# مسخ (م-س-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B3%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

At kuyruğu bitkisidir

- Harfler: م - س - خ
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [لَمَسَخْنَاهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AE/siga/%D9%84%D9%8E%D9%85%D9%8E%D8%B3%D9%8E%D8%AE%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | لَفَعَلْنَاهُمْ | Öyleyse onları deforme ederdik | 1 | 1 | [36:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AE/ayet/36:67.md) |

## Mücavir kökler — 5 mücavir (9 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [مضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Geçip gitmek
2. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Kevn tepe demektir
3. [رجع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Rac’, ırmakta akan suyun ters istikamette aktığı yerdir
4. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
5. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Şey

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مسخ |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md), [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md), [حول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığın aslî suretini, tadını, canlılığını ve tabiatını yitirerek daha aşağı, biçimsiz, yavan veya donuk bir hale dönüştürülmesi |
| Çekirdek Özet 2 | İlâhî irade karşısında haddi aşan veya hakikati reddeden fıtratın manevî ya da fiziksel olarak aşağı bir seviyede dondurulup işlevsiz kılınması |
| Çekirdek Özet 3 | Fıtrî kabiliyetlerin bozulması sonucunda varlığın ontolojik değerini kaybetmesi ve kendi mekânında kilitlenerek hareket yeteneğini yitirmesi |
| Kritik Hata Riski | Kavramı yalnızca efsanevi bir beden değişimine indirgeyip Kur'an'daki ahlakî, zihnî ve iradî işlevsizleşme boyutunu göz ardı etmek |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مس | Temas etmek, dokunmak, bir şeyin yüzeyini sıyırarak etkilemek ve hissetmek; nitekim [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) doğrudan teması, [مسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AD.md) yüzeyi sıvazlayarak arındırmayı veya silmeyi, [مسك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83.md) temas edilen şeyi tutmayı, [مسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AF.md) ise büküp inceltmeyi anlatır | خ | Hırıltılı ve sert frikatif boğaz sesi خ çekirdeğe eklendiğinde temasın etkisi yüzeysel kalmayıp nesnenin dokusunu, yapısını ve suretini tahrip edici, yozlaştırıcı ve onu yavanlaştıran kaba bir deformasyona dönüştürmüştür |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su; akış, yayılma, sıvılaşma, belirsizleşme | Varlığın aslî katı yapısının ve dengeli formunun gevşeyerek çözülmesi ve dağılma eğilimi göstermesi |
| س | Diken, destek; tutunma, sabitleşme, direnç | Çözülen veya değişen yapının belirli bir noktada kilitlenmesi, büzülmesi ve takılı kalması |
| خ | Çit / duvar imgesinin sert varyantı (türetme); pürüz, yırtılma, kabalık | Dış yüzeyin ve formun çatlaması, aslî düzgünlüğünü yitirerek biçimsiz, kaba ve bozuk bir şekle bürünmesi |
| مسخ | Aslî yapının çözülüp (م) kaba ve biçimsiz bir sınırda (خ) kilitlenerek dondurulması (س) | Canlı, dengeli ve lezzetli olan bir yapının bütün kıvamını kaybederek aşağı, pürüzlü ve donuk bir biçime mahkûm edilmesi hareketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin tadının, tuzunun veya güzelliğinin gitmesi; etin yavan ve lezzetsiz olması, devenin aşırı yolculuk ve yorgunluktan zayıflayıp kamburunun ve suretinin bozulması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye şairi el-Eş‘ar er-Rakabânî el-Esedî bir yergisinde şöyle der: مَسِيخٌ ملِيخٌ كلحم الحُوارِ / فلا أَنت حُلْوٌ ولا أَنت مُرْ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönemde aşırı zayıflamış ve bitkin düşmüş binek için مَسَخْتُ الناقةَ denilirdi; ayrıca Esed kabilesinden yay ustası Mâsiha'ya nispetle yapılan yaylara da الماسخيّة adı verilmiştir |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, el-Müfredât.

### Sami etimolojik katman

Arapça مسخ kökü, Sami dillerinin genelinde doğrudan yaygın bir leksikal kök olarak bulunmaktan ziyade, Güney ve Batı Sami havzasında deformasyon, form kaybı ve yavanlaşma semantiği üzerinden özelleşmiş bir yapı arz eder. İbranice ve Aramice katmanında doğrudan aynı üçlü kök yerine, biçimsizleşme ve lekesizliğin yitimi gibi anlamlar çoğunlukla *mūm* veya *šāḥat* kökleriyle ifade edilmekle birlikte; Arapçadaki مسخ kökünün temelindeki مس ikili tabanı, kadim Sami dillerinde bir şeye temas etme, sıvazlama, çekip uzatma ve böylece yapısını zayıflatma eylemleriyle örtüşür. Arap dilinde kök, fiziksel olarak yiyeceğin tuzsuz ve yavan oluşunu ifade eden duyusal bir zayıflıktan, canlının suretinin bozulup aşağı bir mertebeye dönüştürülmesine kadar uzanan semantik bir kayma geçirmiştir. Bu durum, soyut bir ontolojik bozulmanın somut duyusal yavanlık (tatsızlık) ve fiziksel aşınma (devenin bitkinliği) köklerinden türediğini gösterir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | مس çekirdeğinden türeme somut zayıflama ve aşınma | Dokunma ve yıpratma ile başlayan eylem, nesnenin tadını (tatsız/yavan et) ve binek hayvanının biçimini bozma anlamlarına evrilmiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Batı ve Güney Sami dillerindeki temas ve aşınma izleri | İkili çekirdek düzeyinde temas ve deformasyon paralelliği bulunmakta, üçüncü harf Arapçada özgülleşmektedir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik form aşınması | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Gesenius Hebrew and Chaldee Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مسخ | Anlamlı | Suret ve tat bozulması | Bir varlığın biçimce çirkinleşmesi, deforme olması ve tadını yitirmesi | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [مخس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AE%D8%B3.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [سمخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%AE.md) | Anlamlı | Kulak içi ve işitme yolu | Kulağın iç kanalını, dimağa ulaşan deliği veya kafa kemiğini ifade eder | Kur'an'da geçmez |
| [سخم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D9%85.md) | Anlamlı | Karalık ve kin | Tencere karası, kömür isi; kalpte biriken kin, öfke ve karanlık | Kur'an'da geçmez; ortak pürüz ve leke teması |
| [خمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%B3.md) | Anlamlı | Beş sayısı ve beşte bir pay | Sayma sisteminde beş rakamı, ganimetin beşte biri veya develerin beşinci gün su içmesi | Kur'an'da geçer; sayısal ve ritmik düzen |
| [خسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D9%85.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مسخ | Merkez | Deformasyon ve ontolojik düşüş | Varlığın aslî formunun bozulup aşağı, çirkin ve işlevsiz bir hale dönüştürülmesi | Suretin ve mahiyetin yozlaştırılması |
| [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md) | Komşu | Değişme ve değiştirme | Bir şeyin tamamen alınıp yerine başka bir şeyin ikame edilmesi; deformasyon şart değildir | Nesnenin veya halin başka bir varlıkla yer değiştirmesi |
| [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) | Komşu | Başkalaşma ve farklılaşma | Bir varlığın önceki durumundan farklı bir vasfa bürünmesi; bozulma veya iyileşme olabilir | Niteliksel başkalaşım |
| [حول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D9%84.md) | Komşu | Evrilme ve dönüşüm | Bir durumdan diğerine döngüsel veya dinamik geçiş; tabiî dönüşüm süreçlerini içerir | Halden hale intikal |
| [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) | Zıt | Doğruluk, kıvam ve dik duruş | Varlığın en mükemmel, dengeli, ayakta ve fıtrata uygun formda sabit kalması | Sağlam fıtrî düzen ve istikamet |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مسخ | Suret ve mahiyet bozulması | Fiziksel ve ahlaki planda daha aşağı bir biçime çevrilme, işlevsiz kılınma | Kesin |
| Latince | Deformatio, metamorphōsis deterior | Bozulma, aşağı dönüşüm | Latince kavramlar fiziksel şekil kaybını karşılar; ancak Arapçadaki manevi donukluk ve tatsızlık nüansını tam içermez | Güçlü |
| İngilizce | Transmutation to a lower state, deformation, petrification | Deformasyon, aşağı evrilme, taşlaşma | Bedenin veya zihnin işlevini yitirerek aşağı bir seviyede kilitlenmesini ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Entstellung, Verunstaltung, Degeneration | Biçimsizleşme, yozlaşma | Formun bozulmasını ve aslî kalitenin yitirilmesini iyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Déformation, abâtardissement | Şekilsizleşme, yozlaşma | Varlığın soy veya biçim bakımından bozulup boşa çıkmasını anlatır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Le Grand Robert.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| لَمَسَخْنَاهُمْ عَلَى مَكَانَتِهِمْ | Bulundukları yerde dondurma, mekanik ve iradî olarak işlevsizleştirme | Ahireti veya hakikati inkâr edenlerin dünyevî hareket ve kaçış kabiliyetlerinin yok edilmesi bağlamı (Yâsîn [36:67](https://lisan.digital/tr/ayet/36:67.md)) |
| مَسْخُ الخُلُق (Mecâzî kullanım) | Ahlakî ve fıtrî yozlaşma | Doğrudan kök lafzıyla geçmemekle birlikte Bakara [2:65](https://lisan.digital/tr/ayet/2:65.md) ve Mâide [5:60](https://lisan.digital/tr/ayet/5:60.md) ayetlerindeki aşağılanma olgusunun tefsirlerde مسخ kavramıyla izah edilmesi |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlâhî ceza ve kudret | Mesh hadisesinin hakiki bir beden dönüşümü mü (fiziksel) yoksa ahlakî/kalbî bir yozlaşma mı (manevî) olduğu tartışması | İlâhî iradenin fıtratı cezalandırma biçimi |
| Fıkıh | Hüküm ve mükellefiyet | Mesh edilen varlığın mükellefiyetinin devam edip etmediği ve neslinin sürüp sürmeyeceği meselesi | Hukukî ehliyetin ve fıtrî sorumluluğun düşmesi |
| Tefsir | İnkârcıların cezalandırılması | Yâsîn [36:67](https://lisan.digital/tr/ayet/36:67.md) ayetindeki ifadenin yerinde çakılı bırakma, taşlaştırma veya maymun/domuz formuna sokma şeklindeki tevili | Hareketsiz ve kudretsiz kılınma |
| Hadis | Kıyamet alametleri | Ümmetin içinde günahların yayılması sonucu vuku bulacağı bildirilen hasf, kazf ve mesh uyarıları | Toplumsal çürümenin ontolojik ve fiziki yansıması |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Fıtratın tahribi | Manevî körleşme | İradenin iflası | Hakikat çağrısını reddeden bilincin aşağı bir seviyede kilitlenmesi | Kesin |
| İlmi | Biyolojik/morfolojik bozulma | Dejenerasyon | Sistemsel çöküş | Organizmanın veya sistemin aslî fonksiyonunu yitirip atıl ve ilkel bir yapıya dönmesi | Güçlü |
| Siyasi | Otoritenin kilitlenmesi | Felç hali | İktidar kaybı | Baskıcı veya haddi aşan gücün kendi mekanında hareket edemez ve tedbir alamaz hale getirilmesi | Güçlü |
| İktisadi | Değer kaybı | Malın atıl kalması | Devalüasyon/donma | Üretim kabiliyetinin yitirilmesi, kaynakların işlevsizleşerek donuklaşması | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Faz kilitlenmesi ve topolojik deformasyon | Bir sistemin serbest hareket parametrelerinin aniden sıfırlanması, durum uzayında tek bir dejeneratif noktada çakılıp kalması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sosyolojik anomi ve kurumsal felç | Toplumsal veya bireysel ahlakın canlılığını kaybederek kurumların sadece şeklen var olan ama işlevi bulunmayan fosillere dönüşmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca mitolojik bir hayvanlaşma veya fiziki başkalaşım masalı olarak okuyup, Yâsîn suresindeki mekânsal kilitlenme boyutunu dışarıda bırakmak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | İnsanın hakikate karşı direnirken sahip olduğu hareket, irade, ileri gitme ve geri dönme kabiliyetlerinin tümüyle elinden alınarak yerinde dondurulması |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetteki tehdidi tarih dışı veya gerçekdışı bir kurgu sayarak, ahlakî ve zihinsel donuklaşmanın dünyevî ve ontolojik felaketini fark edememek |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'da ilâhî kudretin, haddi aşan ve hakikate direnen varlıklar üzerindeki mutlak dönüştürücü ve dondurucu yaptırım gücünü tek bir lafızla somutlaştırdığı için hayatîdir |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnkârcıların kibirle hareket ettiği, dünyada kaçış ve manevra alanı aradığı, ilâhî kudretin ise onları anında bulundukları konumda etkisiz kılabileceğini bildiren tehdit ve uyarı ayetlerinde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Cezanın yalnızca ahirete ertelendiği veya insanın dünyevî yeteneklerinin mutlak dokunulmaz olduğu zannını çürütür; ilâhî iradenin bir anda bütün fıtrî donanımı iptal edebileceğini gösterir |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir varlığın lezzetini, diriliğini ve aslî formunu kaybederek yavanlaşması, biçimsizleşmesi ve devenin yorgunluktan eriyip kamburunun çökmesi gibi bozulması.
- Soyut anlam: Varlığın ontolojik kıvamını (ahsen-i takvîm) yitirerek aşağı bir seviyeye indirilmesi, iradî ve eylemsel kabiliyetlerinin kendi mekânında dondurulması.
- Sistematik karşılık: Sistemin durum uzayındaki dinamik hareket serbestisinin yok edilerek en alt seviyedeki işlevsiz bir durağanlığa zorla mahkûm edilmesi.
- LaTeX modeli: $$S_0 \xrightarrow{\mathcal{D}} S^* \quad \text{öyle ki} \quad V(S^*) = 0 \land \Phi(S^*) < \Phi(S_0)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S_0$ varlığın fıtrî ve dengeli ilk durumunu temsil eder. $\mathcal{D}$ ilâhî deformasyon ve dondurma operatörüdür. $S^*$ mesh edilmiş, bozulmuş ve yerinde sabitlenmiş nihai durumu gösterir. $V(S^*) = 0$ ifadesi varlığın bulunduğu mekânda hızının ve hareket serbestisinin sıfırlandığını (kilitlendiğini), $\Phi(S^*) < \Phi(S_0)$ ifadesi ise varlığın ontolojik potansiyelinin ve kıymetinin aslî durumuna göre geri dönülemez biçimde düşürüldüğünü simgeler.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B3%D8%AE/occurrences?meal=IK

### [Yasin 36:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AE/ayet/36:67.md) — لَمَسَخْنَاهُمْ

وَلَوْ نَشَاءُ لَمَسَخْنَاهُمْ عَلَى مَكَانَتِهِمْ فَمَا اسْتَطَاعُوا مُضِيًّا وَلَا يَرْجِعُونَ

Meal (IK): Biz isteseydik; onları oldukları yerde dondururduk da ileri geçmeye güçleri yetmezdi. Geri de dönemezlerdi.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

At kuyruğu bitkisidir. Bu bitki çiçeksiz bitki olmakla beraber yaprakları çiçeklere benzer şekilde değişmiştir. Bir canlının başka bir şekle dönüşmesine “mesh” dendiği gibi yaprakları büzülmüş, donmuş anlamında yerinde çakılı kalma anlamlarına da gelir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AE/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والسين والميم معهما
خ م س، س خ م، س م خ، م س خ مستعملات خمس: الخُماسيِّ والخُماسِيَّةُ من الوصائف: ما كان طوله خَمْسَة أشبارٍ، ولا يقال: سُداسيٌّ ولا سُباعيٌّ في هذا، وفي غير ذلك: الخماسيّ: ما بلغ خَمْسَةً، وكذلك السُّداسيُّ والعُشارِيُّ.
والخميسيُّ والمَخْمُوسُ من الثوب: الذي طوله خَمْسُ أذرع، ويقال: بل الخمِيسيُّ: ثوبٌ منسوبٌ إلى ملكٍ من ملوك اليمن كان أمر بعملِ هذه الثياب، فنسبت إليه.
والخَمْسُ: تأنيث الخَمْسة. والخَمْسُ: أخذك واحداً من خَمْسةٍ، تقول: خَمَسْتُ مال فلانٍ، وتقول: هذا خامِسُ خَمْسةٍ، أي: واحد من خمسة. والخُمْسُ: جزء من خَمْسة، وخَمَسْتُ القوم، أي: تموا بي خَمْسة.
والخِمْسُ: شرب الإبل يوم الرابع من يوم صدرت، لأنهم يَحْسِبُون يوم الصدر فيه.
والخَمِيسُ: الجيشُ. والخَمِيسُ: الخُمْسُ، كالعشير من العشر.
والأَخْماس: برودٌ من برود اليمن.
والمُخامِسُ: الذي يقاسمك الخُمْسَ وتقاسمهُ.
سخم: السُّخامُ: دخان القدر معروف. والسُّخام: الشيء اللين.
والسَّخِيمةُ: الموجدة في النفس، والسَّخْمُ: مصدره... وقد سَخِمْتُ بصدره، أي: أغضبته، وسَلَلْت سَخِيمتَهُ بقولٍ طيب، وجمعها: سَخائِمُ.
وشعر سُخامٌ، أسود لين. وخمر سُخاميَة: لون يضرب إلى السواد، قال:
فبتُّ كأني شارب بعد هَجْعَةٍ		سُخامِيَّةً حَمْراءَ تُحْسَبُ عَنْدَما
وسَخَّمْتُ وَجْهَهُ: سَوَّدْتُهُ.
والسُّخام: الريش اللين يكون تحت ريش الطائر، الواحدة بالهاء سمخ: السَّماخُ: لغة في الصماخ، وهو والج الأذن عند الدماغ. وسَمَخْتُه أَسْمَخُهُ، إذا أصبت سِماخَهُ فعقرتهُ. وسَمَخَني لشدة صوته وكثرة كلامه. ولغة تميم: الصَّمْخُ والصِّماخ.
مسخ: المَسْخُ: تحويل خلقٍ عن صورته، وكذلك المشوه الخلقِ.
والمَسِيخُ من الناس: الذي لا ملاحة له، ومن الطعام: الذي لا ملح فيه. ومن الفواكه: الذي لا طعم له. وقد مَسُخَ مَساخَةً. قال:
وأنت مَسِيخٌ كلحمِ الحُوار		فلا أنتَ حُلْوٌ ولا أنْتَ مُرَ
والماسِخِيُّ: القَوَاس، ويقالُ: بل القِسِيّ تُنْسَبُ إلى ما سِخةٍ، وهو حي من الأزد، ويقال: بل نُسِبَتْ إلى الذي مَسَخَها.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve**السين** ve**الميم** onlarla birlikte

**خ م س**، **س خ م**، **س م خ**، **م س خ** kullanılmış beştir: **الخُماسيِّ** ve **الخُماسِيَّةُ** sıfatlardan: uzunluğu beş karış olan şeydir; ve bunda “altılı” denilmez, ne de “yedili”; ve bunun dışında: **الخماسيّ**: beşe ulaşan şeydir; ve كذلك **السُّداسيُّ** ve **العُشارِيُّ**.

Ve **الخميسيُّ** ve **المَخْمُوسُ** elbiseden: uzunluğu beş arşın olan şeydir; ve denilir: bilakis **الخمِيسيُّ**: Yemen krallarından bir krala nisbet edilen bir elbisedir; bu elbiselerin yapılmasını emretmişti, ona nisbet edildi.

Ve **الخَمْسُ**: **الخَمْسة**’nin müennesi. Ve **الخَمْسُ**: beşten birini almandır; dersin: **خَمَسْتُ** falanın malını; ve dersin: bu, beşin beşincisidir, yani: beşten biri. Ve **الخُمْسُ**: beşten bir parçadır; ve **خَمَسْتُ** kavmi, yani: benimle beş tamam oldular.

Ve **الخِمْسُ**: develerin, döndükleri günden dördüncü gün içmesidir; çünkü onlar dönüş gününü onun içinde sayarlar.

Ve **الخَمِيسُ**: ordudur. Ve **الخَمِيسُ**: **الخُمْسُ**tur; tıpkı **العشير**’in **العشر**’den olması gibi.

Ve **الأَخْماس**: Yemen bürdelerinden bürdelerdir.

Ve **المُخامِسُ**: seninle **الخُمْسَ**’ü paylaşan ve senin de onunla paylaştığın kimsedir.

**سخم**: **السُّخامُ**: tencerenin dumanıdır, bilinir. Ve **السُّخام**: yumuşak şeydir.

Ve **السَّخِيمةُ**: nefisteki kin/öfkedir; ve **السَّخْمُ**: onun masdarıdır... ve **سَخِمْتُ** onun göğsüyle, yani: onu öfkelendirdim; ve **سَلَلْت** onun **سَخِيمتَهُ**’ini güzel bir sözle; ve onun cem‘i: **سَخائِمُ**.

Ve saç **سُخامٌ**dur: siyah, yumuşak. Ve şarap **سُخاميَة**: siyahlığa çalan bir renktir; dedi ki:
فبتُّ كأني شارب بعد هَجْعَةٍ		**سُخامِيَّةً** حَمْراءَ تُحْسَبُ عَنْدَما
Ve **سَخَّمْتُ** onun yüzünü: onu kararttım.

Ve **السُّخام**: kuşun tüyünün altında bulunan yumuşak tüydür; bir tanesi **الهاء** ile.

**سمخ**: **السَّماخُ**: **الصماخ** hakkında bir lugattır; ve o, beynin yanında kulağın iç deliğidir. Ve **سَمَخْتُه** **أَسْمَخُهُ**, eğer onun **سِماخَهُ**’ını vurup onu yaralarsam. Ve beni **سَمَخَ**; sesinin şiddetinden ve sözünün çokluğundan. Ve Temîm’in lugatı: **الصَّمْخُ** ve **الصِّماخ**.

**مسخ**: **المَسْخُ**: bir yaratılışı suretinden çevirmektir; ve كذلك yaratılışı çirkin olan.

Ve insanlardan **المَسِيخُ**: güzelliği olmayan; ve yiyecekten: tuzu olmayan; ve meyvelerden: tadı olmayan. Ve **مَسُخَ** **مَساخَةً**. Dedi ki:
وأنت **مَسِيخٌ** كلحمِ الحُوار		فلا أنتَ حُلْوٌ ولا أنْتَ مُرَ
Ve **الماسِخِيُّ**: yaylardır; ve denilir: bilakis yaylar **ما سِخةٍ**’e nisbet edilir; o, Ezd’den bir kabiledir; ve denilir: bilakis onu **مَسَخَ** edene nisbet edilmiştir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AE/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المَسْخُ: تحويل صورة إلى ما هو أقبحُ منها. يقال: مَسَخَهُ الله قرداً. والمَسيخُ من الرجال: الذي لا ملاحَ له، ومن اللحم الذي لا طعم له. وقد مَسَخَ كذا طعمَه، أي أذهبَه. وفي المثل: "هو أمْسَخُ من لحم الحُوارِ"، أي لا طعم له. قال الشاعر:
مَليخٌ مَسيخٌ كلحم الحُـوار		فلا أنت حُلْوٌ ولا أنت مُرٌّ
ويُكره في الفرس انْمِساخُ حَماتِه، أي ضموره. والماسِخِيُّ: القوَّاسُ. والماسِخِيَّاتُ: القِسِيُّ، نسبت إلى ماسِخَةَ: رجل من الأزدِ كان قَوَّاساً. قال الشاعر:
فقَرَّبْتُ مُبراةً تَخالُ ضُلوعَهـامن الماسِخِيَّاتِ القِسِيَّ الموتَّرا

##### Türkçe

**المَسْخُ**: bir sûreti, ondan daha çirkin olana dönüştürmektir. Denir ki: Allah onu maymun olarak **مَسَخَهُ**. Erkeklerden **المَسيخُ**: güzelliği olmayan kimse; ve etten (olan): tadı olmayan (et). Ve “şunun tadını **مَسَخَ**” denmiştir; yani onu gidermiştir. Meselde: “O, **لحم الحُوارِ**’dan daha **أمْسَخُ**tur”; yani tadı yoktur. Şair dedi ki:
**مَليخٌ مَسيخٌ كلحم الحُـوار**		Ne sen tatlısın ne de sen acısın

Atta **انْمِساخُ حَماتِه** mekruh görülür; yani onun zayıflaması. Ve **الماسِخِيُّ**: yaycıdır. Ve **الماسِخِيَّاتُ**: yaylardır; **ماسِخَةَ**’ye nispet edilmiştir: Ezd’den bir adam; yaycı idi. Şair dedi ki:
**فقَرَّبْتُ مُبراةً تَخالُ ضُلوعَهـامن الماسِخِيَّاتِ القِسِيَّ الموتَّرا**

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AE/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ س م
خمس ، سخم ، سمخ ، مسخ : مستعملة .
خمس : قال ابن شميل : يقال : غُلاَمٌ خُمَاسِيٌّ
ورُباعِيٌّ .
قال : خَمْسةُ أَشْبارٍ ، وأَرْبَعَةُ أَشْبَارٍ وإِنَّمَا
يقال : خُمَاسِيٌّ ورُباعِيٌّ فيمنْ يَزْدادُ طُولاً .
ويقال في الثوب : سُباعِيٌّ .
وقال الليث : الخُماسِيٌّ والْخُمَاسِيَّةُ من
الوَصائِفِ ما كان طولُه خمسةَ أَشْبَارٍ .
قال : ولا يقال : سُداسِيٌّ ولا سُباعيٌّ . .
إذا بلغ ستَّة أَشبار وسبعة أشبار .
قال : وفي غير ذلك : الخُماسِيُّ : ما بلغ
خمسةً . وكذلك السُدَاسيُّ والعُشاريُّ
والْخَمْسُ تأنيثُ خَمْسةٍ ، والخمْسُ أَخْذُك
واحِداً من خَمْسةٍ ، تقول : خَمَسْتُ مال
فلان ، وخَمَسْتُ القومَ _ أي تَمُّوا بِيَ
خمسةً ، والخُمسُ جُزْءٌ من خمسة ،
والْخِمْسُ شُرْبُ الإبل يَوْمِ الرَّابع من يوم
صَدَرَتْ _ لأنهم يحْسُبُونَ يومض الصدَرِ فيه .
قلتُ : هذا غَلطٌ . . لا يُحْسَبُ يومُ الصدَر
في وِرْدِ النَّعَمِ ، والْخِمْسُ أن تشْرَبَ يومَ
وِرْدِها ، وتَصدُرَ يَوْمَهَا ذلك ، وتَظَلَّ بعد
ذلك اليوم في المرعَى ثلاثةَ أيام سوى يوم
الصَّدَر ، وترِدَ اليَوْمَ الرَّابعَ ، فذلك
الْخِمْسُ .
وإبِلٌ خَامِسَةٌ وخوَامِسُ ، ويقال : فَلاَةٌ
خِمسٌ _ إذا انْتَاط ماؤها حتى يَكُون وِرْدُ
النَّعم في اليوم الرَّابع ، سِوَى اليوم الذي
شَرِبَتْ فيه وَصَدَرت .
وَيقال : خِمْسٌ بَصْبَاصٌ ، وَقَعْقَاعٌ _ إذا لم
يكن في سَيرِها إلى الماء وتِيرَةٌ ، وَلا فُتُورٌ
لبُعْدِه .
وقال ابن السِّكِّيتِ : يقال في مَثل : ) ( لَيْتَنَا
في بُرْدَةٍ أَخْمَاسٍ ) ( _ أي : ليتنا تَقَارَبْنَا .
ويُرَاد ) ( بأَخماس ) ( أَنَّ طُولَها خَمْسةُ أشبار .
والبُرْدَةُ شِمْلَةٌ من صُوفٍ مُخَطَّطَةٌ ، وجمْعُهَا
الْبُرَدُ .
وقال ابنُ السِّكِّيتِ في قول الشاعر :
وَذَلِكَ ضَرْبُ أَخْماسٍ أُرِيدَتْ
لأسْدَاسٍ عَسَى أَلاَّ تكُونَا
قال : وقال أبو عمرو : هذا كقولك :
) ( شَشْ بَنْج ) ( ، وهو أن يُظْهِرَ خَمْسةً يُريدُ
ستَّةً .
وقال أبو عُبَيْدَة : قالوا : ضَرْبُ أَخْمَاسٍ
لأَسْدَاسٍ .
يقال للذي يقَدِّم الأمر ، يُرِيدُ به غيره فَيَأْتِيه
من أوَّله ، فَيَعْمَلُ فيه رُوَيداً رُوَيداً .
قال : والْخِمْسُ : الْوِرْدُ يومَ الخامس من
يوم صَدرِها ، والسِّدْسُ : الوِرْدُ يومَ
السادس .
وقال محمد بنُ سَهل _ رَاوِيةُ الكُمَيتِ _ :
إذا أراد الرجلُ سَفَراً بعيداً عوَّدَ إِبِلَه أن
تشرَبَ خِمساً ثم سِدْساً حتى إذا رُفعتْ في
السقيْ صَبَرْت .
ويقال لصاحب الإبل التي تَرِدُ خِمْساً :
مُخْمِسٌ :
وأنشد أبو عمرو بْنُ العَلاَء :
يُثِيرُ وَيُذْرِي تُرْبَهَا وَيُهِيلُهُ
إثَارَةَ نَبَّاثِ الْهَوَاجِرِ مُخْمِسِ
وقال ابن السِّكِّيت : خَمَسْتُ القومَ
أَخْمُسُهُمْ خَمساً _ إذا أَخَذْتُ خُمْسَ
أموالهم ، أو كُنْتَ لهم خامِساً والْخِمْسُ
من أَظماء الإبل .
وَقال الليث : الخَميسُ : الْجَيْشُ ،
والخميس : يوم من أَيَّام الأُسْبُوع ، وثلاثة
أَخْمِسَةٍ وخُمَاسَ ومَخْمَسَ ، كما يقال : ثُنَاءَ
وَمَثْنَى ورُبَاعَ ومَرْبَعَ .
قال : والخَميسُ ، والمَخْمُوسُ _ من
الثَّوْب _ : الذي طُولهُ خَمْسُ أَذْرُع .
ويقال : بل الخَميسُ ثَوْبٌ منسوبٌ إلى
مَلِكٍ من مُلوُك اليمنِ ، كان أَمَرَ بعمل هذه
الثِّياب ، فنُسِبَتْ إليه .
وفي حديث مُعَاذٍ : ) ( أَنَّه كانَ يَقُول بِالْيَمَنِ :
ائْتُوني بِخَميسٍ أَوْ لَبيسٍ آخذُهُ مِنْكُمْ في
الصَّدَقَةِ ) ( .
قال أبو عبيد : قال الأصمعي : الخَميسُ
الثّوْبُ الذي طُولُه خَمْسُ أَذْرُعٍ .
قال أبو عُبَيدٍ : ويقال له : مَخْمُوسٌ .
وأنشد قول عَبِيدٍ :
هاتِيك تَحْملُني وَأَبْيَضَ صَارِماً
وَمُذَرَّباً في مَارِنٍ مَخْمُوسِ
قال وكان أبو عَمْرو بنُ العلاء يقول : إنما
قيل للثَّوْبِ : خَمِيسٌ _ لأن أولَ مَن عَمِله
ملِكٌ باليمن يقال له : الخِمْسُ أمر بعمل
هذه الثياب ، فنُسِبَتْ إليه _ وأنشَد قول
الأَعْشَى :
يَوماً تَراها كَشِبْهِ أَرْدِيَةِ الخِمْسِ
وَيَوْماً أَدِيمَها نَغِلا
ويقال : هما في بُرْدَةٍ أَخْمَاسٍ _ إذا تقاربا
واجْتَمَعا ، واصطلحا .
وأنشد ابن السِّكِّيت :
صَيَّرَني جُودُ يَدَيهِ وَمَن
أَهوَاهُ في بُرْدَةِ أخمَاسِ
كأنه اشتَرَى له جاريةً ، أو ساق مَهْرَ امرأته
عنه .
ثعلبٌ _ عن ابن الأعرابيِّ _ : هما في بُرْدةٍ
أخماسٍ _ أي : يفعلان فعلا واحداً كأنهما
في ثوبٍ واحدٍ ، لاشتباههما .
سمخ : قال الليث : السِّمَاخُ لُغَةٌ في الصِّماخ ،
وهو وَالِجُ الأُذُنِ عند الدِّماغ ، وسَمَخْتُه
أَسْمَخُه إذا أَصَبتُ سِماخَهُ فعقَرْتَه .
ويقال : سَمَخَنِي ، لشدَّة صوته وكثرةِ
كلامِه ، ولُغة تميم : الصَّمْخُ .
ويقال : فلانٌ يَضْرِبُ أخماساً لأَسْدَاسٍ
_ إذا كان يُخَادِع ويَحتالُ يُظْهِرُ خمسةً وهو
يريدُ سِتَّةً .
وأخبرني المنذريُّ _ عن ثعلب عن ابن
الأعرابي _ : ضَرْبُ أخماس لأسْدَاسٍ أي :
يُظْهِرُ غيرَ ما يُضْمِرُ .
قال : والخَميسُ : الجَيْشُ الجَرَّارُ .
وقال أبو عمرٍ و : الخَمِيسُ : الجَيش
الخَشِنُ .
وقال ابن السِّكِّيت : يُقال : صُمْنا خَمْساً
من الشَّهْر ، فيُغَلِّبُون اللّيالِيَ عَلَى الأيَّام ،
وإنما يَقعُ الصِّيام عَلَى الأيام ، لأنَّ ليلَةَ
كلِّ يومٍ قَبْلَهُ ، فإذا أظهروا الأيام قالوا :
صُمنا خمْسَة أيام ، وكذلك أقمنا عنده عَشْراً بين يومٍ وليلة غلَّبوا التَّأْنيثَ _ كما
قال النَّابغةُ الْجَعْدِيُّ :
أقَامَتْ ثلاثاً بَيْنَ يوْمٍ وَلَيْلةٍ
يَكُونُ النّكيرُ أنْ تُضِيفَ وتَجْأَرَا
ويقال : له خَمْسٌ من الإبل ، وإن عَنَيْتَ
أجْمَالاً _ لأن الإبل مؤنَّثةٌ ، وكذلك : له
خَمْسٌ من الغنم ، وإن عَنيْتَ أَكْبُشاً _ لأن
الغنمَ مُؤنَّثةٌ .
سخم : أبو عبيد _ عن الأمويِّ : السُّخَامُ :
سَوادُ الْقِدْرِ _ يقال منه سَخَّمْتُ وَجْهَهُ .
قال : وقال الأصمعي : وأَما الشَّعْرُ السُّخامُ
فهو اللَّينُ الْحَسَنُ ، وليس هو من السَّوادِ .
ويقال للخمر : سُخامٌ _ إذا كانت ليِّنَةً
سَلِسَةً .
ثعلب _ عن ابن الأعرابي _ سَخَّمتُ الماءَ
وأَوْغَرْتُه _ إذا سَخَّنْتُهُ .
وقال الليث : السَّخْمُ مصدرُ السَّخيمَةِ وهي
الموْجِدَةُ _ في النّفس _ والْحِقْدُ ، وقد
سَخِمْتُ بصَدْرِ فُلانٍ _ إذا أَغْضبْتُهُ وَسَلَلْتُ
سَخِيمتَهُ بالْقَوْلِ اللطيف والتَّرَضِّي .
قال : والسُّخَاميُّ _ من الخمرِ _ لَوْنٌ
يَضربُ إلى السَّوادِ ، وَالسُّخَامُ : الرِّيشُ
اللَّينُ الذي تحتَ الرِّيش من الطَّيرِ ،
والواحِدَةُ بالهاء .
وقال في الشَّعْرِ السُّخَامِ : إنَّه اللَّين .
مسخ : قال الليث : المَسْخُ تحويلُ خَلْقٍ إلى
صُورَةٍ أخرى ، وكذلك المُشوُّهُ الْخلْقِ .
قال : والمسيخُ من الناسِ : الذي لا مَلاَحةَ
له ، ومِنَ الطعامِ : الذي لا مِلْحَ فيه ، ومن
الْفَواكِهِ ، مَالاَ طَعْمَ لهُ .
وقد مَسُخَ مَسَاخَةً .
أبو عبيد : مَسَخْتُ النَّاقَةَ أَمْسَخُهَا مَسْخاً
_ إذا هَزَلْتُهاَ وَأَدْبَرْتُهَا .
وقال الكُمَيْتُ _ يَذْكُرُ نَاقَةً :
لَمْ يَقْتَعِدْها الْمُعَجِّلُونَ وَلَمْ
يَمْسَخْ مَطَاهَا الْوُسُوقُ والْقَتَبُ
قال : وَمَسَحْتُ النَّاقَةَ بالْحَاءِ إذا هَزَلْتهَا . . .
يقال بالْحَاءِ وَالْخَاءِ .
ثعلب _ عن ابن الأعرابي : مَسَخْتُ
النّاقَةَ . . . بِالْخَاءِ .
أبو عبيد _ عن ابن الكَلْبِيِّ _ قال : أَوَّلُ مَنْ
عَمِلَ الْقِسِيَّ المَاسِخِيَّةَ من العرب _ :
ماسِخَةُ ، وهو رجلٌ من الأَزْدِ ، فلذلك قيل
لِلْقِسِيِّ : مَاسِخِيَّةٌ ، وَأَنشد غيرُه :
كَقوْسِ الْمَاسِخيِّ أَرَنَّ فِيهَا
مِنَ الشِّرَعِيِّ مربوعٌ مَتِينُ
وقال النَّضْرُ : الطعامُ الْمَسِيخُ : الذي لا مِلْحَ
فيه ، ولا طَعْمَ لهُ ، ولا لون .
وقال مُدْرِكٌ الْقَيْسِيُّ : هو الْمَلِيخُ أيضاً .
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
توكلت على الله

##### Türkçe

خ س م
**خمس** , **سخم** , **سمخ** , **مسخ** : kullanımdadır.

**خمس** : İbn Şümeyl dedi ki: Denir ki: **غُلاَمٌ خُمَاسِيٌّ**
ve **ورُباعِيٌّ**.
Dedi ki: **خَمْسةُ أَشْبارٍ** , ve **أَرْبَعَةُ أَشْبَارٍ** ve ancak
denir: **خُمَاسِيٌّ** ve **رُباعِيٌّ** uzunluğu artan kimse hakkında.
Ve elbise hakkında denir: **سُباعِيٌّ**.
Ve Leys dedi ki: **الخُماسِيٌّ** ve **الْخُمَاسِيَّةُ** vasıflardandır; uzunluğu beş karış olan şeydir.
Dedi ki: Denmez: **سُداسِيٌّ** ve ne de **سُباعيٌّ**..
altı karışa ve yedi karışa ulaştığında.
Dedi ki: Ve bunun dışında: **الخُماسِيُّ**: beşe ulaşan şeydir.
Ve كذلك **السُدَاسيُّ** ve **العُشاريُّ**.
Ve **الْخَمْسُ** , **خَمْسةٍ**’in müennesi; ve **الخمْسُ** senin beşten birini almandır; dersin ki: **خَمَسْتُ مال فلان** , ve **خَمَسْتُ القومَ** _ yani benimle beş oldular; ve **الخُمسُ** beşten bir parçadır;
ve **الْخِمْسُ** develerin, döndükleri günden dördüncü gün içmesidir _ çünkü onlar dönüş gününü onun içinde sayarlar.
Ben dedim ki: Bu yanlıştır.. dönüş günü
hayvanların suya gelişinde sayılmaz; ve **الْخِمْسُ** şudur: suya geliş gününde içmen, o gününde dönmen, sonra o günden sonra otlakta dönüş günü dışında üç gün kalman, dördüncü gün suya gelmen; işte bu **الْخِمْسُ**tur.

Ve **إبِلٌ خَامِسَةٌ** ve **خوَامِسُ**; ve denir: **فَلاَةٌ خِمسٌ** _ suyu uzaklaşıp hayvanların suya gelişi, içip döndüğü günün dışında dördüncü günde olunca.
Ve denir: **خِمْسٌ بَصْبَاصٌ** , **وَقَعْقَاعٌ** _ suya gidişinde uzaklığından dolayı ne bir yavaşlık ne de bir gevşeklik olmadığında.

İbnü’s-Sikkît dedi ki: Meselde denir: **) ( لَيْتَنَا في بُرْدَةٍ أَخْمَاسٍ ) (** _ yani: keşke birbirimize yaklaşsaydık.
Ve **) ( بأَخماس ) (** ile murad edilir: onun uzunluğunun **خَمْسةُ أشبار** olması.
Ve **البُرْدَةُ** çizgili yünden bir örtüdür; çoğulu **الْبُرَدُ**dur.

İbnü’s-Sikkît şairin sözü hakkında dedi ki:
وَذَلِكَ ضَرْبُ أَخْماسٍ أُرِيدَتْ
لأسْدَاسٍ عَسَى أَلاَّ تكُونَا
Dedi ki: Ve Ebû Amr dedi: Bu, senin şu sözün gibidir:
**) ( شَشْ بَنْج ) (**; o da beşi ortaya koyup altıyı istemesidir.

Ebû Ubeyde dedi ki: Dediler: **ضَرْبُ أَخْمَاسٍ لأَسْدَاسٍ**.
Bir işi öne alan kimse için söylenir; onunla başkasını ister de iş ona başından gelir; onda yavaş yavaş iş görür.
Dedi ki: Ve **الْخِمْسُ**: döndüğü günden beşinci gün suya geliştir; ve **السِّدْسُ**: altıncı gün suya geliştir.

Muhammed b. Sehl _ Kümeyt’in râvisi _ dedi ki:
Adam uzak bir yolculuk istediğinde develerini **خِمساً** sonra **سِدْساً** içmeye alıştırır; nihayet sulamada yükseltildiğinde sabreder.

**خِمْساً** suya gelen develerin sahibine denir: **مُخْمِسٌ**:
Ebû Amr b. el-Alâ’ şu beyti okudu:
يُثِيرُ وَيُذْرِي تُرْبَهَا وَيُهِيلُهُ
إثَارَةَ نَبَّاثِ الْهَوَاجِرِ مُخْمِسِ

İbnü’s-Sikkît dedi ki: **خَمَسْتُ القومَ أَخْمُسُهُمْ خَمساً** _ mallarının beşte birini aldığımda; yahut onlara beşinci olduğunda; ve **الْخِمْسُ** develerin susuzluk paylarındandır.

Ve Leys dedi ki: **الخَميسُ**: ordudur;
ve **الخميس**: haftanın günlerinden bir gündür; ve üç **أَخْمِسَةٍ** ve **خُمَاسَ** ve **مَخْمَسَ**; nasıl ki denir: **ثُنَاءَ**
ve **مَثْنَى** ve **رُبَاعَ** ve **مَرْبَعَ**.
Dedi ki: Ve **الخَميسُ** , ve **المَخْمُوسُ** _ elbiseden _: uzunluğu beş arşın olan şeydir.
Ve denir: Bilakis **الخَميسُ** Yemen krallarından bir krala nispet edilen bir elbisedir; bu elbiselerin yapılmasını emretmişti de ona nispet edildi.

Muâz hadîsinde: **) ( أَنَّه كانَ يَقُول بِالْيَمَنِ : ائْتُوني بِخَميسٍ أَوْ لَبيسٍ آخذُهُ مِنْكُمْ في الصَّدَقَةِ ) (**.
Ebû Ubeyd dedi ki: Asmaî dedi: **الخَميسُ** uzunluğu beş arşın olan elbisedir.
Ebû Ubeyd dedi ki: Ve ona denir: **مَخْمُوسٌ**.
Ubeyd’in sözünü okudu:
هاتِيك تَحْملُني وَأَبْيَضَ صَارِماً
وَمُذَرَّباً في مَارِنٍ مَخْمُوسِ

Dedi ki: Ebû Amr b. el-Alâ’ şöyle derdi: Elbiseye ancak **خَمِيسٌ** denildi; çünkü onu ilk yapan Yemen’de bir kraldı; ona **الخِمْسُ** denirdi; bu elbiselerin yapılmasını emretti de ona nispet edildi _ ve A‘şâ’nın sözünü okudu:
يَوماً تَراها كَشِبْهِ أَرْدِيَةِ الخِمْسِ
وَيَوْماً أَدِيمَها نَغِلا

Ve denir: İkisi **في بُرْدَةٍ أَخْمَاسٍ** içindedir _ yaklaştıklarında, toplandıklarında ve barıştıklarında.
İbnü’s-Sikkît okudu:
صَيَّرَني جُودُ يَدَيهِ وَمَن
أَهوَاهُ في بُرْدَةِ أخمَاسِ
Sanki onun için bir cariye satın almış, yahut karısının mehrini onun adına sevk etmiş gibidir.

Sa‘leb _ İbnü’l-A‘râbî’den _: İkisi **في بُرْدةٍ أخماسٍ** içindedir _ yani: tek bir fiil yaparlar; sanki tek bir elbise içindedirler; benzeşmelerinden dolayı.

**سمخ** : Leys dedi ki: **السِّمَاخُ** , **الصِّماخ** hakkında bir lugattır; o da beynin yanında kulağın iç kısmıdır; ve **سَمَخْتُه أَسْمَخُه** , **سِماخَهُ**’ını vurup onu yaraladığımda.
Ve denir: **سَمَخَنِي**; sesinin şiddetinden ve sözünün çokluğundan dolayı; Temîm’in lugatı: **الصَّمْخُ**.
Ve denir: **فلانٌ يَضْرِبُ أخماساً لأَسْدَاسٍ** _ aldatıp hile yaptığında; beşi ortaya koyar, altıyı ister.

Münzirî bana haber verdi _ Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den _: **ضَرْبُ أخماس لأسْدَاسٍ** yani: içindekinin dışında olanı ortaya koyar.
Dedi ki: Ve **الخَميسُ**: çok kalabalık ordudur.
Ebû Amr dedi: **الخَمِيسُ**: sert ordu.

İbnü’s-Sikkît dedi ki: Denir: **صُمْنا خَمْساً** aydan; geceleri günlere galip kılarlar; oysa oruç günlere vâki olur; çünkü her günün gecesi ondan öncedir; günleri açıkça söylediklerinde derler: **صُمنا خمْسَة أيام**; ve كذلك onun yanında **عَشْراً** bir gün ve bir gece arasında kaldık; müennesi galip kıldılar _ Nâbiga el-Ca‘dî’nin dediği gibi:
أقَامَتْ ثلاثاً بَيْنَ يوْمٍ وَلَيْلةٍ
يَكُونُ النّكيرُ أنْ تُضِيفَ وتَجْأَرَا

Ve denir: Onun develerden **خَمْسٌ**’i vardır; her ne kadar erkek develeri kastetsen de _ çünkü **الإبل** müennestir; ve كذلك: onun koyundan **خَمْسٌ**’i vardır; her ne kadar koçu kastetsen de _ çünkü **الغنم** müennestir.

**سخم** : Ebû Ubeyd _ Emevî’den _: **السُّخَامُ**: tencerenin karasıdır; ondan denir: **سَخَّمْتُ وَجْهَهُ**.
Dedi ki: Asmaî dedi: **الشَّعْرُ السُّخامُ** ise o, yumuşak güzel olandır; karalıktan değildir.
Ve şaraba denir: **سُخامٌ** _ yumuşak, akıcı olduğunda.

Sa‘leb _ İbnü’l-A‘râbî’den _: **سَخَّمتُ الماءَ وأَوْغَرْتُه** _ onu ısıttığımda.
Leys dedi ki: **السَّخْمُ** , **السَّخيمَةِ**’nin masdarıdır; o da _ nefiste _ öfke ve kindir; ve **سَخِمْتُ بصَدْرِ فُلانٍ** _ onu kızdırdığım ve latif söz ve hoşnut etme ile onun öfkesini çekip çıkardığımda.
Dedi ki: Ve **السُّخَاميُّ** _ şaraptan _ siyaha çalan bir renktir; ve **السُّخَامُ**: kuşun tüyünün altında bulunan yumuşak tüydür; tekili **بالْهاء** iledir.
Ve **الشَّعْرِ السُّخَامِ** hakkında dedi ki: O, yumuşak olandır.

**مسخ** : Leys dedi ki: **المَسْخُ** bir yaratılışı başka bir surete çevirmektir; ve كذلك yaratılışı çirkin olan.
Dedi ki: İnsanlardan **المسيخُ**: güzelliği olmayan; yemekten: tuzu olmayan; ve meyvelerden: tadı olmayan şeydir.
Ve **مَسُخَ مَسَاخَةً**.

Ebû Ubeyd: **مَسَخْتُ النَّاقَةَ أَمْسَخُهَا مَسْخاً** _ onu zayıflattığım ve gerilettiğimde.
Kümeyt _ bir dişi deveyi anarak _ dedi:
لَمْ يَقْتَعِدْها الْمُعَجِّلُونَ وَلَمْ
يَمْسَخْ مَطَاهَا الْوُسُوقُ والْقَتَبُ
Dedi ki: **وَمَسَحْتُ النَّاقَةَ** **بِالْحَاءِ** onu zayıflattığımda...
**بالْحَاءِ** ve **الْخَاءِ** ile denir.

Sa‘leb _ İbnü’l-A‘râbî’den _: **مَسَخْتُ النّاقَةَ**... **بِالْخَاءِ**.

Ebû Ubeyd _ İbnü’l-Kelbî’den _ dedi ki: Araplardan **الْقِسِيَّ المَاسِخِيَّةَ**yi yapan ilk kimse: **ماسِخَةُ**’dir; o Ezd’den bir adamdır; bundan dolayı yaylara **مَاسِخِيَّةٌ** denildi; ve başkası okudu:
كَقوْسِ الْمَاسِخيِّ أَرَنَّ فِيهَا
مِنَ الشِّرَعِيِّ مربوعٌ مَتِينُ

Nadr dedi ki: **الطعامُ الْمَسِيخُ**: içinde tuz olmayan, tadı olmayan, rengi olmayan şeydir.
Müdrik el-Kaysî dedi ki: O, **الْمَلِيخُ** dadır.

**بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ**
Allah’a tevekkül ettim

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AE/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والسين وما يثلثهما)
(مسط)  الميم والسين والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خَرْط شيءٍ رطْبٍ([1])، وعلى امتدادِه من تِلقاءِ نَفْسه.
يقال إنَّ المَسيطَةَ([2]): ما يبقى في الحوض من الماء بكُدورةٍ قليلة. قال الأصمعيّ بئر ضَغِيط، وهو الرَّكِيُّ إلى جَنْبِهِ ركيٌّ آخر فيحمأُ فَيُنْتِن فيسيلُ في الماء العذب فلا يُشرب، فالبئر ضَغيط، وذلك الماء مَسِيط. قال:
يَشْرَبْنَ ماءَ الآجِنِ الضَّغيطِ *** ولا يَعَفْنَ كَدَر المَسِيط([3])ومن الباب المَسْط: أن تَخرِطَ في السِّقاء من لبنٍ خاثرٍ بأصابعك ليخثُر.
(مسك)  الميم والسين والكاف أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على حَبْس الشيء أو تحبُّسه. والبَخِيل مُمسِكٌ. والإمساك: البُخْل؛ وكذا المَسَاك والمِسَاك([4]) والمَسِيك([5]): البخيلُ أيضاً ورجل مُسَكةٌ، إذ كان لا يَعلَق بشيءٍ فيتخلَّص منه. والمَسَك: السِّوار من الذَّبْل: لاستمساكِهِ باليدِ، الواحدةُ مَسَكة. قال:
ترى العَبَسَ الحوليَّ جَوناً بكُوعِها *** لها مَسَكَاً من غير عاج ولا ذَبْلِ([6])والمَسَكَة من البِئر: المكان الصُّلب الذي لا يحتاج إلى طَيّ. وهو القياس، لأنّه متماسك. والمَسْك: الإهاب، لأنَّه يُمسَك فيه الشَّيءُ إذا جُعِل سِقَاء.
ومما شذَّ عنه المِسْك من الطيب.
(مسل)  الميم والسين واللام. يقولون: المَسَل، والجمع مُسْلاَنٌ: خدٌّ في الأرض ينقاد ويستطيل. وأمّا المسيل فالميم [فيه زائدة، وهو([7])] من باب السين. [ومُسالاَ الرّجُل: جانبا لَحييه، الواحد مُسَال، يكون هذا مِن أسِيل فهو مُسَالٌ. فإن كان كذا فمكانُه غير هذا([8])]. قال:
* فلو كان في الحيِّ النَّجِيِّ سوَادُهُ *** لما مَسَحَت تلك المُسَالاتِ عامرُ([9])(مسي)  الميم والسين والحرف المعتلّ كلمتانِ متباينتان جداً.
الأولى زمانٌ من الأزمنة، وهو خلاف الإصباح. يقال أصبَحْنا وأمسَيْنا، وأتانا لمُسْي خامسةٍ ومِسْيِ خامسة. والمَسَاء: خِلاف الصَّباح.
والكلمة الأخرى المَسْيُ: أن يُدخِل الرّاعِي يَدَه في رَحِم النّاقة يَمسُطُ ماءَ الفَحل من رحمِها كراهَةَ أن تحمِل. ويقال إن المَاسِيَ: الماجن، وهذا من باب المهموز، يقال مَسَأ، إذا مَجَنَ. وقال ابن دريد([10]) مَسَأَ الرّجلُ: مَرَن على الشّيء.
(مسح)  الميم والسين والحاء أصلٌ صحيح، وهو إمرارُ الشَّيءِ على الشيء بسطاً. ومَسَحْتُه بيدي مسحاً. ثم يستعار فيقولون: مَسَحَها: جَامَعَها. والمَسِيح: الذي أحَدُ شِقَّيْ وجهِهِ ممسوحٌ، لا عينَ له ولا حاجبَ. ومنه سُمِّي الدَّجَّال مَسيحاً، لأنه مَمسوحُ العين. والمَسيح: العرَق، وإنَّما سُمي به لأنه يُمْسَح. والمَسِيح: الدِّرهم الأطلَس، كأنَّ نَقْشه قد مُسِح. والأمْسَح: المكانُ المستوِي كأنَّه قد مُسِح، والمَسْح يكون بالسَّيف أيضاً على جهة الاستعارة. ومَسَحَ يَدَه بالسَّيف: قطَعَها.
ومن الاستعارة: مَسَحت الإبلُ يومَها: سارت. والمَسْحاء: المرأة الرَّسحاء، كأنَّها مُسِح اللحمُ عنها. وعلى فلان مَسْحةٌ من جمال، كأنَّ وجهه مُسِح بالجمال مَسْحاً. ولذلك سمِّي المسيحُ عليه السلام مسيحاً، كأنَّ عليه مَسحةً من جمال، ويقولون: كأنَّ عليه مَسحةَ مَلَك. والمسائح: الذَّوائِب، واحدتها مَسِيحة، لأنّها تُمسَح بالدُّهن. فأمَّا القِسيُّ فهي المسائح، واحدتها مسيحة، لأنَّها [تُمسَح] عند التَّليين. قال:
له مسائِحُ زُورٌ، في مَراكِضِها *** لينٌ، وليس بها وهْيٌ ولا رَقَقُ([11])ومما شذَّ عن الباب قولهم: رجل تِمْسَحٌ: مارِدٌ خبيث. وممكن أن يكون هذا تشبيهاً بالذي يسمَّى التِّمساح.
(مسخ)  الميم والسين والخاء كلمتانِ: إحداهما المَسخ، وهو يدلُّ على تشويهٍ وقِلّة طَعْم الشَّيء ومَسَخَه الله: شوَّهَ خَلْقَه من صورةٍ حسنةٍ إلى قبيحة. ورجل مَسيخٌ: لا ملاحةَ له. وطعامٌ مَسيخٌ: لا مِلح له ولا طَعم. قال:
وأنت مسيخٌ كلَحْم الحُوارِ *** فَلاَ أنتَ حُلوٌ ولا أنتَ مُرّْ([12])ويقولون: مَسَخْتُ الناقةَ، إذا أدبَرْتَها بالإنعاب.
والكلمة الأخرى: القِسِيُّ الماسِخيّة، تنسب إلى ماسِخةَ: رجلٍ من الأَسْد. قال:
فقرَّبْتُ مُبْراةً تخالُ ضُلوعَها *** مِن الماسخيّاتِ القِسِيَّ المُوَتَّرا([13]) (مسد)  الميم والسين والدال أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على جَدْل شَيءٍ وطَيِّه. فالمَسَد: لِيفٌ يُتَّخذ من جريد النَّخل. والمَسَدُ: حبلٌ يتَّخذ من أوبار الإبل. قال:
* ومَسَدٍ أُمِرَّ من أياَنِقِ([14]) *
وامرأةٌ ممسودةٌ: مجدولة الخَلْق، كالحبل الممسود، غير مسترخية. وعبارةُ بعضهم في أصله أنَّه الفَتْل. والمَسَد: اللِّيف، لأنَّ من شأنه أن يفتَلَ للحَبْل.
--------------ـــ
([1]) يقال خرط الدلو في البئر: ألقاها وحدرها. وخرط البازي: أرسله. والخرط، بالتحريك: ضرب من الفساد يصيب اللبن ونحوه، كأن يخرج اللبن منعقداً كقطع الأوتار ومعه ماء أصفر.
([2]) وكذا "المسيط" بطرح الهاء.
([3]) أنشده في اللسان (ضغط، مسط).
([4]) وكذا المساكة والمساكة بالهاء فيهما، كما في القاموس. واقتصر في اللسان على "المساكة" بفتح الميم.
([5]) ويقال أيضاً "مسيك" كسكير.
([6]) لجرير، كما سبق في (عبس). وهو في ديوانه 463 واللسان (عبس، مسك، ذبل).
([7]) الكلمتان الأوليان في هذه التكملة من المجمل.
([8]) هذه التكملة من المجمل.
([9]) أنشده في المجمل (مسل) واللسان (سيل).
([10]) في الجمهرة (3: 288).
([11]) لأبي الهيثم الثعلبي، في اللسان (مسح، رقق). وكذا ورد إنشاده في المجمل، وفي اللسان: "لها مسائح"، ونبه في (مسح) أن صواب الرواية "لنا".
([12]) للأشعر الرقبان الأسدي، كما في اللسان والتاج والصحاح (مسخ) ونوادر أبي زيد 73. وانظر مجالس ثعلب 239.
([13]) للشماخ، كما سبق في حواشي (برو/ي).
([14]) لعمارة بن طارق، أو عقبة الهجيمي، كما في اللسان (مسد). وقبله:
* فاعجل بغرب مثل غرب طارق *

ـ

##### Türkçe

(مîm, sîn ve bunların üçüncüsü olanlar bâbı)

(**مسط**)  **الميم** ve **السين** ve **الطاء** sahih bir asıldır; nemli bir şeyi yontmaya([1]) ve onun kendi tarafından uzayıp yayılmasına delâlet eder.
Denilir ki **المَسيطَةَ**([2]): havuzda az bir bulanıklıkla sudan kalan şey. **الأصمعيّ** dedi: **ضَغِيط** kuyu; o, yanında başka bir kuyu bulunan kuyudur; böylece çamurlanır da kokar, sonra tatlı suya akıp karışır; artık içilmez; kuyu **ضَغيط**tir, o su da **مَسِيط**tir. Dedi ki:
يَشْرَبْنَ ماءَ الآجِنِ الضَّغيطِ *** ولا يَعَفْنَ كَدَر المَسِيط([3])
Bâbdan **المَسْط**: parmaklarınla tulumda pıhtılaşmış sütten yontman ki pıhtılaşsın.

(**مسك**)  **الميم** ve **السين** ve **الكاف** tek bir sahih asıldır; bir şeyi hapsetmeye yahut onun tutulup kalmasına delâlet eder. Cimri **مُمسِك**tir. **الإمساك**: cimriliktir; yine **المَسَاك** ve **المِسَاك**([4]) ve **المَسِيك**([5]): yine cimridir. Ve **مُسَكةٌ** adam: bir şeye yapışmaz da ondan sıyrılırsa (böyledir). Ve **المَسَك**: **الذَّبْل**den bileziktir; ele tutunmasından dolayı; tekili **مَسَكة**. Dedi ki:
ترى العَبَسَ الحوليَّ جَوناً بكُوعِها *** لها مَسَكَاً من غير عاج ولا ذَبْلِ([6])
Ve kuyudan **المَسَكَة**: örmeye ihtiyaç duymayan sert yerdir. Bu kıyastır; çünkü o, birbirine tutunmuştur. Ve **المَسْك**: deridir; çünkü kırba yapıldığında şey onun içinde tutulur.
Ve ondan şâz olan: güzel kokudan **المِسْك**.

(**مسل**)  **الميم** ve **السين** ve **اللام**. Derler: **المَسَل**; çoğulu **مُسْلاَنٌ**: yerde sürüklenip uzayan bir çizgi/iz. **المسيل**e gelince, **الميم** [onda zâiddir, ve o([7])] **السين** bâbındandır. [Ve adamın **مُسالاَ**sı: sakalının iki yanı; tekili **مُسَال**; bu, **أسِيل**den olur da **مُسَالٌ** olur. Eğer böyle ise, yeri burası değildir([8])]. Dedi ki:
* فلو كان في الحيِّ النَّجِيِّ سوَادُهُ *** لما مَسَحَت تلك المُسَالاتِ عامرُ([9])

(**مسي**)  **الميم** ve **السين** ve illetli harf: çokça birbirinden ayrı iki kelimedir.
Birincisi zamanlardan bir zamandır; sabahlamanın zıddıdır. Denilir: **أصبَحْنا** ve **أمسَيْنا**; ve bize beşincinin **مُسْي**’inde ve beşincinin **مِسْي**’inde geldi. **المَسَاء**: **الصَّباح**ın zıddıdır.
Diğer kelime **المَسْيُ**: çobanın, gebe kalmasın diye, devenin rahmine elini sokup onun rahminden erkeğin suyunu sıyırıp çıkarmasıdır. Ve denilir ki **المَاسِيَ**: edepsizdir; bu, hemzeli bâbdandır; denilir: **مَسَأ**; edepsizlik ettiğinde. **ابن دريد**([10]) dedi: **مَسَأَ** adam: şeye alışıp yatkınlaştı.

(**مسح**)  **الميم** ve **السين** ve **الحاء** sahih bir asıldır; bir şeyi bir şeyin üzerine yayarak sürmektir. **مَسَحْتُه** onu elimle **مسحاً** (sürme) ile sürdüm. Sonra mecaz yapılır da derler: **مَسَحَها**: onunla cinsel birleşmede bulundu. **المَسِيح**: yüzünün iki yanından biri silinmiş olan; onun gözü de kaşı da yoktur. Ondan dolayı **الدَّجَّال**a **مَسيحاً** adı verildi; çünkü o, gözü silinmiş olandır. Ve **المَسيح**: terdir; ancak onunla adlandırıldı, çünkü o silinir. Ve **المَسِيح**: pürüzsüz dirhemdir; sanki nakşı silinmiştir. Ve **الأمْسَح**: düz yerdir; sanki silinmiştir. Ve **المَسْح** kılıçla da mecaz yoluyla olur. **مَسَحَ** elini kılıçla: onu kesti.
Mecazdan: **مَسَحت** develer gününü: yürüdü. Ve **المَسْحاء**: **الرَّسحاء** kadındır; sanki et ondan silinmiştir. Ve falanda güzellikten bir **مَسْحةٌ** vardır; sanki yüzü güzellikle bir **مَسْحاً** ile silinmiştir. Bundan dolayı **المسيحُ عليه السلام**a **مسيحاً** adı verildi; sanki onun üzerinde güzellikten bir **مَسحةٌ** vardır; ve derler: sanki onun üzerinde bir meleğin **مَسحةَ**sı vardır. Ve **المسائح**: zülüflerdir; tekili **مَسِيحة**; çünkü yağ ile silinir. **القِسيُّ**ya gelince, onlar **المسائح**tir; tekili **مسيحة**; çünkü yumuşatmada [**تُمسَح**] edilir. Dedi ki:
له مسائِحُ زُورٌ، في مَراكِضِها *** لينٌ، وليس بها وهْيٌ ولا رَقَقُ([11])
Ve bâbdan şâz olan şeyden: onların “**تِمْسَحٌ** adam” demeleridir: azgın, kötü. Ve mümkün ki bu, **التِّمساح** diye adlandırılan şeye benzetmedir.

(**مسخ**)  **الميم** ve **السين** ve **الخاء** iki kelimedir: birincisi **المَسخ**; o, çirkinleştirmeye ve şeyin tadının azlığına delâlet eder. Ve Allah onu **مَسَخَه**: yaratılışını güzel bir sûretten çirkin olana çevirdi, çirkinleştirdi. **مَسيخٌ** adam: onda güzellik yoktur. **مَسيخٌ** yemek: onda tuz da tat da yoktur. Dedi ki:
وأنت مسيخٌ كلَحْم الحُوارِ *** فَلاَ أنتَ حُلوٌ ولا أنتَ مُرّْ([12])
Ve derler: **مَسَخْتُ** deveyi; onu **بالإنعاب** ile geri çevirdiğinde.
Diğer kelime: **الماسِخيّة** yaylardır; **ماسِخةَ**ya nisbet edilir: **الأَسْد**den bir adam. Dedi ki:
فقرَّبْتُ مُبْراةً تخالُ ضُلوعَها *** مِن الماسخيّاتِ القِسِيَّ المُوَتَّرا([13])

(**مسد**)  **الميم** ve **السين** ve **الدال** sahih bir asıldır; bir şeyi büküp örmeye ve katlamaya delâlet eder. **المَسَد**: hurma dalının lifinden yapılan liftir. Ve **المَسَدُ**: deve kıllarından yapılan iptir. Dedi ki:
* ومَسَدٍ أُمِرَّ من أياَنِقِ([14]) *
Ve **ممسودةٌ** kadın: yaratılışı bükülüp örülmüş; bükülmüş ip gibi; gevşek değildir. Bazılarının aslındaki ifadesi: onun **الفَتْل** (bükme) olduğudur. Ve **المَسَد**: liftir; çünkü onun şânından olan, ip için bükülmesidir.
--------------ـــ
([1]) Denilir: **خرط** kovayı kuyuda: onu attı ve aşağı saldı. Ve **خرط** doğanı: onu saldı. Ve **الخرط** (harekeli): süt ve benzeri şeye isabet eden bir çeşit bozulmadır; sanki süt, kiriş parçaları gibi pıhtılaşmış çıkar ve onunla birlikte sarı su olur.
([2]) Yine “**المسيط**” de, **الهاء**yı düşürmekle.
([3]) Onu **اللسان**da (**ضغط**، **مسط**) rivayet etti.
([4]) Yine **المساكة** ve **المساكة**; ikisinde de **الهاء** ile; **القاموس**ta olduğu gibi. **اللسان**da **المساكة** ile, **الميم**i fetha ile, yetindi.
([5]) Yine “**مسيك**” de denilir; **سكير** gibi.
([6]) **جرير**’indir; daha önce (**عبس**)te geçti. Ve onun divanında 463 ve **اللسان**da (**عبس**، **مسك**، **ذبل**)dedir.
([7]) Bu tekmilenin ilk iki kelimesi **المجمل**dendir.
([8]) Bu tekmile **المجمل**dendir.
([9]) Onu **المجمل**de (**مسل**) ve **اللسان**da (**سيل**) rivayet etti.
([10]) **الجمهرة**de (3: 288).
([11]) **أبي الهيثم الثعلبي**’nindir; **اللسان**da (**مسح**، **رقق**)dedir. Ve yine onun rivayeti **المجمل**de böyle geldi; **اللسان**da: “**لها مسائح**”; ve (**مسح**)ta rivayetin doğrusunun “**لنا**” olduğuna dikkat çekti.
([12]) **الأشعر الرقبان الأسدي**’nindir; **اللسان** ve **التاج** ve **الصحاح**ta (**مسخ**) ve **نوادر أبي زيد** 73’te olduğu gibi. Ve bk. **مجالس ثعلب** 239.
([13]) **الشماخ**’ındır; daha önce (**برو/ي**) haşiyelerinde geçti.
([14]) **عمارة بن طارق**’ındır; yahut **عقبة الهجيمي**’nindir; **اللسان**da (**مسد**) olduğu gibi. Ve ondan önce:
* فاعجل بغرب مثل غرب طارق *

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AE/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

المسخ: تشويه الخلق والخلق وتحويلهما من صورة إلى صورة. قال بعض الحكماء: المسخ ضربان: مسخ خاص يحصل في الفينة بعد الفينة وهو مسخ الخلق، ومسخ قد يحصل في كل زمان وهو مسخ الخلق، وذلك أن يصير الإنسان متخلقا بخلق ذميم من أخلاق بعض الحيوانات. نحو أن يصير في شدة الحرص كالكلب، وفي الشره كالخنزير، وفي الغمارة كالثور، قال: وعلى هذا أحد الوجهين في قوله تعالى: ﴿وجعل منهم القردة والخنازير﴾ [المائدة/60]، وقوله: ﴿لمسخناهم على مكانتهم﴾ [يس/67]، يتضمن الأمرين وإن كان في الأول أظهر، والمسيخ من الطعام ما لا طعم له. قال الشاعر:
*وأنت مسيخ كلحم الحوار*
(الشطر للأشعر الرقباني، وعجزه:
* فلا أنت حلو ولا أنت مر*
وهو في المجمل 3/831؛ واللسان (مسخ) ؛ والبصائر 4/506)
ومسخت الناقة: أنضيتها وأزلتها حتى أزلت خلقتها عن حالها، والماسخي: القواس، وأصله كان قواس منسوبا إلى ماسخه، وهي قبيلة فسمي كل قواس به، كما سمي كل حداد بالهالكي.

##### Türkçe

**المسخ**: yaratılışı ve huyu çirkinleştirmek ve ikisini bir sûretten bir sûrete dönüştürmek. Bazı hikmet sahipleri dedi: **المسخ** iki kısımdır: arada bir meydana gelen özel bir **مسخ**; o, yaratılışın **مسخ**ıdır. Ve her zamanda meydana gelebilen bir **مسخ**; o da huyun **مسخ**ıdır. Bu da, insanın bazı hayvanların ahlâklarından çirkin bir ahlâk ile ahlâklanmış hâle gelmesidir. Şu gibi: şiddetli hırsta köpek gibi olması, oburlukta domuz gibi olması, ahmaklıkta öküz gibi olması. Dedi: Ve bu üzere, Yüce Allah’ın sözü: **﴿وجعل منهم القردة والخنازير﴾** [المائدة/60] ve sözü: **﴿لمسخناهم على مكانتهم﴾** [يس/67] hakkında iki veçhten biridir; iki işi de içerir, her ne kadar birincide daha açık ise de. Ve **المسيخ** yiyecekten, tadı olmayan şeydir. Şair dedi:
*وأنت **مسيخ** كلحم الحوار*
(Şatr, el-Eş‘ar er-Rukbânî’nindir; ve aczi:
* فلا أنت حلو ولا أنت مر*
ve o, el-Mücmel 3/831; el-Lisân (**مسخ**); el-Basâir 4/506’dadır.)
Ve **مسخت الناقة**: onu zayıflattım ve giderdim; ta ki onun yaratılışını hâlinden giderinceye kadar. Ve **الماسخي**: yaycıdır; aslı, **ماسخه**’ye nisbet edilen bir yaycı idi; o da bir kabiledir; böylece her yaycı onunla adlandırıldı; nitekim her demirci **الهالكي** ile adlandırıldığı gibi.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AE/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م س خ
مسخهم الله مسخاً وما نسخه بل مسخه‏.‏
وفلان مسخٌ من المسوخ‏.‏
وشيء مسيخ‏:‏ لا طعم له‏.‏
وطعام مسيخ‏:‏ لا ملح فيه‏.‏
وفي يده ماسخيّة‏:‏ قوس نسبت إلى ماسخة وهو اسم قوّاسٍ والماسخيّ‏:‏ القوّاس‏.‏
قال النابغة‏:‏ كقوس الماسخيّ يرنّ فيها من الشّرعيّ مربوع متين ومن المجاز‏:‏ مسخت الناقة‏.‏
ورجل مسيخ‏:‏ لا ملاحة له‏.‏
قال‏:‏ مسيخ مليخ كلحم الحوا - ر لا أنت حلو ولا أنت مر

##### Türkçe

م س خ
Allah onları **مسخاً** olarak **مسخ** etti; onu **نسخ** etmedi, bilakis onu **مسخ** etti.‏
Ve falan, **المسوخ**tan bir **مسخٌ**dur.‏
Ve bir şey **مسيخ**tir: tadı yoktur.‏
Ve bir yemek **مسيخ**tir: onda tuz yoktur.‏
Ve onun elinde bir **ماسخيّة** vardır: **ماسخة**’ye nispet edilen bir yaydır; o, bir yaycının adıdır; ve **الماسخيّ**: yaycıdır.‏
**النابغة** dedi:
**كقوس الماسخيّ يرنّ فيها من الشّرعيّ مربوع متين**
Ve mecazdan: dişi deve **مسخت**.‏
Ve bir adam **مسيخ**tir: onda güzellik yoktur.‏
Dedi:
**مسيخ مليخ كلحم الحوا - ر لا أنت حلو ولا أنت مر**

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AE/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَسْخُ: تحويل صورة إِلى صورة أَقبح منها؛ وفي التهذيب: تحويل خلْق إِلى صورة أُخرى؛ مَسَخه الله قرداً يَمْسَخه وهو مَسْخ ومَسيخٌ، وكذلك المشوّه الخلق. وفي حديث ابن عباس: الجانّ مَسِيخُ الجنّ كما مسخت القردة من بني إِسرائيل؛ الجانّ: الحيات الدقاق. ومسيخ: فعيل بمعنى مفعول من المسخ، وهو قلب الخلقة من شيء إِلى شيء؛ ومنه حديث الضباب: إِن أُمَّة من الأُمم مُسِخَت وأَخشى أَن تكونَ منها. والمسيخ من الناس: الذي لا مَلاحَة له، ومن اللحم الذي لا طعم له، ومن الطعام الذي لا ملح له ولا لون ولا طعم؛ وقال مدرك القيسي: هو المليخ أَيضاً، ومن الفاكهة ما لا طعم له، وقد مَسُخَ مَساخة، وربما خصوا به ما بين الحلاوة والمرارة؛ قال الأَشعر الرقبان، وهو أَسدي جاهلي، يخاطب رجلاً اسمه رضوان:
بحسبك، في القوم، أَن يعلموا
بأَنك فيهم غَنيّ مُضِر
وقد علم المعشر الطارقوك
بأَنك، للضيف، جُوعٌ وقُر
إِذا ما انْتَدَى القومُ لم تأْتهم،
كأَنك قد ولَدَتْك الحُمُر
مَسِيخٌ ملِيخٌ كلحم الحُوارِ،
فلا أَنت حُلْوٌ، ولا أَنت مُرْ
وقد مَسَخَ كذا طَعْمَه أَي أَذهبه. وفي المثل: هو أَمْسَخ من لَحْم الحُوار أَي لا طعم له.
أَبو عبيد: مسخْتُ الناقة أَمْسَخُها مَسْخاً إِذا هزلتها وأَدبرتها من التعب والاستعمال؛ قال الكميت يصف ناقة:
لم يَقْتَعِدْها المُعَجِّلُون، ولم
يمسَخ مَطاها الوُسُوق والقَتَبُ
قال: ومسحت، بالحاء، إِذا هزلتها؛ يقال بالحاء والخاء. وأَمسخ الورم: انحلّ.
وفرس ممسوخ: قليل لحم الكفل؛ ويُكره في الفرس انْمساخُ حَماتِه أَي ضُمورُه. وامرأَة ممسوخة: رسحاء، والحاء اعلى.
وامَّسَخَتِ العضدُ: قلّ لحمها، والاسم المَسَخ.
وماسِخةُ: رجل من الأَزد؛ والماسِخِيَّة: القِسِي، منسوبة إِليه لأَنه أَوّل من عملها؛ قال الشاعر:
كقوسِ الماسِخِيّ أَرَنَّ فيها،
من الشِّرْعِيِّ، مَرْبُوعٌ مَتِينُ
والماسخيُّ: القوّاس؛ وقال أَبو حنيفة: زعموا أَن ماسخة رجل من أَزد السراة كان قوَّاساً؛ قال ابن الكلبي: هو أَول من عمل القسيّ من العرب. قال: والقوّاسون والنبَّالون من أَهل السراة كثير لكثرة الشجر بالسراة؛ قالوا: فلما كثرت النسبة إِليه وتقادم ذلك قيل لكل قوَّاس ماسخيّ؛ وفي تسمية كل قوّاس ماسخيّاً؛ قال الشماخ في وصف ناقته:
عَنْسٌ مُذَكَّرَة، كأَن ضُلوعَها
أُطُرٌ حَناها الماسِخِيُّ بيَثْرِب
والماسخيات: القسِيّ، منسوبة إِلى ماسخة؛ قال الشماخ بن ضرار: فَقرّبْتُ مُبْراةً، تخالُ ضُلوعَها،
من الماسخِيَّات، القسيّ المُوَتَّرا
أَراد بالمبراة ناقة في أَنفها برة.

##### Türkçe

**المَسْخُ**: bir sûreti ondan daha çirkin bir sûrete dönüştürmektir; **التهذيب**’de: bir yaratılışı başka bir sûrete dönüştürmektir; Allah onu maymun yaptı, onu maymun yapar; o **مَسْخ** ve **مَسيخٌ**tur; yaratılışı çirkinleştirilmiş olan da böyledir. İbn Abbas hadîsinde: **الجانّ** cinlerin **مَسِيخُ**’idir; tıpkı Benî İsrail’den maymunların meshedildiği gibi; **الجانّ**: ince yılanlardır. Ve **مسيخ**: **المسخ**tan, “mef‘ûl” mânâsında “fa‘îl”dir; o, yaratılışı bir şeyden bir şeye çevirmektir; bundan **الضباب** hadîsi: “Ümmetlerden bir ümmet meshedildi ve korkarım ki o onlardan olsun.” İnsanlardan **المسيخ**: güzelliği olmayan; etten, tadı olmayan; yemekten, tuzu, rengi ve tadı olmayan; Medrek el-Kaysî dedi: o, **المليخ** dedir; meyveden de tadı olmayan vardır; ve **مَسُخَ** **مَساخة** olarak (tatsızlaştı); bazen bununla tatlılık ile acılık arasındakini tahsis ettiler; **الأَشعر الرقبان** dedi—o, Esedli câhili birisidir—Rıdvân adlı bir adama hitap ederek:

Sana yeter, kavimde, onların bilmeleri
ki sen onların içinde zengin, zarar vericisin.

Ve seni geceleyin gelen topluluk bilmiştir
ki sen, misafir için, açlık ve cimriliksin.

Kavim toplandığında onlara gelmezsin,
sanki seni eşekler doğurmuş gibi.

**مَسِيخٌ** **ملِيخٌ** deve yavrusu eti gibi,
ne sen tatlısın, ne de sen acısın.

Ve “şöyle şöyle onun tadını **مَسَخَ** etti” yani onu giderdi. Meselde: “O, deve yavrusu etinden daha **أَمْسَخ**tır” yani tadı yoktur.

Ebû Ubeyd: “Deveyi **مسخْتُ** ederim, onu **أَمْسَخُ** ederim, **مَسْخاً** (meshetmek)”; onu zayıflattığım ve yorgunluk ve kullanımdan geri bıraktığım zaman; Kümeyt bir deveyi vasfederek dedi:

Acele edenler onu oturtmadı, ve
yükler ve semer onun bineklerini **يمسَخ** etmedi.

Dedi: Ve **مسحت** (ح ile) ederim, onu zayıflattığım zaman; **الحاء** ve **الخاء** ile söylenir. Ve şişlik **أَمسخ** etti: çözüldü.

Ve **فرس ممسوخ**: sağrı etinin azı. Ve atta **انْمساخُ حَماتِه** yani onun zayıflaması hoş görülmez. Ve **امرأَة ممسوخة**: **رسحاء**; ve **الحاء** daha yüksektir.

Ve pazu **امَّسَخَتِ**: eti azaldı; isim **المَسَخ**tır.

Ve **ماسِخةُ**: Ezd’den bir adamdır; ve **الماسِخِيَّة**: yaylardır; ona nisbet edilmiştir, çünkü onları yapan ilk odur; şair dedi:

Mâsihî’nin yayı gibi, içinde inledi,
**الشِّرْعِيِّ**den, dört köşeli, sağlam (bir parça).

Ve **الماسخيُّ**: yaycıdır; Ebû Hanîfe dedi: “Zannettiler ki **ماسخة** Serât Ezd’inden bir adamdır; yaycı idi.” İbnü’l-Kelbî dedi: “Araplardan yayları yapan ilk odur.” Dedi: “Yaycılar ve okçular Serât ehli içinde çoktur; Serât’ta ağaç çokluğundan dolayı.” Dediler: “Ona nisbet çoğalıp bu eskidikçe, her yaycıya **ماسخيّ** denildi.” Ve her yaycıya **ماسخيّ** denilmesinde; Şemmâh devesini vasfederek dedi:

Yaşlı bir dişi, erkekleşmiş; sanki kaburgaları
Yesrib’de **الماسِخِيُّ**’nin büktüğü çerçevelerdir.

Ve **الماسخيات**: yaylardır; **ماسخة**’ye nisbet edilmiştir; Şemmâh b. Dırâr dedi:

Bir **مُبْراةً** yaklaştırdım; kaburgalarını sanırsın,
**الماسخِيَّات**tan, gerilmiş yaylar.

**المبراة** ile, burnunda **برة** bulunan bir deveyi kastetti.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AE/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م س خ * * المَسْخُ * تحويل صورة إلى ما هو أقبح منها وبابه قطع يُقال * مَسَخَهُ * الله قِردا

##### Türkçe

* م س خ * * **المَسْخُ** * bir sûreti ondan daha çirkin olana dönüştürmektir; bâbı **قطع**’tır; “Allah onu maymun yaptı” denir: * **مَسَخَهُ** * الله قِردا

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AE/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

مسخه، كمنعه، يمسخه مسخا حول صورته إلى صورة أخرى أقبح منها، كذا في التهذيب. واستعملوه في أخذ الشعر وتغييره من هيئة إلى أخرى، وأكثر ما استعمل: في تغيير لفظ بمرادف كلا أو بعضا، وربما استعملوه في المعاني، قاله شيخنا. ومن ذلك مسخه الله قردا يمسخه، فهو مسخ ومسيخ. وفي حديث ابن عباس الجان مسيخ الجن، كما مسخت القردة من بني إسرائيل. الجان: الحيات الدقاق. ومن المجاز عن أبي عبيدة: مسخ الناقة يمسخها مسخا، إذا هزلها وأدبرها إتعابا واستعمالا. قال الكميت يصف ناقة:
  لم يقتعدها المعجـلـون ولـم                      يمسخ مطاها الوسوق والقتب

  قال: ويقال بالحاء. والمسيخ، فعيلبمعنى مفعول، من المسخ، وهو المشوه الخلق قيل: ومنه المسيخ الدجال، لتشويهه وعور عينه عورا مختلفا ومن المجاز: المسيخ من الناس: من لا ملاحة له، ولحم أو فاكهة لا طعم له. والذي في اللسان وغيره: المسيخ من اللحم: الذي لا ملح له ولا لون ولا طعم. وقال مدرك القيسي: هو المليخ أيضا، ومن الفاكهة ما لا طعم له، وقد مسخ مساخة وربما خصوا به ما بين الحلاوة والمرارة. قال الأشعر الرقبان، وهو أسدي جاهلي يخاطب رجلا اسمه رضوان:
  بحسبك في القوم أن يعلموا                      بأنك فيهم غني مـضـر
  وقد علم المعشر الطارقوك                      بأنك للضيف جوع وقـر
  إذا ما انتدى القوم لم تأتهـم                      كأنك قد قلدتك الحـمـر
  مسيخ مليخ كلحم الحـوار                      فلا أنت حلو ولا أنت مر وقد مسخ كذا طعمه: أذهبه. وفي المثل أمسخ من لحم الحوار، أي لا طعم له. والمسيخ من الناس: الضعيف الأحمق. والماسخي القواس، لمن يصطنع قوسا. والماسخية: الأقواس، نسبت إلى ماسخة لقب قواس أزدي اسمه نبيشة بن الحارث، أحد بني نصر بن الأزد، قال الجعدي:
  بعيس تعطف أعنـاقـهـا                      كما عطف الماسخي القياسا كذا قاله السهيلي في الروض. وقال أبو حنيفة: زعموا أن ماسخة رجل من الأزد أزد السراة. والماسخية: القسي منسوبة إليه، لأنه أول من عمل بها. وقال ابن الكلبي: هو أول من عمل القسي من العرب. قال: والقواسون والنبالون من أهل السراة كثير، لكثرة الشجر بالسراة، قالوا: فلما كثرت النسبة إليه وتقادم ذلك قيل لكل قواس ما سخي، وفي تسمية كل قواس ما سخيا قال الشماخ في وصف ناقته:
  عنس مذكرة كأن ضلوعهـا                      أطر حناها الماسخي بيثرب ونقل السهيلي عن أبي حنيفة في كتاب النبات: وقد تنسب القسي أيضا إلى زارة، وهي امرأة ما سخة.قال صخر الغي:
  وسمحة من قسي زارة حمرا                      ء هتوف عـدادهـا غـرد قال شيخنا: وزارة أهملها المصنف، وستأتي. وفرس ممسوخ: قليل لحم الكفل. وامرأة ممسوخة العجز: رسحاء، والحاء أعلى. والمسخية، بالكسر: نوع من البسط. وأمسخت العضد: قل لحمها وأمسخ الورم: انحل. وامتسخ السيف: استلة. ويقال يكره انمساخ حماة الفرس، أي ضموره. والأمسوخ، بالضم: نبات م، أي معروف مسمن محسن منق قابض ملحم.

##### Türkçe

**مسخه**; **منعه** gibi; **يمسخه** **مسخا**: sûretini ondan daha çirkin başka bir sûrete çevirdi; **التهذيب**’de böyle. Ve onu, şiiri almak ve onu bir heyetten başka bir heyete değiştirmek hususunda kullandılar; en çok kullanıldığı şey: bir lafzı, küllî veya kısmen, bir müradifle değiştirmektir; ve belki onu mânâlarda da kullandılar; bunu şeyhimiz söyledi. Ve bundan: Allah onu maymun yaptı; **يمسخه**; o hâlde o **مسخ** ve **مسيخ**tir. Ve İbn عباس hadîsinde: **الجان** cinlerin **مسيخ**idir; tıpkı بني إسرائيل’den maymunların **مسخ** edilmesi gibi. **الجان**: ince yılanlar. Ve mecazdan, Ebû عبيدة’den: **مسخ الناقة يمسخها مسخا**: onu zayıflattığı ve yorduğu ve kullanmakla onu geriye düşürdüğü zaman. Kümeyt, bir dişi deveyi vasfederek dedi:
  لم يقتعدها المعجـلـون ولـم                      يمسخ مطاها الوسوق والقتب

Dedi ki: ve **بالحاء** ile de söylenir. Ve **المسيخ**: **فعيل** vezninde, **مفعول** mânâsında; **المسخ**’tan; ve o, yaratılışı bozulmuş olandır. Denildi ki: ve ondan **المسيخ الدجال**; onun çirkinleştirilmesi ve gözünün şaşılığının farklı bir şaşılık olması sebebiyle. Ve mecazdan: insanlardan **المسيخ**: güzelliği olmayan; ve tadı olmayan et veya meyve. Ve **اللسان**’da ve başkasında olan: etten **المسيخ**: tuzu olmayan ve rengi olmayan ve tadı olmayan. Ve Medrek el-Kaysî dedi: o, **المليخ** dedir; ve meyveden, tadı olmayan şeydir; ve **مسخ مساخة** olmuştur; ve belki onunla, tatlılık ile acılık arasındakini tahsis ettiler. Eş‘ar er-Rukbân dedi; o, Esedli câhili birisidir; adı Rıdvân olan bir adama hitap eder:
  بحسبك في القوم أن يعلموا                      بأنك فيهم غني مـضـر
  وقد علم المعشر الطارقوك                      بأنك للضيف جوع وقـر
  إذا ما انتدى القوم لم تأتهـم                      كأنك قد قلدتك الحـمـر
  مسيخ مليخ كلحم الحـوار                      فلا أنت حلو ولا أنت مر

Ve **مسخ** oldu; yani tadı: onu giderdi. Ve meselde: **أمسخ من لحم الحوار**; yani tadı yoktur. Ve insanlardan **المسيخ**: zayıf ahmak. Ve **الماسخي**: yaycı; yay yapan kimse için. Ve **الماسخية**: yaylar; **ماسخة**’ye nisbet edilmiştir; Ezdî bir yaycının lakabıdır; adı Hârise oğlu Nebîşe’dir; Ezd’den Nasr b. Ezd oğullarından biridir. Câ‘dî dedi:
  بعيس تعطف أعنـاقـهـا                      كما عطف الماسخي القياسا

Süheylî’nin **الروض**’da söylediği böyle. Ebû Hanîfe dedi: **ماسخة**’nin, Ezd’den, Serât Ezd’inden bir adam olduğunu iddia ettiler. Ve **الماسخية**: ona nisbet edilen yaylardır; çünkü onları yapan ilk odur. İbnü’l-Kelbî dedi: Araplardan yayları yapan ilk odur. Dedi ki: ve yaycılar ve okçular Serât ehlindendir çoktur; Serât’ta ağaç çokluğundan dolayı. Dediler ki: ona nisbet çoğalınca ve bu eskidikçe, her yaycıya **ما سخي** denildi. Ve her yaycıya **ما سخيا** adlandırılmasında Şemmâh, dişi devesini vasfederken dedi:
  عنس مذكرة كأن ضلوعهـا                      أطر حناها الماسخي بيثرب

Süheylî, Ebû Hanîfe’den **كتاب النبات**’ta nakletti: ve yaylar ayrıca **زارة**’ye de nisbet edilir; o, **ما سخة** bir kadındır. Sahr el-Gayy dedi:
  وسمحة من قسي زارة حمرا                      ء هتوف عـدادهـا غـرد

Şeyhimiz dedi: ve **زارة**’yı musannif ihmal etti; ve gelecektir. Ve **فرس ممسوخ**: sağrı etinin azı. Ve **امرأة ممسوخة العجز**: **رسحاء**; ve **الحاء** daha yüksektir. Ve **المسخية**; kesre ile: yaygılardan bir tür. Ve **أمسخت العضد**: eti az oldu. Ve **أمسخ الورم**: çözüldü. Ve **امتسخ السيف**: kınından çekildi. Ve denilir: atın sağrısının **انمساخ**ı, yani onun zayıflaması, mekruh görülür. Ve **الأمسوخ**; damme ile: bir bitki; yani bilinen; semirten, iyileştiren, arındıran, kabız eden, etlendiren.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AE/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَسَخَهُ
1 مَسَخَهُ ذ , (S, K,) aor. مَسَخَ , (K,) inf. n. مَسْخٌ, (S,) He transformed him, or metamorphosed him, (S, Msb, K,) into a worse, or more foul, or more ugly, shape. (S, K.) Ex. مَسَخَهُ اللّٰهُ قِرْدًا God transformed him into an ape. (S, K.) [See Kur, xxxvi. 67.] ― -b2- مَسَخَ شِعْرًا He took and transformed poetry; accord. to the most common usage, by the substitution of what is synonymous with the original, wholly or partly; but sometimes by altering the meanings. (M, F.) See 1 (last sentence) in art. سلخ. ― -b3- مَسَخَ الكَاتِبُ The writer corrupted what he wrote by changing the diacritical points and altering the meaning. (Msb.) ― -b4- مَسَخَ النَّاقَةَ, (L, K,) aor. مَسَخَ , inf. n. مَسْخٌ, (L,) (tropical:) He rendered the she-camel lean, and wounded her back, by fatigue and use: (A'Obeyd, L, K:) as also مَسَحَ. (L.) ― -b5- مَسُخَ, [aor. مَسُخَ ,] inf. n. مَسَاخَةٌ (assumed tropical:) It (flesh-meat, and fruit,) was, or became, tasteless, or insipid: it (food) had no salt nor colour nor taste: and, sometimes, it was between sweet and bitter. (L.) ― -b6- مَسَخَ طَعْمَهُ (assumed tropical:) It caused its taste to depart; took away its taste. (S.)

امسخ
4 امسخ ذ It (a humour) became dissolved. (L, K.)

اِمَّسَخَتِ العَضُدُ
7 اِمَّسَخَتِ العَضُدُ ذ , [or اِنْمَسَخَت, the original form,] The arm, between the shoulder and the elbow, became lean. (L.) اِنْمِسَاخُ حَمَاةِ الفَرَسِ Lankness of the muscle of the thigh (ساق) called] the حماة of the horse (S, K) is disliked. (S.) [In some copies of the S, this is omitted.]

مَسْخٌ
مَسْخٌ ذ and ↓ مَسِيخٌ, (L, K,) [the former originally an inf. n., and therefore used as sing. and dual and pl. without alteration, though مُسُوخٌ is used as a pl. by late writers, (see De Sacy's Chrest. Ar., ii. 273,)] the latter of the measure فَعِيلٌ in the sense of the measure مَفْعُولٌ, (L,) Transformed, or metamorphosed, into a worse, or more foul, or more ugly, shape. (L, K.) Ex. الجَانُّ مَسْخُ الجِنِّ The Jلnn, which are slender serpents, are the transformed of the Jinn, or Genii; like as certain persons of the Children of Israel were transformed into apes. [See Kur, ii. 61.] (L, from a trad.) ― -b2- Also, the ↓ latter, Deformed; rendered ugly in make, or form. (K.) Hence, some say, the appellation of الدَّجَّالُ ↓ المَسِيخُ [more commonly المَسِيحُ الدّجّان, q. v.]. (TA.) ― -b3- Also, the same, (tropical:) A man having no beauty. (S, K.) ― -b4- And (assumed tropical:) Weak and stupid: (K:) also an epithet applied to a man. (TA.) ― -b5- And (assumed tropical:) Flesh-meat, (S, L, K,) and fruit, (L, K,) that has no taste; tasteless; insipid: (S, L, K:) or, applied to food, that has no salt nor colour nor taste: and sometimes, that is between sweet and bitter. (L.) El-Ash'ar Er-Rakabلn, of the tribe of Asad, a Jلhilee, says, addressing a man named Ridwلn, (L,)
مَسِيخٌ مَلِيخٌ كَلَحْمِ الحُوَا
رِ لَا أَنْتَ حُلْوٌ وَلَا أَنْتَ مُرٌّ
[Tasteless, insipid, like the flesh of a new-born camel, thou art not sweet nor art thou bitter]. (S, L.)

مَسَخٌ
مَسَخٌ ذ Leanness of the arm, between the shoulder and the elbow. (L.)

مَسِيخٌ
مَسِيخٌ ذ : see مَسْخٌ.

مَاسِخِىٌّ
مَاسِخِىٌّ ذ A bow-maker. (S, L, K.) AHn says, that مَاسِخَةُ, a man of the tribe of Azd, of Es-Sarلh, is asserted to have been a bowmaker: and Ibn-El-Kelbee says, that he was the first of the Arabs who made bows; that the people of Es-Sarلh who made bows and arrows were numerous, because of the abundance of trees in their district, and hence every bowmaker in after times received the above appel-lation. (L.) ― -b2- مَاسِخِيَّةٌ (L, K) and مَاسِخِيَّاتٌ (S, L) Bows: so called in relation to the abovementioned bow-maker, Mلsikhah of the tribe of Azd: (S, L, K:) Mلsikhah was his surname, and his name was Nubeysheh the son of El- Hلrith, one of the sons of Nasr the son of Azd. (TA.)

هُوَ أَمَسَخُ مِنْ لَحْمِ الحُوَارِ
هُوَ أَمَسَخُ مِنْ لَحْمِ الحُوَارِ ذ [He, or it, is more tasteless, or insipid, than the flesh of the newborn camel]: i.e., he, or it, has no taste. A proverb. (S.)

مَمْسُوخٌ
مَمْسُوخٌ ذ A horse, having little flesh in the rump, or buttocks: and مَمْسُوخَةٌ العَجُزِ A woman having little flesh in her posteriors: (K:) but the more approved pronunciation is with ح. (TA.)

##### Türkçe

**مَسَخَهُ**
1 **مَسَخَهُ** ذ , (S, K,) muzâri‘i **مَسَخَ** , (K,) mastar ismi **مَسْخٌ**, (S,) Onu dönüştürdü, yahut başkalaştırdı, (S, Msb, K,) daha kötü, yahut daha iğrenç, yahut daha çirkin bir şekle. (S, K.) Ör. **مَسَخَهُ اللّٰهُ قِرْدًا** Allah onu bir maymuna dönüştürdü. (S, K.) [Kur, xxxvi. 67’ye bak.] ― -b2- **مَسَخَ شِعْرًا** Şiiri aldı ve dönüştürdü; en yaygın kullanıma göre, aslın eşanlamlısı olanın yerine konulmasıyla, bütünüyle yahut kısmen; fakat bazen mânaları değiştirerek. (M, F.) **سلخ** maddesinde 1’in (son cümlesine) bak. ― -b3- **مَسَخَ الكَاتِبُ** Yazar, yazdığını i‘râb/ayırt edici noktaları değiştirerek ve mânayı değiştirerek bozdu. (Msb.) ― -b4- **مَسَخَ النَّاقَةَ**, (L, K,) muzâri‘i **مَسَخَ** , mastar ismi **مَسْخٌ**, (L,) (mecaz:) Dişi deveyi zayıflattı ve yorgunluk ve kullanım sebebiyle sırtını yaraladı: (A'Obeyd, L, K:) bunun gibi **مَسَحَ** da. (L.) ― -b5- **مَسُخَ**, [muzâri‘i **مَسُخَ** ,] mastar ismi **مَسَاخَةٌ** (varsayılan mecaz:) O (et ve meyve,) tatsız idi yahut tatsız oldu; onun (yemeğin) ne tuzu ne rengi ne tadı vardı: ve bazen, tatlı ile acı arasında idi. (L.) ― -b6- **مَسَخَ طَعْمَهُ** (varsayılan mecaz:) Onun tadının gitmesine sebep oldu; tadını giderdi. (S.)

**امسخ**
4 **امسخ** ذ O (bir hılt) çözüldü. (L, K.)

**اِمَّسَخَتِ العَضُدُ**
7 **اِمَّسَخَتِ العَضُدُ** ذ , [yahut **اِنْمَسَخَت**, aslî şekil,] Omuz ile dirsek arasındaki kol zayıfladı. (L.) **اِنْمِسَاخُ حَمَاةِ الفَرَسِ** Atın **حماة** denilen uyluk ( **ساق** ) kasının zayıflığı (S, K) hoş görülmez. (S.) [S’nin bazı nüshalarında bu çıkarılmıştır.]

**مَسْخٌ**
**مَسْخٌ** ذ ve ↓ **مَسِيخٌ**, (L, K,) [birincisi aslında bir mastar ismidir; bu sebeple tekil, ikil ve çoğul olarak değişmeksizin kullanılır; her ne kadar **مُسُوخٌ** geç dönem yazarlarınca bir çoğul olarak kullanılmışsa da, (De Sacy’nin Chrest. Ar., ii. 273’e bak),] ikincisi **فَعِيلٌ** vezninde olup **مَفْعُولٌ** vezni mânasında, (L,) Daha kötü, yahut daha iğrenç, yahut daha çirkin bir şekle dönüştürülmüş, yahut başkalaştırılmış. (L, K.) Ör. **الجَانُّ مَسْخُ الجِنِّ** İnce yılanlar olan **الجَانُّ**, cinlerin dönüştürülmüş olanlarıdır; tıpkı İsrailoğullarından bazı kimselerin maymunlara dönüştürülmesi gibi. [Kur, ii. 61’e bak.] (L, bir rivayetten.) ― -b2- Ayrıca, ↓ ikincisi, Yaratılış/biçim bakımından çarpık; yapılışta yahut surette çirkin kılınmış. (K.) Bundan dolayı, bazıları der ki, **الدَّجَّالُ**’ın lakabı ↓ **المَسِيخُ**’tur [daha yaygın olan **المَسِيحُ الدّجّان**, bk.]. (TA.) ― -b3- Ayrıca, aynı (mecaz:) Güzelliği olmayan bir adam. (S, K.) ― -b4- Ve (varsayılan mecaz:) Zayıf ve ahmak: (K:) ayrıca bir adama sıfat olarak da kullanılır. (TA.) ― -b5- Ve (varsayılan mecaz:) Et, (S, L, K,) ve meyve, (L, K,) tadı olmayan; tatsız; lezzetsiz: (S, L, K:) yahut, yemeğe uygulanınca, ne tuzu ne rengi ne tadı olan: ve bazen, tatlı ile acı arasında olan. (L.) Esed kabilesinden, Câhiliye devrinden El-Ash'ar Er-Rakabîn, Ridvân adlı bir adama hitap ederek der ki, (L,)
**مَسِيخٌ مَلِيخٌ كَلَحْمِ الحُوَا**
**رِ لَا أَنْتَ حُلْوٌ وَلَا أَنْتَ مُرٌّ**
[Tatsız, lezzetsiz, yeni doğmuş deve yavrusunun eti gibi; ne tatlısın ne de acısın]. (S, L.)

**مَسَخٌ**
**مَسَخٌ** ذ Omuz ile dirsek arasındaki kolun zayıflığı. (L.)

**مَسِيخٌ**
**مَسِيخٌ** ذ : **مَسْخٌ**’a bak.

**مَاسِخِىٌّ**
**مَاسِخِىٌّ** ذ Yay yapan kimse. (S, L, K.) AHn der ki, Es-Sarâh’tan Ezd kabilesinden bir adam olan **مَاسِخَةُ**’nin yaycı olduğu ileri sürülür: ve İbn-El-Kelbî der ki, o, Araplardan yay yapanların ilki idi; Es-Sarâh halkından yay ve ok yapanlar, bölgelerindeki ağaçların çokluğu sebebiyle çoktu; bundan dolayı daha sonraki zamanlarda her yaycı yukarıdaki adlandırmayı aldı. (L.) ― -b2- **مَاسِخِيَّةٌ** (L, K) ve **مَاسِخِيَّاتٌ** (S, L) Yaylar: yukarıda anılan yaycıya, Ezd kabilesinden Mâsikhah’a nispetle böyle adlandırılmıştır: (S, L, K:) Mâsikhah onun lakabı idi; adı ise, Ezd oğlu Nasr’ın oğullarından El-Hâris’in oğlu Nubeysheh idi. (TA.)

**هُوَ أَمَسَخُ مِنْ لَحْمِ الحُوَارِ**
**هُوَ أَمَسَخُ مِنْ لَحْمِ الحُوَارِ** ذ [O, yahut o şey, yeni doğmuş deve yavrusunun etinden daha tatsızdır, yahut daha lezzetsizdir]: yani, onun tadı yoktur. Bir darb-ı meseldir. (S.)

**مَمْسُوخٌ**
**مَمْسُوخٌ** ذ Sağrısında yahut kalçalarında az eti olan bir at: ve **مَمْسُوخَةٌ العَجُزِ** Arka taraflarında az eti olan bir kadın: (K:) fakat daha makbul telaffuz **ح** iledir. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AE/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَسَخَ
مَسَخَ A ( n. ac. مَسْخ 1 ),
a.  Transformed, metamorphosed.

b.  Falsified.

c.  Emaciated.

d.  Rendered insipid.

e.  [ coll. ], Jeered, flouted . ( مَسُخَ )  U ( n. ac. مَسَاْخَة 22t ), Was tasteless, insipid.

مَسَّخَ
مَسَّخَ II
a.  [ coll. ],  see I (e) .

أَمْسَخَ
أَمْسَخَ IV ,
a.  Burst ( tumour ),

تَمَسَّخَ
تَمَسَّخَ V ,
a.  Snapped.

اِنْمَسَخَ
اِنْمَسَخَ VII , ( m ),
a.  Became lean.

اِمْتَسَخَ
اِمْتَسَخَ VIII ,
a.  Unsheathed ( sword ).

مَسْخ
مَسْخ 1 ,
a.  Transformation; metamorphosis.

b.  Plagiarism.

c.  see 25 .

مَسْخَة
مَسْخَة 1t
a.  [ coll. ], Deformity, disfigurement.

b.  [ coll ], Insult.

مِسْخ
مِسْخ 2 , ( pl. مُسُوْخ 27 ),
a.  Transformed.

b.  [ coll. ], Monster.

مِسْخِيَّة
مِسْخِيَّة 2yit ,
a.  A kind of covering.

مَسَخ
مَسَخ 4 ,
a.  Leanness of the arm.

مَاْسِخِيّ
مَاْسِخِيّ 21yi ,
a.  A bowmaker.

مَاْسِخِيَّة
مَاْسِخِيَّة 21yit ,
a.  Bows.

مَسِيْخ
مَسِيْخ 25 ,
a.  Transformed, metamorphosed.

b.  Deformed, hideous.

c.  Flavourless, tasteless, insipid.

d.  Stupid.

مَسڤخَ
N. P. مَسڤخَ I ,
a.  Lean ( horse ),

b.  [ coll. ], Deformed.

أُمْسُوْخ
أُمْسُوْخ
a.  A certain plant.

##### Türkçe

**مَسَخَ**
**مَسَخَ** A (isim-fiil **مَسْخ** 1),
a. Dönüştürdü, başkalaştırdı.

b. Tahrif etti.

c. Zayıflattı.

d. Tatsız kıldı.

e. [topl.], alay etti, istihza etti. (**مَسُخَ**) U (isim-fiil **مَسَاْخَة** 22t), tatsız oldu, lezzetsiz oldu.

**مَسَّخَ**
**مَسَّخَ** II
a. [topl.], I (e)’ye bak.

**أَمْسَخَ**
**أَمْسَخَ** IV,
a. Patladı (tümör).

**تَمَسَّخَ**
**تَمَسَّخَ** V,
a. Koptu.

**اِنْمَسَخَ**
**اِنْمَسَخَ** VII, (m),
a. Zayıfladı.

**اِمْتَسَخَ**
**اِمْتَسَخَ** VIII,
a. Kınından çekti (kılıç).

**مَسْخ**
**مَسْخ** 1,
a. Dönüşüm; başkalaşım.

b. İntihal.

c. 25’e bak.

**مَسْخَة**
**مَسْخَة** 1t
a. [topl.], şekil bozukluğu, çirkinleştirme.

b. [topl.], hakaret.

**مِسْخ**
**مِسْخ** 2, (çoğ. **مُسُوْخ** 27),
a. Dönüştürülmüş.

b. [topl.], ucube.

**مِسْخِيَّة**
**مِسْخِيَّة** 2yit,
a. Bir tür örtü.

**مَسَخ**
**مَسَخ** 4,
a. Kolun zayıflığı.

**مَاْسِخِيّ**
**مَاْسِخِيّ** 21yi,
a. Yay yapan kimse.

**مَاْسِخِيَّة**
**مَاْسِخِيَّة** 21yit,
a. Yaylar.

**مَسِيْخ**
**مَسِيْخ** 25,
a. Dönüştürülmüş, başkalaştırılmış.

b. Şekli bozuk, çirkin.

c. Lezzetsiz, tatsız, yavan.

d. Aptal.

**مَسڤخَ**
Özel isim. **مَسڤخَ** I,
a. Zayıf (at),

b. [topl.], şekli bozuk.

**أُمْسُوْخ**
**أُمْسُوْخ**
a. Belli bir bitki.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AE/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

مسخ
مَسَخَ - يَمْسَخُ

مَسَخَ - يَمْسَخُ + كائن + كائناً: يشوه خلقه ويحدث فيه عاهة أو عيب: كالختم على الأفواه أو طمس الأعين أو الإعاقة في المشي أو تنكس الخلق
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عمل وانتاج وتصنيع شيء مشوه وممسوخ"، وهي:
مَسَخَ - يَمْسَخُ، أدَّ - يَؤُدُّ (أَدَّ - يَئِدُّ )، عارَ - يَعُوْرُ، عابَ - يَعيْبُ، فَرى - يَفْري، خَرَقَ - يَخْرِقُ
مسخ
نختم على أفواههم لطمسنا على أعينهم فما استطاعوا مضيا ننكسه في الخلق	﴿اليوم نختم على أفواههم وتكلمنا أيديهم وتشهد أرجلهم بما كانوا يكسبون(65)ولو نشاء لطمسنا على أعينهم فاستبقوا الصراط فأنى يبصرون(66)ولو نشاء لمسخناهم على مكانتهم فما استطاعوا مضيا ولا يرجعون(67)ومن نعمره ننكسه في الخلق أفلا يعقلون(68))﴾ يس
مختار الصحاح
● [مسخ] م س خ: المَسْخُ تحويل صورة إلى ما هو أقبح منها وبابه قطع يُقال مَسَخَهُ الله قِردا
معجم الفرائد القرآنية:
م س خ
" مَسَخْنَاهُمْ " في قوله تعالى :"وَلَوْ نَشَاءُ لَمَسَخْنَاهُمْ عَلَى مَكَانَتِهِمْ فَمَا اسْتَطَاعُوا مُضِيّا" (67) يس .
المسخ : تشويه الخُلُق والخَلْق وتحويلهما من صورة إلى صورة .
الراغب
مسخ
المسخ: تشويه الخلق والخلق وتحويلهما من صورة إلى صورة. قال بعض الحكماء: المسخ ضربان: مسخ خاص يحصل في الفينة بعد الفينة وهو مسخ الخلق، ومسخ قد يحصل في كل زمان وهو مسخ الخلق، وذلك أن يصير الإنسان متخلقا بخلق ذميم من أخلاق بعض الحيوانات. نحو أن يصير في شدة الحرص كالكلب، وفي الشره كالخنزير، وفي الغمارة كالثور، قال: وعلى هذا أحد الوجهين في قوله تعالى: }وجعل منهم القردة والخنازير﴿[المائدة/60]، وقوله:﴾لمسخناهم على مكانتهم{ [يس/67]، يتضمن الأمرين وإن كان في الأول أظهر، والمسيخ من الطعام ما لا طعم له. قال الشاعر:
- 423 - وأنت مسيخ كلحم الحوار    (الشطر للأشعر الرقباني، وعجزه: فلا أنت حلو ولا أنت مر
وهو في المجمل 3/831؛ واللسان (مسخ) ؛ والبصائر 4/506)
ومسخت الناقة: أنضيتها وأزلتها حتى أزلت خلقتها عن حالها، والماسخي: القواس، وأصله كان قواس منسوبا إلى ماسخه، وهي قبيلة فسمي كل قواس به، كما سمي كل حداد بالهالكي.
ملخص اللسان:
1.    المَسْخُ: تحويل صورة إِلى صورة أَقبح منها
2.     تحويل  خلْق إِلى صورة أُخرى؛ مَسَخه الله قرداً يَمْسَخه وهو مَسْخ ومَسيخٌ،  وكذلك المشوّه الخلق
3.     ومسيخ: فعيل بمعنى مفعول من  المسخ
4.    والمسيخ من الناس: الذي لا  مَلاحَة له، ومن اللحم الذي لا طعم له، ومن الطعام الذي لا ملح له ولا لون ولا  طعم
5.    مسخْتُ الناقة أَمْسَخُها مَسْخاً إِذا هزلتها وأَدبرتها من  التعب والاستعمال
لسان العرب
● - مسخ: المَسْخُ: تحويل صورة إِلى صورة أَقبح منها؛ وفي التهذيب: تحويل  خلْق إِلى صورة أُخرى؛ مَسَخه الله قرداً يَمْسَخه وهو مَسْخ ومَسيخٌ،  وكذلك المشوّه الخلق. وفي حديث ابن عباس: الجانّ مَسِيخُ الجنّ كما مسخت  القردة من بني إِسرائيل؛ الجانّ: الحيات الدقاق. ومسيخ: فعيل بمعنى مفعول من  المسخ، وهو قلب الخلقة من شيء إِلى شيء؛ ومنه حديث الضباب: إِن أُمَّة من  الأُمم مُسِخَت وأَخشى أَن تكونَ منها. والمسيخ من الناس: الذي لا  مَلاحَة له، ومن اللحم الذي لا طعم له، ومن الطعام الذي لا ملح له ولا لون ولا  طعم؛ وقال مدرك القيسي: هو المليخ أَيضاً، ومن الفاكهة ما لا طعم له،  وقد مَسُخَ مَساخة، وربما خصوا به ما بين الحلاوة والمرارة؛ قال الأَشعر  الرقبان، وهو أَسدي جاهلي، يخاطب رجلاً اسمه رضوان:  بحسبك، في القوم، أَن يعلموا  بأَنك فيهم غَنيّ مُضِر  وقد علم المعشر الطارقوك  بأَنك، للضيف، جُوعٌ وقُر  إِذا ما انْتَدَى القومُ لم تأْتهم،  كأَنك قد ولَدَتْك الحُمُر  مَسِيخٌ ملِيخٌ كلحم الحُوارِ،  فلا أَنت حُلْوٌ، ولا أَنت مُرْ  وقد مَسَخَ كذا طَعْمَه أَي أَذهبه. وفي المثل: هو أَمْسَخ من لَحْم  الحُوار أَي لا طعم له.  أَبو عبيد: مسخْتُ الناقة أَمْسَخُها مَسْخاً إِذا هزلتها وأَدبرتها من  التعب والاستعمال؛ قال الكميت يصف ناقة:  لم يَقْتَعِدْها المُعَجِّلُون، ولم  يمسَخ مَطاها الوُسُوق والقَتَبُ  قال: ومسحت، بالحاء، إِذا هزلتها؛ يقال بالحاء والخاء. وأَمسخ الورم:  انحلّ.  وفرس ممسوخ: قليل لحم الكفل؛ ويُكره في الفرس انْمساخُ حَماتِه أَي  ضُمورُه. وامرأَة ممسوخة: رسحاء، والحاء اعلى.  وامَّسَخَتِ العضدُ: قلّ لحمها، والاسم المَسَخ.  وماسِخةُ: رجل من الأَزد؛ والماسِخِيَّة: القِسِي، منسوبة إِليه لأَنه  أَوّل من عملها؛ قال الشاعر:  كقوسِ الماسِخِيّ أَرَنَّ فيها،  من الشِّرْعِيِّ، مَرْبُوعٌ مَتِينُ  والماسخيُّ: القوّاس؛ وقال أَبو حنيفة: زعموا أَن ماسخة رجل من أَزد  السراة كان قوَّاساً؛ قال ابن الكلبي: هو أَول من عمل القسيّ من العرب. قال:  والقوّاسون والنبَّالون من أَهل السراة كثير لكثرة الشجر بالسراة؛  قالوا: فلما كثرت النسبة إِليه وتقادم ذلك قيل لكل قوَّاس ماسخيّ؛ وفي تسمية  كل قوّاس ماسخيّاً؛ قال الشماخ في وصف ناقته:  عَنْسٌ مُذَكَّرَة، كأَن ضُلوعَها  أُطُرٌ حَناها الماسِخِيُّ بيَثْرِب  والماسخيات: القسِيّ، منسوبة إِلى ماسخة؛ قال الشماخ بن ضرار:  فَقرّبْتُ مُبْراةً، تخالُ ضُلوعَها،  من الماسخِيَّات، القسيّ المُوَتَّرا  أَراد بالمبراة ناقة في أَنفها برة.
مقاييس اللغة:
(مسخ) الميم والسين والخاء كلمتانِ: إحداهما المَسخ، وهو يدلُّ على تشويهٍ وقِلّة طَعْم الشَّيء ومَسَخَه الله: شوَّهَ خَلْقَه من صورةٍ حسنةٍ إلى قبيحة. ورجل مَسيخٌ: لا ملاحةَ له. وطعامٌ مَسيخٌ: لا مِلح له ولا طَعم. قال:
وأنت مسيخٌ كلَحْم الحُوارِ *** فَلاَ أنتَ حُلوٌ ولا أنتَ مُرّْ([12])
ويقولون: مَسَخْتُ الناقةَ، إذا أدبَرْتَها بالإنعاب.
والكلمة الأخرى: القِسِيُّ الماسِخيّة، تنسب إلى ماسِخةَ: رجلٍ من الأَسْد. قال:
فقرَّبْتُ مُبْراةً تخالُ ضُلوعَها *** مِن الماسخيّاتِ القِسِيَّ المُوَتَّرا([13])
القاموس المحيط:
مسخَه، كمَنَعَه حوَّل صُورَتَه إلى أُخْرَى أقْبح. ومسخَه اللّهُ قِرْداً، فهو مِسْخٌ ومَسيخٌ، والناقَةَ هزلها وأدْبَرَها إتْعاباً. والمسيخُ المُشَوَّهُ الخَلْقِ، ومن لا مَلاحة له، ولحمٌ أو فاكهةٌ لاطعمَ له، والضعيفُ الْأَحْمَقُ. والماسِخِيُّ القَوّاسُ، والماسِخِيَّةُ الأقواسُ، نُسِبَتْ إلى ماسِخَةَ قَوَّاسٍ أزْديٍّ. وفرسٌ مَمْسوخٌ قليلُ لَحْمِ الكَفَلِ. وامرأةٌ مَمْسوخةُ العَجُزِ رَسْحاءُ. والمِسْخِيَّةُ، بالكسر نوعٌ من البُسْطِ. وأمْسَخَ الوَرَمُ انْحَلَّ. وامْتَسَخَ السَّيْفَ اسْتَلَّه. ويُكْرَه انْمِساخُ حَماةِ الفَرَسِ، أي ضُمورُهُ. والْأُمْسوخُ نَباتٌ م، مُسَمِّنٌ مُحَسِّنٌ مُنَقٍّ، قابِضٌ مُلْحِمٌ.
تاج العروس:
مسخ
مَسَخَه كمَنَعَهُ يَمْسَخُه مَسْخاً حَوَّلَ صُورَتَه إِلى صُورة أُخْرَى أَقبحَ منها كذا في التهذيب . واستعملوه في أَخْذ الشِّعْر وتَغييره من هَيْئةٍ إِلى أُخْرَى وأَكثرُ ما استُعْمِلَ : في تغييرِ لفظٍ بمُرَادِفٍ كُلاًّ أَو بعضاً ورُبما استعملوه في المعانِي قاله شيخنا . ومن ذلك مَسَخَه اللّهُ قِرْداً يَمْسَخه فهو مِسْخٌ ومَسِيخٌ . وفي حديثِ ابنِ عبّاس الجانُّ مَسِيخُ الجِنّ كما مُسِخَت القِرَدَةُ من بني إِسرائيلَ . الجانُّ : الحيَّاتُ الدِّقاق . ومن المَجاز عن أَبي عُبيدةَ : مَسَخ النَّاقَةَ يَمسَخُها مَسْخاً إِذا هَزَلهَا وأَدْبَرَهَا إِتْعاباً واستعمالاً . قال الكُمَيْت يَصف ناقةً :
لم يَقْتَعِدْها المُعَجِّلونَ ولمْ ... يَمْسَخ مَطَاها الوُسُوقُ والقَتَبُ
قال : ويقال بالحاءِ . والمَسِيخُ فَعِيلبمعنَى مفعولٍ من المسْخِ وهو المشْوَّهُ الخَلْقِ قيل : ومنه المَسِيخُ الدّجّالُ لتَشْوِيهه وعَوَرِ عَيْنِه عَوَراً مختلِفاً ومن المَجاز : المَسِيخ من الناس : مَنْ لا مَلاحةَ له ولَحْمٌ أَوْ فاكِهَةٌ لا طَعْمَ لهُ . والّذي في اللِّسان وغيرِه : المَسِيخ من اللَّحْم : الّذي لا مِلْح له ولا لَوْنَ ولا طَعْمَ . وقال مُدرِكٌ القَيسيّ : هو المَلِيخ أَيضاً ومن الفاكهةِ ما لا طَعمَ له وقد مَسُخَ مَسَاخَةً وربَّمَا خَصُّوا به ما بينَ الحَلاَوَةِ والمَرارة . قال الأَشعرُ الرَّقَبانُ وهو أَسدِيٌّ جاهليّ يُخاطِب رَجلاً اسمه رَضْوانُ :
بِحَسْبِك في القَوْم أَن يَعلَموا ... بأَنّك فيهم غَنِيّ مُضِرّْ
وقد عَلِمَ المَعْشَرُ الطَّارقوك ... بأَنّك للضّيف جُوعٌ وقُرّ
إِذا ما انتَدَى القَوْمُ لم تأْتِهِمْ ... كأَنَّك قد قَلدتك الحُمُرْ
مَسِيخٌ مَلِيخٌ كلَحْمِ الحُوَارِ ... فلا أَنتَ حُلْوٌ ولا أَنْت مُرّْ وقد مَسَخَ كَذَا طَعْمَه : أَذْهَبَه . وفي المَثلِ أَمْسَخُ من لَحْمِ الحُوَارِ أَي لا طَعْمَ لَه . والمَسِيخ من النَّاس : الضَّعِيفُ الأَحمقُ . والماسِخيُّ القَوَّاس لمَنْ يَصطنِع قَوْساً . والمَاسِخِيَّة : الأَقْوَاسُ نُسِبَتْ إِلى ماسِخَةَ لَقَبِ قوّاسٍ أَزْدِيٍّ اسمه نُبَيشةُ بن الحارث أَحد بني نَصْر بن الأَزْد قال الجَعديّ :
بعِيسٍ تَعطَّفُ أَعْنَاقُها ... كمَا عَطَفَ الماسِخيُّ القِيَاسَا كذا قاله السُّهيليُّ في الرَّوض . وقال أَبو حنيفةَ : زَعَمُوا أَنَّ ماسخةَ رَجلٌ من الأَزْدِ أَزْد السَّراةِ . والماسِخيّةُ : القِسِيُّ مَنسوبة إِليه لأَنّه أَوَّلُ من عَمِل بها . وقال ابن الكلبيّ : هو أَوّل مَن عَمِلَ القِسِيّ من العرب . قال : والقَوّاسُون والنَّبَّالُون من أَهل السَّرَاة كثيرٌ لكثرةِ الشَّجر بالسَّرَاة قالوا : فلمَّا كثُرَت النِّسْبَةُ إِليه وتقَادَم ذلك قيل لكلّ قَوّاسٍ ما سِخيّ وفي تسمِيَة كُلِّ قَوّاسٍ ما سخيًّا قال الشَّمّاخُ في وَصْف ناقتِه :
عَنْسٌ مُذَكَّرَةٌ كأَنَّ ضُلُوعَهَا ... أُطُرٌ حَنَاهَا الماسِخَيُّ بيثْرِبِ ونَقَلَ السُّهيليُّ عن أَبي حنيفةَ في كتاب النّبات : وقد تُنْسَبُ القِسِيّ أَيضاً إِلى زَارَةَ وهي امرَأَةُ ما سخَةَ . قال صَخْرُ الغَيّ :
وسَمْحَةٌ مِن قسِيِّ زَارَةَ حَمْرَا ... ءُ هَتُوفٌ عِدَادُهَا غَرِدُ قال شيخُنَا : وزارَةُ أَهملَها المصنِّف وستأْتي . وفَرَسٌ مَمْسُوخٌ : قليلُ لَحْم الكَفَلِ . وامْرَأَةٌ ممسُوخَةُ العَجُزِ : رَسْحَاءُ والحاءُ أَعلَى . والمِسْخِيَّةُ بالكسر : نَوْعٌ من البُسُطِ . وأَمْسَخَت العَضُدُ : قلَّ لَحمُها وأَمْسَخَ الوَرَمُ : انْحَلَّ . وامتَسَخَ السَّيْفَ : اسْتَلَّة . ويقال يُكْرَه انمسَاخُ حَمَاةِ الفَرَسِ أَي ضُمورُه . والأُمْسُوخُ بالضّمّ : نَباتٌ م أَي معروف مُسَمِّنٌ مُحسِّنٌ مُنَقٍّ قابضٌ مُلْحِمٌ

##### Türkçe

**مسخ**
**مَسَخَ - يَمْسَخُ**

**مَسَخَ - يَمْسَخُ** + كائن + كائناً: yaratılışını çirkinleştirir ve onda bir sakatlık veya kusur meydana getirir: ağızlar üzerine mühür vurmak yahut gözleri silmek yahut yürüyüşte engellilik yahut yaratılışın tersine çevrilmesi gibi.
Ve lafız, “çarpık ve meshedilmiş bir şey yapma ve üretme ve imal etme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**مَسَخَ - يَمْسَخُ**، **أدَّ - يَؤُدُّ** (**أَدَّ - يَئِدُّ** )، **عارَ - يَعُوْرُ**، **عابَ - يَعيْبُ**، **فَرى - يَفْري**، **خَرَقَ - يَخْرِقُ**

**مسخ**
Ağızları üzerine mühür vururuz; gözleri silseydik, artık gidip geçmeye güç yetiremezlerdi; onu yaratılışta tersine çeviririz	﴿Bugün ağızları üzerine mühür vururuz; elleri bize konuşur ve ayakları, kazanmakta oldukları şeyle şahitlik eder (65). Ve dileseydik gözleri üzerine silerdik; o hâlde yola koşuşurlardı; artık nasıl görürler? (66). Ve dileseydik onları makamları üzerinde meshederdik; artık ne gidip geçmeye güç yetirebilirler ne de geri dönerler (67). Ve kimi yaşatırsak onu yaratılışta tersine çeviririz; hâlâ akletmezler mi? (68)﴾ **يس**

**مختار الصحاح**
● [**مسخ**] م س خ: **المَسْخُ** bir sûreti ondan daha çirkin olana dönüştürmektir; ve bâbı **قطع**’tır; “Allah onu maymun yaptı” denir: **مَسَخَهُ الله قِردا**.

**معجم الفرائد القرآنية:**
م س خ
“ **مَسَخْنَاهُمْ** ”, Yüce Allah’ın şu sözü içinde: “**وَلَوْ نَشَاءُ لَمَسَخْنَاهُمْ عَلَى مَكَانَتِهِمْ فَمَا اسْتَطَاعُوا مُضِيّا**” (67) **يس**.
**المسخ**: huyu ve yaratılışı çirkinleştirmek ve ikisini bir sûretten bir sûrete dönüştürmek.

**الراغب**
**مسخ**
**المسخ**: huyu ve yaratılışı çirkinleştirmek ve ikisini bir sûretten bir sûrete dönüştürmek. Bazı hikmet sahipleri dedi ki: **المسخ** iki kısımdır: arada bir meydana gelen özel mesih; o, yaratılışın meshedilmesidir; ve her zamanda meydana gelebilen bir mesih; o da huyun meshedilmesidir; bu da insanın, bazı hayvanların huylarından kötü bir huy ile huylanmış hâle gelmesidir. Meselâ şiddetli hırsta köpek gibi olması, oburlukta domuz gibi olması, ahmaklıkta öküz gibi olması. Dedi ki: Buna göre Yüce Allah’ın şu sözü hakkında iki vecihten biri: }**وجعل منهم القردة والخنازير**﴿[**المائدة/60**], ve şu sözü:﴾**لمسخناهم على مكانتهم**{ [**يس/67**], iki işi de içerir; her ne kadar birincide daha açık ise de. Ve yiyecekten **المسيخ**: tadı olmayan şeydir. Şair dedi ki:
- 423 - Ve sen, deve yavrusu eti gibi her şeyin **مسيخ**’isin    (mısra **الأشعر الرقباني**’nindir; ve ikinci yarısı: “Ne tatlısın ne de acı”
Ve o, **المجمل** 3/831’de; ve **اللسان** (**مسخ**)’ta; ve **البصائر** 4/506’da)
Ve “**مسخت الناقة**”: onu zayıflattım ve giderdim; öyle ki yaratılışını hâlinden giderdim. Ve **الماسخي**: yaycıdır; aslı, **ماسخه**’ye nispet edilen bir yaycı idi; o da bir kabiledir; böylece her yaycı onunla adlandırıldı; tıpkı her demircinin **الهالكي** ile adlandırılması gibi.

**ملخص اللسان:**
1. **المَسْخُ**: bir sûreti ondan daha çirkin bir sûrete dönüştürmek.
2. Bir yaratılışı başka bir sûrete dönüştürmek; “Allah onu maymun yaptı” **مَسَخه الله قرداً**; onu mesheder **يَمْسَخه**; ve o, **مَسْخ** ve **مَسيخٌ**’tir; aynı şekilde yaratılışı çirkinleştirilmiş olan.
3. **مسيخ**: **المسخ**’tan “mef‘ûl” mânasında “fa‘îl”dir.
4. İnsanlardan **المسيخ**: güzelliği olmayan kimsedir; ve etten, tadı olmayan; ve yemekten, tuzu olmayan ve rengi olmayan ve tadı olmayan.
5. “Deveyi meshettim” **مسخْتُ الناقة أَمْسَخُها مَسْخاً**: onu zayıflattığım ve yorgunluk ve kullanımdan geri bıraktığım zaman.

**لسان العرب**
● - **مسخ**: **المَسْخُ**: bir sûreti ondan daha çirkin bir sûrete dönüştürmektir; ve **التهذيب**’de: bir yaratılışı başka bir sûrete dönüştürmek; “Allah onu maymun yaptı” **مَسَخه الله قرداً**; onu mesheder **يَمْسَخه**; ve o, **مَسْخ** ve **مَسيخٌ**’tir; aynı şekilde yaratılışı çirkinleştirilmiş olan. Ve İbn Abbas hadîsinde: **الجانّ مَسِيخُ الجنّ كما مسخت القردة من بني إِسرائيل**; **الجانّ**: ince yılanlardır. Ve **مسيخ**: **المسخ**’tan “mef‘ûl” mânasında “fa‘îl”dir; o, yaratılışı bir şeyden bir şeye çevirmektir; ondan, keler hadîsi: “Ümmetlerden bir ümmet meshedildi; korkarım ki o onlardan olsun.” Ve insanlardan **المسيخ**: güzelliği olmayan kimsedir; ve etten, tadı olmayan; ve yemekten, tuzu olmayan ve rengi olmayan ve tadı olmayan. Ve **مدرك القيسي** dedi: o, **المليخ** de olur; ve meyveden tadı olmayan; ve **مَسُخَ مَساخة**; ve belki onunla tatlılık ile acılık arasındaki şey tahsis edilirdi. **الأَشعر الرقبان** dedi—o, Esedli câhiliye şairidir—adı Rıdvân olan bir adama hitap ederek:
  Kavimde sana yeter ki bilsinler
  ki sen onların içinde zengin, zarar vericisin
  Ve seni geceleyin gelenler topluluğu bildi
  ki sen misafir için açlık ve soğuksun
  Kavim toplandığında onlara gelmezsin,
  sanki seni eşekler doğurmuş gibi
  **مَسِيخٌ ملِيخٌ** deve yavrusu eti gibi,
  ne tatlısın ne de acı
Ve “şöyle şöyle tadını meshetti” **مَسَخَ كذا طَعْمَه**: yani onu giderdi. Ve meselde: “deve yavrusu etinden daha **أَمْسَخ**” yani tadı yoktur. **أَبو عبيد**: “Deveyi meshettim” **مسخْتُ الناقة أَمْسَخُها مَسْخاً**: onu zayıflattığım ve yorgunluk ve kullanımdan geri bıraktığım zaman; **الكميت** bir deveyi vasfederek dedi:
  Acele edenler onu oturtmadı ve
  yükler ve semer onun bineklerini meshetmedi
Dedi ki: ve **ح** ile “**مسحت**” da denir; **ح** ve **خ** ile söylenir. Ve “şişlik **أَمسخ** oldu”: çözüldü. Ve “meshedilmiş at” **فرس ممسوخ**: sağrı etinin azı. Ve atın “sağrı kemiğinin incelmesi” **انْمساخُ حَماتِه** hoş görülmez; yani zayıflaması. Ve “meshedilmiş kadın” **امرأَة ممسوخة**: kalçaları geniş; ve **ح** daha üstündür. Ve pazı “**امَّسَخَتِ العضدُ**”: eti azaldı; adı **المَسَخ**’tır. Ve **ماسِخةُ**: Ezd’den bir adamdır; ve **الماسِخِيَّة**: yaylardır; ona nispet edilmiştir; çünkü onları yapan ilk odur; şair dedi ki:
  **الماسِخِيّ** yayı gibi, içinde inledi,
  **الشِّرْعِيِّ**’den, dört köşe, sağlam
Ve **الماسخيُّ**: yaycıdır. **أَبو حنيفة** dedi: “**ماسخة**’nin, Serât Ezd’inden bir adam olduğunu, yaycı olduğunu iddia ettiler.” **ابن الكلبي** dedi: “Araplardan yayları yapan ilk odur.” Dedi: “Serât ehlinin yaycıları ve okçuları, Serât’ta ağaç çokluğundan dolayı çoktur.” Dediler ki: “Ona nispet çoğalıp bu eskidikçe her yaycıya **ماسخيّ** denildi.” Ve her yaycıya **ماسخيّ** denilmesi hakkında, **الشماخ** devesini vasfederek dedi:
  Yaşlı bir dişi deve, erkekleşmiş; sanki kaburgaları
  Yesrib’de **الماسِخِيُّ**’nin büktüğü çemberlerdir
Ve **الماسخيات**: yaylardır; **ماسخة**’ye nispet edilmiştir; **الشماخ بن ضرار** dedi:
  Bir törpülenmişi yaklaştırdım; kaburgalarını sanırsın,
  **الماسخِيَّات**’tan, gerilmiş yaylar
Burada **المبراة** ile burnunda burun halkası olan bir deveyi kastetti.

**مقاييس اللغة:**
(**مسخ**) **الميم** ve **السين** ve **الخاء** iki kelimedir: bunlardan biri **المَسخ**’tır; o, çirkinleştirmeye ve şeyin tadının azlığına delâlet eder. “Allah onu meshetti” **مَسَخَه الله**: onun yaratılışını güzel bir sûretten çirkin bir sûrete çirkinleştirdi. Ve “**مَسيخ** adam”: güzelliği yoktur. Ve “**مَسيخ** yemek”: tuzu yoktur ve tadı yoktur. Dedi ki:
Ve sen deve yavrusu eti gibi **مسيخ**’sin *** ne tatlısın ne de acı ([12])
Ve derler ki: “Deveyi meshettim” **مَسَخْتُ الناقةَ**: onu zayıflıkla geri bıraktığın zaman.
Diğer kelime: **القِسِيُّ الماسِخيّة**; **ماسِخة**’ye nispet edilir: Esed’den bir adam. Dedi ki:
Bir törpülenmişi yaklaştırdım; kaburgalarını sanırsın *** **الماسخيّات**’tan, gerilmiş yaylar ([13])

**القاموس المحيط:**
Onu meshetti **مسخَه**—**مَنَعَه** gibi—sûretini daha çirkin bir başkasına çevirdi. Ve “Allah onu maymun yaptı” **مسخَه اللّهُ قِرْداً**; o, **مِسْخٌ** ve **مَسيخٌ**’tir. Ve deveyi: onu zayıflattı ve yorgunlukla geri bıraktı. Ve **المسيخ**: yaratılışı çirkinleştirilmiş olan; ve güzelliği olmayan; ve tadı olmayan et yahut meyve; ve zayıf ahmak. Ve **الماسِخِيُّ**: yaycıdır; ve **الماسِخِيَّةُ**: yaylardır; Ezdli bir yaycı olan **ماسِخَة**’ye nispet edilmiştir. Ve “meshedilmiş at” **فرسٌ مَمْسوخٌ**: sağrı etinin azı. Ve “kalçası meshedilmiş kadın” **امرأةٌ مَمْسوخةُ العَجُزِ**: kalçaları geniş. Ve **المِسْخِيَّةُ**—kesre ile—döşemelerden bir türdür. Ve “şişlik **أمْسَخَ** oldu”: çözüldü. Ve “kılıcı çekip çıkardı” **امْتَسَخَ السَّيْفَ**: onu sıyırdı. Ve atın “sağrı kemiğinin incelmesi” **انْمِساخُ حَماةِ الفَرَسِ** hoş görülmez; yani zayıflaması. Ve **الْأُمْسوخُ**: bir bitkidir; semizleştirici, güzelleştirici, arıtıcı, büzücü, yara kapatıcıdır.

**تاج العروس:**
**مسخ**
Onu meshetti **مَسَخَه**—**مَنَعَه** gibi—onu mesheder **يَمْسَخُه**; **مَسْخاً**: sûretini ondan daha çirkin başka bir sûrete çevirdi; **التهذيب**’de böyle. Ve onu, şiiri alıp onu bir heyetten başka bir heyete değiştirmede kullandılar; ve en çok kullanıldığı: bir lafzı, tümüyle yahut kısmen, bir müradifle değiştirmededir; ve bazen onu mânalarda da kullandılar; şeyhimiz söyledi. Bundan: “Allah onu maymun yaptı” **مَسَخَه اللّهُ قِرْداً**; onu mesheder **يَمْسَخه**; o, **مِسْخٌ** ve **مَسِيخٌ**’tir. Ve İbn Abbas hadîsinde: **الجانُّ مَسِيخُ الجِنّ كما مُسِخَت القِرَدَةُ من بني إِسرائيلَ**. **الجانُّ**: ince yılanlardır. Ve mecazdan, Ebû Ubeyde’den: “Deveyi meshetti” **مَسَخ النَّاقَةَ**; onu mesheder **يَمسَخُها**; **مَسْخاً**: onu zayıflattığı ve yorgunluk ve kullanımla geri bıraktığı zaman. **الكميت** bir deveyi vasfederek dedi:
لم يَقْتَعِدْها المُعَجِّلونَ ولمْ ... يَمْسَخ مَطَاها الوُسُوقُ والقَتَبُ
Dedi ki: ve **ح** ile de denir. Ve **المَسِيخُ**: **المسْخ**’tan “mef‘ûl” mânasında “fa‘îl”dir; o, yaratılışı çirkinleştirilmiş olandır. Denildi ki: ondan **المَسِيخُ الدّجّالُ**; onun çirkinleştirilmesi ve gözünün körlüğü sebebiyle—farklı bir körlük. Ve mecazdan: insanlardan **المَسِيخ**: güzelliği olmayan kimse; ve tadı olmayan et yahut meyve. Ve **اللِّسان** ve başkasında olan: etten **المَسِيخ**: tuzu olmayan ve rengi olmayan ve tadı olmayan. Ve **مُدرِكٌ القَيسيّ** dedi: o, **المَلِيخ** de olur; ve meyveden tadı olmayan; ve **مَسُخَ مَسَاخَةً**; ve belki onunla tatlılık ile acılık arasındaki şey tahsis edilirdi. **الأَشعرُ الرَّقَبانُ** dedi—o, Esedli câhiliye şairidir—adı Rıdvân olan bir adama hitap ederek:
بِحَسْبِك في القَوْم أَن يَعلَموا ... بأَنّك فيهم غَنِيّ مُضِرّْ
وقد عَلِمَ المَعْشَرُ الطَّارقوك ... بأَنّك للضّيف جُوعٌ وقُرّ
إِذا ما انتَدَى القَوْمُ لم تأْتِهِمْ ... كأَنَّك قد قَلدتك الحُمُرْ
مَسِيخٌ مَلِيخٌ كلَحْمِ الحُوَارِ ... فلا أَنتَ حُلْوٌ ولا أَنْت مُرّْ
Ve “şöyle şöyle tadını meshetti” **مَسَخَ كَذَا طَعْمَه**: onu giderdi. Ve meselde: “deve yavrusu etinden daha **أَمْسَخُ**” yani tadı yoktur. Ve insanlardan **المَسِيخ**: zayıf ahmaktır. Ve **الماسِخيُّ**: yay yapan yaycıdır. Ve **المَاسِخِيَّة**: yaylardır; Ezdli bir yaycının lakabı olan **ماسِخَة**’ye nispet edilmiştir; adı **نُبَيشةُ بن الحارث**; Ezd’den **نَصْر بن الأَزْد** oğullarından biridir. **الجَعديّ** dedi ki:
بعِيسٍ تَعطَّفُ أَعْنَاقُها ... كمَا عَطَفَ الماسِخيُّ القِيَاسَا
Böyle dedi **السُّهيليُّ** **الرَّوض**’da. Ve **أَبو حنيفةَ** dedi: “**ماسخة**’nin, Serât Ezd’inden bir adam olduğunu iddia ettiler.” Ve **الماسِخيّةُ**: yaylardır; ona nispet edilmiştir; çünkü onunla yapan ilk odur. Ve **ابن الكلبيّ** dedi: “Araplardan yayları yapan ilk odur.” Dedi: “Serât ehlinin yaycıları ve okçuları, Serât’ta ağaç çokluğundan dolayı çoktur.” Dediler ki: “Ona nispet çoğalıp bu eskidikçe her yaycıya **ما سِخيّ** denildi.” Ve her yaycıya **ما سخيّ** denilmesi hakkında, **الشَّمّاخُ** devesini vasfederek dedi:
عَنْسٌ مُذَكَّرَةٌ كأَنَّ ضُلُوعَهَا ... أُطُرٌ حَنَاهَا الماسِخَيُّ بيثْرِبِ
Ve **السُّهيليُّ**, **أَبي حنيفةَ**’den **كتاب النّبات**’ta nakletti: “Yaylar ayrıca **زَارَةَ**’ye de nispet edilir; o, **ما سخَةَ**’nin karısıdır.” **صَخْرُ الغَيّ** dedi:
وسَمْحَةٌ مِن قسِيِّ زَارَةَ حَمْرَا ... ءُ هَتُوفٌ عِدَادُهَا غَرِدُ
Şeyhimiz dedi: “**وزارَةُ**’yi müellif ihmal etti; ve gelecektir.” Ve “meshedilmiş at” **فَرَسٌ مَمْسُوخٌ**: sağrı etinin azı. Ve “kalçası meshedilmiş kadın” **امْرَأَةٌ ممسُوخَةُ العَجُزِ**: kalçaları geniş; ve **الحاءُ** daha üstündür. Ve **المِسْخِيَّةُ**—kesre ile—döşemelerden bir türdür. Ve pazı “**أَمْسَخَت**”: eti azaldı. Ve “şişlik **أَمْسَخَ** oldu”: çözüldü. Ve “kılıcı çekip çıkardı” **امتَسَخَ السَّيْفَ**: onu sıyırdı. Ve “atın sağrı kemiğinin incelmesi” **انمسَاخُ حَمَاةِ الفَرَسِ** hoş görülmez; yani zayıflaması. Ve **الأُمْسُوخُ**—damme ile—bir bitkidir; yani bilinen; semizleştirici, güzelleştirici, arıtıcı, büzücü, yara kapatıcıdır.
