# مزع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B2%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: مزع

المَزْعُ: شدّةُ السير؛ قال النابغة:
والخَيْلَ تَمْزَعُ غَرْباً في أَعِنَّتها،
كالطَّيْرِ تَنْجُو من الشُّؤْبُوبِ ذي البَرَدِ
مَزَعَ البعيرُ في عَدْوِه يَمْزَعُ مَزْعاً: أَسْرَع في عَدْوه، وكذلك الفرسُ والظبْيُ، وقيل: العَدْو الخفيف، وقيل: هو أَوّل العدْو وآخر المشْي. ويقال للظبي إِذا عَدا: مَزَعَ وقَزَعَ، وفرس مِمْزَعٌ؛ قال طفيل:وكلّ طَمُوحِ الطَّرْفِ شَقَّاءَ شَطْبةٍ
مُقَرِّبةِ كَبْداءَ جَرْداءَ مِمْزَعِ
والمَزْعِيُّ: النَّمّامُ، وقد يكون السيّارَ بالليل. والقنافِذُ تَمْزَعُ بالليل مَزْعاً إِذا سَعَتْ فأَسْرَعَتْ؛ وأَنشد الرياشي لعبدة بن الطبيب يضرب مثلاً للنمام:
قومٌ، إِذا دَمَسَ الظّلامُ عليهمُ،
حَدَجُوا قَنافِذَ بالنميمةِ تَمْزَعُ
لبن الأَعرابي: القُنْفُذُ يقال لها المَزّاعُ. ومَزَعَ القُطْنَ يَمْزَعُه مَزْعاً: نَفَشَه. ومَزَّعَتِ المرأَةُ القطنَ بِيَدِها إِذا زَبَّدَتْه وقَطَّعَتْه ثم أَلَّفَتْه فجوّدته بذلك. والمُزْعةُ: القِطْعةُ من القُطْنِ والرِّيشِ واللحم ونحوِها. والمِزْعةُ، بالكسر، من الريش والقطن مثل المِزْقةِ من الخِرَقِ، وجمعها مِزَعٌ؛ ومنه قول الشاعر يصف ظليماً: مِزعٌ يُطَيِّره أَزَفُّ خَذُومُ
أَي سريع. ومُزاعةُ الشيء: سُقاطَتُه. ومَزَّعَ اللحمَ فَتَمزَّع: فَرَّقَه فتفرق. وفي حديث جابر: فقال لهم تَمَزَّعُوه فأَوفاهُمُ الذي لهم أَي تقاسَموه وفَرَّقُوه بينكم. والتَّمزِيعُ: التفْرِيقُ. يقال: مَزَّعَ فلان أَمرَه تَمْزِيعاً إِذا فَرَّقَه. والمُزْعةُ: بقيَّةُ الدسَمِ. وتَمَزَّعَ غيظاً: تقطّع. وفي الحديث: أَنه غَضِبَ غَضَباً شديداً حتى تَخَيَّلَ لي أَنّ أَنفه يَتَمَزَّعُ من شدةِ غَضَبِه أَي يَتَقَطَّعُ ويتشقّق غَضَباً. قال أَبو عبيد: ليس يتمزع بشيء ولكني أَحسبه يَتَرَمَّعُ، وهو أَن تراه كأَنه يُرْعِدُ من الغضب، ولم ينكر أَبو عبيد أَن يكون التمزع بمعنى التقَطّع وإِنما استبعد المعنى. والمُزْعةُ، بالضم: قِطْعةُ لحم، يقال: ما عليه مُزْعةُ لحم أَي ما عليه حُزّةُ لحم، وكذلك ما في وجهه لُحادةُ لحم. أَبو عبيد في باب النفي: ما عليه مُزْعةُ لحم. وفي الحديث: لا تَزالُ المسأَلة بالعبد حتى يلقى الله وما في وجهه مُزْعةُ لحم أَي قِطْعةٌ يسيرة من اللحم. أَبو عمرو: ما ذُقْتُ مُزْعةَ لحم ولا حذْفةً ولا حِذْيةً ولا لحبةً ولا حِرْباءةً ولا يَرْبوعةً ولا ملاكاً ولا ملُوكاً بمعنى واحد. ومَزَّعَ اللحمَ تَمْزِيعاً: قطَّعه؛ قال خبيب:
وذلكَ في ذاتِ الإِلَهِ، وإِن يَشَأ
يُبارِكْ على أَوْصالِ شِلْوٍ مُمَزّعِ
وما في الإِناءِ مُزْعةٌ من الماءِ أَي جُرعةٌ.

### Türkçe

**المَزْعُ**: yürüyüşün şiddeti; en-Nâbiğa dedi ki:
والخَيْلَ تَمْزَعُ غَرْباً في أَعِنَّتها،
كالطَّيْرِ تَنْجُو من الشُّؤْبُوبِ ذي البَرَدِ

Deve koşusunda **مَزَعَ** eder, **يَمْزَعُ** **مَزْعاً**: koşusunda hızlandı; aynı şekilde at ve ceylan da; ve denildi ki: hafif koşu; ve denildi ki: o, koşunun başlangıcı ve yürüyüşün sonudur. Ve ceylan için, koştuğu zaman, denir: **مَزَعَ** ve **قَزَعَ**; ve **فرس مِمْزَعٌ** (mimza‘ bir at); Tufeyl dedi ki:
وكلّ طَمُوحِ الطَّرْفِ شَقَّاءَ شَطْبةٍ
مُقَرِّبةِ كَبْداءَ جَرْداءَ مِمْزَعِ

Ve **المَزْعِيُّ**: koğucu (laf taşıyan); ve geceleyin dolaşan da olabilir. Ve kirpiler geceleyin **تَمْزَعُ** **مَزْعاً** eder; yani yürüdükleri zaman hızlanırlarsa; er-Riyâşî, ‘Abde b. et-Tabîb’den, koğucuya misal vurarak, okudu:
قومٌ، إِذا دَمَسَ الظّلامُ عليهمُ،
حَدَجُوا قَنافِذَ بالنميمةِ تَمْزَعُ

İbnü’l-A‘râbî: kirpiye **المَزّاعُ** denir. Ve pamuğu **مَزَعَ** eder, **يَمْزَعُه** **مَزْعاً**: onu kabarttı. Ve kadın pamuğu eliyle **مَزَّعَتِ**; onu köpürttüğü ve parçaladığı, sonra onu birleştirip bununla onu güzelleştirdiği zaman. Ve **المُزْعةُ**: pamuktan, tüyden, etten ve benzerlerinden parça. Ve **المِزْعةُ**, kesre ile, tüyden ve pamuktan; yırtıklardan **المِزْقةِ** gibi; bunun çoğulu **مِزَعٌ**’dır; şairin, devekuşunu vasfederek, sözü de bundandır:
مِزعٌ يُطَيِّره أَزَفُّ خَذُومُ
Yani: hızlı. Ve bir şeyin **مُزاعةُ**’sı: onun döküntüsü. Ve eti **مَزَّعَ** etti de **فَتَمزَّع**: onu ayırdı da ayrıldı. Câbir hadîsinde: “Onlara dedi ki: **تَمَزَّعُوه**; böylece onlara, kendilerinin olanı tam verdi”; yani onu aranızda paylaştırın ve onu aranızda ayırın. Ve **التَّمزِيعُ**: ayırma. Denir: falan kimse işini **مَزَّعَ** etti **تَمْزِيعاً**, onu ayırdığı zaman. Ve **المُزْعةُ**: yağlılığın kalıntısı. Ve **تَمَزَّعَ** öfkeden: parçalandı. Ve hadîste: “O, şiddetli bir öfkeyle öfkelendi; ta ki bana, öfkesinin şiddetinden burnunun **يَتَمَزَّعُ** ettiği hayal olundu”; yani öfkeden parçalanır ve çatlar. Ebû ‘Ubeyd dedi ki: “Hiçbir şeyle **يتمزع** etmez; fakat ben onun **يَتَرَمَّعُ** olduğunu sanıyorum”; o da, onu sanki öfkeden titriyormuş gibi görmendir. Ebû ‘Ubeyd, **التمزع**’ın **التقَطّع** manasında olmasını inkâr etmedi; ancak manayı uzak gördü. Ve **المُزْعةُ**, damme ile: et parçası; denir: onun üzerinde **مُزْعةُ لحم** yok; yani onun üzerinde etten bir kesik yok; aynı şekilde: yüzünde etten **لُحادةُ** yok. Ebû ‘Ubeyd, nefy babında: onun üzerinde **مُزْعةُ لحم** yok. Ve hadîste: “Kul, dilenmeye devam eder; nihayet Allah’a kavuşur da yüzünde **مُزْعةُ لحم** yoktur”; yani etten az bir parça. Ebû ‘Amr: “Ne **مُزْعةَ لحم** tattım, ne **حذْفةً** ne **حِذْيةً** ne **لحبةً** ne **حِرْباءةً** ne **يَرْبوعةً** ne **ملاكاً** ne **ملُوكاً**”; tek bir mana ile. Ve eti **مَزَّعَ** etti **تَمْزِيعاً**: onu parçaladı; Hubeyb dedi ki:
وذلكَ في ذاتِ الإِلَهِ، وإِن يَشَأ
يُبارِكْ على أَوْصالِ شِلْوٍ مُمَزّعِ

Ve kapta sudan **مُزْعةٌ** yoktur; yani bir yudum.
