# مسد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B3%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مسد

المسد: الفتل، مسد الحبل يمسده مسدا: فتله، وقال ابن السكيت: مسده مسدا: أجاد فتله. المسد إذآب السير في الليل، وأنشد الليث:
  يكابد الليل عليها مسدا وقيل هو السير الدائم، ليلا كان أو نهارا، قال العبدي يذكر ناقة شبهها بثور وحشي:
  كأنهـا أسـفـع ذو جـدة                      يمسده القفز وليل سـدي
  كأنما ينظر مـن بـرقـع                      من تحت روق سلب مذود قوله يمسده، أي يطويه، يعني الثور. ليل سد أي ند، وجعل الليث الدأب مسدا لأنه يمسد خلق من يدأب فيطويه ويضمره. المسد محركة: المحور يكون من الحديد. المسد: الليف، وبه فسر قوله تعالى  حبل من مسد  في قوله. والمسد: حبل من ليف النخل أو ليف المقل قاله الزجاج، أو من خوص أو شعر أو وبر أو صوف أو جلود الإبل أو من أي شيء كان قاله ابن سيده وأنشد:
  يا مسد الخوص تعوذ مني
  إن تك لدنا لينـا فـإنـي
  ما شئت من أشمط مقسئن قال: وقد يكون من جلود الإبل لا من أوبارها، وأنشد الأصمعي لعمارة بن طارق.

  فاعجل بغرب مثل غرب طارق
  ومـسـد أمـر مـن أيانــق
  ليس بـأنـياب ولا حـقــائق

  يقول: أعجل بدلو مثل دلو طارق ومسد فتل من نوق ليست بهرمة ولا حقائق، جمع حقة وهي التي دخلت في الرابعة وليس جلدها بالقوي، يريد: ليس جلدها من الصغير ولا الكبير. بل هو من جلد ثنية أو رباعية أو سديس أو بازل، وخص به أبو عبيد الحبل من الليف، أو هو الحبل المضفور المحكم الفتل، من جميع ذلك، كما تقول نفضت الشجرة نفضا وما نفض فهو نفض. وفي الحديث حرمت شجر المدينة إلا مسد محالة المسد: الحبل المفتول من نبات أو لحاء شجر، وقال الزجاج في قوله عز وجل  في جيدها حبل من مسد جاء في التفسير أنها سلسلة طولها سبعون ذراعا يسلك بها في النار، مساد، بالكسر، وأمساد. وفي التهذيب: هي السلسلة التي ذكرها الله عز وجل في كتابه فقال  ذرعها سبعون ذراعا  وحبل من مسد، أي حبل مسد أي مسد، أي فتل فلوي، أي أنها تسلك في النار، أي في سلسلة ممسودة وفتلت من الحديد فتلا محكما، كأنه قيل: في جيدها حبل حديد قد لوي ليا شديدا. من المجاز: رجل ممسود، إذا كان مجدول الخلق، أي ممشوقا، كأنه جدل، أي فتل، وهي بهاء، يقال: جارية ممسودة: مطوية ممشوقة، وامرأة ممسودة الخلق، إذا كانت ملتفة الخلق ليس في خلقها اضطراب، وجارية حسنة المسد والعصب والجدل والأرم، وهي ممسودة، ومعصوبة، ومجدولة، ومأرومة. والمساد، ككتاب لغة في المسأب، كمنبر، وهو نحي السمن، وسقاء العسل، ومنه قول أبي ذؤيب:
  غدا في خافة معه مسـاد                      فأضحى يقتري مسدا بشق قال أبو عمرو: المساد غير مهوز: الزق الأسود. في النوادر: و أحسن مساد شعر منك. يريد: أحسن قوام شعر. ومما يستدرك عليه: المسد المغار: الشديد الفتل. وبطن ممسود: لين لطيف مستو لا قبح فيه. وساق مسداء: مستوية حسنة. والمسد: مرود البكرة الذي تدور عليه. ومسده المضمار: طواه وأضمره. والمسيد، كأمير، لغة في المسجد في لغة مصر، وفي لغة الغرب هو الكتاب، أشار له شيخنا في س ج د. وفي قول رؤبة:
  يمسد أعلى لحمه ويأرمه أي اللبن يشد لحمه ويقويه، يقول: البقل يقوي ظهر هذا الحمار ويشده.

### Türkçe

**المسد**: bükme; **مسد الحبل يمسده مسدا**: onu büktü. İbnü’s-Sikkît dedi: **مسده مسدا**: onun bükmesini güzel yaptı. **المسد**: gecede yürüyüşün sürdürülmesi; Leys’in inşadı:

  Geceyi onun üzerinde **مسدا** olarak katlanır

Ve denildi ki: o, sürekli yürüyüştür; gece de olsa gündüz de olsa. el-‘Abdî, bir dişi deveyi yabanî bir boğaya benzeterek zikreder:

  Sanki o, sert siyahımsı, bir sağlamlığa sahip
                      onu sıçrayış ve kaçak gece **يمسده**
  Sanki o, bir örtüden bakar
                      soyulmuş bir boynuzun altından, sürülen

Onun sözü **يمسده**: yani onu dürer; yani boğayı kastediyor. **ليل سد**: yani kaçak. Leys, alışkanlığı **مسدا** kıldı; çünkü o, alışkanlık edinenin yaratılışını **يمسد** eder; onu dürer ve onu zayıflatır. **المسد** (harekeli): demirden olan mil. **المسد**: lif; onunla, Yüce Allah’ın sözü **حبل من مسد** tefsir edildi. Ve **المسد**: hurma lifi yahut **المقل** lifi ipi; bunu Zeccâc söyledi. Yahut hurma yaprağı lifinden yahut kıldan yahut tüyden yahut yünden yahut deve derilerinden yahut her ne şeyden olursa olsun; bunu İbn Sîde söyledi ve inşad etti:

  Ey hurma yaprağı lifi **مسد**’i, benden sakın
  Eğer yumuşak, yumuşakça isen, ben ise
  İstediğin (şeyim): ak saçlı, sertleşmiş

Dedi: Ve deve derilerinden olabilir, onların tüylerinden değil. Asma‘î, ‘Umâre b. Târik için inşad etti:

  Târik’in kovası gibi bir kovayla acele et
  Ve **مسد**: dişi develerden, hangi (tür) dişi develerden olursa olsun
  Ne yaşlılarla ne de **حقائق** ile

Diyor ki: Târik’in kovası gibi bir kovayla acele et; ve **مسد**: yaşlı olmayan ve **حقائق** olmayan dişi develerden (olan) bükümdür. **حقة**’nın cem‘idir; o, dördüncü yıla girmiş olandır ve derisi güçlü değildir. İster: derisi ne küçükten ne de büyükten. Bilakis o, **ثنية** yahut **رباعية** yahut **سديس** yahut **بازِل** derisindendir. Ebû ‘Ubeyd, onunla liften olan ipi tahsis etti; yahut o, sağlam bükümlü, sıkı örülmüş iptir; bütün bunlardan (olabilir). Nitekim sen “ağacı silkeledim, silkeleme” dersin; silkilenen her şey silkelemedir. Hadiste: “Medine’nin ağacı haram kılındı; ancak **مسد** (müstesna).” **محالة المسد**: bitkiden yahut ağaç kabuğundan bükülmüş ip. Zeccâc, Aziz ve Celîl olanın sözü **في جيدها حبل من مسد** hakkında dedi: tefsirde geldiğine göre o, uzunluğu yetmiş arşın olan bir zincirdir; onunla ateşte sokulur; **مساد** (kesre ile) ve **أمساد**. **التهذيب**’de: o, Allah’ın Aziz ve Celîl olanın kitabında zikrettiği zincirdir; şöyle dedi: **ذرعها سبعون ذراعا** ve **حبل من مسد**; yani **حبل مسد** yani **مسد**; yani büküldü, dolandı; yani o, ateşte sokulur; yani bükülmüş bir zincirde; ve demirden, sağlam bir bükümle büküldü; sanki şöyle denilmiş: “Onun boynunda, şiddetli bir dolamayla dolanmış demir bir ip vardır.”

Mecazdan: **رجل ممسود**: eğer yaratılışı örgülü ise; yani uzun boylu ise; sanki o, örüldü; yani büküldü. Ve o, **بهاء**’dır. Denilir: **جارية ممسودة**: dürülmüş, uzun boylu. Ve **امرأة ممسودة الخلق**: eğer yaratılışı sarılı (toplu) ise; yaratılışında düzensizlik yoktur. Ve **جارية حسنة المسد والعصب والجدل والأرم**; o, **ممسودة** ve **معصوبة** ve **مجدولة** ve **مأرومة**’dur. Ve **المساد** (kitap gibi): **المسأب**’de (minber gibi) bir lugattır; o, yağ tulumudur ve bal kırbasıdır. Ondan Ebû Züeyb’in sözü:

  Sabahleyin bir oyukta, yanında bir **مساد** ile gitti
                      sonra bir yarıkla bir **مسدا** edinir oldu

Ebû ‘Amr dedi: **المساد غير مهوز**: siyah tulumdur. **النوادر**’de: “Senden daha güzel **مساد** saç.” İster: saçın daha güzel kıvamı. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **المسد المغار**: şiddetli bükümlü. Ve **بطن ممسود**: yumuşak, latif, düzgün; onda çirkinlik yok. Ve **ساق مسداء**: düzgün, güzel. Ve **المسد**: makaranın üzerinde döndüğü mil. Ve **مسده المضمار**: onu dürdü ve onu zayıflattı. Ve **المسيد** (emîr gibi): Mısır dilinde **المسجد** hakkında bir lugattır; ve batı dilinde o, kitaptır; şeyhimiz buna **س ج د**’de işaret etti. Rü’be’nin sözünde:

  **يمسد** onun etinin üstünü ve onu **يأرمه**

Yani süt, onun etini sıkılaştırır ve onu kuvvetlendirir. Diyor ki: ot, bu eşeğin sırtını kuvvetlendirir ve onu sıkılaştırır.
