزم:
المِحْزَم: حِزامة البقل، وهو الذي تُشَدُّ به الحُزْمة، حَزَمَه يحزِمُه حَزْماً.
والحِزامُ للدابَّة والصبَّيّ في مَهْده. والمِحْزَم: الذي يَقَع عليه الحِزام من الصَّدْر.
والحَزيم: موضِع الحزِام من الصَّدْر والظَّهْرِ كله ما استدارَ به، يقال: شَدَّ حَزيمَه وشَمَّرَ، قال:
شَيْخٌ إذا حُمِّلَ مَكـروهةً		شدَّ الحَيازيمَ لها والحَزيمْ
والحَيْزُوم: وَسَط الصَّدْر حيث يلتقي فيه رُؤوسُ الجَوانح فوقَ الرُّهابة بحِيال الكاهل، قال ذو الرمة:
تَكادُ تَنْقَضُّ مِنْهُنَّ الحَيازيمُ
والحَيْزوم: اسم فَرَس جِبْريل -عليه السلام-.
والحَزْم أيضاً َضْبُطَك أمرَكَ وأخْذُكَ فيه بالثقة، حَزُمَ الرجُلُ حَزامةً فهو حازم ذو حَزْمة.
والحَزْم: ما احتَزَمَ السَّيْل من نَجَوات الأرضِ والظُهور، وجمعُه حُزُوم.
زحم:
زَحَمَ القَوْمُ بَعضُهم بعضاً من شِدَّة الزِّحام إذا ازدَحموا.
والأمواجُ تَزْدَحِم، قال:
تَزَاحُمَ المَوْجِ إذا الموجُ التَطَمْ
جعل مصدر ازدَحَمَ تَزاحُماً.
والفيل والثَّوْر يُكَنَّيانِ أبا مُزاحِم.
ومُزاحم أو أبو مُزاحِم: أوّل خاقانٍ ولَيَ التُّرْكَ وقاتَلَ العرب،فقُتِل زَمَنَ أَسَد بن عبد الله القسري.
مزح:
المِزاح مصدر كالمُمازَحة، والمُزاحُ الاسم، قال:
ولا تَمْزَح فإن المَزْحَ جَهْلٌ		وبَعضُ الشرِّ يبدَؤُه المُزاح
مَزَحَ يَمْزَحُ مَزْحاً ومُزاحاً ومُزاحةً.
زمح:
الزَّوْمَح والزُّمَّحُ: الأسود القبيح من الرجال، ويقال: الزُّمَّح الضيِّق الخُلُق، قال بعض قريش:
لازُمَّحـيّينَ إذا جـئْتَـهـم		وفي هِياج الحَربِ كالأَشْبُلِ
والزُّمّاح: طائرٌ عظيم
حمز:
حَمَزَ اللَّؤْمُ فُؤاده وقلبَه أيْ: أوجَعَه، قال الشماخ بن ضرار:
فلما شراها فاضَتِ العَيْنُ عَـبْـرَةً		وفي الصَّدْرِ حُزاّزٌ من اللَّوم حامِزُ
الحامِز: الشديدُ من كلِّ شيء. ورحلٌ حامِزُ الفؤاد: شديدُه.
وقال ابن عبّاس: أفضل الشياء أحمزها أي: أَشَدُّها وأَمتَنُها
محز:
المَحْزُ: النِكاح، تقول: مَحَزَها، قال جرير:
مَحَزَ الفرذقُ أُمَّه من شاعرِ

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الزاي** ve **الميم** onlarla birlikte
**ح ز م**، **ز ح م**، **م ز ح**، **ز م ح**، **ح م ز**، **م ح ز**: hepsi kullanımdadır.

**حزم**:
**المِحْزَم**: sebzenin bağı; o, demetin kendisiyle sıkıca bağlandığı şeydir; **حَزَمَه** onu **يحزِمُه** bağlar, **حَزْماً**.
Ve **الحِزامُ** binek hayvanı için ve beşikteki çocuk için (olan kuşaktır). Ve **المِحْزَم**: göğüsten **الحِزام**’ın üzerine düştüğü (yer)dir.
Ve **الحَزيم**: göğüsten ve sırttan kuşağın yeri; onunla çevrelenmiş olanın hepsi; denir: **شَدَّ حَزيمَه** ve sıvadı; dedi ki:
ŞEYH, kendisine bir hoşnutsuzluk yüklendiği vakit		ona **الحَيازيمَ**’i ve **الحَزيمْ**’i sıkar
Ve **الحَيْزُوم**: göğsün ortası; orada, yanların başları **الرُّهابة**’nin üstünde, **الكاهل**’in hizasında birleşir; Zû’r-Rumme dedi ki:
Neredeyse onlardan **الحَيازيمُ** parçalanıp düşecek
Ve **الحَيْزوم**: Cebrâil’in -aleyhi’s-selâm- atının adıdır.
Ve **الحَزْم** ayrıca: işini sağlam tutman ve onda güvenle tutman; **حَزُمَ** adam **حَزامةً** (sağlamlıkla) oldu; o, **حازم**dir, **ذو حَزْمة** (sağlam tutuş sahibi).
Ve **الحَزْم**: selin, yerin yüksekçelerinden ve sırtlarından kuşandığı (toplayıp çevrelediği) şeydir; çoğulu **حُزُوم**’dur.

**زحم**:
**زَحَمَ** kavim, şiddetli sıkışıklıktan dolayı birbirini itti; **ازدَحموا** (sıkıştılar) ise.
Ve dalgalar **تَزْدَحِم** (sıkışır); dedi ki:
Dalganın sıkışması, dalga çarpıştığı vakit
**ازدَحَمَ**’ın masdarını **تَزاحُماً** kıldı.
Ve fil ile boğa, **أبا مُزاحِم** diye kinayelenir.
Ve **مُزاحم** yahut **أبو مُزاحِم**: Türklerin başına geçen ve Araplarla savaşan ilk hakan; **أَسَد بن عبد الله القسري** zamanında öldürüldü.

**مزح**:
**المِزاح** masdardır; **المُمازَحة** gibi; ve **المُزاحُ** isimdir; dedi ki:
Şakalaşma; çünkü **المَزْحَ** cehalettir		ve şerrin bir kısmını **المُزاح** başlatır
**مَزَحَ** **يَمْزَحُ** **مَزْحاً** ve **مُزاحاً** ve **مُزاحةً**.

**زمح**:
**الزَّوْمَح** ve **الزُّمَّحُ**: erkeklerden çirkin siyah (kimse); ve denir: **الزُّمَّح** dar huylu (kimsedir); Kureyş’ten biri dedi ki:
Onlara geldiğin vakit **لازُمَّحـيّينَ** (yoktur)		savaşın kızışmasında ise aslan yavruları gibi
Ve **الزُّمّاح**: büyük bir kuştur.

**حمز**:
**حَمَزَ** kınama onun gönlünü ve kalbini; yani: ona acı verdi; Dırâr oğlu Şemmâh dedi ki:
Onu satın alınca göz yaş döktü		ve göğüste kınamadan **حُزاّزٌ** (bir sızı) **حامِزُ** (acıtan)dır
**الحامِز**: her şeyden şiddetli olandır. Ve **رحلٌ حامِزُ الفؤاد**: onun şiddetlisidir.
Ve İbn Abbâs dedi ki: şeylerin en faziletlisi **أحمزها**’dır; yani: en şiddetlisi ve en sağlamıdır.

**محز**:
**المَحْزُ**: nikâhtır; dersin: **مَحَزَها**; Cerîr dedi ki:
**مَحَزَ** el-Ferezdak, şairden annesini
