# مسح — Müfredât

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AD/sozluk/mufredat
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B3%D8%AD/entries/mufredat

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AD.md)
- Müfredât: Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

## Madde başı: مسح

- المسح: إمرار اليد على الشيء، وإزالة الأثر عنه، وقد يستعمل في كل واحد منهما. يقال: مسحت يدي بالمنديل، وقيل للدرهم الأطلس: مسيح، وللمكان الأملس: أمسح، ومسح الأرض: ذرعها، وعبر عن السير بالمسح كما عبر عنه بالذرع، فقيل: مسح البعير المفازة وذرعها، والمسح في تعارف الشرع: إمرار الماء على الأعضاء. يقال: مسحت للصلاة وتمسحت، قال تعالى: ﴿وامسحوا برءوسكم وأرجلكم﴾ [المائدة/6]. ومسحته بالسيف: كناية عن الضرب، كما يقال: مسست، قال تعالى: ﴿فطفق مسحا بالسوق والأعناق﴾ [ص/33]، وقيل: سمي الدجال مسيحا، لأنه ممسوح أحد شقي وجهه، وهو أنه روي (أنه لا عين له ولا حاجب) (لم أجده في كتب الحديث، وذكره الزمخشري في الفائق 3/366، والسمين في العمدة: مسح)، وقيل: سمي عيسى عليه السلام مسيحا لكونه ماسحا في الأرض، أي: ذاهبا فيها، وذلك أنه كان في زمانه قوم يسمون المشائين والسياحين لسيرهم في الأرض، وقيل: سمي به لأنه كان يمسح ذا العاهة فيبرأ، وقيل: سمي بذلك لأنه خرج من بطن أمه ممسوحا بالدهن. وقال بعضهم (وهذا قول أبي عبيد، نقله عنه الأزهري في تهذيب اللغة 4/348) : إنما كان مشوحا بالعبرانية، فعرب فقيل المسيح وكذا موسى كان موشى (انظر المنتخب من غريب كلام العرب 2/603). وقال بعضهم: المسيح: هو الذي مسحت إحدى عينيه، وقد روي: (إن الدجال ممسوح اليمنى) (عن ابن عمر عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه سئل عن الدجال فقال: (ألا إن ربكم ليس بأعور، ألا وإنه أعور، عينه اليمنى كأنها عنبة طافية) أخرجه الترمذي، وقال: حديث صحيح غريب. (انظر: عارضة الأحوذي 9/96) و (عيسى ممسوح اليسرى) ( [استدراك] وهذا من الأباطيل التي لا تصح؛ فإن الأنبياء من شروطهم سلامة الحواس، وكمال الخلقة، والبعد عن الأمور المنفرة، ولو كان عيسى كذلك لكان مشوها، حاشاه عن ذلك). قال: ويعني بأن الدجال قد مسحت عنه القوة المحمودة من العلم والعقل والحلم والأخلاق الجميلة، وأن عيسى
مسحت عنه القوة الذميمة من الجهل والشره والحرص وسائر الأخلاق الذميمة. وكني عن الجماع بالمسح، كما كني عنه بالمس واللمس، وسمي العرق القليل مسيحا، والمسح: البلاس. جمعه: مسوح وأمساح، والتمساح معروف، وبه شبه المارد من الإنسان.

### Türkçe

- **المسح**: elin bir şeyin üzerine geçirilmesi ve eserin ondan giderilmesi; ve ikisinden her birinde kullanılabilir. Denilir: **مسحت يدي بالمنديل**; ve atlas dirheme: **مسيح** denildi; ve düz (pürüzsüz) mekâna: **أمسح**; ve **مسح الأرض**: onu ölçtü (zira‘ladı); ve yürüyüşten **المسح** ile kinaye edildiği gibi ondan **الذرع** ile de kinaye edildi; böylece denildi: **مسح البعير المفازة وذرعها**; ve şeriat örfünde **المسح**: suyu uzuvların üzerine geçirmek. Denilir: **مسحت للصلاة وتمسحت**. Yüce Allah dedi: **﴿وامسحوا برءوسكم وأرجلكم﴾** [المائدة/6]. Ve **مسحته بالسيف**: vurma hakkında kinayedir; denildiği gibi: **مسست**. Yüce Allah dedi: **﴿فطفق مسحا بالسوق والأعناق﴾** [ص/33]. Ve denildi: Deccâl **مسيحا** diye adlandırıldı; çünkü yüzünün iki yarısından biri silinmiştir (**ممسوح**), o da şudur ki rivayet edildi: (onun ne gözü vardır ne kaşı) (onu hadis kitaplarında bulmadım; Zemahşerî onu **الفائق** 3/366’da, Semîn de **العمدة**’da: **مسح** maddesinde zikretti). Ve denildi: Îsâ عليه السلام **مسيحا** diye adlandırıldı; yeryüzünde mesheden (yani: onda giden) olması sebebiyle; çünkü onun zamanında yeryüzünde yürümeleri sebebiyle “yürüyenler” ve “seyahat edenler” diye adlandırılan bir kavim vardı. Ve denildi: O bununla adlandırıldı; çünkü sakatlık sahibini meshederdi de iyileşirdi. Ve denildi: O bununla adlandırıldı; çünkü annesinin karnından yağ ile meshedilmiş olarak çıktı. Ve bazısı dedi (bu Ebû Ubeyd’in sözüdür; Ezherî onu **تهذيب اللغة** 4/348’de ondan nakletti): O ancak İbrânîcede **مشوح** idi; sonra Arapçalaştırıldı da **المسيح** denildi; aynı şekilde Mûsâ da **موشى** idi (bk. **المنتخب من غريب كلام العرب** 2/603). Ve bazısı dedi: **المسيح**: iki gözünden biri meshedilmiş olandır; ve rivayet edildi: (Deccâl sağ gözü meshedilmiş olandır: **ممسوح اليمنى**) (İbn Ömer’den, Peygamber صلى الله عليه وسلم’den: Deccâl hakkında soruldu da dedi: (Dikkat edin, Rabbiniz tek gözlü değildir; dikkat edin, o tek gözlüdür; sağ gözü sanki su üstünde yüzen bir üzüm tanesi gibidir) Tirmizî onu çıkardı ve dedi: sahih garîb hadistir. (bk. **عارضة الأحوذي** 9/96)) ve (Îsâ sol gözü meshedilmiş olandır: **ممسوح اليسرى**) ([İstidrâk] ve bu, sahih olmayan bâtıllardandır; çünkü peygamberlerin şartlarındandır: duyuların selâmeti, yaratılışın kemâli ve nefret ettirici işlerden uzaklık; Îsâ böyle olsaydı çirkinleştirilmiş (**مشوها**) olurdu; Allah onu bundan tenzih eder). Dedi: ve bununla, Deccâl’den övülen kuvvetin—ilim, akıl, hilm ve güzel ahlâkın—silinmiş olduğunu; ve Îsâ’dan da yerilen kuvvetin—cehalet, oburluk, hırs ve diğer yerilen ahlâkın—silinmiş olduğunu kasteder. Ve cima‘dan **المسح** ile kinaye edildi; ondan **المس** ve **اللمس** ile kinaye edildiği gibi. Ve az (hafif) ter damarı **مسيحا** diye adlandırıldı. Ve **المسح**: **البلاس**tır. Çoğulu: **مسوح** ve **أمساح**. Ve **التمساح** bilinen (şey)dir; ve onunla insandan azgın (inatçı) olana benzetme yapıldı.
