# مزع — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%B9/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B2%D8%B9/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مزع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%B9.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مزع

مزع البعير في عدوه، وكذلك الظبي، والفرس، كمنع يمزع مزعا، ومزعة: أسرع وقيل: المزع: شدة السير، أو: هو أول العدو وآخر المشي، قاله أبو عبيد، وأنشد:
  شديد الركض يمزع كالغزال أو العدو الخفيف مع سرعة، قال زهير بن أبي سلمى يصف خيلا:
  جوانح يخلجن خلج الـظـبـا                      ء يركضن ميلا ويمزعن ميلا ومزع القطن مزعا: نفشه بأصابعه لغة يمانية، قاله ابن دريد، كمزعه تمزيعا، قال الجوهري: والمرأة تمزع القطن بيديها: إذا زبدته، كأنها تقطعه ثم تؤلفه، فتجوده بذلك.
 والمزعي: النمام، عن ابن الأعرابي.
 قال: والمزاع كشداد: القنفذ، يقال: مزعت القنافذ، تمزع بالليل مزعا: إذا سعت فأسرعت، قال عبدة بن الطبيب:
  قوم إذا دمس الظلام عليهم                      حدجوا قنافذ بالنميمة تمزع

  هكذا أنشده الرياشي، وهو يضرب مثلا للنمام.
 والمزاعة، كثمامة: سقاطة الشيء، كما في الجمهرة.
 والمزعة، بالضم والكسر: القطعة من اللحم، أو النتقفة منه، يقال: ما عليه مزعة لحم، وحزة لحم، بمعنى، وفي الحديث: لا تزال المسألة بالعبد حتى يلقى الله وما في وجهه مزعة لحم، أي قطعة يسيرة منه، وقال أبو عمرو: ما ذقت مزعة لحم، ولا حذقة، ولا حذية، ولا لحبة، ولا حرباءة، ولا يربوعة، ولا ملاكا، ولا ملوكا، بمعنى واحد.
 ومن ذلك: المزعة: اللحمة يضرى بها البازي، وهي القطعة من اللحم.
 والمزعة أيضا: الجرعة من الماء، يقال: ما في الإناء مزعة من الماء، أي: جرعة، الضم فيها وفي القطعة من اللحم، نقله الجوهري والكسر نقله الصاغاني.
 والمزعة: بقية من الدسم، أو القطعة من الشحم.
 والمزعة بالكسر: البتكة من الريش والقطن، زاد الجوهري: مثل المزقة من الخرق، قال: ومنه قول الشاعر يصف ظليما:
  مزع يطيره أزف خذوم أي: سريع.
 والتمزيع: التفريق، يقال: مزع اللحم تمزيعا، فتمزع، أي: فرقه فتفرق، ومنه قول خبيب رضي الله عنه: وذلك في ذات الإله، وإن يشأ يبارك على أوصال شلو ممزع ومن المجاز: هو يتمزع غيظا، أي: يتقطع قال الجوهري: وفي الحديث: أنه غضب غضبا شديدا حتى تخيل إلي أن أنفه يتمزع قال أبو عبيد: ليس يتمزع قال أبو عبيد: ليس يتمزع بشيء: ولكني أحسبه يترمع، وهو أن تراه كأنه يرعد من التمزع بمعنى التقطع، وإنما استبعد المعنى.
 وقال ابن دريد: تمزعوه بينهم، أي: اقتسموه ومنه حديث جابر: فقال لهم: تمزعوه أي: تقاسموا به، وفرقوه بينكم.
 ومما يستدرك عليه: فرس ممزع، كمنبر: سريع، قال طفيل:
  وكل طموح الطرف شقاء شطبة                      مقربة كبداء جرداء مـمـزع والمزعي: السيار بالليل، عن ابن الأعرابي.

### Türkçe

**مزع** deve koşusunda; aynı şekilde ceylan ve at da; **منع** gibi, **يمزع** **مزعا**; ve **مزعة**: hızlandı. Ve denildi ki: **المزع**: yürüyüşün şiddeti; yahut: o, koşunun başlangıcı ve yürüyüşün sonudur; bunu Ebû Ubeyd söyledi. Ve şu beyti okudu:
  Şiddetli koşuşlu, ceylan gibi **يمزع**; yahut sürat ile hafif koşu. Züheyr b. Ebî Sülmâ atları vasfederek dedi:
  Yanlar, ceylanların yan çırpınışı gibi çırpınır;                      bir mil koşarlar ve bir mil **يمزعن**. Ve pamuğu **مزع** ile **مزعا**: onu parmaklarıyla kabarttı; Yemen lehçesidir; bunu İbn Düreyd söyledi; **كمزعه تمزيعا** gibi. Cevherî dedi: Kadın pamuğu iki eliyle **تمزع** eder: onu kabarttığı zaman; sanki onu kesiyor, sonra onu birleştiriyor; böylece onu bununla iyileştiriyor.

Ve **المزعي**: koğucu; İbnü’l-A‘râbî’den.

Dedi: ve **المزاع** **كشداد**: kirpi; denilir: **مزعت** kirpiler, geceleyin **تمزع** ederler **مزعا**: koştukları da hızlandıkları zaman. Abde b. et-Tabîb dedi:
  Kavim ki karanlık onlara çöktüğünde                      koğuculukla kirpileri dürterler; **تمزع** eder.

Riyâşî onu böyle okuttu; ve o, koğucu için darb-ı mesel olarak vurulur.

Ve **المزاعة** **كثمامة**: şeyin döküntüsü; **الجمهرة**’de olduğu gibi.

Ve **المزعة** (ötre ve esre ile): et parçası; yahut ondan koparılan parça; denilir: onun üzerinde bir **مزعة** et yok; ve bir **حزة** et; aynı mânâda. Ve hadiste: “Kul, Allah’a kavuşuncaya dek dilenme onda devam eder; yüzünde bir **مزعة** et olmadığı hâlde”; yani ondan az bir parça. Ebû Amr dedi: Bir **مزعة** et tatmadım; ne **حذقة**, ne **حذية**, ne **لحبة**, ne **حرباءة**, ne **يربوعة**, ne **ملاكا**, ne **ملوكا**; tek bir mânâda.

Ve bundan: **المزعة**: doğanın alıştırıldığı et lokmasıdır; o, et parçasıdır.

Ve **المزعة** ayrıca: sudan bir yudumdur; denilir: kapta sudan bir **مزعة** yok; yani: bir yudum. Ötre, onda ve et parçasında böyledir; Cevherî onu nakletti; esreyi Sâğânî nakletti.

Ve **المزعة**: yağlılığın kalıntısı; yahut içyağından parça.

Ve **المزعة** esre ile: tüy ve pamuktan bir tutam; Cevherî artırdı: bez parçalarından **المزقة** gibi. Dedi: ve ondandır şairin devekuşunu vasfederek sözü:
  **مزع**; onu **أزف خذوم** uçurur; yani: hızlı.

Ve **التمزيع**: ayırma; denilir: eti **مزع** etti **تمزيعا**; derken o **تمزع** oldu; yani: onu ayırdı da o ayrıldı. Ve ondandır Hubeyb (Allah ondan razı olsun)’un sözü: “Bu, Allah’ın zatı uğrunadır; ve dilerse, parçalanmış bir cesedin uzuvları üzerine bereket verir.” Ve mecazdan: o, öfkeden **يتمزع**; yani: parçalanır. Cevherî dedi: Hadiste: “Şiddetli bir öfkeyle öfkelendi; ta ki bana, burnunun **يتمزع** ettiği hayal olundu.” Ebû Ubeyd dedi: **يتمزع** değildir. Ebû Ubeyd dedi: Bir şeyle **يتمزع** değildir; fakat ben onu **يترمع** sanıyorum; o, onu sanki titriyormuş gibi görmendir; **التمزع**’dan, parçalanma mânâsında. Ancak mânâyı uzak gördü.

İbn Düreyd dedi: Onu aralarında **تمزعوه**; yani: onu paylaştılar. Ve ondandır Câbir hadisi: Onlara dedi ki: “Onu **تمزعوه**”; yani: onunla taksimleşin ve onu aranızda ayırın.

Ve ona ilâve olarak kaydedilenlerdendir: **فرس ممزع** **كمنبر**: hızlı. Tufeyl dedi:
  Ve her bakışı atılgan, bedbaht, uzun boyunlu                      yakınlaştırılmış, iri gövdeli, kır, çıplak, **مـمـزع**. Ve **المزعي**: geceleyin giden; İbnü’l-A‘râbî’den.
