# مزن (م-ز-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B2%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Buğu demektir

- Harfler: م - ز - ن
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْمُزْنِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%86/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D8%B2%D9%92%D9%86%D9%90.md) | الْفُعْلِ | Yağmur bulutları | 1 | 1 | [56:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%86/ayet/56:69.md) |

## Mücavir kökler — 1 mücavir (5 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Nezle” konaklama yeri demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مزن |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%A8.md), [غمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85.md), [مطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [صحو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Su buharı ile dolup parıldayan ve hızla akıp giden beyaz yağmur bulutu |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi lütuf eseri olarak içilebilir tatlı su taşıyan saf ve berrak bulut katmanı |
| Çekirdek Özet 3 | Rahmet ve hayat kaynağının dikey inişinde aracılık eden saf taşıyıcı rezervuar |
| Kritik Hata Riski | Yağmur bulutunu yalnızca mekanik bir buğu kütlesi sayıp içindeki suyun tatlılık ve saflık vasfını göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مز | Ayırarak yayılma, sızma, bir şeyin içindeki özün dışarıya doğru hareketlenmesi ve karışma; nitekim [مزج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D8%AC.md) kökünde iki sıvının birbiri içine sızıp karışması, [مزق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%82.md) kökünde ise dokunun parçalanıp liflerine ayrılması bu çekirdekten neşet eder. | ن | ن harfinin sağladığı akışkanlık, içsel doluluk ve yumuşak süreklilik boyutuyla çekirdekteki ayrışma ve yayılma hareketi, su buharının gökte toplanıp beyaz bir kütle halinde akması ve saflıkla dolması anlamına yönelmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Kökün temelindeki sıvı cevherini, nemi, buharlaşmayı ve suyun potansiyel varlığını temsil eder. |
| ز | Kesici alet; kesme, ayırma, biçme | Buharın ve nemin hava kütlesi içinde yoğunlaşıp sınırlarının belirginleşmesini, ayrışmasını ve form kazanmasını ifade eder. |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Yoğunlaşan su damlacıklarının hareketini, gökteki canlı akışı ve yağmur damlalarının aşağıya doğru süzülüşünü simgeler. |
| مزن | Suyun toplanıp ayrışarak canlı bir akışla yayılması | Havadaki nem ve suyun toplanıp saflaşarak, ufukta akıp giden parlak ve bereketli bir yağmur bulutuna dönüşme hareketini bütünler. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Su ile dolu tulum veya kabın taşacak derecede dolması; su buharıyla yüklü, beyaz, parlak ve saf yağmur bulutu. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye ve erken dönem şairlerinin şiirlerinde hilal, parlak bulut arasından sıyrılan ince bir parça olarak tasvir edilmiş ve buluttan doğan anlamında ابن مُزنة terkibi kullanılmıştır: كأن ابن مزنتها جانحاً / قسيط لدى الأفق من خنصر |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi dilinde cömertçe ikramda bulunan ve ihsanı bol olan kişi يتمزن ifadesiyle yağmur bulutuna benzetilmiş; ayrıca karınca yumurtasına beyazlığı ve saflığı sebebiyle مازن denilmiştir. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha ve Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça مزن kökü, Sami dillerinde özellikle su, nem, akışkanlık ve parıldayan beyazlık semantik alanıyla ilişkilidir. Kökün asli yapısı, havadaki su buharının yoğunlaşarak parlak ve akıcı bir kütle oluşturması fikrine dayanır. İbranicede doğrudan üçlü ses denkliğiyle yağmur bulutu anlamında bağımsız bir kök formu zayıf olmakla birlikte, nem, damlama ve süzülme bildiren ikili kök paralellikleri ve Güney Sami / Arap yarımadası havzasında beyazlık ve su taşıyıcılığı yönündeki semantik yoğunlaşma belirgindir. Süryanice ve diğer Doğu Sami dillerinde su damlacıklarının hareketi ve parıltı kavramları üzerinden dolaylı izler sürülmektedir. Arapçada ise kelime doğrudan berrak, saf, parlak ve suyu tatlı olan yağmur bulutu (el-müzn) ismiyle billurlaşmış, mecazen de cömertlik ve bolluk timsali haline gelmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen ve Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | مزن kökünden türeyen su dolu beyaz bulut, su kabının dolması ve cömertçe saçma | Arapça içinde kök, beyazlık, doluluk, hızla geçip gitme ve tatlı su bırakma anlam çekirdeğinde tutarlıdır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Kuzeybatı Sami dillerinde nem, akış ve parlak kütle kavramlarıyla kesişim | Nem ve buharın toplanıp akışkan hale gelmesi fikri ortak Sami semantik matrisinde yer bulur. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında bu üçlü dizilişte doğrudan kanıtlanmış bir eşdeğer tespit edilmemiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab ve David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مزن | Anlamlı | Su dolu beyaz bulut, hızla gitme | Su ile dolup taşma, parıldayan yağmur bulutu ve cömertçe yağdırma hareketidir. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| منز | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf dizilişiyle mühmel bırakılmıştır. | Kur'an'da geçmez. |
| [زمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%85%D9%86.md) | Anlamlı | Vakit, çağ, süreklilik | Zaman, anların veya olayların birbirini takip ederek akıp gitmesini ifade eder. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir. |
| [زنم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%86%D9%85.md) | Anlamlı | Asıl dışı ek, belirti | Koyun kulağındaki sarkan parça veya bir topluluğa sonradan eklenen kimse (zenîm). | Kur'an'da geçer (Kalem [68:13](https://lisan.digital/tr/ayet/68:13.md)). |
| [نمز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%85%D8%B2.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik leksikografide terk edilmiş diziliştir. | Kur'an'da geçmez. |
| [نزم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%85.md) | Anlamlı | Hızlı yürüyüş, hareket | Hızlı ve düzenli bir biçimde adımlamak veya yol almak anlamında kaydedilmiştir. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde sınırlı kullanımdır. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مزن | Merkez | Yağmur bulutu | Beyaz, saf, suyla yüklü ve tatlı yağmur taşıyan buluttur. | Parıltı, saflık ve içilebilir tatlı su indirme vurgusu taşır. |
| [سحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%A8.md) | Komşu | Bulut kütlesi | Gökte sürüklenen, çekilen ve rüzgarla taşınan her türlü buluttur. | Hareket ve sürüklenme öne çıkar; su taşıması şart değildir. |
| [غمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D9%85.md) | Komşu | Kapatıcı bulut | Göğü ve güneşi örten, kapatan, boğan koyu buluttur. | Örtme, gizleme ve karanlık oluşturma nüansı taşır. |
| [مطر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1.md) | Komşu | Yağış | Buluttan düşen suyun bizzat kendisine ve yağma fiiline odaklanır. | Taşıyıcı bulut kütlesini değil, dökülen yağışı hedefler. |
| [صحو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%88.md) | Zıt | Açıklık, bulutsuzluk | Göğün buluttan arınması, berraklaşması ve havanın açmasıdır. | Gökte hiçbir nem ve bulut kütlesinin kalmaması halidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مزن | Parlak ve su dolu yağmur bulutu | Nitelikli, beyaz, saf ve tatlı su indiren bulut kütlesini ifade eder. | Kesin |
| Latince | nimbus, nubes pluvia | Yağmur bulutu | Yağmur yüklü fırtına veya sağanak bulutunu karşılar; kökteki saflık ve beyazlık nüansını tam yansıtmaz. | Güçlü |
| İngilizce | raincloud, nimbus | Yağmur bulutu | Yağmur getiren bulut katmanını ifade eder; kökün cömertlik ve berraklık çağrışımını dışarıda bırakır. | Güçlü |
| Almanca | Regenwolke | Yağmur bulutu | Yalnızca su taşıyan bulut işlevini karşılar; parıltı ve tatlı su saflığı nüansı eksiktir. | Güçlü |
| Fransızca | nuée pluvieuse, nimbus | Yağmur yüklü bulut | Yoğun ve yağış bırakan bulut kütlesini belirtir; estetik beyazlık ve bereket semantiğini içermez. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Lane's Arabic-English Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْمُزْنِ | Tatlı su indiren yağmur bulutu | İnsanın içtiği suyun yaratılışındaki ilahi kudret ve lütfun hatırlatıldığı tevhid ve nimet bağlamı (Vâkıa [56:69](https://lisan.digital/tr/ayet/56:69.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Tevhid ve in’âm delili | Bulutlardan suyun indirilmesinde tabiatın kendi kendine işleyen bir fail mi yoksa mutlak bir failin iradesiyle mi hareket ettiği meselesi. | Suyun tuzlu denizlerden buharlaşıp gökte tatlı ve içilebilir olarak yoğunlaşmasının ilahi lütuf sayılması. |
| Fıkıh | Suların temizliği bahsi | Gökten inen yağmur suyunun tahur (temizleyici) vasfı ve fıtri saflığı. | Herhangi bir necis veya tuzlu madde karışmamış en saf su kaynağı olarak müzn suyunun değerlendirilmesi. |
| Tefsir | Kevnî ayetlerin izahı | Bulutun beyazlığı, parıltısı ve 'sehab' kelimesi yerine 'müzn' kelimesinin seçilme hikmeti. | Suyun içilebilir nitelikte (furât) oluşu ile bulutun saf ve tortusuz tabiatı arasındaki mutabakat. |
| Hadis | Yağmur duaları (İstiskâ) | Yağmurun geliş anı ve rahmetin inişi esnasındaki tazarru ve şükür tasvirleri. | Yağmur getiren bulutun bir nimet ve hayat verici ilahi ikram olarak karşılanması. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış ve tevhid nizamı | İlahi in’âm ve kudret kanalı | Yaşamı sürdüren temel içme suyunu gökten indirme | İnsanın kendi kudretiyle elde edemeyeceği saf suyu ilahi rahmetin sembolü olarak sunar. | Kesin |
| İlmi | Meteoroloji ve hidroloji | Yoğunlaşma ve arıtma mekanizması | Tuzlu ve tortulu suyu buharlaştırıp tatlı su fazına geçirme | Buharlaşan suyun atmosferde süzülerek içilebilir hale gelmesi sürecini temsil eder. | Güçlü |
| Siyasi | Kamu kaynaklarının yönetimi | Merkezi ve adil dağıtım rezervuarı | Hayat kaynağını hiçbir zümrenin tekeline bırakmadan umuma yayma | Su kaynağının gökten eşit ve engelsiz inişi, kamu yararının doğal modelidir. | Muhtemel |
| İktisadi | Temel girdi ve zenginlik kaynağı | Maliyetsiz tabii sermaye transferi | Tarım ve hayvancılık için gerekli birincil kaynağı tabiata sağlama | Suyun dikey transferi, üretim maliyetlerini sıfırlayan ilahi bir hibe niteliğindedir. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doğal distilasyon ve faz değişimi (Distillation & Phase Transition) | Sıvı fazdan gaz faza geçen suyun tuzlarından arınarak atmosferde yeniden sıvılaşması ve yerçekimi etkisiyle potansiyel enerjisini kinetik enerjiye dönüştürerek saf biçimde inmesi hareketidir. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Karşılıksız kamusal sübvansiyon ve asgari refah aktarımı | Toplumun en temel ihtiyacını karşılamak üzere merkezi bir kaynaktan hiçbir şarta bağlanmaksızın her ferdin erişimine sunulan saf, maliyetsiz ve hayatî refah payıdır. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | مزن kelimesini yalnızca rastgele bir meteorolojik bulut tabakası veya basit bir buğu olarak görüp, kelimenin taşıdığı saflık, tatlı su yüklülük ve ilahi nimet boyutunu ihmal etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kelime, alelade bir bulut kütlesi (سحاب) için değil; insanların içtiği o tatlı, arı ve hayat verici suyun doğrudan kaynağı olan özel ve parlak yağmur bulutu katmanı için seçilmiştir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Vâkıa Suresi'ndeki meydan okuyuşun yalnız bulut oluşturmakla ilgili olduğu sanılır; oysa asıl mucize ve minnet konusu, o bulutun tuzlu ve acı değil, doğrudan içilebilir tatlı bir su menbaı kılınmış olmasıdır. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kelime seçimindeki benzersiz hassasiyeti gösterir; zira Kur'an umumiyetle سحاب kelimesini kullanırken, içme suyunun saflığı ve lezzeti söz konusu olduğunda özellikle beyaz, saf ve su yüklü anlamına gelen مزن lafzını tercih etmiştir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın acziyetini, ilahi rızıklandırmayı, suyun arıtılmasını ve ahiret dirilişini temellendiren kevnî delil ve nimet ayetlerinde (özellikle Vâkıa [56:68](https://lisan.digital/tr/ayet/56:68.md)-70) belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Suyun döngüsünün yalnızca kör bir doğa yasası olduğu zannını yıkarak, buharlaşma ve yoğunlaşma süreçlerinin arkasındaki tatlılaştırma ve insan hayatına uyumlulaştırma gayesini öne çıkarır. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Su buharıyla dopdolu, parıldayan, beyaz ve süzülmüş tatlı yağmur taşıyan bulut kütlesi.
- Soyut anlam: Zahmetli veya acı bir kaynaktan süzülerek saflaşan, lütuf ve cömertlikle muhtaç alana dikey olarak aktarılan arı hayat cevheri.
- Sistematik karşılık: Dağınık ve kullanılamaz durumdaki potansiyeli toplayıp arındıran ve onu doğrudan hayat verici bir kinetik girdiye dönüştüren ilahi distilasyon rezervuarı.
- LaTeX modeli: $$M = \int_{t_0}^{t_1} \nabla \cdot (\rho \, \mathbf{v}) \, dt \xrightarrow{\ \mathcal{D}\ } P_{\text{pure}} \downarrow R$$
- LaTeX açıklaması:

Modelde $M$, nem ve buharın yoğunlaşarak oluşturduğu bulut kütlesini temsil eder. Zamana bağlı integral ve diverjans ifadesi ($\nabla \cdot (\rho \, \mathbf{v})$), atmosferdeki nem yoğunluğunun ve akışkan buhar vektörlerinin belirli bir hacimde toplanıp yoğunlaşmasını gösterir. $\mathcal{D}$ operatörü, suyun tuz ve minerallerden ayrışarak saflaştığı distilasyon ve faz değişim sürecini ifade eder. $P_{\text{pure}}$ elde edilen saf ve tatlı su potansiyelidir; aşağı yönlü ok ($\downarrow$) yerçekimiyle dikey inişi, $R$ ise bu inişin nihai hedefi olan yeryüzündeki canlı hayatı ve alıcı alanı simgeler.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B2%D9%86/occurrences?meal=IK

### [Vakıa 56:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%86/ayet/56:69.md) — الْمُزْنِ

أَأَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنْزِلُونَ

Meal (IK): Onu buluttan siz mi indirdiniz, yoksa Biz miyiz indirenler?

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Buğu demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الزاي والنون والميم معهما
ز ن م، ز م ن، ن ز م، م ز ن مستعملات
زنم:
زَنَمَتا العَنز من الأُذُن، وزَنَمَتا الفُوق من السَّهْم، والزَّنَمَة: اللَّحْمة المُتدلِّية في الحلق، تُسَمَّى مُلازى. والزَّنَمةُ والزُّنمةُ شيءٌ واحد. والزَّنَمَةُ: سمة تحزّ ثم تُتْرك.
والزَّنيم: الدَّعيّ، ومنه قوله تعالى: "عُتُلٍّ بعدَ ذلك زَنيم".
والمزنّم: المُستَعْبَدُ، قال:
فإنّ نِصابي إن سألتَ ومَنْصِبي		من النّاس قومٌ يَقتَنُونَ المُزَنَّما
والمُزَنَّم: صِغارُ الإبل، وكلُّ مُسْتَلْحَقٍ فهو مُزَتّم.
زمن:
الزَّمَنْ: من الزَّمان. والزَّمِنُ: ذو الزّمانة، والفِعل: زَمِنَ يَزْمَنُ زَمَناً وزَمانة، والجميع: الزَّمْنَى في الذّكر والأنثى.
وأَزْمَن الشَّيءُ: طال عليه الزّمان.
نزم:
النَّزْمُ: شدَّةُ العضّ، والمِنْزَمُ: السِّنّ بلُغَةِ أهلِ اليَمَن كُلِّهم، قال: ولا أظنّك إن عضّتك نازمةٌ من النّوازم الاّ سوف تدعوني
مزن:
مَزَنَ فلانٌ يَمْزُنُ مزوناً، إذا مضى ولجهه.
والمُزْنُ: السَّحابُ، والقطعة: مُزْنة.
والمازِنُ: بيضُ النَّمْل.
ومازن: حيّ من تميم ومُزَينة: قبيلة من مضر، وهو: مُزَينة بن أُدّ بن طابخة.

##### Türkçe

باب **الزاي** و**النون** و**الميم** معهما
**ز ن م**، **ز م ن**، **ن ز م**، **م ز ن** مستعملات

**زنم**:
Keçinin kulaktan olan iki **زَنَمَتا**’sı; okun **السَّهْم**’den olan iki **زَنَمَتا**’sı; ve **الزَّنَمَة**: boğazda sarkık olan et parçası; **مُلازى** diye adlandırılır. **الزَّنَمةُ** ile **الزُّنمةُ** tek bir şeydir. Ve **الزَّنَمَةُ**: kesilip sonra bırakılan bir damgadır.
Ve **الزَّنيم**: nesebi iddia edilen (sonradan katılmış) kimse; ondan Yüce Allah’ın sözü: “عُتُلٍّ بعدَ ذلك **زَنيم**”.
Ve **المزنّم**: köleleştirilmiş olan; dedi ki:
فإنّ نِصابي إن سألتَ ومَنْصِبي		من النّاس قومٌ يَقتَنُونَ **المُزَنَّما**
Ve **المُزَنَّم**: develerin küçükleri; ve her **مُسْتَلْحَق** olan **مُزَتّم**’dir.

**زمن**:
**الزَّمَنْ**: **الزَّمان**’dan. Ve **الزَّمِنُ**: **الزّمانة** sahibi olan; fiil: **زَمِنَ يَزْمَنُ** **زَمَناً** ve **زَمانة** (olarak); hepsi: erkek ve dişide **الزَّمْنَى**.
Ve **أَزْمَن** olan şey: zaman ona uzun sürdü.

**نزم**:
**النَّزْمُ**: ısırmanın şiddeti; ve **المِنْزَمُ**: Yemen ehlinin hepsinin lugatında diş; dedi ki: ولا أظنّك إن عضّتك نازمةٌ من النّوازم الاّ سوف تدعوني

**مزن**:
Falanca **مَزَنَ يَمْزُنُ** **مزوناً**; yani geçti ve yöneldi.
Ve **المُزْنُ**: bulut; parça: **مُزْنة**.
Ve **المازِنُ**: karınca yumurtası.
Ve **مازن**: Temîm’den bir kabile; ve **مُزَينة**: Mudar’dan bir kabile; o da: **مُزَينة** bin **أُدّ** bin **طابخة**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أبو زيد: المُزْنَةُ: السحابة البيضاء، والجمع مُزْنٌ. والبَرَدُ: حُبُّ المُزْنِ. والمازِنُ: بيض النمل. والمُزْنَةُ: المطرة. قال:
ألم ترَ أنَّ اللـه أنـزلَ مُـزْنَةًوعُفْرُ الظِباءِ في الكِناسِ تَقَمَّعُ

##### Türkçe

أبو زيد: **المُزْنَةُ**: beyaz bulut; çoğulu **مُزْنٌ**. Ve **البَرَدُ**: **حُبُّ المُزْنِ**. Ve **المازِنُ**: karınca yumurtası. Ve **المُزْنَةُ**: yağmur. Dedi ki:
Görmedin mi ki Allah bir **مُـزْنَةً** indirdi de, **عُفْرُ الظِباءِ** ininde **تَقَمَّعُ**.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ز ن م
زنم ، زمن ، مزن : ( مستعملات ) .
زنم : قال الليث : الزَّنمتان : زَنَمَتَا الفُوق .
قلتُ : وهما شرخا الفُوق ، وهما مَا أَشرف من حَرْفيه .
قال : وزَنمتَا العَنز من الأُذن . والزَّنمة أيضاً : اللَّحمة المتدلِّية في الحلق تسمّى مُلازة .
أبو عُبيد عن أبي عمرو : المُزَنّم والمُزلَّم الذي يُقطع أُذُنه ويُترك له زَنمة .
ويقال : المُزنَّم المُزلّمُ للكريم ، وإنما يفعل ذلك بالكرام منها .
الليث : الزَّنيمُ : الدعِيّ ، والمُزَنّم : الدَّعي ، وأَنشد :
يَقْتَنُون المُزَنَّمَا
أي : يستعبِدونه .
قال : والمزنَّم : صغار الإبل .
قلتُ : وهذا باطلٌ أَعني ما قال في المزنَّم إنّه الدّعيّ ، وإنه صغار الإبل . إنما المزنّم من الإبل الكريمُ الذي جُعِل له زنمةٌ علامةً لكَرمه .
وأما الزنيمُ فهو الدّعيّ .
قال الفرّاء في قول الله تعالى : ( أَثِيمٍ عُتُلٍّ بَعْدَ ذَلِكَ زَنِيمٍ ) ( القلم : 13 ) ، الزنيم : الدّعيّ المُلصق بالقوم وليس منهم . فقال الزجاج مثله .
قال : وقيل : الزنيمُ الذي يُعرف بالشر كما
تُعرف الشاة بزنمتها . والزنمتان : المعلَّقتان عند حلوق المِعزى .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الزنيمُ : ولدُ العيْهَرة . والزَّنيمُ أيضاً : الوكيل .
أبو عُبيد عن الأحمر : من السمات في قَطْع الجلد الرَّعْلَة ، وهو أن يشق من الأُذُن شيء ثم يترك معلقاً ، ومنها الزنمة ، وهي أن تبين تلك القطعةُ من الأذن والمُفْضَاة مثلها .
اللحياني : أَودى به الأزلمُ الجذع ، والأزنَم : الجذع ، قال رؤبة يصف الدهر :
أَفنى القُرون وهو باقٍ زَنَمُه
وأصلُ : الزّنمة : العلامة .
مزن : عمر عن أبيه قال : المزْنُ : الإسراع في طلب الحاجة .
وقال الليث : مزن يمزُن مزوناً : إذا مضى لوجهه .
ثعلب عن ابن الأعرابي : يقال : هذا يوم مُزنٍ : إذا كان يوم فرار من العدوّ .
وقال : مُزينة تصغير مُزنة ، وهي السَّحابة البيضاء .
قال : ويكون تصغير مَزْنة ، يقال : مَزَن في الأرض مَزنةً واحدة ، أي : سار عُقْبة واحدة . وما أَحسن مُزْنَتَه ، وهو الاسم مثل حُسْوة وحَسْوة .
أبو عُبيد وغيره : المازِنُ : بيضُ النّمْل ، وأَنشد :
وتَرَى الذّنين على مراسِنِهم
يوم الهياجِ كمازِنِ الجثلِ
وقال قُطربُ : التمزُّنُ : التَّطرُّف ، وأنشد :
بعد ارقدادِ العزَب الجموح
في الجهلِ والتمزُّن الرَّبيحِ
قلتُ : التمزُّن عندي ههنا تفعّل ، من مزَن في الأرض : إذا ذهب فيها ، وهو كما يقال : فلان شاطرٌ ، وفلانٌ غيّار ، وقال رؤبة :
وكُنّ بعد الضّرْحَ والتَّمزُّن
يَنقَعْنَ بالعذاب مشاشَ السنْسِنِ
هو من المزُون ، وهو البُعد .
وقال ابن دُريد : فلانٌ يتمزَّن على أصحابه : كأنه يتفضّل عليهم ويظهر أكثرَ مما عنده .
وقال المبرّد : مزنتُ الرجلَ تمزيناً : إذا فَرّظته من ورائه عند خليفةٍ أو والٍ .
قال : وقيل : التمزنُ ، أي : تَرى لنفسك فضلاً على غيرك ، ولستَ هناك ، وقال رَكّاض الدُّبيري :
يا عُروَ إنْ تكذب عليّ تمزُّناً
بما لم يكن فاكذِبْ فلستُ بكاذِبِ
وقال المبرد : مزون اسم من أسماء عُمان .
قال الكميت :
فأما الأزْدُ أزْدُ أبي سعيد
فأكره أن أُسميها المَزُونا
وقال جرير :
وأطفأتُ نيرانَ المَزُونِ وأهلِها
وقد حاولوها فتنةً أن تُسَعَّرا
زمن : قال الليث : الزمن من الزمان : والزَّمِن ذو الزمانة والفعل زمِن يزْمن زمناً وزمانةً والقومُ زمْنَى : وأَزمنَ الشيءُ : طال عليه الزمان .
شَمر : الدهرُ والزمانُ واحد .
وقال أبو الهيثم : أخطأ شمر ، لأن الزمان زمانُ الرطب والفاكهة ، وزمانُ الحرّ والبرد ، ويكون الزمان شهرين إلى ستة أشهر ، قال : والدهر لا ينقطع .
قلتُ أنا : الدهرُ عند العَرب يقع عَلَى قدْر الزمان من الأزمنة ، ويقع على مدَّة الدنيا كلِّهَا ، سمعتُ غيرَ واحد من العرب يقول : أقمنَا بموضع كذا دَهْراً ، وإن هذا المكان لا يحملنا دَهْراً طويلاً ، والزمان يقع على الفصل من فُصول السنة ، وعَلَى مُدة ولاية والٍ ، وما أَشبهه .

##### Türkçe

ز ن م
**زنم** , **زمن** , **مزن** : (kullanılanlar).

**زنم** : Leys dedi: **الزَّنمتان** : **زَنَمَتَا الفُوق**.
Dedim: Ve ikisi, **الفُوق**’un iki yarığıdır; ve ikisi, onun iki kenarından yükselmiş olan şeydir.
Dedi: Ve **زَنمتَا العَنز** kulaktan (olur). Ve **الزَّنمة** de: boğazda sarkık olan et parçasıdır; ona **مُلازة** denir.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **المُزَنّم** ve **المُزلَّم**: kulağı kesilen ve ona bir **زَنمة** bırakılan kimsedir.
Ve denir: **المُزنَّم المُزلّمُ** (bu) soylu için (söylenir); ancak bu, onlardan soylulara yapılır.
Leys: **الزَّنيمُ**: **الدعِيّ**; ve **المُزَنّم**: **الدَّعي**; ve inşad etti:
يَقْتَنُون المُزَنَّمَا
Yani: onu köleleştirirler.
Dedi: Ve **المزنَّم**: develerin küçükleridir.
Dedim: Bu bâtıldır; yani **المزنَّم** hakkında söylediği, onun **الدّعيّ** olduğu ve onun develerin küçükleri olduğu. Ancak **المزنّم** develerden soylu olandır; onun soyluluğuna alâmet olarak ona bir **زنمة** yapılmıştır.
أما **الزنيمُ** ise, o **الدّعيّ**dir.
Ferrâ, Allah’ın sözü hakkında dedi: ( أَثِيمٍ عُتُلٍّ بَعْدَ ذَلِكَ زَنِيمٍ ) ( القلم : 13 ) , **الزنيم**: kavme yapıştırılmış olan **الدّعيّ**dir; onlardan değildir. Zecâc da onun benzerini söyledi.
Dedi: Ve denildi: **الزنيمُ** şer ile bilinen kimsedir; nasıl ki koyun **بزنمتها** ile bilinir. Ve **الزنمتان**: keçilerin boğazları yanında asılı olan ikisidir.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الزنيمُ**: **ولدُ العيْهَرة**. Ve **الزَّنيمُ** de: vekildir.
Ebû Ubeyd, Ahmer’den: deriyi kesmede alâmetlerden **الرَّعْلَة** vardır; o, kulaktan bir şey yarması, sonra onu asılı bırakmasıdır; onlardan **الزنمة** de vardır; o, o parçanın kulaktan ayrılıp belirgin olmasıdır; ve **المُفْضَاة** onun benzeri.
Lihyânî: **الأزلمُ الجذع** onu helâk etti; ve **الأزنَم**: **الجذع**dır. Rü’be, dehri vasfederek dedi:
أَفنى القُرون وهو باقٍ زَنَمُه
Ve **الزّنمة**’nin aslı: alâmettir.

**مزن** : Ömer, babasından dedi: **المزْنُ**: ihtiyacı talepte sürat etmektir.
Leys dedi: **مزن** **يمزُن** **مزوناً**: kendi yönüne gidip geçtiği zaman.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: denir: bu, **يوم مُزنٍ**’dir: düşmandan kaçış günü olduğu zaman.
Dedi: **مُزينة** , **مُزنة**’nin küçültmesidir; ve o, beyaz buluttur.
Dedi: Ve **مَزْنة**’nin küçültmesi de olur; denir: **مَزَن في الأرض مَزنةً واحدة**; yani: bir tek **عُقْبة** yürüdü. Ve onun **مُزْنَتَه**’si ne güzeldir; ve o, **حُسْوة** ve **حَسْوة** gibi isimdir.
Ebû Ubeyd ve başkası: **المازِنُ**: karıncanın yumurtasıdır; ve inşad etti:
وتَرَى الذّنين على مراسِنِهم
يوم الهياجِ كمازِنِ الجثلِ
Kutrb dedi: **التمزُّنُ**: **التَّطرُّف**tur; ve inşad etti:
بعد ارقدادِ العزَب الجموح
في الجهلِ والتمزُّن الرَّبيحِ
Dedim: **التمزُّن** bende burada **تفعّل**dir; **مزن في الأرض**’den: onda gittiği zaman; ve o, denildiği gibidir: falan **شاطرٌ**dur, ve falan **غيّار**dır. Rü’be dedi:
وكُنّ بعد الضّرْحَ والتَّمزُّن
يَنقَعْنَ بالعذاب مشاشَ السنْسِنِ
O, **المزُون**’dandır; ve o, uzaklıktır.
İbn Düreyd dedi: falan, arkadaşları üzerine **يتمزَّن** eder: sanki onlara üstünlük taslar ve yanında olandan daha çoğunu gösterir.
Müberred dedi: **مزنتُ الرجلَ تمزيناً**: onu, bir halifenin yahut bir valinin yanında arkasından kötülediğim zaman.
Dedi: Ve denildi: **التمزنُ**; yani: kendin için başkasına karşı bir fazilet görürsün; hâlbuki sen orada değilsin. Rekkâd ed-Dübeyrî dedi:
يا عُروَ إنْ تكذب عليّ تمزُّناً
بما لم يكن فاكذِبْ فلستُ بكاذِبِ
Müberred dedi: **مزون** Umân’ın isimlerinden bir isimdir.
Kümeyt dedi:
فأما الأزْدُ أزْدُ أبي سعيد
فأكره أن أُسميها المَزُونا
Cerîr dedi:
وأطفأتُ نيرانَ المَزُونِ وأهلِها
وقد حاولوها فتنةً أن تُسَعَّرا

**زمن** : Leys dedi: **الزمن** , **الزمان**’dandır; ve **الزَّمِن**: **ذو الزمانة**dır; ve fiil: **زمِن** **يزْمن** **زمناً** ve **زمانةً**; ve kavim: **زمْنَى**. Ve **أَزمنَ الشيءُ**: zaman ona uzadığı vakit.
Şemr: **الدهرُ** ve **الزمانُ** birdir.
Ebû’l-Heysem dedi: Şemr hata etti; çünkü **الزمان** taze hurmanın ve meyvenin zamanıdır; ve sıcağın ve soğuğun zamanıdır; ve **الزمان** iki aydan altı aya kadar olur. Dedi: ve **الدهر** kesilmez.
Ben dedim: **الدهرُ** Araplar yanında, zamanlardan bir zaman miktarı üzerine vâki olur; ve dünyanın müddetinin tamamı üzerine de vâki olur. Araplardan birden başkasını işittim, derdi ki: falan yerde **دَهْراً** ikamet ettik; ve şu yer bizi uzun bir **دَهْراً** taşımaz. Ve **الزمان** senenin mevsimlerinden bir mevsim üzerine vâki olur; ve bir valinin velâyet müddeti üzerine ve ona benzer şeyler üzerine.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والزاء وما يثلثهما)
(مزع)  الميم والزاء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على قطع وتقَطُّع. والقِطعَة من اللحم مُزْعة، وقد تكسر الميم. والمُزْعة: الجُرعة في الإناء من الماء. وفلان يتمزَّعُ من الغَيظ، أي يكاد يتقطّع. ومنه مَزَع الظّبْي مَزْعاً: أسرع، كأنَّه ينقدُّ من شدة عَدْوِه؛ وقد يقال للفَرَس.
(مزق)  الميم والزاء والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على تخرُّقٍ في شَيء. ومَزَقه يَمْزِقُه، ومَزَّقَه يمزِّقه. والمِزَق: قطاع الثّوب الممزوق. وناقةٌ مِزَاقٌ: سريعةٌ جداً يكاد يتمزَّق عنها جِلدُها. ومَزَقَ الطَّائرُ بذَرْقِهِ: رمى به. ومزَّقت القومَ: فرّقتهم فتمزَّقُوا.
(مزن)  الميم والزاء والنون أصلٌ صحيح فيه ثلاث كلمات متباينةِ القياس:
فالأولى: المُزْن: السَّحاب، والقطعة مُزْنة. ويقال في قول القائل وأظنُّه مصنوعاً:
كأنَّ ابن مُزنتها جانِحاً ***  فَسِيط لدى الأُفق من خِنْصرِ([1])إنّ ابنَ المُزْنة: الهِلال.
والثانية المازن: بيض النَّمل.
والثالثة: مَزَنَ قِربَته: ملأَها. وهو يتمزَّنُ على أصحابه، أي يتفضّل عليهم، كأنَّه يتشبَّه بالمزنِ سَخاءً. ولعل المُزْن هو الأصل في الباب، وما سواه فمفرَّعٌ عليه.
(مزي)  الميم والزاء والياء. يقولون: المِزيَّة في كلِّ شيء: التمام والكمال. ولك عندي مزِيَّةٌ. ولا يُبنَى منه فِعل.
(مزج)  الميم والزاء والجيم أصلٌ صحيح يدلُّ على خَلْطِ الشيء بغيره. ومَزَجَ الشّرابَ يَمْزُجُه مَزْجاً. وكأنَّ العَسَلَ يسمَّى المَزْج قالوا: لأنَّه كانَ يُمزَج به كلُّ شراب. قال أبو ذؤيب:
فجاءَ بِمَزْجٍ لم يَرَ النّاسُ مِثلَه	 *** هو الضَّحْكُ إلاَّ أنَّه عملُ النّحلِ([2])وكلُّ نوعٍ من شيئينِ مِزاجٌ لصاحبِه.
(مزح)  الميم والزاء والحاء كلمة واحدة. يقولون: مَزَح مَزْحاً ومُزَاحَة([3]): داعَبَ؛ وهي الممازَحَة.
(مزر)  الميم والزاء والراء كلمتان: الأولى المَزير: الرّجُل القوِيّ. قال:
تَرَى الرّجُلَ النَّحِيفَ فتزدريهِ ***	وفي أثوابِهِ أسدٌ مَزِيرُ([4])والثانية المَزْر: الذوق والشُّرْب القليل، وكذا التمزُّر. وقال:
تكون بَعدَ الحَسْوِ والتمزُّرِ *** في فمِهِ مثلَ عصير السُّكّرِ([5])ويقولون: المِزْر: نَبيذ الشَّعير. وإن صحَّ فهو من الباب.
--------------ـــ
([1]) لعمرو بن قميئة في اللسان (مزن، فسط). وانظر شروح سقط الزند 657، 1132.
([2]) ديوان الهذليين (1: 42) واللسان (مزج، ضحك)، وقد سبق في (ضحك).
([3]) كذا ضبط بالضم في المجمل والقاموس، وضبطه في المصباح بفتح الميم. ومثله المزاح بضم الميم وكسرها.
([4]) العباس بن مرداس، في الحماسة (2: 20) واللسان (مزر).
([5]) الرجز في اللسان (مزر، سكر).

ـ

##### Türkçe

(باب الميم والزاء وما يثلثهما)
(**مزع**)  **الميم** ve **الزاء** ve **العين**; kesme ve parçalanmaya delâlet eden sahih bir asıldır. Et parçası **مُزْعة**’dır; **الميم** de kırılabilir. **المُزْعة**: kap içindeki sudan yudumdur. Ve falan kimse öfkeden **يتمزَّعُ**; yani neredeyse parçalanır. Ondandır: **مَزَع الظّبْي مَزْعاً**: hızlandı; sanki koşusunun şiddetinden yarılıp kopuyor gibidir; ve ata da denilebilir.

(**مزق**)  **الميم** ve **الزاء** ve **القاف**; bir şeyde yırtılmaya delâlet eden sahih bir asıldır. **مَزَقه يَمْزِقُه**; ve **مَزَّقَه يمزِّقه**. **المِزَق**: yırtılmış elbisenin parçalarıdır. **ناقةٌ مِزَاقٌ**: pek hızlıdır; neredeyse derisi ondan parçalanır. Ve **مَزَقَ الطَّائرُ بذَرْقِهِ**: onunla attı. Ve **مزَّقت القومَ**: onları ayırdın da parçalanıp dağıldılar.

(**مزن**)  **الميم** ve **الزاء** ve **النون**; içinde kıyasa göre birbirinden ayrı üç kelime bulunan sahih bir asıldır:
Birincisi: **المُزْن**: buluttur; parça ise **مُزْنة**’dir. Ve söyleyenin sözü hakkında—onu uydurma sanıyorum—şöyle denilir:
كأنَّ ابن مُزنتها جانِحاً ***  فَسِيط لدى الأُفق من خِنْصرِ([1])
Şüphesiz **ابنَ المُزْنة**: hilâldir.
İkincisi: **المازن**: karınca yumurtasıdır.
Üçüncüsü: **مَزَنَ قِربَته**: onu doldurdu. Ve o, arkadaşlarına karşı **يتمزَّنُ**; yani onlara üstünlük taslar; sanki cömertlikte **المزن**’e benzemeye çalışır. Ve muhtemelen **المُزْن** bu bapta asıldır; onun dışındakiler ise ona dallanmıştır.

(**مزي**)  **الميم** ve **الزاء** ve **الياء**. Derler ki: her şeyde **المِزيَّة**: tamamlık ve kemâldir. Ve benim yanımda senin için bir **مزِيَّةٌ** vardır. Ondan fiil bina edilmez.

(**مزج**)  **الميم** ve **الزاء** ve **الجيم**; bir şeyi başkasıyla karıştırmaya delâlet eden sahih bir asıldır. Ve **مَزَجَ الشّرابَ يَمْزُجُه مَزْجاً**. Ve sanki bal **المَزْج** diye adlandırılır, dediler ki: çünkü her içecek onunla karıştırılırdı. Ebû Züeyb dedi:
فجاءَ بِمَزْجٍ لم يَرَ النّاسُ مِثلَه	 *** هو الضَّحْكُ إلاَّ أنَّه عملُ النّحلِ([2])
Ve iki şeyden her tür, sahibine göre **مِزاجٌ**’dır.

(**مزح**)  **الميم** ve **الزاء** ve **الحاء** tek bir kelimedir. Derler ki: **مَزَح مَزْحاً ومُزَاحَة**([3]): şakalaştı; o, **الممازَحَة**’dır.

(**مزر**)  **الميم** ve **الزاء** ve **الراء** iki kelimedir: birincisi **المَزير**: güçlü adamdır. Dedi ki:
تَرَى الرّجُلَ النَّحِيفَ فتزدريهِ ***	وفي أثوابِهِ أسدٌ مَزِيرُ([4])
İkincisi **المَزْر**: tatma ve az içmedir; ve yine **التمزُّر**. Ve dedi ki:
تكون بَعدَ الحَسْوِ والتمزُّرِ *** في فمِهِ مثلَ عصير السُّكّرِ([5])
Ve derler ki: **المِزْر**: arpa nebîzidir. Eğer sahihse, o da bu baptandır.
--------------ـــ
([1]) Lisân’da (مزن، فسط) Amr b. Kumey’e aittir. Ve bk. Şurûh Sakat az-Zand 657, 1132.
([2]) Dîvânu’l-Huzeliyyîn (1: 42) ve Lisân (مزج، ضحك); ve daha önce (ضحك)’te geçti.
([3]) Böylece Mecmel ve Kâmûs’ta zamme ile ضبط edilmiştir; Misbâh’ta **الميم**’in fethasıyla ضبط edilmiştir. Ve benzeri **المزاح**; **الميم**’in zammesi ve kesresiyle.
([4]) Abbâs b. Mirdâs; Hamâse’de (2: 20) ve Lisân’da (مزر).
([5]) Recez, Lisân’da (مزر، سكر).

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%86/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- المزن: السحاب المضيء، والقطعة منه: مزنة. قال تعالى: ﴿أأنتم أنزلتموه من المزن أم نحن المنزلون﴾ [الواقعة/69] ويقال للهلال الذي يظهر من خلال السحاب: ابن مزنة، وفلان يتمزن، أي: يتسخى ويتشبه بالمزن، ومزنت فلانا: شبهته بالمزن، وقيلك المازن: بيض النمل.

##### Türkçe

- **المزن**: aydınlık bulut; ondan bir parça: **مزنة**. Yüce Allah dedi ki: ﴿أأنتم أنزلتموه من **المزن** أم نحن المنزلون﴾ [الواقعة/69]. Bulutun içinden görünen hilâl için şöyle denir: **ابن مزنة**. Ve falan **يتمزن**; yani: cömertlik eder ve **المزن**e benzer. Ve **مزنت** falanı: onu **المزن**e benzettim. Ve **المازن**in karınca yumurtaları olduğu da söylenmiştir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ز ن
عيناه من الحزن كواكف المزن وكأن يده مزنة هطالة‏.‏
وطلع ابن مزنة وهو الهلال‏.‏
قال‏:‏ كأن ابن مزنتها جانحاً قسيط لدى الأفق من خنصر وتقول‏:‏ ما أشبه يدك إلا بمزنه ووجهك إلا بابن مزنه‏.‏
وتقول‏:‏ عندهم بنو مازن كبنات مازن وهو بيض النمل وبناته الذرّ‏.‏
قال‏:‏ وترى الذّنين على مراسنهم يوم اللقاء كمازن الجثل وفلان يتمزّن‏:‏ يتسخّى كأنه يتشبه بالمزن‏.‏

##### Türkçe

م ز ن
Gözleri, hüzünden, **المزن**’in (bulutun) **كواكف**’i (yoğunlaşmış parçaları) gibidir; sanki eli, bol yağışlı bir **مزنة**’dir.

Ve **ابن مزنة** doğdu; o, **الهلال**’dir (hilâldir).

Dedi ki: Sanki onun **مزنتها**’sının **ابن**’i, ufuk yanında, **خنصر**’dan (serçe parmaktan) bir **قسيط** (pay, parça) olarak **جانحاً** (yana eğilmiş)tir. Ve der ki: Elin, ancak onun **مزنه**’sine benzer; yüzün de ancak **ابن مزنه**’ye benzer.

Ve der ki: Onlarda **بنو مازن**, **بنات مازن** gibidir; o, karınca yumurtasıdır; onun **بناته**’si ise **الذرّ**’dür (küçük karıncalardır).

Dedi ki: Ve karşılaşma gününde, onların **مراسنهم**’i (burunları) üzerinde **الذّنين**’i (sinekleri) görürsün; **مازن الجثل** gibi. Ve falan **يتمزّن**: **يتسخّى** (cömertlik eder); sanki **المزن**’e benzemeye çalışır.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَزْنُ: الإِسراع في طلب الحاجة. مَزَنَ يَمْزُنُ مَزْناً ومُزُوناً وتَمَزَّنَ: مضى لوجهه وذهب ويقال: هذا يومُ مَزْنٍ إِذا كان يوم فرار من العدوّ. التهذيب: قُطْرُبٌ التَّمَزُّنُ التَّظَرُّف؛ وأَنشد: بعد ارْقِدادِ العَزَب الجَمْوحِ
في الجَهْلِ والتَّمَزُّنِ الرَّبِيحِ
قال أَبو منصور: التَّمَزُّنُ عندي ههنا تفَعُّل من مَزَن في الأَرض إِذا ذهب فيها، كما يقال فلان شاطِرٌ وفلان عَيّارٌ؛ قال رؤبة: وكُنَّ بَعْدَ الضَّرْحِ والتَّمَزُّنِ،
يَنْقَعْنَ بالعَذْبِ مُشَاشَ السِّنْسِنِ
قال: هو من المُزُونِ وهو البعد. وتَمَزَّنَ على أَصحابه: تفَضِّلَ وأَظهر أَكثر مما عنده، وقيل: التَّمَزُّنُ أَن ترى لنفسك فضلاً على غيرك ولست هناك؛ قال رَكَّاضٌ الدُّبيريّ:
يا عُرْوَ، إِنْ تَكْذِبْ عَليَّ تَمَزُّناً
لما لم يَكُنْ، فاكْذِبْ فلستُ بكاذِبِ
قال المبرد: مَزَّنْتُ الرجلَ تَمْزِيناً إِذا قَرَّظْته من ورائه عند خليفة أَو وال. ومَزَنَهُ مَزْناً: مدحه. والمُزْنُ: السحاب عامةٌ، وقيل: السحاب ذو الماء، واحدته مُزْنةٌ، وقيل: المُزْنَةُ السحابة البيضاء، والجمع مُزْنٌ، والبَرَدُ حَبُّ المُزْنِ، وتكرر في الحديث ذكر المزنِ. قال ابن الأَثير: المُزْنُ وهو الغيم والسحاب، واحدته مُزْنَةٌ، ومُزَيْنة تصغير مُزْنةٍ، وهي السحابة البيضاء، قال: ويكون تصغير مَزْنَةٍ. يقال: مَزَنَ في الأَرض مَزْنَةً واحدة أَي سار عُقْبَةً واحدة، وما أَحسن مُزْنَتَه، وهو الاسم مثل حُسْوةٍ وحَسْوةٍ. والمُزْنَةُ: المَطْرَةُ؛ قال أَوْسُ بن حجَرٍ:
أَلم تَرَ أَنَّ اللهَ أَنْزَلَ مُزْنَةً،
وعُفْرُ الظِّباء في الكِناسِ تَقَمَّعُ؟
وابن مُزْنةَ الهلال؛ حكي ذلك عن ثعلب؛ وأَنشد الجوهري لعمرو بن قَمِيئة:كأَنَّ ابنَ مُزْنَتِها جانحاً
فَسِيطٌ لدَى الأُفقِ من خِنْصِرِ
ومُزْنُ: اسم امرأَة، وهو من ذلك. والمازِنُ: بيض النمل؛ وأَنشد: وتَرَى الذَّنِينَ على مَرَاسِنِهِمْ،
يوم الهِياج، كمازِنِ الجَثْلِ
ومازِنُ ومُزَيْنةُ: حَيّان، وقيل: مازِن أَبو قبيلة من تميم، وهو مازِنُ بن مالك بن عمرو بن تميم، ومازِنُ في بني صَعْصَعة بن معاوية، ومازِنُ في بني شيبان.
وقولهم: مازِ رأْسَكَ والسيفَ، إنما هو ترخيم مازِنٍ اسم رجل، لأَنه لو كان صفة لم يجز ترخيمه، وكان قد قتله بُجَيْرٌ وقال له هذا القول، ثم كثر استعمالهم له فقالوه لكل من أَرادوا قتله يريدون به مُدَّ عنقك. ومَزُون: اسم من أَسماء عُمَان بالفارسية؛ أَنشد ابن الأَعرابي: فأَصْبَحَ العبدُ المَزُونِيُّ عَثِرْ
الجوهري: كانت العرب تسمِّي عُمَانَ المَزُونَ؛ قال الكُميتُ: فأَما الأَزْدُ، أَزْدُ سَعِيدٍ،
فأَكْرَهُ أن أُسَمِّيها المَزُونَا
قال الجوهري: وهو أَبو سعيد المُهَلَّبُ المَزُونيُّ أَي أَكره أَن أَنْسُبَه إلى المَزُونِ، وهي أَرض عُمَانَ، يقول: هم من مُضَرَ. وقال أَبو عبيدة: يعني بالمَزونِ المَلاَّحين، وكان أَرْدَشِير بابْكان (* قوله
«أردشير بابكان» هكذا بالأصل والصحاح، والذي في ياقوت: اردشير بن بابك). جعل الأَزْدَ مَلاَّحين بشِحْر عُمَان قبل الإسلام بستمائة سنة. قال ابن بري: أَزْدُ أَبي سعيد هم أَزد عُمَانَ، وهم رَهْطُ المُهَلَّبِ بن أَبي صُفْرَةَ. والمَزُونُ: قرية من قرى عُمَان يسكنها اليهودُ والمَلاّحون ليس بها غيرهم، وكانت الفرْسُ يسمونَ عُمَانَ المَزُونَ فقال الكميت: إن أَزْدَ عُمَان يكرهون أَن يُسَمُّوا المَزُونَ وأَنا أَكره ذلك أَيضاً؛ وقال جرير:
وأَطْفَأْتُ نِيرانَ المَزونِ وأَهْلِها،
وقد حاوَلُوها فِتْنةً أَن تُسَعَّرا
قال أَبو منصور الجَواليقي: المَرُونُ بفتح الميم، لعُمان ولا نقل المُزُون، بضم الميم، قال: وكذا وجدته في شعر البَعِيث بن عمرو بن مُرَّةَ بن وُدِّ بن زيد بن مُرَّةَ اليَشْكُرِيِّ يهجو المُهَلَّبَ بن أَبي صُفْرة لما قدم خُرَاسان:
تبَدَّلَتِ المَنابِرُ من قُرَيْشٍ
مَزُونِيّاً، بفَقْحَتِه الصَّلِيبُ
فأَصْبَحَ قافِلاً كَرَمٌ ومَجْدٌ،
وأَصْبَحَ قادِماً كَذِبٌ وحُوبُ
فلا تَعْجَبْ لكلِّ زمانِ سَوْءٍ
رِجالٌ، والنوائبُ قد تَنُوبُ
قال: وظاهر كلام أَبي عبيدة في هذا الفصل أَنها المُزُون، بضم الميم، لأَنه جعل المُزُون المَلاَّحين في أَصل التسمية، ومُزَينة: قبيلة من مُضَرَ، وهو مُزَيْنة ابنُ أُدِّ بنِ طابخة بن إلْياس بن مُضَر، والنسبة إليهم مُزَنِيٌّ. وقال ابن بري عند قول الجوهري مُزَينة قبيلة من مُضَر، قال: مُزَيْنةُ بنتُ كَلْبِ بن وَبْرَةَ، وهي أُم عثمانَ وأَوْسِ بن عمرو بن أُدِّ بن طابخة.

##### Türkçe

**المَزْنُ**: ihtiyacın talebinde sürat etmektir. **مَزَنَ يَمْزُنُ مَزْناً** ve **مُزُوناً** ve **تَمَزَّنَ**: yüzü nereye dönükse oraya gitti ve gitti; ve denilir: düşmandan kaçış günü ise “bu, **يومُ مَزْنٍ**”dir. **التهذيب**: **قُطْرُبٌ**: **التَّمَزُّنُ** zariflik taslamaktır; ve inşad etti:

بعد ارْقِدادِ العَزَب الجَمْوحِ
في الجَهْلِ والتَّمَزُّنِ الرَّبِيحِ

**أَبو منصور** dedi: **التَّمَزُّنُ** bence burada, “yerde **مَزَنَ** etti”den (yani onda gittiği zaman) **تفَعُّل**dür; “falanca **شاطِرٌ**dur ve falanca **عَيّارٌ**dır” denildiği gibi; **رؤبة** dedi:

وكُنَّ بَعْدَ الضَّرْحِ والتَّمَزُّنِ،
يَنْقَعْنَ بالعَذْبِ مُشَاشَ السِّنْسِنِ

Dedi: o, **المُزُونِ**dandır ve o uzaklıktır. Ve **تَمَزَّنَ على أَصحابه**: üstünlük tasladı ve yanında olandan daha çoğunu gösterdi; ve denildi: **التَّمَزُّنُ** kendin için başkasına karşı bir fazilet görmendir, hâlbuki sen orada değilsin; **رَكَّاضٌ الدُّبيريّ** dedi:

يا عُرْوَ، إِنْ تَكْذِبْ عَليَّ تَمَزُّناً
لما لم يَكُنْ، فاكْذِبْ فلستُ بكاذِبِ

**المبرد** dedi: bir adamı, bir halife yahut vali yanında arkasından övdüğüm zaman “**مَزَّنْتُ الرجلَ تَمْزِيناً**” derim. Ve **مَزَنَهُ مَزْناً**: onu övdü. Ve **المُزْنُ**: bulut genel olarak; ve denildi: su sahibi bulut; onun teki **مُزْنةٌ**dur; ve denildi: **المُزْنَةُ** beyaz buluttur; çoğulu **مُزْنٌ**dür; ve dolu, **حَبُّ المُزْنِ**dir; ve hadiste **المزنِ** zikri tekrar etmiştir. **ابن الأَثير** dedi: **المُزْنُ** ki o, bulut ve buluttur; onun teki **مُزْنَةٌ**dir; ve **مُزَيْنة** **مُزْنةٍ**nin küçültmesidir; o, beyaz buluttur; dedi: ve **مَزْنَةٍ**nin küçültmesi de olur. Denilir: “yerde **مَزَنَ** etti, bir tek **مَزْنَةً**” yani bir tek engel yürüdü; ve onun **مُزْنَتَه**si ne güzeldir; ve o, **حُسْوةٍ** ve **حَسْوةٍ** gibi isimdir. Ve **المُزْنَةُ**: yağmurdur; **أَوْسُ بن حجَرٍ** dedi:

أَلم تَرَ أَنَّ اللهَ أَنْزَلَ مُزْنَةً،
وعُفْرُ الظِّباء في الكِناسِ تَقَمَّعُ؟

Ve **ابن مُزْنةَ**: hilâldir; bu, **ثعلب**’den nakledildi; ve **الجوهري** **عمرو بن قَمِيئة** için inşad etti:

كأَنَّ ابنَ مُزْنَتِها جانحاً
فَسِيطٌ لدَى الأُفقِ من خِنْصِرِ

Ve **مُزْنُ**: bir kadının adıdır; ve o, bundandır. Ve **المازِنُ**: karınca yumurtalarıdır; ve inşad etti:

وتَرَى الذَّنِينَ على مَرَاسِنِهِمْ،
يوم الهِياج، كمازِنِ الجَثْلِ

Ve **مازِنُ** ve **مُزَيْنةُ**: iki kabiledir; ve denildi: **مازِن** Temîm’den bir kabilenin babasıdır; o, **مازِنُ بن مالك بن عمرو بن تميم**’dir; ve **مازِنُ** **بني صَعْصَعة بن معاوية** içinde; ve **مازِنُ** **بني شيبان** içinde.

Ve onların sözü: “**مازِ** başını ve kılıcı!” ancak, bir adamın adı olan **مازِنٍ**in ترخيم’idir; çünkü eğer sıfat olsaydı, onun ترخيم’i câiz olmazdı. Ve onu **بُجَيْرٌ** öldürmüştü ve ona bu sözü söylemişti; sonra onların bunu kullanımı çoğaldı da, öldürmek istedikleri her kimse için söylediler; bununla “boynunu uzat”ı kastederler.

Ve **مَزُون**: Farsça’da **عُمَان**ın adlarından bir addır; **ابن الأَعرابي** inşad etti:

فأَصْبَحَ العبدُ المَزُونِيُّ عَثِرْ

**الجوهري**: Araplar **عُمَان**a **المَزُونَ** adını verirlerdi; **الكُميتُ** dedi:

فأَما الأَزْدُ، أَزْدُ سَعِيدٍ،
فأَكْرَهُ أن أُسَمِّيها المَزُونَا

**الجوهري** dedi: ve o, **أَبو سعيد المُهَلَّبُ المَزُونيُّ**dir; yani **المَزُونِ**e nisbet etmeyi kerih görürüm; ve o, **عُمَان** toprağıdır; der ki: onlar **مُضَرَ**dandır. Ve **أَبو عبيدة** dedi: **المَزونِ** ile gemicileri kasteder; ve **أَرْدَشِير بابْكان** (* “**أردشير بابكان**” sözü: asılda ve **الصحاح**’ta böyledir; **ياقوت**’ta olan: **اردشير بن بابك**’tir). İslâm’dan önce altı yüz yıl, **عُمَان**ın **شِحْر**’ında **الأَزْدَ**i gemiciler kıldı. **ابن بري** dedi: **أَزْدُ أَبي سعيد** onlar **أَزد عُمَانَ**dır; ve onlar, **المُهَلَّبِ بن أَبي صُفْرَةَ**nin topluluğudur. Ve **المَزُونُ**: **عُمَان** köylerinden bir köydür; Yahudiler ve gemiciler onda oturur; onlardan başkası onda yoktur. Ve Farslar **عُمَان**a **المَزُونَ** derlerdi; bunun üzerine **الكميت** dedi: **عُمَان**ın **أَزْدَ**i **المَزُونَ** diye adlandırılmayı kerih görür; ben de bunu kerih görürüm, yani ayrıca; ve **جرير** dedi:

وأَطْفَأْتُ نِيرانَ المَزونِ وأَهْلِها،
وقد حاوَلُوها فِتْنةً أَن تُسَعَّرا

**أَبو منصور الجَواليقي** dedi: **المَرُونُ** mîm’in fethiyle, **عُمان** içindir; ve **المُزُون**un nakli yoktur, mîm’in zammıyla; dedi: ve onu, **البَعِيث بن عمرو بن مُرَّةَ بن وُدِّ بن زيد بن مُرَّةَ اليَشْكُرِيِّ**’nin şiirinde böyle buldum; **المُهَلَّبَ بن أَبي صُفْرة**’yi, **خُرَاسان**a geldiği zaman hicveder:

تبَدَّلَتِ المَنابِرُ من قُرَيْشٍ
مَزُونِيّاً، بفَقْحَتِه الصَّلِيبُ
فأَصْبَحَ قافِلاً كَرَمٌ ومَجْدٌ،
وأَصْبَحَ قادِماً كَذِبٌ وحُوبُ
فلا تَعْجَبْ لكلِّ زمانِ سَوْءٍ
رِجالٌ، والنوائبُ قد تَنُوبُ

Dedi: bu fasıl içinde **أَبي عبيدة**’nin sözünün zahiri, onun mîm’in zammıyla **المُزُون** olduğudur; çünkü o, adlandırmanın aslında **المُزُون**u gemiciler kıldı. Ve **مُزَينة**: **مُضَرَ**dan bir kabiledir; o, **مُزَيْنة ابنُ أُدِّ بنِ طابخة بن إلْياس بن مُضَر**’dır; onlara nisbet **مُزَنِيٌّ**dür. Ve **ابن بري** **الجوهري**’nin “**مُزَينة** **مُضَرَ**dan bir kabiledir” sözü yanında dedi: **مُزَيْنةُ** **كَلْبِ بن وَبْرَةَ**’nin kızıdır; ve o, **عثمانَ**ın ve **أَوْسِ بن عمرو بن أُدِّ بن طابخة**’nin annesidir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%86/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ز ن * أبو زيد * المُزْنَةُ * السحابة البيضاء والجمع * مُزْنٌ * و * المُزْنَةُ * أيضا المطرة

##### Türkçe

* م ز ن * Ebû Zeyd: **المُزْنَةُ** beyaz buluttur; çoğulu **مُزْنٌ**’dür. Ve **المُزْنَةُ** ayrıca yağmurdur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( مَزَنَ ) يَمْزُنُ ( مَزْناً ومُزُوناً : مَضَى ) مُسْرعاً في طَلَبِ الحاجَةِ ( لوَجْهِهِ وذَهَبَ ؛ كتَمَزَّنَ ) ، كذا في المُحْكَمِ .
وفي التهْذِيبِ : مَزَنَ في الأرضِ : ذَهَبَ فيها ؛ والتَّمَزُّنُ : تَفَعُّلٌ منه ، وبه فُسِّر قَوْلُ الشاعِرِ :
بعد ارْقِدادِ العَزَبِ الجَمُوحِفي الجَهْلِ والتَّمَزُّنِ الرَّبِيحِ ( و ) مزنَ الرَّجُل : ( أَضاءَ وَجْهُه .
( و ) مَزَنَ ( القِرْبَةَ ) مَزْناً : ( مَلأَهَا ، كمَزَّنَها ) تَمْزِيناً .
( و ) مَزَنَ ( فلاناً : مَدَحَهُ ) ، عن المبرِّدِ .
( و ) أَيْضاً : ( فَضَّلَهُ أَو قَرَّظَهُ من وَرَائِه عنْدَ ذي سُلْطانٍ ) ، كخَلِيفَةٍ أَو والٍ ؛ ذَكَرَه المبرِّدُ إلاَّ أنَّه بصِيغَةِ التَّفْعِيل .
( والمُزْنُ ، بالضمِّ : السَّحابُ ) عامَّةً ؛ ( أَو أَبْيَضُه ، أَو ) السَّحابُ ( ذُو الماءِ ) ؛ ) وقيلَ : هو المُضِيءُ ، ( القِطْعَةُ : مُزْنَةُ .
( و ) مُزْنٌ ، بِلا لامٍ : اسمُ ( امْرَأَةٍ .
( وبِلا لامٍ : ة بسَمَرْقَنْدَ ) ، منها أَحمدُ بنُ إبراهيمَ بنِ الغيرار عن عليِّ بنِ الحَسَنِ البيكَنْدي ، وعنه محمدُ بنُ جَعْفرِ بنِ الأشْعَثِ . ( وقد يقالُ ) فيها :

( مُزْنَةُ ) بالهاءِ .
( و ) مُزْنُ : ( د بالدَّيْلَمِ .
( و ) المَزَنُ ، ( بالتَّحْرِيكِ : العادَةُ والطَّريقَةُ والحالُ ) . ) يقالُ : ما زالَ مَزَنَكَ هكذا ؛ وهو على مَزَنٍ واحِدٍ ؛ ( وليسَ بتَصْحيفِ مَرِنٍ ) ، ككَتِفٍ بالرَّاءِ .
( والمازِنُ ، كصاحِبٍ : بَيْضُ ) ، هكذا في النُّسخِ والصَّوابُ بيظ ، ( النَّمْلِ ) ؛ ) عن ابنِ دُرَيْدٍ ؛ وأَنْشَدَ :
وتَرَى الذَّنِينَ على مَرَاسِنِهِمْيوم الهِياجِ كمازِنِ الجَثْلِ ( و ) مازِنُ : ( أَبو قَبيلَةٍ ) مِن تمِيمٍ ، هو مازِنُ بنُ مالِكِ بنِ عَمْرِو بنِ تَمِيمٍ ، ومنهم النَّضْرُ بنُ شُمَيْل شيخُ مَرْوَ ، وشَيْخه أَبو عَمْرو بنُ العَلاءِ أَحَدُ القُرَّاء السَّبْعةِ وأَبو عُثْمان المازِنيُّ صاحِبُ التَّصْريفِ وآخرُون .
( و ) مازِنُ : اسمُ ( ماءٍ .
( والمُزْنَةُ ، بالضَّمِّ : المَطْرَةُ ) ؛ ) قالَ أَوْسُ بنُ حَجَرٍ :
أَلم تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مُزْنَةًوعُفْرُ الظِّباءِ في الكِناسِ تَقَمَّعُ ؟ وقيلَ : المُزْنَةُ السَّحابَةُ البَيْضاءُ .
( وابنُ مُزْنَة ، بالضَّمِّ : الهِلالُ ) يَخْرجُ مِن خِلالِ السَّحابِ ، حكِي ذلكَ عن ثَعْلَب ؛ وأَنْشَدَ الجوْهرِيُّ لعَمْرِو بنِ قَمِيئةَ :
كأَنَّ ابنَ مُزْنَتِها جانحاً فَسِيطٌ لَدَى الأُفْقِ من خِنْصِرِ ( والتَّمَزُّنُ : التَّمَرُّنُ ) ، وهو التَّدَرُّبُ .
( و ) أَيْضاً : ( التَّسَخِّي ) ، كأَنَّه

مُتَشَبِّه بالمُزْنِ ، وهو مجازٌ .
( و ) أَيْضاً : ( التفضلي ) على أَصْحابِه .
وقيلَ : هو أَنْ ترى لنَفْسِك فَضْلاً على غيْرِكَ ولسْت هناك ، قالَ رَكَّاضٌ الدُّبَيْرِيُّ :
يا عُرْوَ إنْ تَكْذِبْ عَليَّ تَمَزُّناً بما لم يَكُنْ فاكْذِبْ فلستُ بكاذِبِ ( و ) أَيْضاً : ( التَظَرُّفُ ) ؛ ) عن قُطْرُبٍ .
( و ) قيلَ : هو ( إظهارُ أَكْثَرَ ممَّا عِنْدَكَ .
( والتَّمْزِينُ : التَّفْضِيلُ ) ، وقد مَزَنَه .
( و ) أَيْضاً : ( المَدْحُ والتَّقْرِيظُ ) ؛ ) عن المبرِّدِ .
( و ) مَزُونٌ ، ( كصَبُورٍ ) : ) اسمُ ( أَرْضِ عُمانَ ) ، بالفارِسِيَّةِ .
قالَ الجَوْهرِيُّ : هكذا كانتِ العَرَبُ تُسَمِّيها ؛ أَنْشَدَ ابنُ الأَعْرابيِّ :
فأَصْبَحَ العبدُ المَزُونِيُّ عَثِرْ وأَنْشَدَ الجَوْهرِيُّ للكُمَيْت :
فأما الأَزْدُ أَزْدُ أَبي سَعِيدٍ فأَكْرَهُ أَن أُسَمِّيها المَزُونَاقالَ : وهو أَبو سعيدٍ المُهَلَّبُ المَزُونيُّ أَي أَكْره أَن أَنْسُبَه إلى المَزُونِ ، وهو أَرْضُ عُمانَ ، يقولُ : هُم مِن مُضَرَ .
وقالَ أَبو عُبيدَةَ : يعْنِي بالمَزُونِ المَلاَّحِينَ ، وكانَ أَرْدَشِير بابْكان جَعَلَ الأزد مَلاَّحِين بشِحْر عُمَان قَبْل الإسْلامِ بستمائَةِ سَنَةٍ .
قالَ ابنُ بَرِّي : أَزْدُ أَبي سعِيدٍ هُم أَزْدُ عُمانَ ، وهم رَهْطُ المُهَلَّبِ بنِ أَبي صُفْرَةَ .
والمَزُونُ : قَرْيَةٌ مِن قُرَى عُمَانَ يَسْكِنُها اليَهودُ والمَلاَّحُونَ ليسَ بها غَيْرهُم ، وكانتِ الفُرْسُ يسمُّونَ عُمَانَ المَزُونَ ، فقالَ الكُمَيْتُ : إنَّ أَزْدَ عُمَانَ يكْرَهُونَ أن يُسَمَّوا

المَزُونَ ، وأَنا أَكْرَه ذلكَ أَيْضاً ؛ وقالَ جَريرٌ :
وأَطْفَأْتُ نِيرانَ المَزُونِ وأَهْلِهاوقد حاوَلُوها فِتْنةً أن تُسَعَّراقالَ ابنُ الجَوالِيقي : المَزُونُ ، بفتْحِ الميمِ ، لعُمانَ ولا تَقُل المُزُونَ ، بضمِّ الميمِ ، قالَ : كذا وَجَدْته في شِعْرِ البَعِيثِ اليَشْكُرِيِّ يَهْجُو المُهَلَّبَ لمَّا قَدِمَ خُرَاسان :
تبَدَّلَتِ المَنابِرُ من قُرَيْشٍ مَزُونِيًّا بفَقْحَتِه الصَّلِيبُفأَصْبَحَ قافِلاً كَرَمٌ ومَجْدٌ وأَصْبَحَ قادِماً كَذِبٌ وحُوبُفلا تَعْجَبْ لكلِّ زمانِ سَوْءٍ رِجالٌ والنَّوائبُ قد تَنُوبُقالَ : وظاهِرُ كَلامِ أَبي عُبيدٍ في هذا الفَصْلِ أنَّها ، بضمِّ الميمِ ، لأنَّه جَعَلَ المُزُون المَلاَّحِين في أَصْلِ التَّسْميةِ .
( و ) مُزَيْنَةُ ، ( كجُهَيْنَةَ : قَبيلةٌ ) ، مِن مُضَرَ ، وهو ابنُ أُدِّ بنِ طابِخَةَ ، ومنهم كَعْبُ بنُ زهيرِ بن أَبي سُلْمى الشاعِرُ .
قالَ ابنُ عبْدِ البرِّ في الاسْتِيعابِ : كعْبُ بنُ زهيرِ المزنيُّ ، محلّته في بِلادِ غَطَفانَ فيظنُّ الناسُ أنَّه في غَطَفانَ وهو غَلَطٌ .
قالَ عبْدُ القادِرِ البَغْدادِيُّ : وفيه رَدٌّ على ابنِ قُتَيْبة حيثُ قالَ في كتابِ الشُّعراءِ : إنَّ زُهيراً نَسَبَهُ غي غَطَفانَ ، والناس يَنْسبُونَه إلى مُزَيْنَةَ ، ( وهو مُزَنِيٌّ .
( وهذا يَوْمُ مَزْنٍ ، بالفتْحِ ) ، أَي ( يَوْمُ فِرارٍ مِن العَدُوِّ ) ، وليسَ بتَصْحيفِ مَرنٍ بالرَّاءِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

المَزْنُ : الإسْراعُ .
ومَزَنَ في الأرضِ مَزْنَةً واحِدَةً : أَي سارَ عُقْبَةً واحِدَةً .
وما أَحْسَنَ مُزْنَتَه : وهو الاسمُ مِثْل الحُسْوةِ والحَسْوةِ .
والمُزُونُ : البُعْدُ .
وقوْلُهم : مازِ رأسَكَ والسيف ، إنَّما هو تَرْخيمُ مازِنٍ . وقد ذَكَرَه المصنِّفُ ، رحِمَه اللَّهُ تعالى في ميز ، وهنا محلُّ ذِكْرِه .
ومازِنُ بنُ خلاوَةَ بنِ ثعْلَبَةَ بنِ هزمَةَ بنِ طاطمٍ : جَدٌّ لزُهيرِ بنِ أَبي سُلْمى ، وقد يُنْسَبُ إليه فيُقالُ المازِنيُّ . وكأَنَّ الصَّلاحَ الصفديّ ، رحِمَه اللَّهُ تعالى ، لم يَقِفْ عليه فقالَ في حاشِيَتِه على الصِّحاحِ : كذا وَجَدْتَه بخطِّ الجَوْهرِيِّ وياقوت وغيرِهِ في النسخِ المُعْتَبَرَةِ ، وصَوابُه مِن بَني مُزَيْنَة فوهَمَ ما بينَ مازِنَ ومُزَيْنَة .
قالَ عبدُ القادِرِ البَغْدادِيُّ في حاشِيَتِه الكَعْبيةِ : كِلاهُما صَوابٌ إلاَّ أنَّ الأشْهَر النِّسْبَة إلى مُزَيْنَةَ جَدِّه الأَعْلَى .
ومازِنُ بنُ الغضوبَة الطائيُّ : له وِفادَةٌ .
وزَيْدُ بنُ المُزَيْنِ الأنْصارِيُّ ، كزُبَيْرٍ ، بَدْرِيٌّ ، ذَكَرَه ابنُ ماكولا ؛ ويقالُ اسْمُه يَزيدُ ولَقَبُه المُزَيْن .
ويَحْيَى بنُ إبراهيمَ بنِ مُزَيْنٍ المزينيُّ الأنْدَلُسِيُّ عن مطرف والقَعْنَبيّ ، وأَوْلاده الحَسَن وسَعِيد وجَعْفَر ، حَدَّثُوا ، وماتَ جَعْفَر سَنَة 291 ، وكان فَقِيهاً مالِكِيًّا ، وماتَ أَبُوهم يَحْيَى سَنَة 260 .
ومَزْنِي ، بفتْحٍ فسكونٍ فكسْرِ

النّونِ : جَدُّ ناصِرِ بنِ أَحمدَ البَكْريّ المُؤَرِّخ نَزِيلُ القاهِرَة ؛ قالَ الحافِظُ ، رحِمَه اللَّهُ تعالى : سَمِعَ منِّي واسْتَفَدْتُ منه .
وبنُو مازِن بنِ النجَّارِ الخَزْرَجِيُّون ، ومنهم عبدُ اللَّهِ بنُ يَزِيدَ بنِ عاصِمٍ المازِنيُّ بَدْرِيٌّ ، وواسِعُ بنُ حبَّانٍ وآخَرُون .
وفي قَيْسِ بنِ عيلان : بنُو مازِنِ بنِ مَنْصور بنِ عِكْرِمَة ، منهم عُتْبَةُ بنُ غَزْوانَ أَحَدُ التابِعِيْن .
ومَزيْنَان : بفتحٍ فكسْرٍ فسكونٍ : بليْدَةٌ بآخر حَدِّ خُرَاسانَ ، منها : أَبو عَمْرو أَحْمدُ بنُ محمدِ بنِ مُقْبِل الكاتِبُ مِن مشايخِ الحاكِمِ أَبي عبدِ اللَّهِ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

##### Türkçe

: (**مَزَنَ**) **يَمْزُنُ** (**مَزْناً** ve **مُزُوناً**: ( **مَضَى** )) ihtiyacın talebinde hızlıca geçti; (yüzü için yöneldi ve gitti; **كَتَمَزَّنَ**) ; **المُحْكَم**’de böyle.
Ve **التَّهْذِيب**’de: “**مَزَنَ** yerde”: onda gitti; **التَّمَزُّنُ**: ondan bir **تَفَعُّل**’dür; ve bununla şairin sözü tefsir edildi:
بعد ارْقِدادِ العَزَبِ الجَمُوحِفي الجَهْلِ والتَّمَزُّنِ الرَّبِيحِ
(ve) “**مَزَنَ** adam”: (yüzü aydınlandı).

(ve) **مَزَنَ** (**القِرْبَةَ**) **مَزْناً**: (onu doldurdu; **كمَزَّنَها** **تَمْزِيناً**).

(ve) **مَزَنَ** (falancayı: onu övdü), **المبرِّد**’den.

(ve) ayrıca: (onu üstün tuttu yahut onu arkasından, bir sultan sahibinin yanında, bir halife yahut vali gibi, takriz etti); bunu **المبرِّد** zikretti; ancak o, **التَّفْعِيل** sigasıyladır.

(ve **المُزْنُ**, zamme ile: bulut) genel olarak; (yahut onun beyazı, yahut) (sulu) bulut; ve denildi: o, parlayan olandır; (parça: **مُزْنَةُ**).

(ve) **مُزْنٌ**, lamsız: bir (kadın) adıdır.

(ve lamsız: Semerkand’da bir (yer)dir), ondan Ahmed b. İbrahim b. el-Ğayrâr, Ali b. el-Hasen el-Beykendî’den; ondan da Muhammed b. Ca‘fer b. el-Eş‘as. (ve denilebilir) onda:

(**مُزْنَةُ**) hâ ile.

(ve) **مُزْنُ**: Deylem’de bir (yer)dir.

(ve **المَزَنُ**, (harekeli: âdet, yol-yöntem ve hâl)dir). Denilir: “Senin **مَزَنَكَ** böyle olmaya devam etti”; ve o, tek bir **مَزَن** üzerindedir; (ve bu, **مَرِنٍ**’in tashîfi değildir), **كَكَتِفٍ**’deki **الرَّاءِ** gibi.

(ve **المازِنُ**, **كصاحِبٍ**: (karınca) (yumurtası)dır), nüshalarda böyle; doğrusu **بيظ**’dır; İbn Düreyd’den; ve inşad etti:
وتَرَى الذَّنِينَ على مَرَاسِنِهِمْيوم الهِياجِ كمازِنِ الجَثْلِ

(ve) **مازِنُ**: (Temîm’den bir kabilenin babası)dır; o, Mâzin b. Mâlik b. ‘Amr b. Temîm’dir; onlardandır: Merv şeyhi en-Nadr b. Şümeyl; ve onun şeyhi, yedi kurrâdan biri olan Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ; ve tasrîf sahibi Ebû ‘Uthmân el-Mâzinî ve başkaları.

(ve) **مازِنُ**: bir (su) adıdır.

(ve **المُزْنَةُ**, zamme ile: (yağmur)dur); Evs b. Hacer dedi:
أَلم تَرَ أَنَّ اللَّهَ أَنْزَلَ مُزْنَةًوعُفْرُ الظِّباءِ في الكِناسِ تَقَمَّعُ ؟
Ve denildi: **المُزْنَةُ** beyaz buluttur.

(ve **ابنُ مُزْنَة**, zamme ile: (hilâl)dir), bulutların arasından çıkar; bu, Sa‘leb’den nakledildi; ve Cevherî, ‘Amr b. Kumey’e için inşad etti:
كأَنَّ ابنَ مُزْنَتِها جانحاً فَسِيطٌ لَدَى الأُفْقِ من خِنْصِرِ

(ve **التَّمَزُّنُ**: **التَّمَرُّنُ**’dür), o da alıştırma/idrâbdır.

(ve) ayrıca: (**التَّسَخِّي**), sanki **المُزْن**’e benzerlik gösterir; bu mecazdır.

(ve) ayrıca: (ashabına karşı **التفضلي**)dir.

Ve denildi: o, kendin için başkasına karşı bir fazilet görmendir; hâlbuki sen orada değilsin. Rekkâd ed-Dübeyrî dedi:
يا عُرْوَ إنْ تَكْذِبْ عَليَّ تَمَزُّناً بما لم يَكُنْ فاكْذِبْ فلستُ بكاذِبِ

(ve) ayrıca: (**التَظَرُّفُ**)dür; Kutrub’dan.

(ve) denildi: o, (sende olandan daha çoğunu izhar etmendir).

(ve **التَّمْزِينُ**: **التَّفْضِيلُ**dür); ve onu **مَزَنَه**.

(ve) ayrıca: (**المَدْحُ والتَّقْرِيظُ**)dür; **المبرِّد**’den.

(ve) **مَزُونٌ**, (**كصَبُورٍ**): (Umân toprağının) adıdır; Farsça ile.

Cevherî dedi: Araplar onu böyle adlandırırdı; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
فأَصْبَحَ العبدُ المَزُونِيُّ عَثِرْ
Ve Cevherî, Kumeyt’e için inşad etti:
فأما الأَزْدُ أَزْدُ أَبي سَعِيدٍ فأَكْرَهُ أَن أُسَمِّيها المَزُونَا
Dedi: O, Ebû Sa‘îd el-Muheleb el-Mazûnî’dir; yani **المَزُون**’a nisbet etmeyi kerih görürüm; o, Umân toprağıdır; der ki: onlar Mudar’dandır.

Ve Ebû ‘Ubeyde dedi: **المَزُون** ile denizcileri kastediyor; ve Erdeşîr Bâbkân, İslâm’dan altı yüz yıl önce Umân Şıhr’ında Ezd’i denizci yaptı.

İbn Berrî dedi: Ebû Sa‘îd’in Ezd’i, Umân’ın Ezd’idir; onlar, el-Muheleb b. Ebî Sufra’nın zümresidir.

Ve **المَزُون**: Umân köylerinden bir köydür; onu Yahudiler ve denizciler iskân eder; onlardan başkası yoktur. Farslar Umân’ı **المَزُون** diye adlandırırdı; Kumeyt dedi ki: Umân’ın Ezd’i **المَزُون** diye adlandırılmayı kerih görür; ben de bunu kerih görürüm. Ve Cerîr dedi:
وأَطْفَأْتُ نِيرانَ المَزُونِ وأَهْلِهاوقد حاوَلُوها فِتْنةً أن تُسَعَّرا

İbnü’l-Cevâlîkî dedi: **المَزُونُ**, mîm’in fethasıyla, Umân içindir; mîm’in zammıyla **المُزُونَ** deme. Dedi: Bunu, el-Ba‘îs el-Yeşkürî’nin, Muheleb Horasan’a geldiğinde onu hicvettiği şiirinde böyle buldum:
تبَدَّلَتِ المَنابِرُ من قُرَيْشٍ مَزُونِيًّا بفَقْحَتِه الصَّلِيبُ
فأَصْبَحَ قافِلاً كَرَمٌ ومَجْدٌ وأَصْبَحَ قادِماً كَذِبٌ وحُوبُ
فلا تَعْجَبْ لكلِّ زمانِ سَوْءٍ رِجالٌ والنَّوائبُ قد تَنُوبُ

Dedi: Bu fasıl içinde Ebû ‘Ubeyd’in sözünün zahiri, onun mîm’in zammıyla olduğudur; çünkü o, **المُزُون**’u adlandırmanın aslında denizciler yaptı.

(ve) **مُزَيْنَةُ**, (**كجُهَيْنَةَ**: bir kabile)dir; Mudar’dandır; o, Üdd b. Tâbiha’nın oğludur; onlardandır: şair Ka‘b b. Züheyr b. Ebî Sülmâ.

İbn ‘Abdilberr, **الاسْتِيعاب**’da dedi: Ka‘b b. Züheyr el-Müzenî; onun mahallesi Ğatafân diyarındadır; insanlar onun Ğatafân’da olduğunu zanneder; bu yanlıştır.

‘Abdülkâdir el-Bağdâdî dedi: Bunda, İbn Kuteybe’ye reddiye vardır; zira o, **كتابِ الشُّعراءِ**’da dedi ki: Züheyr onu Ğatafân’a nisbet etti; insanlar onu **مُزَيْنَةَ**’ye nisbet eder; (hâlbuki o, **مُزَنِيٌّ**’dir).

(ve “Bu, **يَوْمُ مَزْنٍ**, fetha ile”dir), yani (düşmandan kaçış günü)dür; ve bu, **مَرنٍ**’in **الرَّاءِ** ile tashîfi değildir.

Ve ona istidrâk olunanlardandır:

**المَزْنُ**: hızlanmadır.
Ve “**مَزَنَ** yerde bir **مَزْنَةً**”: yani tek bir adım yürüdü.
Ve “Onun **مُزْنَتَه** ne güzeldir”: o, **الحُسْوةِ** ve **الحَسْوةِ** gibi bir isimdir.
Ve **المُزُونُ**: uzaklıktır.
Ve onların sözü: “**مازِ** başını ve kılıcı”; bu ancak **مازِنٍ**’in terhîmidir. Bunu musannif, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, **ميز**’de zikretti; burada ise onun zikrinin yeridir.
Ve Mâzin b. Halâve b. Sa‘lebe b. Hezme b. Tâtım: Züheyr b. Ebî Sülmâ’ya bir deddir; ona nisbet olunabilir de **المازِنيُّ** denir. Sanki es-Salâh es-Safedî, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, buna muttali olmadı da **الصِّحاح** üzerine hâşiyesinde dedi ki: Bunu, Cevherî’nin hattıyla ve Yâkût ve başkasının yanında muteber nüshalarda böyle buldum; doğrusu Benî **مُزَيْنَة**’dendir; böylece **مازِنَ** ile **مُزَيْنَة** arasını vehmetti.
‘Abdülkâdir el-Bağdâdî, Ka‘biyye hâşiyesinde dedi: İkisi de doğrudur; ancak daha meşhur olan, en yüce dedesi **مُزَيْنَة**’ye nisbet etmektir.
Ve et-Tâî **مازِنُ بنُ الغضوبَة**: onun bir vefâdeti vardır.
Ve el-Ensârî **زَيْدُ بنُ المُزَيْنِ**, **كزُبَيْرٍ**, Bedrî’dir; onu İbn Mâkûlâ zikretti; ve denilir ki adı Yezîd’dir ve lakabı **المُزَيْن**’dir.
Ve el-Endelüsî el-Müzenî **يَحْيَى بنُ إبراهيمَ بنِ مُزَيْنٍ**; Mutarrif ve el-Ka‘nebî’den; ve oğulları el-Hasen, Sa‘îd ve Ca‘fer rivayet ettiler; Ca‘fer 291 yılında öldü; Mâlikî fakih idi; babaları Yahyâ 260 yılında öldü.
Ve **مَزْنِي**; fetha sonra sükûn sonra kesr ile…

**النّونِ**: Nâsır b. Ahmed el-Bekrî et-Târîhçi’nin dedesi; Kahire’de ikamet eden. Hâfız, Allah Teâlâ ona rahmet etsin, dedi ki: Benden işitti ve ben ondan istifade ettim.

Benû **مازِن** b. en-Neccâr el-Hazrecîler; onlardan: Bedrî olan **عبدُ اللَّهِ بنُ يَزِيدَ بنِ عاصِمٍ المازِنيُّ**, ve **واسِعُ بنُ حبَّانٍ** ve başkaları.

Kays b. Aylân’da: Benû **مازِنِ** b. Mansûr b. İkrime; onlardan: tâbiînden biri olan **عُتْبَةُ بنُ غَزْوانَ**.

**مَزيْنَان**: fetha sonra kesra sonra sükûn ile: Horasan sınırının sonunda bir kasaba; ondan: Hâkim Ebû Abdillâh’ın şeyhlerinden kâtip **أَبو عَمْرو أَحْمدُ بنُ محمدِ بنِ مُقْبِل**.

Ona istidrâk olunan şeylerden:

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مُزْنٌ
مُزْنٌ ذ Clouds (K, and Ham, p. 564) of any kind: (Ham, ibid:) or white clouds: (S, K, and Ham, p. 53:) or clouds containing water. (K.)

اِبْنُ مَازِنٍ
اِبْنُ مَازِنٍ ذ The ant. (TA in art. بنى.)

##### Türkçe

مُزْنٌ
**مُزْنٌ**: her türden bulutlar: yahut beyaz bulutlar: yahut su ihtiva eden bulutlar.

اِبْنُ مَازِنٍ
**اِبْنُ مَازِنٍ**: karınca.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَزَنَ
مَزَنَ U ( n. ac. مَزْن 1 ,  مُزُوْن 27 ),
a.  Went away.

b.  Fled.

c.  Filled.

d.  Praised.

e.  Had a bright face.

مَزَّنَ
مَزَّنَ II ,
a.  see I (c) , ( d ).

تَمَزَّنَ
تَمَزَّنَ V ,
a.  see I (a) , ( b ).

c.  [ 'Ala ], Accustomed himself to; practised.

d.  [ 'Ala ], Surpassed, excelled.

e.  Pushed himself forward.

مَزْن
مَزْن 1 ,
a.  Departure.

b.  Flight.

مُزْن
مُزْن 3 ,
a.  Rain-cloud.

مُزْنَة
مُزْنَة 3t ,
a.  Cloud.

b.  Rain.

مَزَن
مَزَن 4 ,
a.  Custom, usage; manner.

b.  State, condition.

مَاْزِن
مَاْزِن 21 ,
a.  Ants' eggs.

حَبَّ المُزْن
حَبَّ المُزْن
a.  Hail.

اِبْن مُزْنَة
اِبْن مُزْنَة
a.  New moon.

##### Türkçe

**مَزَنَ**
**مَزَنَ** U ( n. ac. **مَزْن** 1 ,  **مُزُوْن** 27 ),
a.  Gitti.

b.  Kaçtı.

c.  Doldurdu.

d.  Övdü.

e.  Aydınlık bir yüze sahip oldu.

**مَزَّنَ**
**مَزَّنَ** II ,
a.  I (c) , ( d )’ye bak.

**تَمَزَّنَ**
**تَمَزَّنَ** V ,
a.  I (a) , ( b )’ye bak.

c.  [ 'Ala ], Kendini -e alıştırdı; pratik yaptı.

d.  [ 'Ala ], Üstün geldi, mükemmel oldu.

e.  Kendini ileri itti.

**مَزْن**
**مَزْن** 1 ,
a.  Gidiş.

b.  Kaçış.

**مُزْن**
**مُزْن** 3 ,
a.  Yağmur bulutu.

**مُزْنَة**
**مُزْنَة** 3t ,
a.  Bulut.

b.  Yağmur.

**مَزَن**
**مَزَن** 4 ,
a.  Âdet, kullanım; tarz.

b.  Hâl, durum.

**مَاْزِن**
**مَاْزِن** 21 ,
a.  Karınca yumurtaları.

**حَبَّ المُزْن**
**حَبَّ المُزْن**
a.  Dolu.

**اِبْن مُزْنَة**
**اِبْن مُزْنَة**
a.  Yeni ay.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%86/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

مزن
مَزَنَ - يَمْزُنُ - مُزْنة - مُزْن
مَزَنَ - يَمْزُنُ + الكائن: يمتلئ خيراً وفضلاً ويظهر ذلك للآخرين
مُزْنَة: على وزن " فُعْلة: اسم فعل بمعنى مفعول للتصغير من " مَزَنَ - يَمْزُنُ ":وهي اصطلاحاً السحابة البيضاء المضيئة لحملها البرد
مُزْن: جمع " مُزْنة "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الكثرة والوفرة والرغد والبركة، ضد المحل والجدب"، وهي:
جَمَّ - يَجُمُّ (جَمَّ - يَجِمُّ)، بَرَكَ - يَبْرُكُ، غَدِقَ - يَغْدَقُ، مَزَنَ - يَمْزُن، رَغِدَ - يَرْغَدُ (رَغُدَ - يَرْغُدُ)، وَفَرَ - يَفِرُ
المزن
 	﴿أفرأيتم الماء الذي تشربون (68) أأنتم أنزلتموه من المزن أم نحن المنزلون (69)﴾ الواقعة
مختار الصحاح
● [مزن] م ز ن: أبو زيد المُزْنَةُ السحابة البيضاء والجمع مُزْنٌ و المُزْنَةُ أيضا المطرة
معجم الفرائد القرآنية:
م ز ن
" الْمُزْنِ " في قوله تعالى : " أَأَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنْزِلُونَ "(69) الواقعة .
الْمُزْن : السحاب، وقيل السحاب المضيء، وقيل السحابة البيضاء.
الراغب
مزن
- المزن: السحاب المضيء، والقطعة منه: مزنة. قال تعالى: }أأنتم أنزلتموه من المزن أم نحن المنزلون{ [الواقعة/69] ويقال للهلال الذي يظهر من خلال السحاب: ابن مزنة، وفلان يتمزن، أي: يتسخى ويتشبه بالمزن، ومزنت فلانا: شبهته بالمزن، وقيلك المازن: بيض النمل.
ملخص اللسان:
1.     المَزْنُ: الإِسراع في طلب الحاجة.
2.     مَزَنَ يَمْزُنُ مَزْناً ومُزُوناً وتَمَزَّنَ: مضى لوجهه وذهب ويقال: هذا يومُ مَزْنٍ إِذا كان يوم فرار من العدوّ
3.     المُزُونِ وهو البعد
4.     وتَمَزَّنَ على أَصحابه: تفَضِّلَ وأَظهر أَكثر مما عنده
5.     ومَزَنَهُ مَزْناً: مدحه.
6.     والمُزْنُ: السحاب عامةٌ،
7.     وقيل:السحاب ذو الماء، واحدته مُزْنةٌ،
8.     وقيل: المُزْنَةُ السحابة البيضاء،والجمع مُزْنٌ،
9.     والبَرَدُ حَبُّ المُزْنِ
10.                        وكانت الفرْسُ يسمونَ عُمَانَ المَزُونَ
11.                        لأَنه جعل المُزُون المَلاَّحين
لسان العرب
● -    مزن: المَزْنُ: الإِسراع في طلب الحاجة. مَزَنَ يَمْزُنُ مَزْناً   ومُزُوناً وتَمَزَّنَ: مضى لوجهه وذهب ويقال: هذا يومُ مَزْنٍ إِذا كان يوم   فرار من العدوّ. التهذيب: قُطْرُبٌ التَّمَزُّنُ التَّظَرُّف؛ وأَنشد:   بعد ارْقِدادِ العَزَب الجَمْوحِ   في الجَهْلِ والتَّمَزُّنِ الرَّبِيحِ   قال أَبو منصور: التَّمَزُّنُ عندي ههنا تفَعُّل من مَزَن في الأَرض   إِذا ذهب فيها، كما يقال فلان شاطِرٌ وفلان عَيّارٌ؛ قال رؤبة:   وكُنَّ بَعْدَ الضَّرْحِ والتَّمَزُّنِ،   يَنْقَعْنَ بالعَذْبِ مُشَاشَ السِّنْسِنِ   قال: هو من المُزُونِ وهو البعد. وتَمَزَّنَ على أَصحابه: تفَضِّلَ   وأَظهر أَكثر مما عنده، وقيل: التَّمَزُّنُ أَن ترى لنفسك فضلاً على غيرك   ولست هناك؛ قال رَكَّاضٌ الدُّبيريّ:   يا عُرْوَ، إِنْ تَكْذِبْ عَليَّ تَمَزُّناً   لما لم يَكُنْ، فاكْذِبْ فلستُ بكاذِبِ   قال المبرد: مَزَّنْتُ الرجلَ تَمْزِيناً إِذا قَرَّظْته من ورائه عند   خليفة أَو وال. ومَزَنَهُ مَزْناً: مدحه. والمُزْنُ: السحاب عامةٌ، وقيل:   السحاب ذو الماء، واحدته مُزْنةٌ، وقيل: المُزْنَةُ السحابة البيضاء،   والجمع مُزْنٌ، والبَرَدُ حَبُّ المُزْنِ، وتكرر في الحديث ذكر المزنِ. قال   ابن الأَثير: المُزْنُ وهو الغيم والسحاب، واحدته مُزْنَةٌ، ومُزَيْنة   تصغير مُزْنةٍ، وهي السحابة البيضاء، قال: ويكون تصغير مَزْنَةٍ. يقال:   مَزَنَ في الأَرض مَزْنَةً واحدة أَي سار عُقْبَةً واحدة، وما أَحسن   مُزْنَتَه، وهو الاسم مثل حُسْوةٍ وحَسْوةٍ. والمُزْنَةُ: المَطْرَةُ؛ قال   أَوْسُ بن حجَرٍ:   أَلم تَرَ أَنَّ اللهَ أَنْزَلَ مُزْنَةً،   وعُفْرُ الظِّباء في الكِناسِ تَقَمَّعُ؟   وابن مُزْنةَ الهلال؛ حكي ذلك عن ثعلب؛ وأَنشد الجوهري لعمرو بن   قَمِيئة:كأَنَّ ابنَ مُزْنَتِها جانحاً   فَسِيطٌ لدَى الأُفقِ من خِنْصِرِ   ومُزْنُ: اسم امرأَة، وهو من ذلك. والمازِنُ: بيض النمل؛ وأَنشد:   وتَرَى الذَّنِينَ على مَرَاسِنِهِمْ،   يوم الهِياج، كمازِنِ الجَثْلِ   ومازِنُ ومُزَيْنةُ: حَيّان، وقيل: مازِن أَبو قبيلة من تميم، وهو   مازِنُ بن مالك بن عمرو بن تميم، ومازِنُ في بني صَعْصَعة بن معاوية، ومازِنُ   في بني شيبان.   وقولهم: مازِ رأْسَكَ والسيفَ، إنما هو ترخيم مازِنٍ اسم رجل، لأَنه لو   كان صفة لم يجز ترخيمه، وكان قد قتله بُجَيْرٌ وقال له هذا القول، ثم كثر   استعمالهم له فقالوه لكل من أَرادوا قتله يريدون به مُدَّ عنقك.   ومَزُون: اسم من أَسماء عُمَان بالفارسية؛ أَنشد ابن الأَعرابي:   فأَصْبَحَ العبدُ المَزُونِيُّ عَثِرْ   الجوهري: كانت العرب تسمِّي عُمَانَ المَزُونَ؛ قال الكُميتُ:   فأَما الأَزْدُ، أَزْدُ سَعِيدٍ،   فأَكْرَهُ أن أُسَمِّيها المَزُونَا   قال الجوهري: وهو أَبو سعيد المُهَلَّبُ المَزُونيُّ أَي أَكره أَن   أَنْسُبَه إلى المَزُونِ، وهي أَرض عُمَانَ، يقول: هم من مُضَرَ. وقال أَبو   عبيدة: يعني بالمَزونِ المَلاَّحين، وكان أَرْدَشِير بابْكان   (* قوله   «أردشير بابكان» هكذا بالأصل والصحاح، والذي في ياقوت: اردشير بن بابك). جعل   الأَزْدَ مَلاَّحين بشِحْر عُمَان قبل الإسلام بستمائة سنة. قال ابن بري:   أَزْدُ أَبي سعيد هم أَزد عُمَانَ، وهم رَهْطُ المُهَلَّبِ بن أَبي   صُفْرَةَ. والمَزُونُ: قرية من قرى عُمَان يسكنها اليهودُ والمَلاّحون ليس   بها غيرهم، وكانت الفرْسُ يسمونَ عُمَانَ المَزُونَ فقال الكميت: إن أَزْدَ   عُمَان يكرهون أَن يُسَمُّوا المَزُونَ وأَنا أَكره ذلك أَيضاً؛ وقال   جرير:   وأَطْفَأْتُ نِيرانَ المَزونِ وأَهْلِها،   وقد حاوَلُوها فِتْنةً أَن تُسَعَّرا   قال أَبو منصور الجَواليقي: المَرُونُ بفتح الميم، لعُمان ولا نقل   المُزُون، بضم الميم، قال: وكذا وجدته في شعر البَعِيث بن عمرو بن مُرَّةَ بن   وُدِّ بن زيد بن مُرَّةَ اليَشْكُرِيِّ يهجو المُهَلَّبَ بن أَبي صُفْرة   لما قدم خُرَاسان:   تبَدَّلَتِ المَنابِرُ من قُرَيْشٍ   مَزُونِيّاً، بفَقْحَتِه الصَّلِيبُ   فأَصْبَحَ قافِلاً كَرَمٌ ومَجْدٌ،   وأَصْبَحَ قادِماً كَذِبٌ وحُوبُ   فلا تَعْجَبْ لكلِّ زمانِ سَوْءٍ   رِجالٌ، والنوائبُ قد تَنُوبُ   قال: وظاهر كلام أَبي عبيدة في هذا الفصل أَنها المُزُون، بضم الميم،   لأَنه جعل المُزُون المَلاَّحين في أَصل التسمية، ومُزَينة: قبيلة من   مُضَرَ، وهو مُزَيْنة ابنُ أُدِّ بنِ طابخة بن إلْياس بن مُضَر، والنسبة إليهم   مُزَنِيٌّ. وقال ابن بري عند قول الجوهري مُزَينة قبيلة من مُضَر، قال:   مُزَيْنةُ بنتُ كَلْبِ بن وَبْرَةَ، وهي أُم عثمانَ وأَوْسِ بن عمرو بن   أُدِّ بن طابخة.
مقاييس اللغة:
(مزن) الميم والزاء والنون أصلٌ صحيح فيه ثلاث كلمات متباينةِ القياس:
فالأولى: المُزْن: السَّحاب، والقطعة مُزْنة. ويقال في قول القائل وأظنُّه مصنوعاً:
كأنَّ ابن مُزنتها جانِحاً ***  فَسِيط لدى الأُفق من خِنْصرِ([1])
إنّ ابنَ المُزْنة: الهِلال.
والثانية المازن: بيض النَّمل.
والثالثة: مَزَنَ قِربَته: ملأَها. وهو يتمزَّنُ على أصحابه، أي يتفضّل عليهم، كأنَّه يتشبَّه بالمزنِ سَخاءً. ولعل المُزْن هو الأصل في الباب، وما سواه فمفرَّعٌ عليه.
القاموس المحيط:
مَزَنَ مَزْناً ومُزوناً مَضَى لوَجْهِه، وذَهَبَ، كتَمَزَّنَ، وأضاءَ وجْهُه، و القِرْبَةَ مَلأَها،كمَزَّنَها، و فلاناً: مَدَحَه، وفَضَّلَه، أو قَرَّظَه من وَرَائِهِ عند ذِي سُلْطانٍ. والمُزْنُ، بالضم: السَّحابُ، أو أبْيَضُه، أو ذُو الماءِ، القِطْعَةُ: مُزْنَةٌ، وامرأةٌ، وبلا لامٍ: ة بسَمَرْقَنْدَ، وقد يقالُ مُزْنَةُ، و د بالدَّيْلَمِ، وبالتَّحْرِيكِ: العادَةُ، والطَّريقَةُ، والحالُ وليسَ بتَصْحيفِ مَرِنٍ.
والمازِنُ، كصاحِبٍ: بَيْضُ النَّمْلِ، وأبو قَبيلَةٍ، وماءٌ. والمُزْنَةُ، بالضم: المَطْرَةُ. وابنُ مُزْنَةَ، بالضم: الهِلالُ. والتَّمَزُّنُ: التَّمَرُّنُ، والتَّسَخِّي، والتَّفَضُّلُ، والتَّظَرُّفُ، وإظهارُ أكثَرَ ممَّا عِنْدَكَ.
والتَّمْزِينُ: التفضِيلُ، والمَدْحُ، والتّقْرِيظُ. وكصَبورٍ: أرضُ عُمانَ. وكجُهَيْنَةَ: قبيلَةٌ، وهو: مُزَنِيٌّ.
وهذا يَوْمُ مَزْنٍ، بالفتح: يَوْمُ فِرارٍ من العَدُوِّ.
تاج العروس:
( مزن ) يمزن ( مزنا ومزونا مضى ) مسرعا في طلب الحاجة ( لوجهه وذهب كتمزن ) كذا في المحكم وفي التهذيب مزن في الارض ذهب فيها والتمون تفعل منه وبه فسر قول الشاعر بعد ارقداد العزب الجموح * في الجهل والتمزن الربيح ( و ) مزن الرجل ( أضاء وجهه و ) مزن ( القربة ) مزنا ( ملاءها كمزنها ) تمزينا ( و ) مزن ( فلا نا مدحه ) عن المبرد ( و ) أيضا فضله
أو قرظه من ورائه عند ذى سلطان ) كخليفة أو وال ذكره امبرد الا انه بصيغة التفعيل ( والمزن بالضم السحاب ) عامة ( أو أبيضه أو ) السحاب ( ذو الماء ) وقبل هو المضئ ( القطعة مزنة و ) مزن بلا لام اسم ( امرأد وبلا لام ة بسمرقند ) منها أحمد بن ابراهيم بن الغيرار عن على بن الحسن البيكندى وعنه محمد بن جعفر بن الاشعث ( وقد يقال ) فيها ( مزنة ) بالهاء ( و ) مزن ( د بالديلم و ) المزن ( بالتحريك العادة والطريقة والحال ) يقال ما زال مزنك هكذا وهو على مزن واحد ( وليس بتصحيف مرن ) ككتف بالراء ( والمازن
كصاحب بيض ) هكذا في النسخ والصواب بيظ ( عن ابن دريد وأنشد وترى الذنين على مراسنهم * يوم الهياج كمازن الجثل ( و ) مازن ( أبو قبيلة ) من تميم هو مازن بن مالك بن عمرو بن تميم ومنهم النضر بن شميل شيخ مرو وشيخه أبو عمرو بن العلاء أحدا القراء السبعة وأبو عثمان المازنى صاحب التصريف وآخرون ( و ) مازن اسم ( ماء والمزنة بالضم المطرة ) قال أوس بن حجر ألم تر أن الله أنزل مزنة * وعفر الظباء في الكناس تقمع وقيل المزنة السابة البيضاء ( وابن مزنة بالضم الهلال ) يخرج من خلال السحاب حكى ذلك عن ثعلب وأنشد الجوهرى لعمرو بن قميئة كأن ابن مزنتها جانحا * فسيط لدى الافق من خنصر ( والتمزن التمرن ) وهو التدرب ( و ) أيضا ( التسخى ) كأنه متشبه بالمزن وهو مجاز ( و ) أيضا ( التفضلى ) على أصحابه وقيل هو أن ترى لنفسك فضلا على غيرك ولست هناك قال ركاض الدبيرى يا عروان تكذب على تمزنا * بما لم يكن فاكذب فلست بكاذب ( و ) أيضا ( التظرف ) عن قطرب ( و ) قيل هو ( اظهار أكثر مما عندك والتمزين التفضيل ) وقد مزنه ( و ) أيضا ( المدح والتقريظ ) عن المبرد ( و ) مزون ( كصبور ) اسم ( أرض عمان ) بالفارسية قال الجوهرى هكذا كانت العرب تسميها أنشد ابن الاعرابي * فأصبح العبد المزونى عثر * وأنشد الجوهرى للكميت فاما الأزد أزد أبى سعيد * فأكره أن أسميها المزونا قال وهو أبو سعيد المهلب المزونى أي أكره أن أنسبه الى المزون وهى أرض عمان يقول هم من مضر وقال أبو عبيدة يعنى بالمزون الملاحين وكان أردشير بابكان جعل الازذ ملا حين بشحر عمان قبل الاسلام بستمائة سنة قال ابن برى أزد أبى سعيدهم أزد عمان وهم رقط المهلب بن أبى صفرة والمزون قرية من قرى عمان يسكنها اليهود والملاحون ليس بها غيرهم وكانت الفرس يسمون عمان المزون فقال الكميت ان ازد عمان يكرهون انا يسموا المزون وأنا أكره ذلك أيضا وقال جرير وأطفأت نيران المزون وأهلها * وقد حاولوها فتية ان تسعرا قال ابن الجوابقى المزون بفتح الميم لعمان ولا تقل المزون بضم الميم قال كذا وجدته في شعر البيت اليشكرى يهجو المهلب لما قدم خراسان تبدلت المنابر من قريش * مزونيا بفقحته الصليب فأصبح قافلا كرم ومجد * وأصبح قادما كذب وحوب فلا تعجب لكل زمان سوء * رجال والنوائب قد تنوب قال وظاهر كلام أبى عبيد في هذا الفصل انها بضم الميم لانه جعل المزون الملاحين في أصل التسمية ( و ) مزينة ( كجهينة قبيلد ) من مضر وهو ابن أدبن طابخة ومنهم كعب بن زهير بن أبى سلمى الشاعر قال ابن عبد البر في الاستيعاب كعب بن زهير المزني محلته في بلاد غطفان فيظن الناس انه في غطفان وهو غلط قال عبد القادر البغدادي وفيه رد على ابن قتيبة حيث قال في كتاب الشعراء ان زهيرا نسبه في غطفان والناس ينسبونه الى مزينة ( وهو مزنى وهذا يوم مزن بالفتح ) أي ( يوم فرار من العدو ) وليس بتصحيف مرن بالراء * ومما يستدرك عليه المزن الاسراع ومزن في الارض مزنة واحدة أي سار عقبة واحدة وما أحسن مزنته وهو الاسم مثل الحسوة والحسوة والمزون البعد وقوهم ماز راسك والسيف انما هو ترخيم مازن وقد ذكره المصنف رحمه الله تعالى في م ى ز وهنا محل ذكره ومازن بن خلاوة بن ثعلبة بن هزمة بن طاطم جد لزهير بن أبى سلمى وقد ينسب إليه فيقال المازنى وكأن الصلاح الصفدى رحمه الله تعالى لم يقف عليه فقال في حاشيته على الصحاح كذا وجدته بخط الجوهرى وياقوت وغيره في النسخ المعتبرة وصوابه من بنى مزينة فوهم ما بين مازن ومزينة قال عبد القادر البغدادي في حاشيته الكعبية كلاهما صواب الا أن الاشهر النسبة الى مزينة جده الاعلى ومازن بن الغضوبة الطائى له وفادة وزيد بن المزين الانصاري كزبير بدرى ذكره ابن ما كولا ويقال اسمه يزيد ولقبه المزين ويحيى بن ابراهيم بن مزين المزينى الاندلسي عن مطرف والقعنبى وأولاده الحسن وسعيد وجعفر حدثوا ومات جعفر سنة 291 وكان فقيها مالكيا ومات أبوهم يحيى سنة 260 ومزني بفتح فسكون فكسر النون جد ناصر بن أحمد البكري المؤرخ نزيل القاهرة قال الحافظ رحمه الله تعالى سمع منى واستفدت منه وبنو مازن بن النجار الخزر جيون ومنهم عبد الله بن يزيد بن عاصم المازنى بدرى وواسع بن حبان وآخرون وفي قيس بن عيسلان بنو مازن بن منصور بن عكرمة منهم عتبة بن غزوان أحد
التابعين ومزينان بفتح فكسر فسكون بليدة بآخر حد خراسان منها أبو عمرو أحمد بن محمد بن مقبل الكاتب من مشايخ الحاكم أبى عبد الله

##### Türkçe

**مزن**
**مَزَنَ - يَمْزُنُ - مُزْنة - مُزْن**
**مَزَنَ - يَمْزُنُ** + varlık: hayır ve faziletle dolar ve bunu başkalarına gösterir.
**مُزْنَة**: “**فُعْلة**” vezni üzerinedir: **مَزَنَ - يَمْزُنُ**’dan küçültme için, mef‘ûl mânasında fiil ismi; ve o, ıstılahta, dolu taşıdığı için beyaz parlak buluttur.
**مُزْن**: **مُزْنة**’nin çoğulu.

Ve lafız, “çokluk ve bolluk ve refah ve bereket; **المحل** ve **الجدب**’in zıddı” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**جَمَّ - يَجُمُّ** (**جَمَّ - يَجِمُّ**)، **بَرَكَ - يَبْرُكُ**، **غَدِقَ - يَغْدَقُ**، **مَزَنَ - يَمْزُن**، **رَغِدَ - يَرْغَدُ** (**رَغُدَ - يَرْغُدُ**)، **وَفَرَ - يَفِرُ**

**المزن**
 ﴿İçtiğiniz suyu gördünüz mü? (68) Onu **المزن**’den siz mi indirdiniz, yoksa indiren biz miyiz? (69)﴾ **الواقعة**

**مختار الصحاح**
● [**مزن**] م ز ن: Ebû Zeyd: **المُزْنَةُ** beyaz buluttur; çoğulu **مُزْنٌ**’dür; ve **المُزْنَةُ** ayrıca yağmur damlasıdır.

**معجم الفرائد القرآنية:**
م ز ن
**" الْمُزْنِ "**, Yüce Allah’ın şu sözünde: **" أَأَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنْزِلُونَ "** (69) **الواقعة**.
**الْمُزْن**: bulut; ve “parlak bulut” denilmiştir; ve “beyaz bulut” denilmiştir.

**الراغب**
**مزن**
- **المزن**: parlak bulut; ondan bir parça: **مزنة**. Yüce Allah dedi ki: ﴿**أأنتم أنزلتموه من المزن أم نحن المنزلون**﴾ [**الواقعة/69**]. Ve bulutun içinden görünen hilâle: **ابن مزنة** denir. Ve “falanca **يتمزن**”: yani cömertlik eder ve cömertlikçe **المزن**’e benzer. Ve “**مزنت** falancayı”: onu **المزن**’e benzettim. Ve “**المازن**: karınca yumurtalarıdır” denilmiştir.

**ملخص اللسان:**
1. **المَزْنُ**: ihtiyacı istemede sürat.
2. **مَزَنَ يَمْزُنُ** **مَزْناً** ve **مُزُوناً** ve **تَمَزَّنَ**: kendi yönüne gitti ve gitti; ve “bu, **يومُ مَزْنٍ**’dir” denir; düşmandan kaçış günü olduğu zaman.
3. **المُزُونِ**: o, uzaklıktır.
4. Ve **تَمَزَّنَ** arkadaşlarının üzerine: üstünlük tasladı ve yanında olandan daha çoğunu gösterdi.
5. Ve onu **مَزْناً** ile **مَزَنَهُ**: onu övdü.
6. Ve **المُزْنُ**: bulut, genel olarak.
7. Ve “su sahibi bulut” denilmiştir; tekili **مُزْنةٌ**’dir.
8. Ve “**المُزْنَةُ** beyaz buluttur” denilmiştir; çoğulu **مُزْنٌ**’dür.
9. Ve dolu: **حَبُّ المُزْنِ**’dir.
10. Ve Farslar, Umân’a **المَزُونَ** derlerdi.
11. Çünkü **المُزُون**’u denizciler kıldı.

**لسان العرب**
● - **مزن**: **المَزْنُ**: ihtiyacı istemede sürat. **مَزَنَ يَمْزُنُ** **مَزْناً** ve **مُزُوناً** ve **تَمَزَّنَ**: kendi yönüne gitti ve gitti; ve “bu, **يومُ مَزْنٍ**’dir” denir; düşmandan kaçış günü olduğu zaman. **التهذيب**: **قُطْرُبٌ**: **التَّمَزُّنُ** zariflik taslamadır; ve inşad etti:
 بعد ارْقِدادِ العَزَب الجَمْوحِ
 في الجَهْلِ والتَّمَزُّنِ الرَّبِيحِ
Ebû Mansûr dedi: **التَّمَزُّنُ** bende burada, “yerde **مَزَن** etti” yani onda gittiği zaman, **مَزَن**’den tefa‘‘ul’dür; nitekim “falanca **شاطِرٌ**” ve “falanca **عَيّارٌ**” denir; Rü’be dedi:
 وكُنَّ بَعْدَ الضَّرْحِ والتَّمَزُّنِ،
 يَنْقَعْنَ بالعَذْبِ مُشَاشَ السِّنْسِنِ
Dedi: o, **المُزُونِ**’dendir; o da uzaklıktır. Ve **تَمَزَّنَ** arkadaşlarının üzerine: üstünlük tasladı ve yanında olandan daha çoğunu gösterdi; ve “**التَّمَزُّنُ**: kendin için başkasına karşı bir fazilet görmendir, hâlbuki orada değilsin” denilmiştir; **رَكَّاضٌ الدُّبيريّ** dedi:
 يا عُرْوَ، إِنْ تَكْذِبْ عَليَّ تَمَزُّناً
 لما لم يَكُنْ، فاكْذِبْ فلستُ بكاذِبِ
**المبرد** dedi: “**مَزَّنْتُ** adamı **تَمْزِيناً**”: onu, halife yahut vali yanında, arkasından övdüğüm zaman. Ve onu **مَزْناً** ile **مَزَنَهُ**: onu övdü. Ve **المُزْنُ**: bulut, genel olarak; ve “su sahibi bulut” denilmiştir; tekili **مُزْنةٌ**’dir; ve “**المُزْنَةُ** beyaz buluttur” denilmiştir; çoğulu **مُزْنٌ**’dür; ve dolu: **حَبُّ المُزْنِ**’dir; ve hadiste **المزن** zikri tekrar etti. İbnü’l-Esîr dedi: **المُزْنُ**: o, bulut ve sehabdır; tekili **مُزْنَةٌ**’dir; ve **مُزَيْنة**: **مُزْنةٍ**’nin küçültmesidir; o, beyaz buluttur; dedi: ve **مَزْنَةٍ**’nin küçültmesi olur. “Yerde bir **مَزْنَةً** ile **مَزَنَ** etti” denir: yani bir tek adım yürüdü. “Onun **مُزْنَتَه** ne güzel!”; o, isimdir; **حُسْوةٍ** ve **حَسْوةٍ** gibi. Ve **المُزْنَةُ**: yağmur damlasıdır; **أَوْسُ بن حجَرٍ** dedi:
 أَلم تَرَ أَنَّ اللهَ أَنْزَلَ مُزْنَةً،
 وعُفْرُ الظِّباء في الكِناسِ تَقَمَّعُ؟
Ve **ابن مُزْنةَ**: hilâldir; bu, Sa‘leb’den rivayet edilmiştir; ve Cevherî, Amr b. Kumey’e için inşad etti:
كأَنَّ ابنَ مُزْنَتِها جانحاً
 فَسِيطٌ لدَى الأُفقِ من خِنْصِرِ
Ve **مُزْنُ**: bir kadının adıdır; bu da ondandır. Ve **المازِنُ**: karınca yumurtalarıdır; ve inşad etti:
 وتَرَى الذَّنِينَ على مَرَاسِنِهِمْ،
 يوم الهِياج، كمازِنِ الجَثْلِ
Ve **مازِنُ** ve **مُزَيْنةُ**: iki kabiledir; ve “**مازِن** Temîm’den bir kabilenin babasıdır” denilmiştir; o, **مازِنُ بن مالك بن عمرو بن تميم**’dir; ve **مازِنُ** Benî Sa‘saa b. Muâviye’dedir; ve **مازِنُ** Benî Şeybân’dadır.
Ve onların “**مازِ** başını ve kılıcı” sözleri: ancak bir adam adı olan **مازِنٍ**’in terhîmidir; çünkü eğer sıfat olsaydı terhîmi câiz olmazdı; onu **بُجَيْرٌ** öldürmüştü ve ona bu sözü söylemişti; sonra onu kullanımları çoğaldı da, öldürmek istedikleri herkes için söylediler; bununla “boynunu uzat”ı kastederler.
Ve **مَزُون**: Farsça’da Umân’ın adlarındandır; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
 فأَصْبَحَ العبدُ المَزُونِيُّ عَثِرْ
Cevherî dedi: Araplar Umân’a **المَزُونَ** derlerdi; **الكُميتُ** dedi:
 فأَما الأَزْدُ، أَزْدُ سَعِيدٍ،
 فأَكْرَهُ أن أُسَمِّيها المَزُونَا
Cevherî dedi: o, Ebû Sa‘îd **المُهَلَّبُ المَزُونيُّ**’dir; yani onu **المَزُونِ**’a nisbet etmeyi kerih görürüm; o, Umân toprağıdır; “onlar Mudar’dandır” der. Ebû Ubeyde dedi: **المَزونِ** ile denizcileri kasteder; ve **أَرْدَشِير بابْكان** (metin: «أردشير بابكان»; asıl ve **الصحاح**’ta böyledir; Yakut’ta olan: اردشير بن بابك) Ezd’i, İslâm’dan altı yüz yıl önce, Umân kıyısında denizciler kıldı. İbn Berrî dedi: Ebû Sa‘îd’in Ezd’i, Umân Ezd’idir; onlar, **المُهَلَّبِ بن أَبي صُفْرَةَ**’nin topluluğudur. Ve **المَزُونُ**: Umân köylerinden bir köydür; Yahudiler ve denizciler oturur; onlardan başkası yoktur. Ve Farslar Umân’a **المَزُونَ** derlerdi; bunun üzerine Kümeyt dedi: Umân Ezd’i, **المَزُونَ** diye adlandırılmayı kerih görür; ben de bunu kerih görürüm. Cerîr dedi:
 وأَطْفَأْتُ نِيرانَ المَزونِ وأَهْلِها،
 وقد حاوَلُوها فِتْنةً أَن تُسَعَّرا
Ebû Mansûr **الجَواليقي** dedi: **المَرُونُ** (mîm’in fethiyle) Umân içindir; **المُزُون** (mîm’in zammıyla) deme. Dedi: onu, **البَعِيث بن عمرو بن مُرَّةَ بن وُدِّ بن زيد بن مُرَّةَ اليَشْكُرِيِّ**’nin şiirinde böyle buldum; **المُهَلَّبَ بن أَبي صُفْرة**’yi, Horasan’a geldiğinde hicveder:
 تبَدَّلَتِ المَنابِرُ من قُرَيْشٍ
 مَزُونِيّاً، بفَقْحَتِه الصَّلِيبُ
 فأَصْبَحَ قافِلاً كَرَمٌ ومَجْدٌ،
 وأَصْبَحَ قادِماً كَذِبٌ وحُوبُ
 فلا تَعْجَبْ لكلِّ زمانِ سَوْءٍ
 رِجالٌ، والنوائبُ قد تَنُوبُ
Dedi: Bu fasıl içinde Ebû Ubeyde’nin sözünün zahiri, onun **المُزُون** (mîm’in zammıyla) olduğudur; çünkü adlandırmanın aslında **المُزُون**’u denizciler kıldı. Ve **مُزَينة**: Mudar’dan bir kabiledir; o, **مُزَيْنة ابنُ أُدِّ بنِ طابخة بن إلْياس بن مُضَر**’dır; onlara nisbet: **مُزَنِيٌّ**’dir. İbn Berrî, Cevherî’nin “**مُزَينة** Mudar’dan bir kabiledir” sözü yanında dedi: **مُزَيْنةُ**: **كَلْبِ بن وَبْرَةَ**’nin kızıdır; o, **عثمانَ** ve **أَوْسِ**’un annesidir; (onlar) **عمرو بن أُدِّ بن طابخة**’nın oğullarıdır.

**مقاييس اللغة:**
(**مزن**) **الميم** ve **الزاء** ve **النون**: sahih bir asıldır; onda kıyasça birbirinden ayrı üç kelime vardır:
Birincisi: **المُزْن**: bulut; parça: **مُزْنة**. Ve söyleyenin sözünde—onu yapılmış sanıyorum—denir:
كأنَّ ابن مُزنتها جانِحاً ***  فَسِيط لدى الأُفق من خِنْصرِ([1])
Şüphesiz **ابنَ المُزْنة**: hilâldir.
İkincisi: **المازن**: karınca yumurtaları.
Üçüncüsü: **مَزَنَ** kırbasını: onu doldurdu. Ve o, arkadaşlarının üzerine **يتمزَّنُ** eder; yani onlara üstünlük taslar; sanki cömertlikçe **المزن**’e benzer. Ve muhtemelen **المُزْن** bu bâbda asıldır; onun dışındakiler ise ona dallanmıştır.

**القاموس المحيط:**
**مَزَنَ** **مَزْناً** ve **مُزوناً**: kendi yönüne gitti ve gitti; **كتَمَزَّنَ**; ve yüzü aydınlandı; ve kırbayı: onu doldurdu; **كمَزَّنَها**; ve falancayı: onu övdü ve onu üstün tuttu; yahut onu, bir sultan sahibinin yanında, arkasından takriz etti; ve **المُزْنُ** (zamm ile): bulut; yahut onun beyazı; yahut su sahibi olanı; parça: **مُزْنَةٌ**; ve bir kadın; ve lamsız: Semerkand’da bir yer; ve bazen **مُزْنَةُ** denir; ve Deylem’de bir yer; ve (harekeli): âdet, yol, hâl; ve **مَرِنٍ**’in tashîfi değildir.
Ve **المازِنُ** (sâhib gibi): karınca yumurtaları; ve bir kabilenin babası; ve bir su. Ve **المُزْنَةُ** (zamm ile): yağmur damlası. Ve **ابنُ مُزْنَةَ** (zamm ile): hilâl. Ve **التَّمَزُّنُ**: **التَّمَرُّنُ** ve **التَّسَخِّي** ve **التَّفَضُّلُ** ve **التَّظَرُّفُ** ve yanında olandan daha çoğunu izhar etmektir.
Ve **التَّمْزِينُ**: üstün tutma, övme, takriz. Ve (sabûr gibi): Umân toprağı. Ve (Cüheyne gibi): bir kabile; o: **مُزَنِيٌّ**’dir.
Ve “bu, **يَوْمُ مَزْنٍ**’dir” (fetih ile): düşmandan kaçış günüdür.

**تاج العروس:**
(**مزن**) **يمزن** (**مزنا ومزونا مضى**) ihtiyacı istemede süratle (kendi yönüne gitti ve gitti, **كتمزن**)—**المحكم**’de ve **التهذيب**’de böyledir—“yerde **مزن** etti”: onda gitti; ve **التمون** ondan tefa‘‘ul’dür; ve şairin sözü bununla tefsir edilmiştir:
بعد ارقداد العزب الجموح * في الجهل والتمزن الربيح
Ve (adam **مزن** etti): yüzü aydınlandı; ve (kırbayı **مزن** etti) **مزنا**: onu doldurdu; (**كمزنها**) **تمزينا**; ve (falancayı **مزن** etti): onu övdü—**المبرد**’den; ve ayrıca onu üstün tuttu; yahut onu, bir sultan sahibinin yanında—halife yahut vali gibi—arkasından takriz etti; **المبرد** onu zikretti, ancak tef‘îl sigasıyla.
Ve **المزن** (zamm ile): bulut, genel olarak; yahut onun beyazı; yahut su sahibi bulut; ve daha önce “parlak olan” denilmiştir. Parça: **مزنة**; ve **مزن** (lamsız): bir isim (bir adam); ve (lamsız): Semerkand’da bir yer; ondan Ahmed b. İbrâhîm b. el-Ğayrâr, Ali b. el-Hasen el-Beykendî’den; ondan Muhammed b. Ca‘fer b. el-Eş‘as. Ve onda (bazen) **مزنة** (hâ ile) denir. Ve **مزن**: Deylem’de bir yer. Ve **المزن** (harekeli): âdet, yol, hâl; “**مَزْنُكَ** böyle olmaya devam etti” denir; ve o, bir tek **مزن** üzerindedir. Ve **مرن**’in tashîfi değildir—râ ile—**ككتف**.
Ve **المازن** (sâhib gibi): yumurta—nüshalarda böyle; doğrusu “بيض” değil “بيظ”dır—İbn Düreyd’den; ve inşad etti:
وترى الذنين على مراسنهم * يوم الهياج كمازن الجثل
Ve **مازن**: Temîm’den bir kabilenin babasıdır; o, **مازن بن مالك بن عمرو بن تميم**’dir; onlardan: Merv şeyhi **النضر بن شميل** ve onun şeyhi, yedi kıraatten biri olan **أبو عمرو بن العلاء**; ve sarf sahibi **أبو عثمان المازنى** ve başkaları. Ve **مازن**: bir su adıdır. Ve **المزنة** (zamm ile): yağmur damlasıdır; Evs b. Hacer dedi:
ألم تر أن الله أنزل مزنة * وعفر الظباء في الكناس تقمع
Ve “**المزنة** beyaz buluttur” denilmiştir. Ve **ابن مزنة** (zamm ile): hilâldir; bulutun içinden çıkar; bu, Sa‘leb’den rivayet edilmiştir; ve Cevherî, Amr b. Kumey’e için inşad etti:
كأن ابن مزنتها جانحا * فسيط لدى الافق من خنصر
Ve **التمزن**: **التمرن**’dür; o, alıştırmadır. Ve ayrıca **التسخى**’dır; sanki **المزن**’e benzer; bu mecazdır. Ve ayrıca arkadaşlarının üzerine **التفضلى**’dır; ve “başkasına karşı kendin için bir fazilet görmendir, hâlbuki orada değilsin” denilmiştir; **ركاض الدبيرى** dedi:
يا عروان تكذب على تمزنا * بما لم يكن فاكذب فلست بكاذب
Ve ayrıca **التظرف**’tur; **قطرب**’den. Ve “yanında olandan daha çoğunu izhar etmektir” denilmiştir. Ve **التمزين**: üstün tutmadır; ve onu **مزنه** etti. Ve ayrıca **المدح** ve **التقريظ**’dur; **المبرد**’den.
Ve **مزون** (sabûr gibi): bir isim; (Umân toprağı) Farsça’da; Cevherî dedi: Araplar onu böyle adlandırırdı; İbnü’l-A‘râbî inşad etti:
* فأصبح العبد المزونى عثر *
Ve Cevherî, Kümeyt’e için inşad etti:
فاما الأزد أزد أبى سعيد * فأكره أن أسميها المزونا
Dedi: o, Ebû Sa‘îd **المهلب المزونى**’dir; yani onu **المزون**’a nisbet etmeyi kerih görürüm; o, Umân toprağıdır; “onlar Mudar’dandır” der. Ebû Ubeyde dedi: **المزون** ile denizcileri kasteder; ve **أردشير بابكان** Ezd’i, İslâm’dan altı yüz yıl önce, Umân kıyısında denizciler kıldı. İbn Berrî dedi: Ebû Sa‘îd’in Ezd’i, Umân Ezd’idir; onlar, **المهلب بن أبى صفرة**’nin topluluğudur. Ve **المزون**: Umân köylerinden bir köydür; Yahudiler ve denizciler oturur; onlardan başkası yoktur. Ve Farslar Umân’a **المزون** derlerdi; bunun üzerine Kümeyt dedi: Umân Ezd’i, **المزون** diye adlandırılmayı kerih görür; ben de bunu kerih görürüm. Cerîr dedi:
وأطفأت نيران المزون وأهلها * وقد حاولوها فتية ان تسعرا
İbnü’l-Cevâlikî dedi: **المزون** (mîm’in fethiyle) Umân içindir; **المزون** (mîm’in zammıyla) deme; dedi: onu, **البيت اليشكرى**’nin şiirinde böyle buldum; **المهلب**’i, Horasan’a geldiğinde hicveder:
تبدلت المنابر من قريش * مزونيا بفقحته الصليب
فأصبح قافلا كرم ومجد * وأصبح قادما كذب وحوب
فلا تعجب لكل زمان سوء * رجال والنوائب قد تنوب
Dedi: Bu fasıl içinde Ebû Ubeyd’in sözünün zahiri, onun mîm’in zammıyla olduğudur; çünkü adlandırmanın aslında **المزون**’u denizciler kıldı.
Ve **مزينة** (Cüheyne gibi): bir kabiledir; Mudar’dandır; o, **ابن أدبن طابخة**’dır; onlardan **كعب بن زهير بن أبى سلمى** şairdir. İbn Abdilberr, **الاستيعاب**’da dedi: **كعب بن زهير المزني**; onun mahallesi Ğatafân diyarındadır; insanlar onun Ğatafân’da olduğunu sanırlar; bu yanlıştır. Abdülkâdir el-Bağdâdî dedi: onda, İbn Kuteybe’ye reddiye vardır; zira o, **كتاب الشعراء**’da “Züheyr’i Ğatafân’a nisbet etti; insanlar onu **مزينة**’ye nisbet eder” demiştir.
Ve o, **مزنى**’dir. Ve “bu, **يوم مزن**’dir” (fetih ile): yani düşmandan kaçış günüdür. Ve râ ile **مرن**’in tashîfi değildir.
Ve ona müstedrek olanlardandır: **المزن** sürattir; ve “yerde bir **مزنة** ile **مزن** etti”: yani bir tek adım yürüdü; ve “onun **مزنته** ne güzel!”; o, isimdir; **الحسوة** ve **الحسوة** gibi. Ve **المزون**: uzaklıktır. Ve onların “**ماز** başını ve kılıcı” sözleri: ancak **مازن**’in terhîmidir; musannif—Allah ona rahmet etsin—onu **م ى ز**’de zikretmiştir; burası ise onun zikrinin yeridir. Ve **مازن بن خلاوة بن ثعلبة بن هزمة بن طاطم**: **زهير بن أبى سلمى**’nın ceddi; ona nisbet edilebilir de **المازنى** denir. Ve sanki **الصلاح الصفدى**—Allah ona rahmet etsin—ona muttali olmamış; **الصحاح** üzerine hâşiyesinde dedi: onu, Cevherî’nin hattında ve Yakut’ta ve muteber nüshalarda böyle buldum; doğrusu “Benî **مزينة**’dendir”; **مازن** ile **مزينة** arasında vehmetti. Abdülkâdir el-Bağdâdî, **الحاشية الكعبية**’de dedi: ikisi de doğrudur; ancak meşhur olan, daha yüce ceddi olan **مزينة**’ye nisbet etmektir. Ve **مازن بن الغضوبة الطائى**: onun bir heyeti vardır. Ve **زيد بن المزين الانصاري**: (Zübeyr gibi) Bedrî; onu İbn Mâkûlâ zikretti; ve “adı **يزيد**’dir, lakabı **المزين**’dir” denir. Ve **يحيى بن ابراهيم بن مزين المزينى الاندلسي**: Mutarrif’ten ve el-Ka‘nebî’den; ve onun oğulları: el-Hasen ve Sa‘îd ve Ca‘fer rivayet ettiler; Ca‘fer 291 yılında öldü; Mâlikî fakih idi; babaları Yahyâ 260 yılında öldü. Ve **مزني** (fetih, sonra sükûn, sonra nûn’un kesriyle): Kahire’de mukim tarihçi **ناصر بن أحمد البكري**’nin ceddi; Hâfız—Allah ona rahmet etsin—dedi: benden işitti ve ondan istifade ettim. Ve **بنو مازن بن النجار**: Hazrecîler; onlardan: Bedrî **عبد الله بن يزيد بن عاصم المازنى** ve **واسع بن حبان** ve başkaları. Ve **قيس بن عيسلان**’da **بنو مازن بن منصور بن عكرمة** vardır; onlardan **عتبة بن غزوان** …
**التابعين**
Ve **مزينان** (fetih, sonra kesr, sonra sükûn ile): Horasan’ın son sınırında bir kasabacık; ondan: Hâkim Ebû Abdillah’ın şeyhlerinden kâtip Ebû Amr Ahmed b. Muhammed b. Mukbil.
