# مزي — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%8A/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B2%D9%8A/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B2%D9%8A.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: مزي

باب الزاي والميم و و ا ي ء معهما
و ز م، م و ز، ز ي م، م ز ي، م ي ز، ز أ م، أ ز م مستعملات
وزم:
الوَزْمُ والوَزيمُ: حُزْمةٌ من بَقْلٍ، وبَعْضُهم يقولُ: وزيمة، قال: أَتَوْنا ثائرين فلم يؤوبوا بأُبْلُمةٍ تُشَدُّ على وَزيمِ.
والوَزْمةُ: الأَكْلةُ من اليوم إلى مثلِها من الغَد مرّة.
ورجلٌ مُتَوزِّم: شديدُ الوَطْء، هُذَليّة.
موز:
المَوْزُ: معروف، الواحدة: مَوزة.
زيم:
تزيّم اللّحْمُ يتزيّم، إذا صار زِيَماً زِيَماً، وهو شدّةُ اكْتِنازِهِ واجتماعِه، ومنه قيل: اجتمعوا فصاروا زِيَماً زِيَماً.
وزِيَم: اسم فَرَسٍ سابقٍ، قال:
هذا أوان الشَدِّ فاشتدّي زِيَمْ
مزي:
المَزْيُ والمزيّة: تمامٌ وكمالٌ في كلِّ شيء.
وفلانٌ يتمزَّى به، أي: يَتَشَبَّهُ به.
ميز:
المَيْز: التمييز بين الأشياء، تقول: مِزْتُ الشَّيء أَمِيزُهُ مَيْزاً، وقَدِ انْمازَ بَعْضُه من بعض، وميّزته.
وامتاز القوم: تَنَحَّى بعضهم عن بعض.
نوإذا أراد الرّجلُ أن يضربَ عُنُقَ رَجُلٍ يقول له: مازِ عنقك، ويقال: مازِ رأسك، أي: مُدَّ عنقك. أو يقول: مازِ ويَسْكُت من غير أن يَذْكُرَ الرَّأْس.
ويقال: امتاز القَوْم، واستمازوا، قال الله جلّ وعزّ: وامتازوا اليومَ أيّها المجرمون، وقال الأخطل:
فإلاّ تُغَيِّرْها قُريشٌ بمُـلـكـهـا		يَكُنْ عن قُرَيْشٍ مُسْتمازٌ ومَزْحَلُ
زأم:
زأمت الرَّجلَ: ذعرته فأنا زائم، وذاك مَزْءُوم ولغةٌ أخرى: زَئِمَ، أي: ذُعِرَ وفَزِعَ، يقال: رجلٌ زَئِمٌ،أي فَزِعٌ.
والمَوْت الزُّؤام: الموتُ الوَحِيُّ.
أزم:
الأَوازم، وواحدُها: آزمة: الأَنْيابُ. وأَزَمْتُ يدَ الرّجلِ آزِمُها أَزْما. وهو أَشَدُّ العَضّ. وأَزَمَ علينا الدّهرُ يأزِمُ أَزْماً، إذا ما اشتدّ وقل خَيْرُه.
وسُئِل الحارثُ بنُ كَلَدة: مال الدّواءُ?? قال: الأزْم، أراد به: الحِمْية، وأَلاّ يُؤْكَلَ إلا بقَدر، ومعناه القبض للأسنان، ويُقال: له أَزْمة وَوَزْمة ووجبة إذا كان له أكلة واحدة في النّهار. وتقول: سنة أَزْمة وأزوم.

### Türkçe

باب **الزاي** و**الميم** و **و** **ا** **ي** **ء** معهما
**و ز م**، **م و ز**، **ز ي م**، **م ز ي**، **م ي ز**، **ز أ م**، **أ ز م** kullanımdadırlar.

**وزم**:
**الوَزْمُ** ve **الوَزيمُ**: sebzeden bir demet; bazısı der ki: **وزيمة**. Dedi ki: “Bize öfkeli olarak geldiler de, **وَزيمِ** üzerine bağlanan bir **أُبْلُمةٍ** ile dönmediler.”
**الوَزْمةُ**: bugünden yarına benzeri vakte kadar olan yeme; bir defa.
Ve **مُتَوزِّم** bir adam: basışı şiddetli; Hüzeyl lehçesi.

**موز**:
**المَوْزُ**: bilinen (şey); teki: **مَوزة**.

**زيم**:
**تزيّم** et, **يتزيّم**; eğer **زِيَماً زِيَماً** olursa; bu, onun semizliğinin şiddeti ve toplanıp sıkılaşmasıdır. Ondan (dolayı) denildi: toplandılar da **زِيَماً زِيَماً** oldular.
Ve **زِيَم**: yarışçı bir atın adı; dedi ki:
“Bu, sıkıca sarılma vaktidir; öyleyse sıkıca sarıl, **زِيَمْ**.”

**مزي**:
**المَزْيُ** ve **المزيّة**: her şeyde tamamlık ve kemal.
Ve falan, onunla **يتمزَّى**; yani: ona benzerlik gösterir.

**ميز**:
**المَيْز**: şeyler arasında ayırt etme. Dersin ki: **مِزْتُ** şeyi, onu **أَمِيزُهُ** **مَيْزاً**; ve onun bir kısmı bir kısmından **انْمازَ**; ve onu **ميّزته**.
Ve kavim **امتاز** etti: bazısı bazısından uzaklaştı.
Ve eğer adam bir adamın boynunu vurmak isterse ona der ki: **مازِ** boynunu; ve denilir: **مازِ** başını; yani: boynunu uzat. Yahut başı zikretmeksizin **مازِ** der ve susar.
Ve denilir: kavim **امتاز** etti ve **استمازوا** ettiler. Allah جلّ وعزّ dedi ki: “**وامتازوا** اليومَ أيّها المجرمون”; ve Ahtal dedi ki:
“Eğer Kureyş onu mülküyle değiştirmezse,
Kureyş’ten (ayrılmış) bir **مُسْتمازٌ** ve bir **مَزْحَلُ** olur.”

**زأم**:
**زأمت** adamı: onu korkuttum; ben **زائم**im; o da **مَزْءُوم**dur. Ve başka bir dil: **زَئِمَ**; yani: korktu ve ürktü. Denilir: **زَئِمٌ** bir adam; yani ürkek.
Ve **المَوْت الزُّؤام**: hızlı ölüm.

**أزم**:
**الأَوازم**; teki: **آزمة**: köpekdişleri. Ve adamın elini **أَزَمْتُ**; onu **آزِمُها** **أَزْما**; bu, ısırmanın en şiddetlisidir. Ve zaman bize karşı **أَزَمَ** eder, **يأزِمُ** **أَزْماً**; eğer şiddetlenir ve hayrı azalırsa.
Ve Hâris b. Kelede’ye soruldu: “İlacın malı nedir?” Dedi: **الأزْم**; onunla kastetti: perhiz ve ancak ölçüyle yenilmesi. Manası: dişler için sıkmadır. Ve eğer gündüz bir tek yemeği varsa ona **أَزْمة** ve **وَزْمة** ve **وجبة** denilir. Ve dersin ki: **أَزْمة** ve **أزوم** bir yıl.
