# مسط — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B3%D8%B7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مسط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مسط

مسط الناقة يمسطها مسطا: أدخل يده في رحمها فأخرج وثرها، وهو ماء الفحل يجتمع في رحمها، وذلك إذا كثر ضرابها، قال أبو زيد. ونقل الجوهري عن ابن السكيت، يقال للرجل إذا سطا على الفرس وغيرها - أي أدخل يده في ظبيتها فأنقى رحمها فأخرج ما فيها - : قد مسطها يمسطها مسطا. قال: وإنما يفعل ذلك إذا نزا عليها، ونص الصحاح: على الفرس الكريم فحل لئيم. وقال الليث: إذا نزا على الفرس الكريمة حصان لئيم أدخل صاحبها يده، فخرط ماءه من رحمها. قال: مسطها، ومصتها، ومساها قال: وكأنهم عاقبوا بين الطاء والتاء في المسط والمصت. ومسط الثوب يمسطه مسطا: بله ثم خرطه بيده وحركه ليخرج ماؤه، قاله ابن دريد.
 ومسط السقاء: أخرج ما فيه من لبن خاثر بإصبعه، قاله ابن فارس.
 ومسط فلانا: ضربه بالسياط عن ابن عباد. والماسط: الماء الملح يمسط البطون، نقله الجوهري. وماسط: اسم مويه ملح خبيث لبني طهية في بلاد بني تميم إذا شربته الإبل مسط بطونها. والماسط: نبات صيفي إذا رعته الإبل مسط بطونها فخرطها، نقله الجوهري، أي أخرج ما في بطونها. قال جرير:
  يا ثلط حامضة تروح أهلها                      من ماسط وتندت القلامـا والمسيط، كأمير: الماء الكدر يبقى في الحوض، كالمسيطة، كما في الصحاح، وأنشد للراجز:
  يشربن ماء الأجن والضغيط                      ولا يعفن كدر المـسـيط وقال أبو زيد: الضغيط: الركية تكون إلى جنبها ركية أخرى فتحمأ وتندفن فينتن ماؤها إلى ماء العذبة فيفسده، فتلك الضغيط والمسيط. والمسيط: الطين، عن كراع، قال ابن شميل: كنت أمشي مع أعرابي في الطين، فقال: هذا المسيط، يعني الطين. وعن ابن الأعرابي: المسيط فحل لا يفلح، وكذلك المليخ، والدهين. والمسيطة بهاء: البئر العذبة يسيل إليها ماء البئر الآجنة فيفسدها. وقال أبو عمرو: المسيطة: الماء يجري بين الحوض والبئر فينتن، وأنشد:
  ولاطحته حمأة مطـائط                      يمدها من رجرج مسائط وقال أبو الغمر: الوادي السائل بماء قليل مسيطة، حكاه عنه يعقوب، ونصه: بسيل صغير، كما في الصحاح وأقل من ذلك مسيطة، مصغرا، ونص الصحاح: وأصغر من ذلك مسيطة.
 ومما يستدرك عليه: المسيطة، كسفينة: ما يخرج من رحم الناقة من القذى إذا مسطت.

### Türkçe

**مسط**: dişi deveyi **يمسطها** **مسطا**: elini onun rahmine soktu da onun **وثر**’ını çıkardı; o, erkeğin suyu olup onun rahminde toplanır; bu, onun çiftleşmesi çok olduğu zaman olur, dedi Ebû Zeyd. Cevherî, İbnü’s-Sikkît’ten nakletti: erkeğe, kısrağa ve başkasına saldırdığı zaman — yani elini onun **ظبية**’sine sokup rahmini temizleyerek içinde olanı çıkardığı zaman — denilir ki: “Onu **مسطها** **يمسطها** **مسطا**.” Dedi: Bunu ancak onun üzerine sıçradığı zaman yapar; **الصحاح**’ın nassı: soylu kısrağa alçak bir aygır. Leys dedi: Alçak bir aygır soylu kısrağın üzerine sıçradığı zaman, sahibi elini sokar da onun suyunu rahminden sıyırır. Dedi: **مسطها** ve **مصتها** ve **مساها**. Dedi: Sanki **المسط** ve **المصت**’te **الطاء** ile **التاء** arasında birbirinin yerine geçirme yaptılar. Ve elbiseyi **مسط** eder, onu **يمسطه** **مسطا**: onu ıslattı, sonra eliyle sıyırdı ve onu hareket ettirdi ki suyu çıksın; bunu İbn Düreyd söyledi.

Ve tulumu **مسط** etti: içinde olan pıhtılaşmış sütten parmağıyla çıkardı; bunu İbn Fâris söyledi.

Ve falancayı **مسط** etti: onu kamçılarla dövdü; İbn Abbâd’dan. Ve **الماسط**: tuzlu su; karınları **يمسط** eder; Cevherî onu nakletti. Ve **ماسط**: Benî Tuhayye’nin, Benî Temîm diyarlarında, kötü tuzlu bir sucuğun adıdır; develer onu içtiği zaman karınlarını **مسط** eder. Ve **الماسط**: yazlık bir bitkidir; develer onu otladığı zaman karınlarını **مسط** eder de onları sıyırır; Cevherî onu nakletti; yani karınlarında olanı çıkardı. Cerîr dedi:
  Ey ekşi **ثلط**, ehli akşamleyin döner                      **ماسط**’tan ve **القلاما**’yı ıslattı
Ve **المسيط**, “**أمير**” gibi: havuzda kalan bulanık su; **المسيطة** gibi; **الصحاح**’ta olduğu üzere. Ve recez söyleyen için şu okundu:
  **الأجن** ve **الضغيط** suyunu içerler                      ve bulanık **المسيط**’ten tiksinmezler
Ebû Zeyd dedi: **الضغيط**: yanında başka bir kuyu bulunan kuyu; çamurlanır ve gömülür de suyu kokar; tatlı suyun suyuna karışır da onu bozar; işte o **الضغيط** ve **المسيط**’tir. Ve **المسيط**: çamur; Kurâ‘dan. İbn Şümeyl dedi: Bir bedevî ile çamurda yürüyordum; dedi ki: “Bu **المسيط**”; yani çamur. İbnü’l-A‘râbî’den: **المسيط** başarılı olmayan bir aygırdır; **المليخ** ve **الدهين** de böyledir. Ve **المسيطة** (هاء ile): tatlı kuyu; ona bayat kuyunun suyu akar da onu bozar. Ebû Amr dedi: **المسيطة**: havuz ile kuyu arasında akan su; kokar. Ve şu okundu:
  Ona yapıştı, yapışkan çamur                      onu **مسائط**’ın **رجرج**’inden uzatır
Ebû’l-Gamr dedi: az su ile akan vadi **مسيطة**’dır; Ya‘kûb onu ondan nakletti; onun nassı: küçük bir sel ile; **الصحاح**’ta olduğu üzere; bundan daha azı **مسيطة**’dır, küçültme olarak; **الصحاح**’ın nassı: ve bundan daha küçüğü **مسيطة**.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **المسيطة**, “**سفينة**” gibi: dişi devenin rahminden, **مسطت** edildiği zaman çıkan pislik.
