# مسك (م-س-ك) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B3%D9%83

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Koku veren yağdır

- Harfler: م - س - ك
- Kur'an'da: 27 geçiş · 24 ayet · 22 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (22)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [فَأَمْسِكُوهُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%B3%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | فَأَفْعِلُوهُنَّ | Öyleyse onları tutun | 3 | 3 | [2:231](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/2:231.md) |
| [أَمْسِكْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%B3%D9%90%D9%83%D9%92.md) | أَفْعِلْ | Tut | 2 | 2 | [33:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/33:37.md) |
| [اسْتَمْسَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%B3%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | اسْتَفْعَلَ | Sıkıca tuttu | 2 | 2 | [2:256](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/2:256.md) |
| [يُمْسِكُهُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%85%D9%92%D8%B3%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | يُفْعِلُهُنَّ | Onları tutar | 2 | 2 | [16:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/16:79.md) |
| [أَمْسَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%B3%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | أَفْعَلَ | Tuttu | 1 | 1 | [67:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/67:21.md) |
| [أَمْسَكَهُمَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%B3%D9%8E%D9%83%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَلَهُمَا | İkisini tuttu | 1 | 1 | [35:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/35:41.md) |
| [أَمْسَكْنَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%B3%D9%8E%D9%83%D9%92%D9%86%D9%8E.md) | أَفْعَلْنَ | Tuttular | 1 | 1 | [5:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/5:4.md) |
| [أَيُمْسِكُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D9%85%D9%92%D8%B3%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | أَيُفْعِلُهُ | Onu tutar mı? | 1 | 1 | [16:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/16:59.md) |
| [تُمْسِكُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92%D8%B3%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تُفْعِلُوا | Tutmayın | 1 | 1 | [60:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/60:10.md) |
| [تُمْسِكُوهُنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92%D8%B3%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | تُفْعِلُوهُنَّ | Onları tutmayın | 1 | 1 | [2:231](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/2:231.md) |
| [فَإِمْسَاكٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A5%D9%90%D9%85%D9%92%D8%B3%D9%8E%D8%A7%D9%83%D9%8C.md) | فَإِفْعَالٌ | Hemen tutmak | 1 | 1 | [2:229](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/2:229.md) |
| [فَاسْتَمْسِكْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%B3%D9%90%D9%83%D9%92.md) | فَاسْتَفْعِلْ | Sıkı tut | 1 | 1 | [43:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/43:43.md) |
| [فَيُمْسِكُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D9%85%D9%92%D8%B3%D9%90%D9%83%D9%8F.md) | فَيُفْعِلُ | Hemen tutar | 1 | 1 | [39:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/39:42.md) |
| [لَأَمْسَكْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D9%84%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%B3%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | لَأَفْعَلْتُمْ | Öyleyse harcamazdınız | 1 | 1 | [17:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/17:100.md) |
| [مُسْتَمْسِكُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B3%D9%92%D8%AA%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%B3%D9%90%D9%83%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | مُسْتَفْعِلُونَ | Sıkı tutanlar | 1 | 1 | [43:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/43:21.md) |
| [مُمْسِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D9%85%D9%8F%D9%85%D9%92%D8%B3%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | مُفْعِلَ | Tutan | 1 | 1 | [35:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/35:2.md) |
| [مُمْسِكَاتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D9%85%D9%8F%D9%85%D9%92%D8%B3%D9%90%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8F.md) | مُفْعِلَاتُ | Tutanlar | 1 | 1 | [39:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/39:38.md) |
| [مِسْكٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D9%85%D9%90%D8%B3%D9%92%D9%83%D9%8C.md) | فِعْلٌ | Misk | 1 | 1 | [83:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/83:26.md) |
| [وَيُمْسِكُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D9%85%D9%92%D8%B3%D9%90%D9%83%D9%8F.md) | وَيُفْعِلُ | Ve tutar | 1 | 1 | [22:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/22:65.md) |
| [يُمَسِّكُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%85%D9%8E%D8%B3%D9%90%D9%91%D9%83%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُفَعِّلُونَ | Sımsıkı sarılırlar | 1 | 1 | [7:170](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/7:170.md) |
| [يُمْسِكُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%85%D9%92%D8%B3%D9%90%D9%83%D9%8F.md) | يُفْعِلُ | Tutar | 1 | 1 | [35:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/35:41.md) |
| [يُمْسِكْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%85%D9%92%D8%B3%D9%90%D9%83%D9%92.md) | يُفْعِلْ | Tutar | 1 | 1 | [35:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/35:2.md) |

## Mücavir kökler — 55 mücavir (181 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عرو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 22 · Kulpu
2. [سرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 16 · Eğersiz attır
3. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
4. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · İcl havuz demektir
5. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 15 ortak ayet · G² 11 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
6. [عرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Tanınan ile
7. [طلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · “Dalk” sansar demektir
8. [طير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%8A%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · “Tayr” kuş demektir
9. [وعظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%B8.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · “Vea’de” (dal) yağmur yüklü bulut anlamına gelir
10. [وثق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AB%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Anlaşma
11. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Kanat demektir
12. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 8 · Gem demektir
13. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 5 ortak ayet · G² 7 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
14. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
15. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 7 ortak ayet · G² 7 · Hayvanların ön ayaklarına denir
16. [سخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AE%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Sahr kayalık sahadır
17. [خشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Haşy : Ayaktaki kuru ottur
18. [سأل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · “Sehl” ova demektir
19. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
20. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Kadınlar
21. [قضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B6%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Kadb” kesici alet; “ba” “va”va dönüşmüş “kadeve” ve…
22. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
23. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Ad verilen
24. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
25. [ضرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Darir” zor, bulanık gören kişi demektir
26. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
27. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 4 ortak ayet · G² 5 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
28. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · İş ayakkabısı
29. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
30. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · İki yüzlüler
31. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
32. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
33. [فعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Fa’l “Fa’l” “yapmak” demektir
34. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Murar acı bir ağacın adıdır
35. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Petekteki baldır
36. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
37. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
38. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
39. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
40. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
41. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
42. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 2 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
43. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Evye kuş yuvası demektir
44. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Baid uzak demektir
45. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Uhur ense demektir
46. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
47. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
48. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Şey
49. [ذكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Zikr : Yay görevi gören ağaç dal parçasıdır
50. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Zalimler
51. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
52. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
53. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Saçak demektir
54. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Beyn topraktaki yarık demektir
55. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Hufre, çukur demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مسك |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [قبض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B6.md), [عصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%85.md), [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md), [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) |
| Zıt Kök | [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyi salıvermeyip tutmak, kavramak, bünyesinde hapsetmek ve derinin bedeni ya da sıvıyı tutması gibi dağılmayı önleyici bir bağ ile muhafaza etmek |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi kudretin varlığı yokluğa veya düşüşe bırakmaması, insanın hakikate ve ilahi ahde sımsıkı tutunması, boşama veya infak bağlamında serbest bırakmanın karşıtı olarak elde tutma |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık, hukuk ve ahlak düzeninde dağılmayı ve çözülmeyi engelleyen denetimli bağ, varoluşsal istikrar ve emaneti taşıma iradesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca cimrilik veya nikah bağıyla sınırlı dar bir fıkhi işlem sayıp kozmolojik tutma, akidevi bağlanma ve varoluşsal denge boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مس | İki cismin birbirine temas etmesi, yapışması, yüzeylerin sürtünmesi ve hafifçe dokunması ([مسح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AD.md), [مسخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AE.md), [مسد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%AF.md), [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md)) | ك | Temas ve dokunma hareketini, avuç içi veya kavrayıcı bir sınırla bir şeyi bırakmamacasına tutma, sabitleme ve salınmasını engelleme yönünde kesin bir bağlama ve hapsetme anlamına dönüştürmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su | Akışkanlık, yayılma, süreklilik ve potansiyel dağılma eğilimi |
| س | Diken, destek | Tutunma, direnç gösterme, bir yere kenetlenerek kaymayı durdurma |
| ك | Avuç içi | Kavrama, içine alma, sarıp sararak sıkıştırma ve bırakmama |
| مسك | Akışkan ve dağılmaya meyyal olan bir unsuru kavrayıcı bir el veya örtü ile destekleyip sabitleme, dağılmasını önleyerek bünyede tutma | Dağılmaya açık bir varlığın el ayası gibi kuşatıcı bir sınırla kavranması, sıkı bir destekle düşmekten veya dağılmaktan alıkonulması hareketini oluşturur. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir sıvıyı veya nesneyi sızdırmadan içinde tutan tabaklanmış deri, post (el-mesk) ve bir nesneyi el ile sıkıca kavrayıp salıvermemek, kuyunun yıkılmayan sert ve tutucu tabakası. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Selâme b. Cendel şiirinde koyun postundan yapılmış tulumu ve deriyi ifade etmek üzere kökü şu lafızla şahitlendirir: فاقني لعلك أن تحظي وتحتبلي / في سحبل من مسوك الضأن منجوب |
| Erken Arapça kullanım | Hz. Ali'nin yatağının yalnızca bir koç postundan ibaret olduğunu anlatırken zikredilen "mā kāne ʿalā firāşî illā mesku kebşin" hadisi ile Hayber ganimetlerinde malların deri torbalarda saklandığını bildiren rivayetler. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha ve Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde مسك kökü, fiziksel olarak çekip tutma, gererek uzatma, taşıma ve bir örtüyle muhafaza etme anlam alanına dayanır. İbranicede yer alan mâşak (מָשַׁךְ) kökü çekmek, uzatmak, peşinden sürüklemek ve elde tutmak anlamlarını taşırken, Süryanice ve Ârâmîcedeki meşak (ܡܫܟ) biçimi hem uzatıp çekmeyi hem de deri tulum ve zar gibi muhafaza edici katmanları adlandırır. Arapçada kök, çekme hareketinden ziyade tutma, bırakmama, hapsetme ve derinin bedeni sarmalayıp koruması (mesk) manasında özelleşmiştir. Güzel koku anlamına gelen misk kelimesi ise klasik filologlarca da belirtildiği üzere köken bakımından Farsça (muşk) üzerinden Sami havzasına geçmiş bir alıntıdır ve tutma kökünden türetilmemiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, HALOT ve Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | مس temas kökünden türeyen ve kavrayıp alıkoymayı gösteren yön | Deri anlamına gelen mesk ve su tutan sert zemin manasındaki mesâk, kökün dağılmayı önleyici somut çekirdeğini doğrudan korur. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice mâşak, Süryanice meşak | Kuzeybatı Sami dillerinde çekme ve uzatma ön plandayken Arapçada kavrama ve salıvermeme yönü baskınlaşmıştır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Farsça muşk kelimesi ile misk kokusu ilişkisi | Güzel koku anlamındaki misk Arapça asıllı bir kök türevi olmayıp Orta Farsça üzerinden dile girmiş bir kültür ödünçlemesidir. | Güçlü |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab ve David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مسك | Anlamlı | Tutmak, alıkoymak | Bir şeyi salıvermeyip elinde tutmak, hapsetmek, deri | Hedef köktür, Kur'an'da geçer |
| [مكس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D8%B3.md) | Anlamlı | Eksiltmek, vergi kesmek | Fiyatta eksiltme yapmak, haksız vergi veya haraç almak | Kur'an'da geçmez; hakkı tutma ve eksiltme ile uzaktan ilgilidir |
| [سمك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%83.md) | Anlamlı | Yükseltmek, tavan | Bir şeyin boyunu ve kalınlığını artırmak, göğün tavanı, balık | Kur'an'da geçer (Nâziât [79:28](https://lisan.digital/tr/ayet/79:28.md)); dikey tutunma ve yapısal sağlamlık |
| [سكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%85.md) | Anlamlı | Sabit olmak, hastalık | Sürekli hastalık hali, bir yerde çakılıp kalmak | Kur'an'da geçmez; Tehzîbü'l-Luğa'da sabitlik ve düşkünlük manasındadır |
| [كمس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%85%D8%B3.md) | Anlamlı | Toplamak, gizlemek | Bir şeyi toplayıp gizlemek veya içine çekilmek | Kur'an'da geçmez; büzülüp tutulma ile anlamsal akrabalık taşır |
| [كسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%85.md) | Anlamlı | Paylaştırmak, yürümek | Parça parça etmek veya hızlı ve adımları kısarak yürümek | Kur'an'da geçmez; Tehzîbü'l-Luğa'da müsta'mel kaydedilmiştir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مسك | Merkez | Tutmak, alıkoymak | Bir nesneyi veya bağı salıvermeden, düşmesini ya da yok olmasını engelleyecek şekilde elde bulundurmak | Hem fiziksel tutmayı hem de ahlaki ve ontolojik muhafazayı kapsar |
| [قبض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B6.md) | Komşu | Avuçlamak, büzmek | Bir şeyi parmakları büzerek avuç içine almak ve üzerinde doğrudan fiili tasarruf kurmak | مسك salıvermeme durumuna odaklanırken, [قبض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D8%B6.md) alma ve sıkıştırma hareketine odaklanır |
| [عصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%85.md) | Komşu | Korumak, engellemek | Bir tehlike, günah veya felakete karşı engel koyarak güvenceye almak | مسك bizzat kavrayıp tutmayı, [عصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B5%D9%85.md) ise zarardan koruyan bir kalkan olmayı belirtir |
| [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) | Komşu | Korumak, zayi etmemek | Bir şeyin telef olmasını, bozulmasını veya unutulmasını önlemek | [حفظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%81%D8%B8.md) dikkat ve ihtimamla korumayı, مسك ise dağılıp gitmesine engel olan bağı ifade eder |
| [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) | Komşu | El çekmek, alıkoymak | Bir eylemi yapmaktan vazgeçmek veya birine mani olmak | [كفف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%81.md) yönelimi durdurmayı, مسك ise mevcut bağı bırakmamayı hedefler |
| [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) | Zıt | Salıvermek, göndermek | Tutulan, hapsedilen veya bağlı olan bir şeyi serbest bırakıp gitmesine izin vermek | Kur'an'da ilahi rahmetin tutulması ve salınması bağlamında doğrudan karşıtıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مسك | Tutmak, alıkoymak | Bir şeyi salıvermeyip bünyede veya denetimde muhafaza etmek | Kesin |
| Latince | retinere, tenere | Tutmak, alıkoymak, muhafaza etmek | retinere bir şeyin akıp gitmesini veya ayrılmasını durdurarak elde tutmayı eksiksiz karşılar; manevi bağlanmayı da kapsar | Güçlü |
| İngilizce | to hold, to retain, to withhold | Tutmak, muhafaza etmek, esirgemek | to hold fiziksel ve zihni tutuşu, to retain bünyede saklamayı, to withhold ise salıvermeyip esirgemeyi karşılar | Kesin |
| Almanca | festhalten, zurückhalten | Sıkı tutmak, alıkoymak | festhalten sımsıkı bağlanmayı ve sarılmayı, zurückhalten ise dışarı salmayıp geride tutmayı ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | retenir, maintenir | Tutmak, alıkoymak, sürdürmek | retenir bırakmamayı ve alıkoymayı, maintenir ise bir durumu düşürmeden tutmayı aktarır | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch ve Lane's Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| إِمْسَاكٌ / فَأَمْسِكُوهُنَّ | Nikah bağını sürdürmek, eşi nikah altında tutmak | Aile hukuku ve talak bağlamında eşi güzellikle evlilikte tutma (Bakara [2:229](https://lisan.digital/tr/ayet/2:229.md), Bakara [2:231](https://lisan.digital/tr/ayet/2:231.md), Talâk [65:2](https://lisan.digital/tr/ayet/65:2.md)) |
| اسْتَمْسَكَ / فَاسْتَمْسِكْ | İlahi vahye, dine ve kopmaz kulpa sımsıkı bağlanmak | İman ve hidayet bağlamında hakikati terk etmeyip ona sarılma (Bakara [2:256](https://lisan.digital/tr/ayet/2:256.md), Lokmân [31:22](https://lisan.digital/tr/ayet/31:22.md), Zuhruf [43:43](https://lisan.digital/tr/ayet/43:43.md)) |
| يُمْسِكُ / أَمْسَكَهُمَا | Kozmik düzeni ayakta tutmak, göğü ve yeri düşmekten alıkoymak | Kevni ayetler ve kudret bağlamında göklerin ve kuşların ilahi yasa ile tutulması (Hac [22:65](https://lisan.digital/tr/ayet/22:65.md), Fâtır [35:41](https://lisan.digital/tr/ayet/35:41.md), Mülk [67:19](https://lisan.digital/tr/ayet/67:19.md)) |
| مُمْسِكَاتٌ / فَلَا مُمْسِكَ لَهَا | İhsanı ve rahmeti esirgemek, engellemek | İlahi lütuf, rızık ve nimetin kesilmesi ya da tutulması (Fâtır [35:2](https://lisan.digital/tr/ayet/35:2.md), Zümer [39:38](https://lisan.digital/tr/ayet/39:38.md), Mülk [67:21](https://lisan.digital/tr/ayet/67:21.md)) |
| أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ | Av hayvanının yakaladığı avı yemeden sahibi için tutması | Helal gıda ve avlanma fıkhı bağlamında eğitilmiş av hayvanının avı zaptetmesi (Mâide [5:4](https://lisan.digital/tr/ayet/5:4.md)) |
| كَانَ بَخِيلًا / إِمْسَاكًا | İnfaktan kaçınmak, cimrilik etmek | İnsanın rızkı harcamayıp elde tutma zaafı ve cimriliği (İsrâ [17:100](https://lisan.digital/tr/ayet/17:100.md)) |
| مِسْك | Cennet içeceğinin sonundaki misk kokusu | Uhrevi mükafat ve arınmışlık bağlamında koku niteliği (Mutaffifîn [83:26](https://lisan.digital/tr/ayet/83:26.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Hıfz, inayet ve âlemin bekası meselesi | Allah'ın âlemi her an kudretiyle tutup tutmadığı, cevher ve arazların kendi kendine kaim olamayacağı ve ilahi tutuşun zorunluluğu | Sürekli yaratma ve ademden (yokluktan) alıkoyma fiili |
| Fıkıh | Nikah, talak, oruç (imsak) ve avlanma hükümleri | Evliliğin sürdürülmesi ("imsākün bi-maʿrūf"), orucun başlangıcında yeme içmeden el çekme ve avın zaptedilmiş sayılma sınırları | Hukuki bağı devam ettirme veya eylemi durdurup kendini tutma |
| Tefsir | "Urvetü'l-vüskâ" ve semavatın tutulması | Müminin vahye sarılmasındaki iradi ceht ile tabiatın ilahi yasa karşısındaki cebrî tutuluşunun karşılaştırılması | İradeyle bağa yapışma veya kozmik dengenin korunması |
| Hadis | Oruç disiplini, infak ahlakı ve fitne anında dili tutma | "Men samete necâ" ve "emsik aleyke lisâneke" rivayetlerinde nefsi ve dili zararlı olandan alıkoyma prensibi | İç denetim, nefis tezkiyesi ve zararı önleme refleksi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve akide bağı | İktisam ve istimsâk | Hakikate tutunma | İnsanın ilahi ahdi ve kitabı bırakmayıp ona sımsıkı bağlanarak sapmayı önlemesi | Kesin |
| İlmi | Doğa felsefesi ve fizik | Çekim ve kohezyon | Dengeyi muhafaza | Maddenin dağılmasını ve gök cisimlerinin yörüngeden çıkmasını engelleyen tutucu kuvvetler | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal sözleşme ve anayasa | Ahde vefa ve otorite bağı | Dağılmayı engelleme | Toplumu oluşturan hukuki ve ahlaki bağların çözülmesini önleyen meşru denetim | Güçlü |
| İktisadi | Servet dolaşımı ve mülkiyet | Kenz, tekel veya tedbir | Akışı durdurma | Servetin piyasaya akmayıp elde tutulması cimrilik sayılırken, meşru tasarruf tedbirdir | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kütleçekim kuvveti, atom altı güçlü nükleer kuvvet ve dinamik sistemlerde kararlılık (retention/binding energy) | Çekirdeği bir arada tutan nükleer kuvvet ya da gök cisimlerini uzay boşluğuna dağılmaktan alıkoyan çekim alanı, kökün dağılmayı önleyici tutma fonksiyonuyla tam bir yapısal eşbiçimlilik gösterir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Hukuki taahhüt, sadakat, sosyal kontrol ve kurumsal bağlılık (institutional retention) | Bir kurumun ya da toplumun üyelerini ortak bir ilke etrafında bir arada tutması ve anomik dağılmayı engellemesi, kökün soyut düzlemdeki birleştirici bağı ile özdeştir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca oruç takvimindeki imsak vaktine ya da aile hukukundaki şekilsel bir evlilik prosedürüne indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da kozmik sistemin yerli yerinde durmasını sağlayan ilahi kudretten, insanın hakikatle kurduğu kopmaz varoluşsal irtibata ve ahlaki infak dengesine kadar uzanan evrensel bir muhafaza ilkesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İmsak kavramını sadece pasif bir kendini tutma veya oruç başlangıcı saymak, kökün aktif bir şekilde hakikate tutunma (istimsâk) ve kozmik düzenin sürekliliğini temin etme dinamizmini gözden kaçırır. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın varlık ve insan tasavvurunda "tutma" ve "salıverme" temel bir varoluş eksenidir. Âlemin yokluğa kaymaması ilahi tutuşla, insanın dünyada savrulmaması ise vahye tutunuşla açıklanır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Göklerin ve kuşların düşmeksizin havada durmasını bildiren kevni ayetlerde (Hac 65, Fâtır 41, Mülk 19), ilahi kitaba sarılmayı emreden ayetlerde (A'râf 170, Zuhruf 43) ve aile hukuku ahkamında (Bakara 229, 231). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiatın kendi kendine işleyen mekanik bir rastlantı olduğu zannını çürütür; nizamın her an ilahi bir yasa ve tutuşla ("yümsikü") ayakta durduğunu, insanın da ancak sağlam bir kulp ile ayakta kalabileceğini gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Dağılmaya elverişli bir unsuru saran deri, post ve bir şeyi avuçlayarak düşmesini veya akıp gitmesini engelleyecek biçimde sıkıca tutmak.
- Soyut anlam: Varlık, ahlak ve inanç planında çözülmeyi, sapmayı ve yok olmayı durduran bilinçli, kudretli ve süreklilik arz eden bağ.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin kararlılık durumunu koruyan, entropik dağılmayı engelleyen ve bileşenleri ortak bir merkezde sabit tutan tutucu kuvvet.
- LaTeX modeli: $$S(t) = S_0 \cdot e^{-\lambda t} + \int_{0}^{t} F_h(\tau) \, d\tau \quad \text{burada} \quad \lim_{F_h \to 0} S(t) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S(t)$ sistemin ya da insanın mevcudiyet ve istikrar durumunu temsil eder. Doğal süreçte varlık veya akide, $\lambda$ bozunma/dağılma katsayısıyla sıfıra yönelir ($S_0 \cdot e^{-\lambda t}$). Ancak sisteme etki eden tutucu kuvvet $F_h$ (ilahi imsak veya kulun istimsâk cehdi) devreye girdiğinde dağılma durdurulur ve sistem dengede kalır; bu tutucu bağ kalktığında sistem kaçınılmaz olarak çözülmeye uğrar.

## Geçtiği ayetler (24 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B3%D9%83/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:229](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/2:229.md) — فَإِمْسَاكٌ

الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ فَإِمْسَاكٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسَانٍ وَلَا يَحِلُّ لَكُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَيْتُمُوهُنَّ شَيْئًا إِلَّا أَنْ يَخَافَا أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلَّا يُقِيمَا حُدُودَ اللَّهِ فَلَا جُنَاحَ عَلَيْهِمَا فِيمَا افْتَدَتْ بِهِ تِلْكَ حُدُودُ اللَّهِ فَلَا تَعْتَدُوهَا وَمَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Boşanma iki defadır. Ya iyilikle tutmak, ya da güzellikle salmaktır. Onlara verdiğinizden birşeyi geri almanız sizlere helal değildir. Meğer erkekle kadın Allah’ın hududunu ikame edemeyeceklerinden korkmuş olalar. Eğer siz de, onların Allah’ın hududunu ikame edemeyeceklerinden korkarsanız, o halde fidye vermelerinde bir vebal yoktur. Bunlar Allah’ın hudududur. Onları aşmyın. Kim Allah’ın hududunu aşarsa, işte onlar zalimlerin kendileridir.

### [Bakara 2:231](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/2:231.md) — فَأَمْسِكُوهُنَّ · تُمْسِكُوهُنَّ

وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَلَا تُمْسِكُوهُنَّ ضِرَارًا لِتَعْتَدُوا وَمَنْ يَفْعَلْ ذَلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ وَلَا تَتَّخِذُوا آيَاتِ اللَّهِ هُزُوًا وَاذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْكُمْ وَمَا أَنْزَلَ عَلَيْكُمْ مِنَ الْكِتَابِ وَالْحِكْمَةِ يَعِظُكُمْ بِهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Ve kadınları boşadığınız zaman; iddetlerini bitirince artık onları ya iyilikle tutun veya iyilikle salıverin. Sırf zulmedebilmeniz için zararlarına onları tutuvermeyin. Kim, böyle yaparsa; muhakkak kendi nefsine zulmetmiş olur. Allah’ın ayetlerini oyuncak yerine koymayın. Allah’ın üzerinizdeki nimetini ve size öğüt vermek için indirdiği kitabı ve hikmeti hatırlayın. Allah’tan korkun. Ve bilin ki Allah, şüphesiz her şeyi bilendir.

### [Bakara 2:256](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/2:256.md) — اسْتَمْسَكَ

لَا إِكْرَاهَ فِي الدِّينِ قَدْ تَبَيَّنَ الرُّشْدُ مِنَ الْغَيِّ فَمَنْ يَكْفُرْ بِالطَّاغُوتِ وَيُؤْمِنْ بِاللَّهِ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى لَا انْفِصَامَ لَهَا وَاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ

Meal (IK): Dinde zorlama yoktur. Gerçekten hak, batıldan iyice ayrılmıştır. Tağut’u inkar edip, Allah’a inanan kimse kopmak bilmeyen sağlam bir kulpa sarılmıştır. Ve Allah, Semi’dir, Alim’dir.

### [Nisa 4:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/4:15.md) — فَأَمْسِكُوهُنَّ

وَاللَّاتِي يَأْتِينَ الْفَاحِشَةَ مِنْ نِسَائِكُمْ فَاسْتَشْهِدُوا عَلَيْهِنَّ أَرْبَعَةً مِنْكُمْ فَإِنْ شَهِدُوا فَأَمْسِكُوهُنَّ فِي الْبُيُوتِ حَتَّى يَتَوَفَّاهُنَّ الْمَوْتُ أَوْ يَجْعَلَ اللَّهُ لَهُنَّ سَبِيلًا

Meal (IK): Kadınlarınızdan fuhuş yapanlara karşı, içinizden dört şahid getirin. Onlar şehadet ederlerse; ölünceye veya Allah onlara bir yol gösterinceye kadar evlerde tutun.

### [Maide 5:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/5:4.md) — أَمْسَكْنَ

يَسْأَلُونَكَ مَاذَا أُحِلَّ لَهُمْ قُلْ أُحِلَّ لَكُمُ الطَّيِّبَاتُ وَمَا عَلَّمْتُمْ مِنَ الْجَوَارِحِ مُكَلِّبِينَ تُعَلِّمُونَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَكُمُ اللَّهُ فَكُلُوا مِمَّا أَمْسَكْنَ عَلَيْكُمْ وَاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ سَرِيعُ الْحِسَابِ

Meal (IK): Sana, kendilerine neyin helal kılındığını soruyorlar. De ki: Size bütün iyi ve temizler helal kılındı. Allah’ın size öğrettiği ile alıştırıp öğrettiğiniz avcı hayvanların sizin için tuttuklarını yeyin ve üzerine Allah’ın adını anın. Ve Allah’tan sakının, muhakkak ki Allah; hesabı çabuk görendir.

### [Araf 7:170](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/7:170.md) — يُمَسِّكُونَ

وَالَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتَابِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ إِنَّا لَا نُضِيعُ أَجْرَ الْمُصْلِحِينَ

Meal (IK): Onlar ki; kitaba sımsıkı sarılırlar ve namazı dosdoğru kılarlar. Elbette Biz, ıslah edenlerin mükafatını zayi’ etmeyiz.

### [Nahl 16:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/16:59.md) — أَيُمْسِكُهُ

يَتَوَارَى مِنَ الْقَوْمِ مِنْ سُوءِ مَا بُشِّرَ بِهِ أَيُمْسِكُهُ عَلَى هُونٍ أَمْ يَدُسُّهُ فِي التُّرَابِ أَلَا سَاءَ مَا يَحْكُمُونَ

Meal (IK): Kendisine verilen kötü müjde yüzünden halktan gizlenmeye çalışır. Utana utana onu tutsun mu, yoksa toprağa mı gömsün? Bakın ne kötü hükmediyorlar.

### [Nahl 16:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/16:79.md) — يُمْسِكُهُنَّ

أَلَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ مُسَخَّرَاتٍ فِي جَوِّ السَّمَاءِ مَا يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا اللَّهُ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Göğün boşluğunda; Allah’ın buyruğuna boyun eğerek uçan kuşlara bakmıyorlar mı? Onları Allah’tan başka kimse tutmaz. İnanan bir kavim için muhakkak ki bunda ayetler vardır.

### [İsra 17:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/17:100.md) — لَأَمْسَكْتُمْ

قُلْ لَوْ أَنْتُمْ تَمْلِكُونَ خَزَائِنَ رَحْمَةِ رَبِّي إِذًا لَأَمْسَكْتُمْ خَشْيَةَ الْإِنْفَاقِ وَكَانَ الْإِنْسَانُ قَتُورًا

Meal (IK): De ki: Eğer siz, Rabbımın rahmet hazinelerine sahip olsaydınız; o zaman tükenir korkusuyla onları saklardınız. Zaten insan pek cimridir.

### [Hac 22:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/22:65.md) — وَيُمْسِكُ

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَكُمْ مَا فِي الْأَرْضِ وَالْفُلْكَ تَجْرِي فِي الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ وَيُمْسِكُ السَّمَاءَ أَنْ تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ إِلَّا بِإِذْنِهِ إِنَّ اللَّهَ بِالنَّاسِ لَرَءُوفٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Görmedin mi; Allah, yerde olanları ve emriyle denizde akıp giden gemileri buyruğunuz altına vermiştir. İzni olmadıkça, göğü yerin üstüne düşmemesi için O tutar. Doğrusu Allah; insanlara karşı Rauf’dur, Rahim’dir.

### [Lokman 31:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/31:22.md) — اسْتَمْسَكَ

وَمَنْ يُسْلِمْ وَجْهَهُ إِلَى اللَّهِ وَهُوَ مُحْسِنٌ فَقَدِ اسْتَمْسَكَ بِالْعُرْوَةِ الْوُثْقَى وَإِلَى اللَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ

Meal (IK): Kim, ihsan ederek kendini Allah’a teslim ederse; muhakkak ki o, en sağlam kulpa sarılmıştır. Ve işlerin akıbeti Allah’a aittir.

### [Ahzab 33:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/33:37.md) — أَمْسِكْ

وَإِذْ تَقُولُ لِلَّذِي أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِ وَأَنْعَمْتَ عَلَيْهِ أَمْسِكْ عَلَيْكَ زَوْجَكَ وَاتَّقِ اللَّهَ وَتُخْفِي فِي نَفْسِكَ مَا اللَّهُ مُبْدِيهِ وَتَخْشَى النَّاسَ وَاللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشَاهُ فَلَمَّا قَضَى زَيْدٌ مِنْهَا وَطَرًا زَوَّجْنَاكَهَا لِكَيْلَا يَكُونَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ حَرَجٌ فِي أَزْوَاجِ أَدْعِيَائِهِمْ إِذَا قَضَوْا مِنْهُنَّ وَطَرًا وَكَانَ أَمْرُ اللَّهِ مَفْعُولًا

Meal (IK): Hani sen; Allah’ın kendisine nimet verdiği ve senin de nimetlendirdiğin kimseye diyordun ki: Eşini bırakma ve Allah’tan kork. Allah’ın açığa vuracağı şeyi de içine saklıyor, insanlardan korkuyordun. Halbuki en çok Allah’tan korkman gerekirdi. Nihayet Zeyd onunla bağını kopardığında, onu seninle evlendirdik ki böylece evladlıkları eşleriyle bağlarını kopardıklarında onlarla evlenmek konusunda mü’minlere bir vebal olmadığı bilinsin. Allah’ın emri yerine getirilmiştir.

### [Fatır 35:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/35:2.md) — مُمْسِكَ · يُمْسِكْ

مَا يَفْتَحِ اللَّهُ لِلنَّاسِ مِنْ رَحْمَةٍ فَلَا مُمْسِكَ لَهَا وَمَا يُمْسِكْ فَلَا مُرْسِلَ لَهُ مِنْ بَعْدِهِ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ

Meal (IK): Allah’ın insanlar için açtığı rahmeti, tutacak yoktur. Tuttuğunu da O’ndan sonra gönderecek yoktur. Aziz, Hakim O’dur.

### [Fatır 35:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/35:41.md) — يُمْسِكُ · أَمْسَكَهُمَا

إِنَّ اللَّهَ يُمْسِكُ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ أَنْ تَزُولَا وَلَئِنْ زَالَتَا إِنْ أَمْسَكَهُمَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ بَعْدِهِ إِنَّهُ كَانَ حَلِيمًا غَفُورًا

Meal (IK): Muhakkak ki zail olmasınlar diye gökleri ve yeri tutan Allah’tır. Eğer zail olurlarsa, andolsun ki; bundan sonra onları kimse tutamaz. Şüphesiz ki O; Halim, Gafur olandır.

### [Sad 38:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/38:39.md) — أَمْسِكْ

هَذَا عَطَاؤُنَا فَامْنُنْ أَوْ أَمْسِكْ بِغَيْرِ حِسَابٍ

Meal (IK): Bu, bizim bağışımızdır. Artık ister hesabsızca ver, ister tut.

### [Zümer 39:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/39:38.md) — مُمْسِكَاتُ

وَلَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ قُلْ أَفَرَأَيْتُمْ مَا تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ أَرَادَنِيَ اللَّهُ بِضُرٍّ هَلْ هُنَّ كَاشِفَاتُ ضُرِّهِ أَوْ أَرَادَنِي بِرَحْمَةٍ هَلْ هُنَّ مُمْسِكَاتُ رَحْمَتِهِ قُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ عَلَيْهِ يَتَوَكَّلُ الْمُتَوَكِّلُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; onlara: Gökleri ve yeri yaratan kimdir? diye sorsan; muhakkak, Allah’tır, diyecekler. De ki: Öyleyse söyleyin bakalım; Allah, bana bir zarar vermek istese, O’nu bırakıp da taptıklarınız O’nun verdiği zararı giderebilir mi? Yahut bana bir rahmet dilerse, O’nun rahmetini önleyebilir mi? De ki: Allah, bana yeter. Tevekkül edenler O’na tevekkül ederler.

### [Zümer 39:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/39:42.md) — فَيُمْسِكُ

اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِهَا وَالَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنَامِهَا فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضَى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الْأُخْرَى إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Allah; ölüm anında canları alır. Ölmeyenin ise uykusunda. Ölmelerine hükmettiği kimselerinkini tutar, diğerlerini belli bir süreye kadar salıverir. Doğrusu bunda; düşünen bir kavim için ayetler vardır.

### [Zuhruf 43:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/43:21.md) — مُسْتَمْسِكُونَ

أَمْ آتَيْنَاهُمْ كِتَابًا مِنْ قَبْلِهِ فَهُمْ بِهِ مُسْتَمْسِكُونَ

Meal (IK): Yoksa; daha önce onlara bir kitab verdik de ona mı tutunuyorlar?

### [Zuhruf 43:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/43:43.md) — فَاسْتَمْسِكْ

فَاسْتَمْسِكْ بِالَّذِي أُوحِيَ إِلَيْكَ إِنَّكَ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Sen; sana vahyolunana sarıl. Muhakkak ki sen, dosdoğru bir yol üzerindesin.

### [Mümtehine 60:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/60:10.md) — تُمْسِكُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا جَاءَكُمُ الْمُؤْمِنَاتُ مُهَاجِرَاتٍ فَامْتَحِنُوهُنَّ اللَّهُ أَعْلَمُ بِإِيمَانِهِنَّ فَإِنْ عَلِمْتُمُوهُنَّ مُؤْمِنَاتٍ فَلَا تَرْجِعُوهُنَّ إِلَى الْكُفَّارِ لَا هُنَّ حِلٌّ لَهُمْ وَلَا هُمْ يَحِلُّونَ لَهُنَّ وَآتُوهُمْ مَا أَنْفَقُوا وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ أَنْ تَنْكِحُوهُنَّ إِذَا آتَيْتُمُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَلَا تُمْسِكُوا بِعِصَمِ الْكَوَافِرِ وَاسْأَلُوا مَا أَنْفَقْتُمْ وَلْيَسْأَلُوا مَا أَنْفَقُوا ذَلِكُمْ حُكْمُ اللَّهِ يَحْكُمُ بَيْنَكُمْ وَاللَّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; inanan kadınlar hicret ederek size gelirlerse, onları imtihan edin. Allah, onların imanlarını daha iyi bilir. Fakat siz de onların inanmış kadınlar olduklarını öğrenirseniz; artık onları kafirlere geri göndermeyin. Bunlar onlara helal değildir, onlar da bunlara helal olmazlar. Onların sarfettiklerini kendilerine geri verin. Mehirlerini verdiğiniz zaman onlarla evlenmenizde bir vebal yoktur. Kafir kadınları nikahınızda tutmayın, sarfettiğinizi isteyin. Onlar da sarfettiklerini istesinler. Allah’ın hükmü budur. Aranızda O hükmeder. Ve Allah; Alim’ dir, Hakim’dir.

### [Talak 65:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/65:2.md) — فَأَمْسِكُوهُنَّ

فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِكُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ فَارِقُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَأَشْهِدُوا ذَوَيْ عَدْلٍ مِنْكُمْ وَأَقِيمُوا الشَّهَادَةَ لِلَّهِ ذَلِكُمْ يُوعَظُ بِهِ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَمَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجًا

Meal (IK): Sürelerini doldurdukları vakit; onları; ya ma’ruf ile tutun veya onlardan ma’ruf ile ayrılın. İçinizden adalet sahibi iki kişiyi de şahid tutun. Şahidliği, Allah için yapın. İşte bu, Allah’a ve ahiret gününe iman etmekte olanlara verilen öğüttür. Kim, Allah’tan korkarsa; ona bir çıkış yolu ihsan eder.

### [Mülk 67:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/67:19.md) — يُمْسِكُهُنَّ

أَوَلَمْ يَرَوْا إِلَى الطَّيْرِ فَوْقَهُمْ صَافَّاتٍ وَيَقْبِضْنَ مَا يُمْسِكُهُنَّ إِلَّا الرَّحْمَنُ إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ بَصِيرٌ

Meal (IK): Onlar; üzerlerinde kanat çırpan sıra sıra kuşları görmezler mi? Onları Rahman’dan başkası tutmuyor. Muhakkak ki O; her şeyi görendir.

### [Mülk 67:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/67:21.md) — أَمْسَكَ

أَمَّنْ هَذَا الَّذِي يَرْزُقُكُمْ إِنْ أَمْسَكَ رِزْقَهُ بَلْ لَجُّوا فِي عُتُوٍّ وَنُفُورٍ

Meal (IK): Eğer O; rızkınızı tutup kesiverecek olursa, size rızık verecek kimdir? Hayır, onlar; azgınlık ve nefret içinde direnip durmaktadırlar.

### [Mutaffifun 83:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/ayet/83:26.md) — مِسْكٌ

خِتَامُهُ مِسْكٌ وَفِي ذَلِكَ فَلْيَتَنَافَسِ الْمُتَنَافِسُونَ

Meal (IK): Onun sonu misktir. Öyleyse yarışanlar, bunu için yarışsınlar.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Koku veren yağdır. İmsak etmek, emip tutmak demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والسين والميم معهما
م ك س، س م ك، م س ك مستعملات مكس: المَكْسُ: انتقاص الثمن في البياعة، ومنه اشتقاق المكّاس، لأنه يستنقصه. قال:
وفي كل أسواق الـعـراق إتـاوة		وفي كل ما باع امرؤ مَكْسُ درهم
أي: نقصان درهم بعد وجوب الثمن. ورجل مكّاسٌ يَمْكِسُ الناس.
سمك: السَّمَكُ في الماء، الواحدة، سمكة.
والسَّمكَةُ: برج في السماء يقال له: الحوت.
والسِّماكان: كوكبان ينزل بأحدهما القمر من برج السنبلة.
والسِّماكُ: ما سمكت به حائطاً أو سقفاً.
والسَّمْكُ يجيء في موضع السقف.
والسَّماءُ مَسموكةٌ، أي: مرفوعة كالسَّمْكِ.
وعن علي: "اللهم رب المُسْمّكات السبع ... ". وتقول العامة: المسموكات.
وسنامٌ سامِكٌ، أي: مرتفع، مثل، تامك.
مسك: المَسْكُ: الإهاب.
والمِسْكُ معروف ليس بعربي محض.
وسِقاء مَسِيكٌ: كثير الأخذ.
وفي فلان إِمْساكٌ ومَساكٌ ومَسكة: كله من البخل، والتَّمَسُّك بما لديه ضنأ به.
ومسكْتُ بالشيء وتَمَسَّكْت به، واسْتَمْسكت به.
والمُسْكةُ: ما يُمْسِكُ الرمق من طعام أو شراب. أَمْسَكَ يُمْسِكُ إِمساكاً.
والمَسَكُ: الذبل. الواحدة: مَسكة، والذبل: أسورة من العاج في أيدي النساء مكان السوار.
والمَساكُ من الأرض: ما يُمسِكُ الماء، وجمعه: مُسُك.

##### Türkçe

**الكاف** ve **السين** ve **الميم** bunlarla birlikte

**م ك س**، **س م ك**، **م س ك** kullanımdadır. **مكس**: **المَكْسُ**: alışverişte fiyatın eksiltilmesi; ondan **المكّاس**’ın türetilmesi; çünkü onu eksiltir. Dedi ki:
Ve Irak’ın bütün çarşılarında bir vergi		Ve bir kimse her ne sattıysa bir dirhem **مَكْسُ**
Yani: fiyatın vacip olmasından sonra bir dirhemin eksilmesi. Ve bir adam **مكّاسٌ**dur; insanları **يَمْكِسُ**.

**سمك**: **السَّمَكُ** suda (olan)dır; bir tanesi: **سمكة**.
Ve **السَّمكَةُ**: gökte bir burçtur; ona **الحوت** denir.
Ve **السِّماكان**: iki yıldızdır; ay onlardan biriyle **برج السنبلة** burcundan iner.
Ve **السِّماكُ**: onunla bir duvarı yahut bir tavanı yükselttiğin şeydir.
Ve **السَّمْكُ** tavanın yerinde gelir.
Ve **السَّماءُ مَسموكةٌ**: yani **السَّمْكِ** gibi yükseltilmiş.
Ve Ali’den: “Allah’ım, yedi **المُسْمّكات**’ın Rabbi ...”. Ve avam der ki: **المسموكات**.
Ve **وسنامٌ سامِكٌ**: yani yüksek; **تامك** gibi.

**مسك**: **المَسْكُ**: deri (işlenmemiş post).
Ve **المِسْكُ** bilinen (şey)dir; sırf Arapça değildir.
Ve **وسِقاء مَسِيكٌ**: çok alan.
Ve falanda **إِمْساكٌ** ve **مَساكٌ** ve **مَسكة** vardır: hepsi cimriliktendir; ve yanında olana tutunma, onu kıskanıp esirgemedir.
Ve **مسكْتُ** şeyle ve ona **تَمَسَّكْت**; ve ona **اسْتَمْسكت**.
Ve **المُسْكةُ**: yiyecek yahut içecekten canı tutan (ayakta tutan) şey. **أَمْسَكَ** **يُمْسِكُ** **إِمساكاً**.
Ve **المَسَكُ**: **الذبل**. Bir tanesi: **مَسكة**; ve **الذبل**: kadınların ellerinde bilezik yerine fildişinden bileziklerdir.
Ve yerden **المَساكُ**: suyu tutan şey; çoğulu: **مُسُك**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أمْسَكْتُ الشيء، وتَمَسَّكْتُ به، واسْتَمْسَكْتُ به، وامْتَسَكْتُ به، كلُّه بمعنى اعتصمت به. وكذلك مَسَّكْتُ به تَمْسيكاً. وقرئ: "ولا تُمسكوا بعِصَمِ الكوافِرِ". وأمْسَكْتُ عن الكلام، أي سكتُّ. وما تَماسَكَ أن قال ذلك، أي ما تمالك. والمَسيكُ: البخيل. وكذلك المُسُكُ. يقال: فيه إمْساكٌ ومَساك ومَساكَةٌ، أي بخلٌ. والمَساكُ أيضاً: المكان الذي يُمْسِكُ الماء. ويقال: فيه مُسْكَةٌ من خير، أي بقيَّة. والمُسْكَةُ أيضاً من البئر: الصُلبةُ التي لا تحتاج إلى طيٍّ. والمِسْكُ من الطيبِ: فارسيٌّ معرَّب، وكانت العرب تسمِّيه المشموم. وأمَّا قول الشاعر:
جاءتْ ومن أردانِها المِسْكُ تَنْفَحُ
فإنَّما أنَّثه لأنَّه ذهب به إلى ريح المِسْكِ. وثوبٌ مُمَسَّكٌ: مصبوغٌ به. والمَسْكُ، بالفتح: الجِلْدُ. ومنه قولهم: أنا في مَسْكِكَ إن لم أفعل كذا وكذا. والمَسَكُ بالتحريك: أَسورَةٌ من ذَبْلٍ أو عاجٍ. قال جرير:
ترى العَبَسَ الحوْلِيَّ جَوْناً بكوعِها		لها مَسَكاً من غير عاجٍ ولا ذَبْلِ
الواحدة مَسَكَةٌ. ورجلٌ مُسَكَةٌ، أي بخيل، ويقال هو الذي لا يعلَق بشيءٍ فيتخلَّص منه.

##### Türkçe

**أمْسَكْتُ** şeyi, ve onunla **تَمَسَّكْتُ**, ve onunla **اسْتَمْسَكْتُ**, ve onunla **امْتَسَكْتُ**; hepsi **اعتصمت به** anlamındadır. Yine bunun gibi: onunla **مَسَّكْتُ** **تَمْسيكاً** (sağlamca tutma). Ve şöyle okunmuştur: "ولا **تُمسكوا** بعِصَمِ الكوافِرِ". Ve sözden **أمْسَكْتُ**; yani sustum. Ve o, bunu söyledi diye **تَماسَكَ** etmedi; yani kendini tutmadı. Ve **المَسيكُ**: cimri. Yine bunun gibi **المُسُكُ**. Denir ki: onda **إمْساكٌ** ve **مَساك** ve **مَساكَةٌ** vardır; yani cimrilik. Ve **المَساكُ** da: suyu tutan yer. Ve denir ki: onda hayırdan bir **مُسْكَةٌ** vardır; yani bir kalıntı. Ve **المُسْكَةُ** da kuyudan: katlanmaya ihtiyaç duymayan sert (kısım). Ve güzel kokudan **المِسْكُ**: Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; Araplar ona **المشموم** adını verirlerdi. Şaire gelince:
جاءتْ ومن أردانِها **المِسْكُ** تَنْفَحُ
onu ancak müennes yaptı; çünkü onu **ريح المِسْكِ**e götürdü. Ve **ثوبٌ مُمَسَّكٌ**: onunla boyanmış. Ve **المَسْكُ**, fetha ile: deri. Ondandır ki onların sözü: “Ben senin **مَسْكِكَ**indeyim; eğer şunu şunu yapmazsam.” Ve **المَسَكُ** hareke ile: fildişinden yahut عاجdan bir bilezik(ler). Cerîr dedi ki:
ترى العَبَسَ الحوْلِيَّ جَوْناً بكوعِها		لها **مَسَكاً** من غير عاجٍ ولا ذَبْلِ
tekili **مَسَكَةٌ**. Ve bir adam **مُسَكَةٌ**; yani cimri; ve denir ki o, bir şeye yapışmayan, sonra ondan sıyrılıp kurtulandır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك س م
كسم ، كمس ، سمك ، سكم ، مسك ، مكس : ( مستعملة ) .
سمك : قال الليث : السّمَكُ الواحدةُ : سمكةٌ . قال : والسَّمَكةُ : بُرْجٌ في السماء يقال له : الحوت . قال . والسِّمَاكُ : ما سمكْتَ به حائطاً أو سقفاً ، والسقْف يسمى سَمْكاً ، والسماء مَسموكةٌ ، أي مرفوعة كالسَّمْكِ .
وجاء في حديث عليَ : ( اللهمَّ بارِىءَ المَسْمُوكاتِ السَّبْعِ ورَبَّ المَدْحُوَّاتِ ) ،
والمَسْمُوكاتُ : السمواتُ السبعُ ، والمَدْحُوَّاتُ : الأرَضُونَ ، وسَنَامٌ سَامِكٌ تَامِكٌ : مرتفعٌ تَارٌّ ، والسِّمَاكانِ : نَجْمَان ، أحدهما : الأعزل ، والآخر : الرَّامِحُ ، والذي هو من منازل القمر : الأعزلُ ، وبه يَنزِلُ القمرُ ، وهو شآمٍ . وسُمِّي أعزلَ لأنه لا شيءَ بين يديه من الكواكب ؛ كالأعزل الذي لا رُمْحَ معه .
ويقال : سُمِّي أعزلَ لأنه إِذا طلعَ لا يكونُ في أيامهِ ريحٌ ولا بردٌ ، هو أعزلُ منها .
والسّمْكُ : القامةُ من كل شيء بعيدٍ طويل السَّمْكِ . قال ذو الرُّمَّة :
نَجَائِبَ من نِتَاجِ بني غُرَيْرٍ
طِوَالَ السّمْكِ مُفْرَعَةً نِبَالاَ
والمِسْماكُ : عمودٌ من أعمدةِ الخِباء ، ومنه قول ذي الرُّمَّة :
كأَنَّ رجليهِ مِسْماكانِ من عُشَرٍ
سَقْبَانِ لم يَتَقَشَّرْ عنهما النَّجَبُ
كسم : قال الليث : الكَيْسُومُ : الكثيرُ من الحشيش .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : الكَسْمُ : الكَدُّ على العيال من حرامٍ أو حلال .
وقال : كَسَمَ وكسَب : واحدٌ .
وأنشد :
وحامِلُ القِدْرِ أبو يَكْسُومِ
يقال : جاء يَحْمِلُ القِدْرَ إِذا جاء بالشَّرِّ .
ابن دريد الكَسْمُ : فَتُّكَ الشيءَ بيدك ، ولا يكون إلاّ من شيءٍ يابس ، كسَمْتُه كسَمْاً .
وكَيْسَم : أبو بَطْن من العرب .
وقال إسحاق بن الفرجِ قال الأصمعي : الأكاسِمُ : اللُّمَعُ من النَّبْتِ المتراكِبَةُ .
يقال : لُمْعَةٌ أكْسُومٌ أي متراكمة .
وأنشد :
أكاسِماً للطَّرْفِ فيها مُتّسَعْ
وللأبُول الآبل الطبِّ فَنَعْ
وقال غيره : رَوْضةٌ أُكْسُومٌ ويَكْسومٌ أي نَدِيَةٌ كثيرةٌ ، وأَبُو يَكْسوم من ذلك ، وكَيْسومٌ : فَيْعُولٌ منه .
كمس : ( قلتُ ) : لم أجدْ فيه من مَحْضِ كلام العرب وصريحه شيئاً .
وأما قول الأطباءِ في الكيْمُوسَاتِ : إنها الطبائعُ الأربعُ فليست من لغاتِ العرب ، وأحسبها يونانية .
مسك : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : المَسْكُ الجِلدُ .
قال : والعرب تقول : نحن في مُسوكِ الثعالِبِ إِذا كانوا مذعورين . وأنشد المفضل :
فيَوْماً تَرَانَا في مُسُوك جيَادِنَا
وَيَوْماً تَرَانا في مُسُوك الثعالب
وقوله : في مُسُوك جيادِنا معناه أَنّا أُسِرْنا فكُتِّفنَا في قِدَ قُدَّ مِن مَسْك فرس ذُبِحَ أو
أصيب في الحرب فمَات فقُدَّتْ مِن مسكه سيورٌ غُلّوا بها وأسِروا .
وقال غيره : معنى قوله في مسوك جيادنا أي على مسوك جيادنا أي ترانا فُرْسَاناً نغير على أَعدائنا ، ثم يوماً ترانا خائفين غير آمنين .
وقال ابن شميل : المَسَكُ : الذَّبْلُ مِن العَاج كهيئة السِّوار تجعله المرأَةُ في يديها فذلك المَسَكُ ، والذبلُ : القرون . فإن كان من عاج فهو مَسَكٌ وعاجٌ ووقْفٌ ، وإذا كان مِن ذَبْل فهو مَسَك لا غير .
( أبو عبيد عن أبي عمرو ) : المَسَك : مثل الأسْوِرة من قرونٍ أو عاج . وقال جريرٌ :
ترى العَبَسَ الْحَوْلِيَّ جَوناً بكُوعها
لهَا مَسَكاً مِن غير عاج ولا ذَبْلِ
وقال الليث : المِسْكُ : معروفٌ إلاَّ أَنه ليس بعربي محض .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : قال المِسْكُ : الطِّيبُ ، وأَصله مِسكٌ محركة .
وقال أبو العباس في قول النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( خذي فِرْصَةً فتمَسَّكي بها ) . قال بعضهم : تمسَّكي أَي تطيَّبي مِنَ المسك .
وقالت طائفةٌ : هو مِن التمسُّك باليد .
قال الليث : سِقَاءٌ مَسِيكٌ : كثيرُ الأخذِ للماء .
ويقال : في فلانٍ إِمْسَاكٌ ومَسَاكٌ ومِسَاكٌ ومَسَكةٌ ، كلُّ ذلك مِن البخل والتمسك بما لديه ضَنًّا به .
قال : والمُسْكَةُ مِن الطعام والشرابِ : ما يُمْسِكُ الرَّمَقَ ، تقولُ : أَمسكَ يُمسكُ إِمساكاً . والتَّمسُّكُ : استمساكُكَ بالشيء . تقولُ : مَسَكْتُ بِه ، وتمسَّكتُ به واستمْسكت به . وقال أبو العباس :
صبحتُ بهَا القَوْمَ حتَّى امتسكْ
تُ بالأرض أَعْدِلُها أَنْ تَميلاَ
وروي عن النبي صلى الله عليه وآله أنه قال : ( لا يُمْسِكَنَّ الناسُ عليَّ بشيءٍ فإني لا أُحِلُّ إلاّ ما أَحَلَّ الله ، ولا أحرِّمُ ، إلاَّ ما حرَّمَ الله ) قال الشافعي ، مَعناهُ إنْ صَحَّ أن الله تعالى أَحَلَّ للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) أشياء حظرها على غيره من عدد النساء ، والموهوبة وغير ذلك وفرض عليه أشياء خففها عن غيره فقال : لا يمسكن الناسُ عليَّ بشيءٍ يعني بما خُصِصْت به دونهم ، فإن نكاحي أكثرَ من أربع لا يحل لهم أَن يبلغوه لأنه انتهى بهم إلى أربع ، ولا يجب عليهم ما وجب عليَّ من تخيير نسائهم لأنه ليس بفَرْضٍ عليهم .
وقال اللَّهُ جلَّ وعزَّ : ( وَالَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتَابِ ) ( الأعراف : 170 ) قَرَأَ عاصمٌ ( يُمْسِكون ) بسكون الميم ، وسائرُ القُرَّاء ( يمسِّكون ) بالتَّشْديد ، وأما قوله : ( أُجُورَهُنَّ وَلاَ تُمْسِكُواْ بِعِصَمِ ) ( الممتحنة : 10 ) فإنَّ أَبا عمرو وابنَ عَامرٍ ويْعقُوبَ الحَضْرَمِيَّ قَرَأُوا : ( وَلاَ تُمَسِّكُوا ) بتَشْديد السين خففها البَاقُونَ ومعنى قوله : ( وَالَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتَابِ ) ( الأعراف : 170 ) أي يؤمنون به ويحكمونَ بما فيه .
وقال أبو زيد : مسَّكتُ بالنَّار تمسيكاً ، وثقَّبْتُ بهَا تثقيباً ، وذلك إِذا فحصت لها في الأرض ثم جَعلتَ عَليها بعْراً أَو خشباً أو دفنتها في التراب .
وقال ابن شميل : المَسَكُ : الواحدةُ : مَسَكةٌ ، وهو أَن يحفِرَ البئر في الأرض فيبلغ الموضعَ ، الذي لا يحتاجُ إِلى أَنْ يطوى فيقالُ : قد بلُغوا مَسَكةً صُلْبةً ، وإنَّ بِئَارَ بني فُلاَنٍ في مَسَكٍ ، وأنشد :
اللَّهُ أَرْوَاكَ وعَبْد الجَبَّارْ
ترسُّمُ الشَّيخِ وضَرْبُ المنقارْ
في مَسَك لا مُجْبِلٍ وَلاَ هَارْ
والعربُ تقول : فلان حَسَكَةٌ مَسَكَةٌ أي شُجَاعٌ كأَنهُ حَسَكٌ في حَلْق عَدوِّه ، ووصف بعضهم بَلحَارثِ بن كَعْبٍ فقال : حَسَكٌ أَمْراسٌ ومَسَكٌ أَحَمَاسٌ ، تَتَلظِّى المنايَا في رِماحهم ، وأما المَسَكةُ والمسيكُ فالرجلُ البخيلُ ، قال ذلك ابن السكِّيت ، وفلان لا مُسْكَة له أي لا عقل له ، وما بفلان مُسكة أي ما به قوة ولا عقلٌ .
ويقال : بيننا مَاسكةُ رَحِم ، كقولك : ماسّةُ رحم ، وواشِجَة رحمٍ .
قال أبو عبيدة : الماسكةُ : الجلدةُ التي تكون على رأْس الولد وعلى أطراف يديه فإذا خرج الولد من الماسكة والسَّلَى فهو بقيرٌ ، وإذا خرج الولد بلا ماسكة ولا سَلًى فهو السليل .
والمُسْكان : العُرْبَانُ ، ويجمع مساكين ، يقال : أعطه المسكان .
وقال ابن شميل : الأرضُ : مَسَكٌ وطرائقُ ، فمسكةٌ كَذَّانَهٌ ، ومسكةٌ مُشاشةٌ ، ومَسكةٌ حجارةٌ ، ومُسكةٌ لينةٌ ، وإنما الأرضُ طرائقُ ، فكلُّ طريقة : مسكةٌ .
وقال أبو عبيدة : إِذا كان الفرسُ محجَّل اليد والرِّجل من الشقِّ الأيمن . قالوا : هو مُمْسَك الأيامنِ مطلقُ الأياسر ، وهم يكرهونه ، فإذا كان ذلك من الشِّقِّ الأيسر قالوا : هو مُمسكُ الأياسرِ مطلق الأيامن ، وهم يستحبُّون ذلك .
قال : وكلُّ قائمةٍ بها بياضٌ فهي مُمسَكةٌ ، والمطلقُ : كلُّ قائمةٍ ليس بها وضَحٌ .
قال : وقوْمٌ يجعلونَ البياض إِطلاقاً ، والذي لا بياض فيه إمْساكاً . وأنشد :
وَجَانبٌ أُطْلِقَ بالبياضِ
وَجَانبٌ أُمْسِكَ لا بياضُ
وفيه مِن الاختِلاَف عَلَى القلْبِ كمَا وصفتُ في الإمْساك ، وفي صفة النبيِّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( أنه بادن متماسك ) أراد أنه مع بدانته
متماسك اللحمِ ليس بمسترخيهِ ولا مُنفَضِجه .
والعرب تقول للتَّنَاهِي التي تمسكُ ماء السماء : مَسَاكٌ ومَسَاكةٌ ومَساكاتٌ ، كلُّ ذلك : مسموعٌ منهم .
( أبو زيد ) : المَسِيك من الأساقِي : الذي يَحبِسُ الماء فلا ينضح ، وأرضٌ مَسيكةٌ : لا تُنَشِّفُ الماء لصلابتها ، وأرضُ مَسَاكٌ أيضاً .
ويقال للرجلِ يكونُ مع القومِ يَخُوضون في الباطل : إن فيه لَمُسْكَةً عَمَّا هم فيه .
مكس : قال الليث : المَكْسُ : انتقاص الثمن في البياعة ، ومنه أُخِذَ المَكَّاسُ لأنه يستنقصه . وأنشد :
وفي كلِّ ما باع امرؤ مَكْسُ دِرْهَم
أي نقصُ دِرهم بعد وُجُوبِ الثَّمن .
وقال غيره : المكْس : ما يأخُذُهُ العَشَّارُ .
يقال : مَكَسَ فهو ماكسٌ إِذا أخذ .
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : المكْس : الجِبَايةُ .
يقال : مَكَسَه فهو ماكسٌ إِذا نقص .
وقال شمر : المكْسُ : النَّقْصُ كما قال الليث .
وقال أبو العباس قال ابن الأعرابي : المكْسُ دِرهمٌ كان يَأخذُهُ المصدِّق بعد فَرَاغِهِ .
وفي الحديث ( لا يَدخُل صَاحبُ مَكْسٍ الجَنّةَ ) .
وقال الأصمعيّ : الماكسُ : العَشَّارُ ، وأصله : الجِبايَةُ ، وأنشد :
وفي كلِّ ما بَاعَ امْرُؤٌ مَكْسُ دِرْهم
سكم : مُهمل .
وقال الدُّرَيديُّ : السَّيْكمُ : الذي يقارب خَطوَهُ في ضَعْفٍ .
والسَّكْم : فِعْلٌ مُماتٌ .

##### Türkçe

ك س م
**كسم** ، **كمس** ، **سمك** ، **سكم** ، **مسك** ، **مكس** : ( kullanımdadır ) .

**سمك** : Leys dedi ki: **السّمَكُ** tekili: **سمكةٌ**’dir. Dedi ki: **السَّمَكةُ**: gökte bir burçtur; ona **الحوت** denir. Dedi ki: **السِّمَاكُ**: onunla bir duvarı veya tavanı yükselttiğin şeydir; tavan **سَمْكاً** diye adlandırılır; gök **مَسموكةٌ**’dir, yani **السَّمْكِ** gibi yükseltilmiştir.

Ali’nin hadîsinde geldi: ( Allah’ım, **المَسْمُوكاتِ** yedinin yaratıcısı ve **المَدْحُوَّاتِ**’ın Rabbi! ) ,
ve **المَسْمُوكاتُ**: yedi göktür; **المَدْحُوَّاتُ**: yerlerdir. Ve **سَنَامٌ سَامِكٌ تَامِكٌ**: yüksek, serttir. Ve **السِّمَاكانِ**: iki yıldızdır; birisi: **الأعزل** , diğeri: **الرَّامِحُ**. Ayın menzillerinden olan: **الأعزلُ**’dir; ay onunla iner; o, **شآمٍ**’dır. **أعزل** diye adlandırıldı; çünkü önünde yıldızlardan hiçbir şey yoktur; mızrağı olmayan **الأعزل** gibi.

Ve denilir: **أعزل** diye adlandırıldı; çünkü doğduğu zaman, günlerinde ne rüzgâr ne soğuk olur; onlardan **أعزلُ**’dir.

Ve **السّمْكُ**: her şeyden boy-pos; uzak, uzun **السَّمْكِ**’li. Zü’r-Rumme dedi ki:
نَجَائِبَ من نِتَاجِ بني غُرَيْرٍ
طِوَالَ السّمْكِ مُفْرَعَةً نِبَالاَ

Ve **المِسْماكُ**: çadır direklerinden bir direk; Zü’r-Rumme’nin sözü de ondandır:
كأَنَّ رجليهِ مِسْماكانِ من عُشَرٍ
سَقْبَانِ لم يَتَقَشَّرْ عنهما النَّجَبُ

**كسم** : Leys dedi ki: **الكَيْسُومُ**: ottan çok olan.

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **الكَسْمُ**: haramdan veya helâlden, aile üzerine didinmedir.

Ve dedi ki: **كَسَمَ** ve **كسَب**: birdir.

Ve inşâd etti:
وحامِلُ القِدْرِ أبو يَكْسُومِ

Denilir: **يَحْمِلُ القِدْرَ** ile geldi; şer ile geldiği zaman.

İbn Düreyd: **الكَسْمُ**: şeyi elinle ufalamandır; ancak kuru bir şeyden olur; **كسَمْتُه كسَمْاً**.

Ve **كَيْسَم**: Araplardan bir karın babası.

İshak b. el-Ferec dedi; Asma‘î dedi ki: **الأكاسِمُ**: üst üste binmiş bitkiden parıltılar/beneklerdir.

Denilir: **لُمْعَةٌ أكْسُومٌ** yani üst üste yığılmış.

Ve inşâd etti:
أكاسِماً للطَّرْفِ فيها مُتّسَعْ
وللأبُول الآبل الطبِّ فَنَعْ

Başkası dedi ki: **رَوْضةٌ أُكْسُومٌ** ve **يَكْسومٌ** yani nemli, çok olan; ve **أَبُو يَكْسوم** bundandır; ve **كَيْسومٌ**: ondan **فَيْعُولٌ** veznidir.

**كمس** : ( dedim ki ): Arapların öz ve sarih sözünden onda bir şey bulmadım.

Tabiplerin **الكيْمُوسَاتِ** hakkında sözlerine gelince: onun dört tabiat olduğu; Arapların lügatlerinden değildir; onu Yunanca sanıyorum.

**مسك** : ( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **المَسْكُ** deridir.

Dedi ki: Araplar der ki: **مُسوكِ الثعالِبِ** içindeyiz; korkutulmuş oldukları zaman. Mufaddal inşâd etti:
فيَوْماً تَرَانَا في مُسُوك جيَادِنَا
وَيَوْماً تَرَانا في مُسُوك الثعالب

Onun sözü: **في مُسُوك جيادِنا**; manası: biz esir edildik de, kesilmiş bir atın **مَسْك**’inden kesilmiş bir deriye bağlandık; yahut savaşta vurulup ölen (atın) derisinden kayışlar kesildi; onlarla bağlandılar ve esir edildiler.

Başkası dedi ki: sözünün manası **في مسوك جيادنا**: yani **على مسوك جيادنا**; yani bizi süvariler olarak görürsün; düşmanlarımıza akın ederiz; sonra bir gün bizi korkmuş, emniyette olmayan görürsün.

İbn Şümeyl dedi ki: **المَسَكُ**: fildişinden bilezik biçiminde **الذَّبْلُ**’dür; kadın onu ellerine koyar; işte o **المَسَكُ**’tır. Ve **الذبلُ**: boynuzlardır. Eğer fildişinden olursa o **مَسَكٌ** ve fildişi ve **وقْفٌ**’tur; eğer **ذَبْل**’den olursa o **مَسَك**tır, başka değil.

( Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan ): **المَسَك**: boynuzlardan veya fildişinden bilezikler gibidir. Cerîr dedi ki:
ترى العَبَسَ الْحَوْلِيَّ جَوناً بكُوعها
لهَا مَسَكاً مِن غير عاج ولا ذَبْلِ

Leys dedi ki: **المِسْكُ**: bilinen (şey)dir; ancak saf Arapça değildir.

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): dedi ki: **المِسْكُ**: güzel kokudur; aslı, harekeli **مِسكٌ**’tur.

Ebû’l-Abbâs, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) sözü hakkında: ( **خذي فِرْصَةً فتمَسَّكي بها** ) dedi ki: bazısı dedi: **تمسَّكي** yani miskten kokulan.

Bir taife dedi ki: o, elle tutunmaktan (**التمسُّك**)tır.

Leys dedi ki: **سِقَاءٌ مَسِيكٌ**: suyu çok alan.

Ve denilir: falanda **إِمْسَاكٌ** ve **مَسَاكٌ** ve **مِسَاكٌ** ve **مَسَكةٌ** vardır; bunların hepsi cimrilikten ve yanındakine kıskançlıkla tutunmaktandır.

Dedi ki: yiyecek ve içecekten **المُسْكَةُ**: canı tutan şeydir; dersin: **أَمسكَ يُمسكُ إِمساكاً**. Ve **التَّمسُّكُ**: senin bir şeye tutunmandır. Dersin: **مَسَكْتُ بِه**; ve **تمسَّكتُ به** ve **استمْسكت به**. Ebû’l-Abbâs dedi ki:
صبحتُ بهَا القَوْمَ حتَّى امتسكْ
تُ بالأرض أَعْدِلُها أَنْ تَميلاَ

Peygamber’den صلى الله عليه وآله rivayet edildi ki dedi: ( İnsanlar benim aleyhime bir şey tutmasınlar; çünkü ben ancak Allah’ın helâl kıldığını helâl kılarım ve ancak Allah’ın haram kıldığını haram kılarım ) Şâfiî dedi ki: manası—sahih olursa—Allah Teâlâ’nın Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) başkasına yasakladığı şeyleri helâl kılmasıdır; kadın sayısından, **الموهوبة** ve bunun dışındakilerden; ve ona, başkasından hafiflettiği şeyleri farz kılmasıdır. O hâlde dedi: insanlar benim aleyhime bir şey tutmasınlar; yani onlardan ayrı olarak bana tahsis edilenle. Çünkü benim dörtten fazla nikâhım, onların ona ulaşmaları için helâl değildir; zira onlarda dörtte son buldu. Ve kadınlarını muhayyer bırakmanın bana vacip olduğu gibi onlara vacip değildir; çünkü onlara farz değildir.

Allah جلّ وعزّ dedi ki: ( **وَالَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتَابِ** ) ( **الأعراف** : 170 ) Âsım, mimin sükûnu ile ( **يُمْسِكون** ) okudu; diğer kurrâ ( **يمسِّكون** ) şeddeli okudu. Ama sözü: ( **أُجُورَهُنَّ وَلاَ تُمْسِكُواْ بِعِصَمِ** ) ( **الممتحنة** : 10 ) ise, Ebû Amr, İbn Âmir ve Ya‘kûb el-Hadramî ( **وَلاَ تُمَسِّكُوا** ) sînin şeddesiyle okudular; kalanlar onu hafifletti. Ve sözü: ( **وَالَّذِينَ يُمَسِّكُونَ بِالْكِتَابِ** ) ( **الأعراف** : 170 ) manası: ona iman ederler ve içindekine göre hükmederler.

Ebû Zeyd dedi ki: **مسَّكتُ بالنَّار تمسيكاً**; ve **وثقَّبْتُ بهَا تثقيباً**; bu, onun için yerde eşelediğin, sonra üzerine tezek veya odun koyduğun yahut onu toprağa gömdüğün zamandır.

İbn Şümeyl dedi ki: **المَسَكُ**: tekili **مَسَكةٌ**; o, kuyuyu yerde kazıp, örmeye ihtiyaç olmayan yere ulaşmandır; denilir: sert bir **مَسَكةً**’ye ulaştılar. Ve falanın oğullarının kuyuları bir **مَسَكٍ** içindedir. Ve inşâd etti:
اللَّهُ أَرْوَاكَ وعَبْد الجَبَّارْ
ترسُّمُ الشَّيخِ وضَرْبُ المنقارْ
في مَسَك لا مُجْبِلٍ وَلاَ هَارْ

Araplar der ki: falan **حَسَكَةٌ مَسَكَةٌ**’dir; yani yiğittir; sanki düşmanının boğazında bir **حَسَكٌ** gibidir. Bazıları, Hâris b. Ka‘b’ı vasfederek dedi ki: **حَسَكٌ أَمْراسٌ ومَسَكٌ أَحَمَاسٌ**; ölümler onların mızraklarında alevlenir. Ama **المَسَكةُ** ve **المسيكُ**: cimri adamdır; bunu İbnü’s-Sikkît söyledi. Ve falanın **مُسْكَة**’si yoktur; yani aklı yoktur. Ve falanda **مُسكة** yoktur; yani onda ne kuvvet ne akıl vardır.

Ve denilir: aramızda bir **مَاسكةُ رَحِم** vardır; senin “**ماسّةُ رحم**” ve “**واشِجَة رحمٍ**” demen gibi.

Ebû Ubeyde dedi ki: **الماسكةُ**: çocuğun başında ve ellerinin uçlarında bulunan deridir; çocuk **الماسكة** ve **السَّلَى**’dan çıkarsa o **بقيرٌ**’dir; çocuk ne **ماسكة** ne **سَلًى** olmadan çıkarsa o **السليل**’dir.

Ve **المُسْكان**: Araplar; çoğulu **مساكين**; denilir: ona **المسكان**’ı ver.

İbn Şümeyl dedi ki: yer: **مَسَكٌ** ve tabakalardır; bir **مسكةٌ كَذَّانَهٌ**; bir **مسكةٌ مُشاشةٌ**; bir **مَسكةٌ حجارةٌ**; bir **مُسكةٌ لينةٌ**; yer ancak tabakalardır; her tabaka: bir **مسكةٌ**’dir.

Ebû Ubeyde dedi ki: eğer at, sağ taraftan el ve ayakta sekili (beyazlı) ise, dediler: o, **مُمْسَك الأيامنِ مطلقُ الأياسر**’dir; ve onu kerih görürler. Eğer bu, sol taraftan olursa dediler: o, **مُمسكُ الأياسرِ مطلق الأيامن**’dir; ve bunu müstehap görürler.

Dedi ki: her ayağında beyazlık olan, o **مُمسَكةٌ**’dir; ve **المطلقُ**: üzerinde açıklık/beyazlık olmayan her ayaktır.

Dedi ki: bir kavim, beyazlığı **إِطلاقاً** yapar; beyazlık olmayanı **إمْساكاً**. Ve inşâd etti:
وَجَانبٌ أُطْلِقَ بالبياضِ
وَجَانبٌ أُمْسِكَ لا بياضُ

Onda, kalb üzere ihtilaf vardır; **الإمْساك**’ta ve Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) sıfatında: ( onun **بادن متماسك** olduğu )—muradı: şişmanlığıyla beraber, eti sıkı; gevşek ve sarkık değildir.

Araplar, gök suyunu tutan **التَّنَاهِي**’ye: **مَسَاكٌ** ve **مَسَاكةٌ** ve **مَساكاتٌ** derler; bunların hepsi: onlardan işitilmiştir.

( Ebû Zeyd ): tulumlardan **المَسِيك**: suyu hapseden, sızdırmayan; ve **أرضٌ مَسيكةٌ**: sertliğinden suyu çekmeyen; ve **أرضُ مَسَاكٌ** da.

Ve denilir: adam, bir kavimle beraber olup batıla dalıyor ise: onda, onların içinde bulunduğu şeye karşı bir **لَمُسْكَةً** vardır.

**مكس** : Leys dedi ki: **المَكْسُ**: alışverişte fiyatı eksiltmektir; ondan **المَكَّاسُ** alındı; çünkü onu eksiltir. Ve inşâd etti:
وفي كلِّ ما باع امرؤ مَكْسُ دِرْهَم

Yani: fiyatın vacip olmasından sonra bir dirhem eksiltme.

Başkası dedi ki: **المكْس**: **العَشَّارُ**’ın aldığı şeydir.

Denilir: **مَكَسَ**; o hâlde o **ماكسٌ**’tir; aldığı zaman.

( Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den ): **المكْس**: vergi toplama (**الجِبَايةُ**).

Denilir: onu **مَكَسَه**; o hâlde o **ماكسٌ**’tir; eksilttiği zaman.

Şemmer dedi ki: **المكْسُ**: eksiltmedir; Leys’in dediği gibi.

Ebû’l-Abbâs dedi; İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **المكْسُ**: sadaka memurunun işini bitirdikten sonra aldığı bir dirhemdir.

Hadîste: ( **صَاحبُ مَكْسٍ** cennete girmez ) .

Asma‘î dedi ki: **الماكسُ**: **العَشَّارُ**’dır; aslı: **الجِبايَةُ**’dır. Ve inşâd etti:
وفي كلِّ ما بَاعَ امْرُؤٌ مَكْسُ دِرْهم

**سكم** : ihmal edilmiştir.

Düreydî dedi ki: **السَّيْكمُ**: zayıflık içinde adımını yaklaştıran (kısa atan) kimsedir.

Ve **السَّكْم**: ölmüş (kullanımdan düşmüş) bir fiildir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والسين وما يثلثهما)
(مسط)  الميم والسين والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على خَرْط شيءٍ رطْبٍ([1])، وعلى امتدادِه من تِلقاءِ نَفْسه.
يقال إنَّ المَسيطَةَ([2]): ما يبقى في الحوض من الماء بكُدورةٍ قليلة. قال الأصمعيّ بئر ضَغِيط، وهو الرَّكِيُّ إلى جَنْبِهِ ركيٌّ آخر فيحمأُ فَيُنْتِن فيسيلُ في الماء العذب فلا يُشرب، فالبئر ضَغيط، وذلك الماء مَسِيط. قال:
يَشْرَبْنَ ماءَ الآجِنِ الضَّغيطِ *** ولا يَعَفْنَ كَدَر المَسِيط([3])ومن الباب المَسْط: أن تَخرِطَ في السِّقاء من لبنٍ خاثرٍ بأصابعك ليخثُر.
(مسك)  الميم والسين والكاف أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على حَبْس الشيء أو تحبُّسه. والبَخِيل مُمسِكٌ. والإمساك: البُخْل؛ وكذا المَسَاك والمِسَاك([4]) والمَسِيك([5]): البخيلُ أيضاً ورجل مُسَكةٌ، إذ كان لا يَعلَق بشيءٍ فيتخلَّص منه. والمَسَك: السِّوار من الذَّبْل: لاستمساكِهِ باليدِ، الواحدةُ مَسَكة. قال:
ترى العَبَسَ الحوليَّ جَوناً بكُوعِها *** لها مَسَكَاً من غير عاج ولا ذَبْلِ([6])والمَسَكَة من البِئر: المكان الصُّلب الذي لا يحتاج إلى طَيّ. وهو القياس، لأنّه متماسك. والمَسْك: الإهاب، لأنَّه يُمسَك فيه الشَّيءُ إذا جُعِل سِقَاء.
ومما شذَّ عنه المِسْك من الطيب.
(مسل)  الميم والسين واللام. يقولون: المَسَل، والجمع مُسْلاَنٌ: خدٌّ في الأرض ينقاد ويستطيل. وأمّا المسيل فالميم [فيه زائدة، وهو([7])] من باب السين. [ومُسالاَ الرّجُل: جانبا لَحييه، الواحد مُسَال، يكون هذا مِن أسِيل فهو مُسَالٌ. فإن كان كذا فمكانُه غير هذا([8])]. قال:
* فلو كان في الحيِّ النَّجِيِّ سوَادُهُ *** لما مَسَحَت تلك المُسَالاتِ عامرُ([9])(مسي)  الميم والسين والحرف المعتلّ كلمتانِ متباينتان جداً.
الأولى زمانٌ من الأزمنة، وهو خلاف الإصباح. يقال أصبَحْنا وأمسَيْنا، وأتانا لمُسْي خامسةٍ ومِسْيِ خامسة. والمَسَاء: خِلاف الصَّباح.
والكلمة الأخرى المَسْيُ: أن يُدخِل الرّاعِي يَدَه في رَحِم النّاقة يَمسُطُ ماءَ الفَحل من رحمِها كراهَةَ أن تحمِل. ويقال إن المَاسِيَ: الماجن، وهذا من باب المهموز، يقال مَسَأ، إذا مَجَنَ. وقال ابن دريد([10]) مَسَأَ الرّجلُ: مَرَن على الشّيء.
(مسح)  الميم والسين والحاء أصلٌ صحيح، وهو إمرارُ الشَّيءِ على الشيء بسطاً. ومَسَحْتُه بيدي مسحاً. ثم يستعار فيقولون: مَسَحَها: جَامَعَها. والمَسِيح: الذي أحَدُ شِقَّيْ وجهِهِ ممسوحٌ، لا عينَ له ولا حاجبَ. ومنه سُمِّي الدَّجَّال مَسيحاً، لأنه مَمسوحُ العين. والمَسيح: العرَق، وإنَّما سُمي به لأنه يُمْسَح. والمَسِيح: الدِّرهم الأطلَس، كأنَّ نَقْشه قد مُسِح. والأمْسَح: المكانُ المستوِي كأنَّه قد مُسِح، والمَسْح يكون بالسَّيف أيضاً على جهة الاستعارة. ومَسَحَ يَدَه بالسَّيف: قطَعَها.
ومن الاستعارة: مَسَحت الإبلُ يومَها: سارت. والمَسْحاء: المرأة الرَّسحاء، كأنَّها مُسِح اللحمُ عنها. وعلى فلان مَسْحةٌ من جمال، كأنَّ وجهه مُسِح بالجمال مَسْحاً. ولذلك سمِّي المسيحُ عليه السلام مسيحاً، كأنَّ عليه مَسحةً من جمال، ويقولون: كأنَّ عليه مَسحةَ مَلَك. والمسائح: الذَّوائِب، واحدتها مَسِيحة، لأنّها تُمسَح بالدُّهن. فأمَّا القِسيُّ فهي المسائح، واحدتها مسيحة، لأنَّها [تُمسَح] عند التَّليين. قال:
له مسائِحُ زُورٌ، في مَراكِضِها *** لينٌ، وليس بها وهْيٌ ولا رَقَقُ([11])ومما شذَّ عن الباب قولهم: رجل تِمْسَحٌ: مارِدٌ خبيث. وممكن أن يكون هذا تشبيهاً بالذي يسمَّى التِّمساح.
(مسخ)  الميم والسين والخاء كلمتانِ: إحداهما المَسخ، وهو يدلُّ على تشويهٍ وقِلّة طَعْم الشَّيء ومَسَخَه الله: شوَّهَ خَلْقَه من صورةٍ حسنةٍ إلى قبيحة. ورجل مَسيخٌ: لا ملاحةَ له. وطعامٌ مَسيخٌ: لا مِلح له ولا طَعم. قال:
وأنت مسيخٌ كلَحْم الحُوارِ *** فَلاَ أنتَ حُلوٌ ولا أنتَ مُرّْ([12])ويقولون: مَسَخْتُ الناقةَ، إذا أدبَرْتَها بالإنعاب.
والكلمة الأخرى: القِسِيُّ الماسِخيّة، تنسب إلى ماسِخةَ: رجلٍ من الأَسْد. قال:
فقرَّبْتُ مُبْراةً تخالُ ضُلوعَها *** مِن الماسخيّاتِ القِسِيَّ المُوَتَّرا([13]) (مسد)  الميم والسين والدال أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على جَدْل شَيءٍ وطَيِّه. فالمَسَد: لِيفٌ يُتَّخذ من جريد النَّخل. والمَسَدُ: حبلٌ يتَّخذ من أوبار الإبل. قال:
* ومَسَدٍ أُمِرَّ من أياَنِقِ([14]) *
وامرأةٌ ممسودةٌ: مجدولة الخَلْق، كالحبل الممسود، غير مسترخية. وعبارةُ بعضهم في أصله أنَّه الفَتْل. والمَسَد: اللِّيف، لأنَّ من شأنه أن يفتَلَ للحَبْل.
--------------ـــ
([1]) يقال خرط الدلو في البئر: ألقاها وحدرها. وخرط البازي: أرسله. والخرط، بالتحريك: ضرب من الفساد يصيب اللبن ونحوه، كأن يخرج اللبن منعقداً كقطع الأوتار ومعه ماء أصفر.
([2]) وكذا "المسيط" بطرح الهاء.
([3]) أنشده في اللسان (ضغط، مسط).
([4]) وكذا المساكة والمساكة بالهاء فيهما، كما في القاموس. واقتصر في اللسان على "المساكة" بفتح الميم.
([5]) ويقال أيضاً "مسيك" كسكير.
([6]) لجرير، كما سبق في (عبس). وهو في ديوانه 463 واللسان (عبس، مسك، ذبل).
([7]) الكلمتان الأوليان في هذه التكملة من المجمل.
([8]) هذه التكملة من المجمل.
([9]) أنشده في المجمل (مسل) واللسان (سيل).
([10]) في الجمهرة (3: 288).
([11]) لأبي الهيثم الثعلبي، في اللسان (مسح، رقق). وكذا ورد إنشاده في المجمل، وفي اللسان: "لها مسائح"، ونبه في (مسح) أن صواب الرواية "لنا".
([12]) للأشعر الرقبان الأسدي، كما في اللسان والتاج والصحاح (مسخ) ونوادر أبي زيد 73. وانظر مجالس ثعلب 239.
([13]) للشماخ، كما سبق في حواشي (برو/ي).
([14]) لعمارة بن طارق، أو عقبة الهجيمي، كما في اللسان (مسد). وقبله:
* فاعجل بغرب مثل غرب طارق *

ـ

##### Türkçe

(باب **الميم** ve **السين** ve ikisini üçleyen şeyler)

(**مسط**)  **الميم** ve **السين** ve **الطاء**; sahih bir asıldır; yaş bir şeyin **خَرْط** edilmesine([1]) ve onun kendi tarafından uzamasına delâlet eder.
Denilir ki **المَسيطَةَ**([2]): havuzda az bir bulanıklıkla sudan kalan şeydir. **الأصمعيّ** dedi: **بئر ضَغِيط**; o, yanında başka bir kuyu bulunan kuyudur; (öteki kuyu) çamurlanır da kokar, sonra tatlı suya akar; artık içilmez; kuyu **ضَغيط**tir, o su da **مَسِيط**tir. Dedi ki:
يَشْرَبْنَ ماءَ الآجِنِ الضَّغيطِ *** ولا يَعَفْنَ كَدَر المَسِيط([3])Ve babdandır **المَسْط**: parmaklarınla tulumda pıhtılaşmış sütten kazıyıp (onu) pıhtılaştırmandır.

(**مسك**)  **الميم** ve **السين** ve **الكاف**; tek bir sahih asıldır; bir şeyin hapsedilmesine yahut tutulup kalmasına delâlet eder. Cimri **مُمسِك**tir. **الإمساك**: cimriliktir; yine öyle **المَسَاك** ve **المِسَاك**([4]) ve **المَسِيك**([5]): yine cimridir. Ve **رجل مُسَكةٌ**; zira bir şeye yapışmaz da ondan sıyrılır. Ve **المَسَك**: **الذَّبْل**den bileziktir; ele tutunmasından dolayı; tekili **مَسَكة**dir. Dedi ki:
ترى العَبَسَ الحوليَّ جَوناً بكُوعِها *** لها مَسَكَاً من غير عاج ولا ذَبْلِ([6])Ve kuyudan **المَسَكَة**: örmeye ihtiyaç duymayan sert yerdir. Bu kıyastır; çünkü o, birbirine tutunmuştur. Ve **المَسْك**: deridir; çünkü kırba yapıldığında şey onun içinde tutulur.
Ve ondan şâz olan: güzel kokudan **المِسْك**.

(**مسل**)  **الميم** ve **السين** ve **اللام**. Derler ki: **المَسَل**; çoğulu **مُسْلاَنٌ**: yerde uzayıp giden, çekilip uzayan bir çizgidir. **المسيل**e gelince, **الميم** onda ziyadedir, o([7]) **السين** babındandır. [Ve **مُسالاَ الرّجُل**: sakalının iki yanı; tekili **مُسَال**; bu, **أسِيل**den olur da **مُسَالٌ** olur. Eğer böyle ise, yeri burası değildir([8]).] Dedi ki:
* فلو كان في الحيِّ النَّجِيِّ سوَادُهُ *** لما مَسَحَت تلك المُسَالاتِ عامرُ([9])

(**مسي**)  **الميم** ve **السين** ve illetli harf; çokça birbirinden ayrı iki kelimedir.
Birincisi zamanlardan bir zamandır; **الإصباح**ın zıddıdır. Denilir: **أصبَحْنا** ve **أمسَيْنا**; ve bize beşincinin **مُسْي**’inde ve beşincinin **مِسْي**’inde geldi. **المَسَاء**: **الصَّباح**ın zıddıdır.
Diğer kelime **المَسْيُ**: çobanın, gebe kalmasın diye, devenin rahmine elini sokup onun rahminden erkeğin suyunu **يَمسُطُ** etmesidir. Ve denilir ki **المَاسِيَ**: edepsizdir; bu hemzeli babdandır; denilir: **مَسَأ**; edepsizlik ettiğinde. **ابن دريد**([10]) dedi: **مَسَأَ الرّجلُ**: bir şeye alıştı.

(**مسح**)  **الميم** ve **السين** ve **الحاء**; sahih bir asıldır; bir şeyi bir şey üzerine yayarak sürmektir. **مَسَحْتُه** elimle **مسحاً**. Sonra ödünçlenir de derler ki: **مَسَحَها**: onunla cinsel birleşmede bulundu. **المَسِيح**: yüzünün iki yanından biri silinmiş olan; onun gözü yoktur ve kaşı yoktur. Ondan dolayı **الدَّجَّال**a **مَسيحاً** adı verildi; çünkü o, gözü silinmiş olandır. **المَسيح**: terdir; ancak onunla adlandırıldı, çünkü o silinir. **المَسِيح**: pürüzsüz dirhemdir; sanki nakşı silinmiştir. **الأمْسَح**: düz yerdir; sanki silinmiştir. **المَسْح** kılıçla da mecaz yoluyla olur. **مَسَحَ يَدَه بالسَّيف**: onu kesti.
Mecazdandır: **مَسَحت الإبلُ يومَها**: yürüdü. **المَسْحاء**: **الرَّسحاء** kadındır; sanki et ondan silinmiştir. Falanın üzerinde güzellikten bir **مَسْحةٌ** vardır; sanki yüzü güzellikle bir **مَسْحاً** silinmiştir. Bunun için **المسيحُ عليه السلام**a **مسيحاً** adı verildi; sanki onun üzerinde güzellikten bir **مَسحةً** vardır; ve derler: sanki onun üzerinde bir meleğin **مَسحةَ**si vardır. **المسائح**: zülüflerdir; tekili **مَسِيحة**; çünkü yağ ile silinir. **القِسيُّ**ye gelince, onlar **المسائح**tir; tekili **مسيحة**; çünkü yumuşatmada [**تُمسَح**] edilir. Dedi ki:
له مسائِحُ زُورٌ، في مَراكِضِها *** لينٌ، وليس بها وهْيٌ ولا رَقَقُ([11])Ve babdan şâz olan şeylerdendir onların sözü: **رجل تِمْسَحٌ**: azgın, kötü. Ve mümkün ki bu, **التِّمساح** diye adlandırılan şeye benzetmedir.

(**مسخ**)  **الميم** ve **السين** ve **الخاء** iki kelimedir: birincisi **المَسخ**; o, çirkinleştirmeye ve şeyin tadının azlığına delâlet eder. **مَسَخَه الله**: onun yaratılışını güzel bir sûretten çirkin bir sûrete çirkinleştirdi. **رجل مَسيخٌ**: onda güzellik yoktur. **طعامٌ مَسيخٌ**: onda tuz yoktur ve tat yoktur. Dedi ki:
وأنت مسيخٌ كلَحْم الحُوارِ *** فَلاَ أنتَ حُلوٌ ولا أنتَ مُرّْ([12])Ve derler: **مَسَخْتُ الناقةَ**; onu **بالإنعاب** ile geri çevirdiğinde.
Diğer kelime: **القِسِيُّ الماسِخيّة**; **ماسِخةَ**ya nisbet edilir: **الأَسْد**den bir adam. Dedi ki:
فقرَّبْتُ مُبْراةً تخالُ ضُلوعَها *** مِن الماسخيّاتِ القِسِيَّ المُوَتَّرا([13]) (**مسد**)  **الميم** ve **السين** ve **الدال**; sahih bir asıldır; bir şeyi bükmeye ve katlamaya delâlet eder. **المَسَد**: hurma dalından yapılan liftir. **المَسَدُ**: deve kıllarından yapılan iptir. Dedi ki:
* ومَسَدٍ أُمِرَّ من أياَنِقِ([14]) *
Ve **امرأةٌ ممسودةٌ**: bükülmüş yaratılışlıdır; bükülmüş ip gibi; gevşek değildir. Bazılarının onun aslındaki ifadesi: onun **الفَتْل** olduğudur. **المَسَد**: liftir; çünkü onun şânındandır ki ip için bükülür.
--------------ـــ
([1]) Denilir: **خرط** kovayı kuyuda: onu attı ve indirdi. Ve **خرط** doğanı: onu saldı. Ve **الخرط** (harekeli): süt ve benzeri şeye isabet eden bir çeşit bozulmadır; meselâ sütün, kiriş parçaları gibi pıhtılaşmış olarak çıkması ve onunla birlikte sarı su bulunması gibi.
([2]) Yine böyle: **المسيط**; **الهاء**yı atmakla.
([3]) Onu **اللسان**da (**ضغط**، **مسط**) içinde rivayet etti.
([4]) Yine böyle **المساكة** ve **المساكة**; ikisinde de **الهاء** ile; **القاموس**ta olduğu gibi. **اللسان**da **المساكة** ile yetindi; **الميم**i fetha ile.
([5]) Yine denilir: **مسيك**; **سكير** gibi.
([6]) **جرير**’indir; daha önce (**عبس**)te geçti. Ve onun divanında 463 ve **اللسان**da (**عبس**، **مسك**، **ذبل**)dedir.
([7]) Bu tekmilenin içindeki ilk iki kelime **المجمل**dendir.
([8]) Bu tekmile **المجمل**dendir.
([9]) Onu **المجمل**de (**مسل**) ve **اللسان**da (**سيل**) içinde rivayet etti.
([10]) **الجمهرة**de (3: 288).
([11]) **أبي الهيثم الثعلبي**’nindir; **اللسان**da (**مسح**، **رقق**) içinde. Ve yine onun rivayeti **المجمل**de böyle geldi; ve **اللسان**da: "لها مسائح"; ve (**مسح**)ta rivayetin doğrusunun "لنا" olduğuna dikkat çekti.
([12]) **الأشعر الرقبان الأسدي**’nindir; **اللسان** ve **التاج** ve **الصحاح**ta (**مسخ**) içinde ve **نوادر أبي زيد** 73’te olduğu gibi. Ve bak: **مجالس ثعلب** 239.
([13]) **الشماخ**’ındır; daha önce (**برو/ي**) haşiyelerinde geçti.
([14]) **عمارة بن طارق**’ındır; yahut **عقبة الهجيمي**; **اللسان**da (**مسد**) içinde olduğu gibi. Ve ondan önce:
* فاعجل بغرب مثل غرب طارق *

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- إمساك الشيء: التعلق به وحفظه. قال تعالى: ﴿فإمساك بمعروف أو تسريح بإحسان﴾ [البقرة/229]، وقال: ﴿ويمسك السماء أن تقع على الأرض﴾ [الحج/65]، أي: يحفظها، واستمسكت بالشيء: إذا تحريت الإمساك. قال تعالى: ﴿فاستمسك بالذي أوحي إليك﴾ [الزخرف/43]، وقال: ﴿أم آتيناهم كتابا من قبله فهم به مستمسكون﴾ [الزخرف/21]، ويقال: تمسكت به ومسكت به، قال تعالى: ﴿ولا تمسكوا بعصم الكوافر﴾ [الممتحنة/10]. يقال: أمسكت عنه كذا، أي: منعته. قال: ﴿هن ممسكات رحمته﴾ [الزمر/38]، وكني عن البخل بالإمساك. والمسكة منن الطعام والشراب: ما يمسك الرمق، والمسك: الذبل المشدود على المعصم، والمسك: الجلد الممسك للبدن.

##### Türkçe

- **إمساك** şeyin: ona tutunmak ve onu muhafaza etmektir. Yüce Allah dedi ki: ﴿فإمساك بمعروف أو تسريح بإحسان﴾ [البقرة/229], ve dedi ki: ﴿ويمسك السماء أن تقع على الأرض﴾ [الحج/65], yani: onu muhafaza eder; ve **استمسكت بالشيء**: **الإمساك**ı araştırdığın zaman (denir). Yüce Allah dedi ki: ﴿فاستمسك بالذي أوحي إليك﴾ [الزخرف/43], ve dedi ki: ﴿أم آتيناهم كتابا من قبله فهم به مستمسكون﴾ [الزخرف/21]; ve denir: **تمسكت به** ve **مسكت به**; Yüce Allah dedi ki: ﴿ولا تمسكوا بعصم الكوافر﴾ [الممتحنة/10]. Denir: **أمسكت عنه كذا**; yani: onu men ettim. Dedi ki: ﴿هن ممسكات رحمته﴾ [الزمر/38]; ve cimrilikten **الإمساك** ile kinaye yapıldı. Ve **المسكة** (yemek ve içmekten): canı tutan şeydir. Ve **المسك**: bilek üzerine sıkıca bağlanmış solmuş (şey)dir. Ve **المسك**: bedeni tutan deridir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م س ك
أمسك الحبل وغيره وأمسك بالشيء ومسك وتمسك واستمسك وامتسك‏.‏
و ‏"‏ أمسك عليك زوجك ‏"‏ وأمسكت عليه ماله‏:‏ حبسته وأمسك عن الأمر‏:‏ كفّ عنه‏.‏
وأمسكت واستمسكت وتماسكت أن أقع عن الدابة وغيرها‏.‏
وغشيني أمرٌ مقلق فتماسكت‏.‏
وفلان يتفكّك ولا يتماسك وما تماسك أن قال ذلك‏:‏ وما تمالك وهذا حائط لا يتماسك ولا يتمالك‏.‏
وحفر في مسكة من الأرض‏:‏ في صلابة‏.‏
ومسّكه‏:‏ أعطاه المسكان وهو العربان‏.‏
ورجل مسكةٌ‏:‏ يمسك الشيء فلا يتخلّص منه‏.‏
ومسّك الثوب ومسكه‏:‏ طيبه بالمسك وثوبٌ ممسك وممسوك‏.‏
وخرج علينا في ممسّكةٍ‏:‏ في جبة مطيبة‏.‏
و ‏"‏ خذي فرصةً ممسّكةً ‏"‏‏.‏
وعلى ظهر الظبية جدّتان مسكيتان‏:‏ خطتان سوداوان‏.‏
وصبغ ثوبه بالصبغ المسكيّ‏.‏
وفي يدها مسكةٌ‏:‏ سوارٌ من عاجٍ أو غيره‏.‏
ومن المجاز‏:‏ به إمساك وهو ممسك ومسيك‏:‏ بخيل وقد مسك مساكةً‏.‏
وسقاء مسيك‏:‏ لا ينضح‏.‏
ويقال للشجاع‏:‏ حسكة مسكة وإنه لذو مسكةٍ وتماسك‏:‏ ذو عقل‏.‏
وماله مسكةٌ من عيش وما في سقائه مسكةٌ من ماء‏:‏ قليل‏.‏
وبينهما ماسكة رحمٍ‏.‏
وفرس ممسك الأيامن مطلّق الأياسر أي ممسك بالبياض‏.‏
وما به تماسك إذا لم يكن فيه خير‏.‏
ويكاد يخرج من مسكه‏:‏ للسريع‏.‏

##### Türkçe

م س ك
**أمسك** ipi ve başkasını; ve **أمسك بالشيء** ve **مسك** ve **تمسك** ve **استمسك** ve **امتسك**: (hepsi) tuttu.
Ve “**أمسك عليك زوجك**” ve “**أمسكت عليه ماله**”: onu hapsettim; ve **أمسك عن الأمر**: ondan vazgeçti.
Ve **أمسكت** ve **استمسكت** ve **تماسكت**: binek hayvanından ve başkasından düşmekten (kendimi) tuttum.
Ve beni kaygılandırıcı bir iş kapladı da **تماسكت**.
Ve falan çözülür ve **لا يتماسك**; ve “**ما تماسك أن قال ذلك**”: ve “**ما تمالك**”; ve bu duvar **لا يتماسك** ve **لا يتمالك**.
Ve yerden bir **مسكة** içinde kazdı: bir sertlik içinde.
Ve **مسّكه**: ona **المسكان**ı verdi; o da **العربان**dır.
Ve bir adam **مسكةٌ**: şeyi tutar da ondan kurtulamaz.
Ve **مسّك الثوب** ve **مسكه**: onu misk ile kokulandırdı; ve **ثوبٌ ممسك** ve **ممسوك**.
Ve üzerimize bir **ممسّكةٍ** içinde çıktı: kokulandırılmış bir cübbe içinde.
Ve “**خذي فرصةً ممسّكةً**”.
Ve ceylanın sırtında iki **مسكيتان** çizgi: iki siyah çizgi.
Ve elbisesini **الصبغ المسكيّ** boya ile boyadı.
Ve onun elinde bir **مسكةٌ**: fildişinden veya başkasından bir bilezik.
Ve mecazdan: onda **إمساك** vardır; ve o **ممسك** ve **مسيك**tir: cimri; ve **مساكةً** (cimrilik) yaptı.
Ve **سقاء مسيك**: sızdırmaz.
Ve yiğide denir: **حسكة مسكة**; ve o, elbette **ذو مسكةٍ** ve **تماسك**tir: akıl sahibi.
Ve onun için yaşayıştan bir **مسكةٌ** yoktur; ve kırbasında sudan bir **مسكةٌ** yoktur: az.
Ve ikisi arasında bir **ماسكة رحمٍ** vardır.
Ve bir at: **ممسك الأيامن مطلّق الأياسر**; yani beyazlıkla tutucu.
Ve onda hayır yoksa, onda **تماسك** yoktur.
Ve neredeyse **مسكه**’inden çıkar: hızlı olan için.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَسْكُ، بالفتح وسكون السين: الجلد، وخَصَّ بعضهم به جلد السَّخْلة، قال: ثم كثر حتى صار كل جلد مَسْكاً، والجمع مُسُكٌ ومُسُوك؛ قال سلامة بن جَنْدل:
فاقْنَيْ لعلَّكِ أن تَحْظَيْ وتَحْتَبِلي
في سَحْبَلٍ، من مُسُوك الضأْن، مَنْجُوب
ومنه قولهم: أنا في مَسْكِك إن لم أفعل كذا وكذا. وفي حديث خيبر: أَين مَسْكُ حُيَيِّ بن أَخْطَب كان فيه ذخيرة من صامِتٍ وحُليّ قُوِّمت بعشرة آلاف دينار، كانت أَوَّلاً في مَسْك جَمَل ثم مَسْك ثور ثم مَسْك جَمَل. وفي حديث علي، رضي الله عنه: ما كان على فِراشي إلاّ مَسْكُ كَبْشٍ أي جلده. ابن الأعرابي: والعرب تقول نحن في مُسُوك الثعالب إذا كانوا خائفين؛ وأنشد المُفَضَّل:
فيوماً تَرانا في مُسُوك جِيادنا
ويوماً تَرانا في مُسُوك الثعالِبِ
قال: في مسوك جيادنا معناه أنَّا أُسِرْنا فكُتِّفْنا في قُدودٍ من مُسُوك خيولنا المذبوحة، وقيل في مُسُوك أي على مسوك جيادنا أي ترانا فرساناً نُغِير على أَعدائنا ثم يوماً ترانا خائفين. وفي المثل: لا يَعْجِزُ مَسْكُ السَّوْءِ عن عَرْفِ السَّوْءِ أي لا يَعْدَم رائحة خبيثة؛ يضرب للرجل اللئيم يكتم لؤمه جُهْدَه فيظهر في أفعاله. والمَسَكُ: الذَّبْلُ. والمَسَكُ: الأَسْوِرَة والخلاخيل من الذَّبْلِ والقرون والعاج، واحدته مَسَكة. الجوهري: المَسَك، بالتحريك، أَسْوِرة من ذَبْلٍ أو عاج؛ قال جرير:تَرَى العَبَسَ الحَوْليَّ جَوْباً بكُوعِها
لها مسَكاً، من غير عاجٍ ولا ذَبْلِ
وفي حديث أبي عمرو النَّخَعيّ: رأَيت النعمان بن المنذر وعليه قُرْطان ودُمْلُجانِ ومَسَكتَان، وحديث عائشة، رضي الله عنها: شيء ذَفِيفٌ يُرْبَطُ به المَسَكُ. وفي حديث بدر: قال ابن عوف ومعه أُمية بن خلف: فأحاط بنا الأنصار حتى جعلونا في مثل المَسَكَةِ أي جعلونا في حَلْقةٍ كالسِّوارِ وأحدقوا بنا؛ واستعاره أَبو وَجْزَة فجعل ما تُدخِلُ فيه الأُتُنُ أَرجلَها من الماء مَسَكاً فقال:
حتى سَلَكْنَ الشَّوى منهنَّ في مَسَكٍ،
من نَسْلِ جدَّابةِ الآفاقِ مِهْداجِ
التهذيب: المَسَكُ الذَّبْلُ من العاج كهيئة السِّوار تجعله المرأَة في يديها فذلك المَسَكُ، والذَّبْلُ القُرون، فإن كان من عاج فهو مَسَك وعاج ووَقْفٌ، وإذا كان من ذَبْلٍ فهو مَسَكٌ لا غير. وقال أَبو عمرو المَسَكُ مثل الأَسْوِرة من قُرون أو عاج؛ قال جرير:
ترى العبس الحوليّ جوناً بكوعها
لها مسكاً، من غير عاج ولا ذبل
وفي الحديث: أنه رأى على عائشة، رضي الله عنها، مَسَكَتَيْن من فضة، المَسَكةُ، بالتحريك: الوسار من الذَّبْلِ، وهي قُرون الأَوْعال، وقيل: جلود دابة بحرية، والجمع مَسَكٌ. الليث: المِسْكُ معروف إلا أَنه ليس بعربي محض.
ابن سيده: والمِسْكُ ضرب من الطيب مذكر وقد أَنثه بعضهم على أنه جمع، واحدته مِسْكة. ابن الأعرابي: وأصله مِسَكٌ محرّكة؛ قال الجوهري: وأما قول جِرانِ العَوْدِ:
لقد عاجَلَتْني بالسِّبابِ وثوبُها
جديدٌ، ومن أَرْدانها المِسْكُ تَنْفَحُ
فإنما أَنثه لأنه ذهب به إلى ريح المسك. وثوب مُمَسَّك: مصبوغ به؛ وقول رؤبة:
إن تُشْفَ نَفْسي من ذُباباتِ الحَسَكْ،
أَحْرِ بها أَطْيَبَ من ريحِ المِسِكْ
فإنه على إرادة الوقف كما قال:
شُرْبَ النبيذ واعْتِقالاً بالرِّجِلْ
ورواه الأصمعي:
أَحْرِ بها أَطيب من ريح المِسَك
وقال: هو جمع مِسْكة. ودواء مُمَسَّك: فيه مِسك. أَبو العباس في حديث النبي، صلى الله عليه وسلم، في الحيض: خُذِي فِرْصةً فَتَمَسَّكي بها، وفي رواية: خذي فَرِصَة مُمَسّكة فَتَطَيَّبي بها؛ الفِرصَةُ: القِطْعة يريد قطعة من المسك، وفي رواية أُخرى: خذي فِرْصَةً من مِسْكٍ فتطيبي بها، قال بعضهم: تَمَسَّكي تَطَيَّبي من المِسْك، وقالت طائفة: هو من التَّمَسُّك باليد، وقيل: مُمَسَّكة أي مُتَحَمَّلة يعني تحتملينها معك، وأَصل الفِرْصة في الأصل القطعة من الصوف والقطن ونحو ذلك؛ قال الزمخشري: المُمَسَّكة الخَلَقُ التي اُمْسِكَتْ كثيراً، قال: كأنه أراد أن لا يستعمل الجديد من القطن والصوف للارْتِفاق به في الغزل وغيره، ولأن الخَلَقَ أصلح لذلك وأَوفق؛ قال ابن الأثير: وهذه الأقوال أكثرها مُتَكَلَّفَة والذي عليه الفقهاء أنا الحائض عند الاغتسال من الحيض يستحب لها أن تأْخذ شيئاً يسيراً من المِسْك تتطيب به أو فِرصةً مطيَّبة من المسك. وقال الجوهري: المِسْك من الطيب فارسي معرب، قال: وكانت العرب تسميه المَشْمُومَ. ومِسْكُ البَرِّ: نبت أطيب من الخُزامى ونباتها نبات القَفْعاء ولها زَهْرة مثل زهرة المَرْوِ؛ حكاه أَبو حنيفة؛ وقال مرة: هو نبات مثل العُسْلُج سواء. ومَسَكَ بالشيءِ وأَمْسَكَ به وتَمَسَّكَ وتَماسك واسْتمسك ومَسَّك، كُلُّه: احْتَبَس. وفي التنزيل: والذي يُمَسِّكون بالكتاب؛ قال خالد بن زهير: فكُنْ مَعْقِلاً في قَوْمِكَ، ابنَ خُوَيْلدٍ،
ومَسِّكْ بأَسْبابٍ أَضاعَ رُعاتُها
التهذيب في قوله تعالى: والذين يُمْسِكُون بالكتاب؛ بسكون وسائر القراء يُمَسِّكون بالتشديد، وأَما قوله تعالى: ولا تُمَسِّكوا بعِصَم الكوافر، فإن أَبا عمرو وابن عامر ويعقوب الحَضْرَمِيَّ قرؤُوا ولا تُمَسِّكوا، بتشديدها وخففها الباقون، ومعنى قوله تعالى: والذي يُمَسِّكون بالكتاب، أي يؤْمنون به ويحكمون بما فيه. الجوهري: أَمْسَكْت بالشيء وتَمَسَّكتُ به واسْتَمْسَكت به وامْتَسَكْتُ كُلُّه بمعنى اعتصمت، وكذلك مَسَّكت به تَمْسِيكاً، وقرئَ ولا تُمَسِّكوا بعِصَمِ الكَوافرِ. وفي التنزيل: فقد اسْتمسكَ بالعُرْوَة الوُثْقى؛ وقال زهير:
بأَيِّ حَبْلِ جِوارٍ كُنْتُ أَمْتَسِكُ
ولي فيه مُسْكة أي ما أَتَمَسَّكُ به. والتَّمَسُّك: اسْتِمْساكك بالشيء، وتقول أَيضاً: امْتَسَكْت به؛ قال العباس:
صَبَحْتُ بها القومَ حتى امْتَسكْـ
تُ بالأرْضِ، أَعْدِلُها أَن تَمِيلا
وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أنه قال: لا يُمْسِكَنَّ الناسُ عليَّ بشيءِ فإني لا أُحِلُّ إلا ما أَحَلَّ الله ولا أُحرِّم إلاّ ما حَرَّم الله؛ قال الشافعي: معناه إن صحَّ أنَّ الله تعالى أَحل للنبي، صلى الله عليه وسلم، أَشياء حَظَرَها على غيره من عدد النساء والموهوبة وغير ذلك، وفرض عليه أَشياء خففها عن غيره فقال: لا يُمْسِكَنَّ الناسُ عليَّ بشيء، يعني بما خصِّصْتُ به دونهم فإن نكاحي أَكثر من أَربع لا يحل لهم أَن يبلغوه لأنه انتهى بهم إلى أَربع، ولا يجب عليهم ما وجب عليَّ من تخيير نسائهم لأنه ليس بفرض عليهم. وأَمْسَكْتُ عن الكلام أي سكت. وما تَماسَكَ أن قال ذلك أي ما تمالك. وفي الحديث: من مَسَّك من هذا الفَيْءِ بشيءٍ أي أَمسَك.
والمُسْكُ والمُسْكةُ: ما يُمْسِكُ الأبدانَ من الطعام والشراب، وقيل: ما يتبلغ به منهما، وتقول: أَمْسَك يُمْسِكُ إمْساكاً. وفي حديث ابن أَبي هالَة في صفة النبي، صلى الله عليه وسلم: بادنٌ مُتَماسك؛ أراد أَنه مع بدانته مُتَماسك اللحم ليس بمسترخيه ولا مُنْفَضِجه أي أنه معتدل الخلق كأَن أعضاءَه يُمْسِك بعضها بعضاً. ورجل ذو مُسْكةٍ ومُسْكٍ أي رأْي وعقل يرجع إليه، وهو من ذلك. وفلان لا مِسُكة له أي لا عقل له. ويقال: ما بفلان مُسْكة أي ما به قوَّة ولا عقل. ويقال: فيه مُسْكَةٌ من خير، بالضم، أي بقية.
وأَمْسَكَ الشيءَ: حبسه. والمَسَكُ والمَسَاكُ: الموضع الذي يُمْسِك الماءَ؛ عن ابن الأعرابي.
ورجل مَسِيكٌ ومُسَكَةٌ أي بخيل. والمِسِّيك: البخيل، وكذلك المُسُك، بضم الميم والسين، وفي حديث هند بنت عُتْبة: أن أَبا سفيان رجل مَسِيكٌ أي بخيل يُمْسِكُ ما في يديه لا يعطيه أَحداً وهو مثل البخيل وزناً ومعنى. وقال أَبو موسى: إنه مِسِّيكٌ، بالكسر والتشديد، بوزن الخِمَّير والسِّكِّير أي شديد الإمْساك لماله، وهو من أَبنية المبالغة، قال: وقيل المِسِّيك البخيل إلاَّ أن المحفوظ الأول؛ ورجل مُسَكَةٌ، مثل هُمَزَة، أي بخيل؛ ويقال: هو الذي لا يَعْلَقُ بشيء فيتخلص منه ولا يُنازِله مُنازِلٌ فيُفْلِتَ، والجمع مُسَكٌ، بضم الميم وفتح السين فيهما؛ قال ابن بري: التفسير الثاني هو الصحيح، وهذا البناء أعني مُسَكة يختص بمن يكثر منه الشيء مثل الضُّحكة والهُمَزَة. وفي حديث عثمان بن عفان، رضي الله عنه، حين قال له ابن عُرَانَةَ: أَما هذا الحَيُّ من بَلْحرث بن كعب فَحَسَكٌ أَمْراسٌ، ومُسَكٌ أَحْماس، تَتَلَظَّى المَنايا في رِماحِهِم؛ فوصفهم بالقوَّة والمَنَعةِ وأَنهم لِمَنْ رامهم كالشوك الحادِّ الصُّلْب وهو الحَسَك، وإذا نازَلوا أَحداً لم يُفْلِتْ منهم ولم يتخلص؛ وأما قول ابن حِلِّزة: ولما أَن رأَيتُ سَراةَ قَوْمِي
مَسَاكَى، لا يَثُوبُ لهم زَعِيمُ
قال ابن سيده: يجوز أَن يكون مساكى في بيته اسماً لجمع مَسِيك، ويجوز أن يتوهم في الواحد مَسْكان فيكون من باب سَكَارَى وحَيَارَى. وفيه مُسْكةٌ ومُسُكةٌ؛ عن اللحياني، ومَسَاكٌ ومِساك ومَسَاكة وإمْساك: كل ذلك من البخل والتَّمَسُّكِ بما لديه ضَنّاً به؛ قال ابن بري: المِسَاك الاسم من الإمْساك؛ قال جرير:
عَمِرَتْ مُكَرَّمةَ المَساكِ وفارَقَتْ،
ما شَفَّها صَلَفٌ ولا إقْتارُ
والعرب تقول: فلان حَسَكة مَسَكة أي شجاع كأَنه حَسَكٌ في حَلْق عدوِّه. ويقال: بيننا ماسِكة رحِم كقولك ماسَّة رحم وواشِجَة رحم. وفرس مُمْسَك الأَيامِن مُطْلَقُ الأياسر: مُحَجَّلُ الرجل واليد من الشِّقِّ الأيمن وهم يكرهونه، فإن كان مُحَجَّل الرجل واليد من الشِّقِّ الأيسر قالوا: هو مُمْسَكُ الأياسر مُطْلَق الأيامن، وهم يستحبون ذلك. وكل قائمة فيها بياض، فهي مُمْسَكة لأنها أُمسِكت بالبياض؛ وقوم يجعلون الإمْسَاك أن لا يكون في القائمة بياض. التهذيب: والمُطْلَق كل قائمة ليس بها وَضَحٌ، قال: وقوم يجعلون البياض إطلاقاً والذي لا بياض فيه إمساكاً؛ وأَنشد؛
وجانب أُطْلِقَ بالبَياضِ،
وجانب أُمْسك لا بَياض
وقال: وفيه من الاختلاف على القلب كما وصف في الإمْساك.
والمَسَكةُ والمَاسِكة: قِشْرة تكون على وجه الصبي أَو المُهْر، وقيل: هي كالسَّلى يكونان فيها. وقال أَبو عبيدة: المَاسِكة الجلدة التي تكون على رأْس الولد وعلى أطراف يديه، فإذا خرج الولد من الماسِكة والسَّلى فهو بَقِير، وإذا خرج الولد بلا ماسِكة ولا سَلىً فهو السَّلِيل. وبلغ مَسَكة البئر ومُسْكَتَها إذا حفر فبلغ مكاناً صُلْباً. ابن شميل: المَسَكُ الواحد مَسَكة وهو أن تَحْفِر البئر فتبلغ مَسَكةً صُلْبةً وإن بِئارَ بني فلان في مَسَك؛ قال الشاعر:
اللهُ أَرْواكَ وعَبْدُ الجَبَّارْ،
تَرَسُّمُ الشَّيخِ وضَرْبُ المِنْقارْ،
في مَسَكٍ لا مُجْبِلٍ ولا هارْ
الجوهري: المُسْكَةُ من البئر الصُّلْبةُ التي لا تحتاج إلى طَيّ. ومَسَك بالنار. فَحَصَ لها في الأرض ثم غطاها بالرماد والبعر ودفنها. أبو زيد: مَسَّكْتُ بالنار تَمْسِيكاً وثَقَّبْتُ بها تَثْقْيباً، وذلك إذا فَحَصت لها في الأَرض ثم جعلت عليها بعراً أو خشباً أو دفنتها في التراب.والمُسْكان: العُرْبانُ، ويجمع مَساكينَ، ويقال: أَعطه المُسْكان. وفي الحديث: أنه نهى عن بيع المُسْكانِ؛ وهو بالضم بيع العُرْبانِ والعَرَبُونِ، وهو أن يشتري السِّلعة ويدفع إلى صاحبها شيئاً على أنه إن أَمضى البيع حُسب من الثمن وإن لم يمض كان لصاحب السلعة ولم يرتجعه المشتري، وقد ذكر في موضعه. ابن شميل: الأرض مَسَكٌ وطرائق: فَمَسَكة كَذَّانَةٌ ومَسَكة مُشاشَة ومَسَكة حجارة ومَسَكة لينة، وإنما الأرض طرائق فكل طريقة مَسَكة، والعرب تقول للتَّناهي التي تُمْسِك ماء السماء مَساك ومَساكة ومَساكاتٌ، كل ذلك مسموع منهم. وسقاءٌ مَسِيك: كثير الأخذ للماء. وقد مَسَك، بفتح السين، مَساكة، رواه أَبو حنيفة. أبو زيد: المَسِيك من الأَساقي التي تحبس الماء فلا يَنْضَحُ. وأرض مَسِيكة: لا تُنَشِّفُ الماءَ لصلابتها. وأَرض مَساك أيضاً. ويقال للرجل يكون مع القوم يخوضون في الباطل: إن فيه لَمُسْكةً عما هم فيه. وماسِكٌ: اسم. وفي الحديث ذكر مَسْك (* قوله «ذكر مسك
إلخ» كذا بالأصل والنهاية، وفي ياقوت: ان الموضع الذي قتل به مصعب والذي كانت به وقعة الحجاج مسكن بالنون آخره كمسجد وهو المناسب لقول الأصل وكسر الكاف وليس فيه ولا في القاموس مسك؛) هو بفتح الميم وكسر الكاف صُقْع بالعراق قتل فيه مُصْعَب ابن الزبير، وموضع بدُجَيْل الأهْواز حيث كانت وقعة الحجاج وابن الأشعث.

##### Türkçe

**المَسْكُ**; fetih ile ve **السين**’in sükûnu ile: deri; bazıları onu özellikle **السَّخْلة** derisiyle tahsis etti; dedi ki: sonra çoğaldı, nihayet her deri **مَسْكاً** oldu; cem‘i **مُسُكٌ** ve **مُسُوك**; dedi ki Selâme b. Cendel:

فاقْنَيْ لعلَّكِ أن تَحْظَيْ وتَحْتَبِلي
في سَحْبَلٍ، من مُسُوك الضأْن، مَنْجُوب

Ve ondan onların sözü: “Ben senin **مَسْكِك**’indeyim, eğer şöyle şöyle yapmazsam.” Hayber hadîsinde: “Nerede **مَسْكُ حُيَيِّ بن أَخْطَب**? İçinde **صامِتٍ**’ten (külçe altın/gümüşten) birikim ve on bin dinara kıymet biçilen ziynet vardı; önce deve **مَسْك**’inde, sonra öküz **مَسْك**’inde, sonra deve **مَسْك**’inde idi.” Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Yatağımın üzerinde ancak bir koç **مَسْكُ**’u vardı” yani derisi. İbnü’l-A‘râbî: Araplar, korktukları zaman “Biz tilkilerin **مُسُوك**’ları içindeyiz” derler; el-Mufaddal okudu:

فيوماً تَرانا في مُسُوك جِيادنا
ويوماً تَرانا في مُسُوك الثعالِبِ

Dedi ki: “**مُسُوك جِيادنا**”da mânâ: biz esir edildik de, kesilmiş atlarımızın **مُسُوك**’larından (derilerinden) kayışlar içinde bağlandık. Ve “**مُسُوك** içinde” denildi: yani “**مُسُوك جِيادنا** üzerinde”; yani bizi süvariler olarak görürsün, düşmanlarımıza akın ederiz; sonra bir gün bizi korkmuş görürsün. Meselde: “**مَسْكُ السَّوْءِ** **عَرْفِ السَّوْءِ**’den âciz olmaz” yani kötü bir koku bulmaktan geri kalmaz; cimri adam için darb-ı meseldir: alçaklığını bütün gücüyle gizler de fiillerinde ortaya çıkar. Ve **المَسَكُ**: **الذَّبْلُ**. Ve **المَسَكُ**: **الذَّبْلِ**’den, boynuzlardan ve fildişinden bilezikler ve halhallar; tekili **مَسَكة**. el-Cevherî: **المَسَك** (harekeli), **ذَبْلٍ** veya fildişinden bileziklerdir; Cerîr dedi:

تَرَى العَبَسَ الحَوْليَّ جَوْباً بكُوعِها
لها مسَكاً، من غير عاجٍ ولا ذَبْلِ

Ebû Amr en-Neha‘î hadîsinde: Nu‘mân b. el-Münzir’i gördüm; üzerinde iki küpe, iki bilezik ve iki **مَسَكة** vardı. Âişe hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “**المَسَكُ**’un bağlandığı hafif bir şey.” Bedir hadîsinde: İbn Avf dedi—yanında Ümeyye b. Halef olduğu hâlde—: Ensar bizi kuşattı; nihayet bizi **المَسَكَة** gibi yaptılar; yani bizi bilezik gibi bir halka içine aldılar ve etrafımızı sardılar. Ebû Vecze onu istiâre etti; dişi eşeklerin suya ayaklarını soktukları yeri **مَسَكاً** yaptı ve dedi:

حتى سَلَكْنَ الشَّوى منهنَّ في مَسَكٍ،
من نَسْلِ جدَّابةِ الآفاقِ مِهْداجِ

**التهذيب**: **المَسَكُ** fildişinden **الذَّبْلُ**’dür; bilezik şeklinde; kadın onu ellerine takar; işte o **المَسَكُ**’tur. **الذَّبْلُ** boynuzlardır; eğer fildişinden ise o **مَسَك** ve fildişi ve **وَقْفٌ**’tur; eğer **ذَبْلٍ**’den ise o yalnızca **مَسَكٌ**’tur. Ebû Amr dedi: **المَسَكُ** boynuzdan veya fildişinden bilezikler gibidir; Cerîr dedi:

ترى العبس الحوليّ جوناً بكوعها
لها مسكاً، من غير عاج ولا ذبل

Hadîste: Âişe’nin üzerinde, Allah ondan razı olsun, gümüşten iki **مَسَكة** gördü. **المَسَكةُ** (harekeli): **الذَّبْلِ**’den bileziktir; o da dağ keçilerinin boynuzlarıdır; ve denildi: deniz hayvanının derileridir; cem‘i **مَسَكٌ**. el-Leys: **المِسْكُ** mâlûmdur; ancak saf Arapça değildir.

İbn Sîde: **المِسْكُ** misk kokusundan bir türdür; müzekkerdir; bazıları onu, tekili **مِسْكة** olan bir cem‘ sayarak müennes yaptı. İbnü’l-A‘râbî: aslı harekeli **مِسَكٌ**’tur; el-Cevherî dedi: **جِرانِ العَوْدِ**’un sözüne gelince:

لقد عاجَلَتْني بالسِّبابِ وثوبُها
جديدٌ، ومن أَرْدانها المِسْكُ تَنْفَحُ

Onu ancak, miskin kokusuna götürdüğü için müennes yaptı. Ve **ثوب مُمَسَّك**: onunla boyanmış. Ru’be’nin sözü:

إن تُشْفَ نَفْسي من ذُباباتِ الحَسَكْ،
أَحْرِ بها أَطْيَبَ من ريحِ المِسِكْ

Bu, **الوَقْف**’u kastetme üzerinedir; nitekim dedi:

شُرْبَ النبيذ واعْتِقالاً بالرِّجِلْ

el-Asma‘î onu şöyle rivayet etti:

أَحْرِ بها أَطيب من ريح المِسَك

Ve dedi: o, tekili **مِسْكة** olan bir cem‘dir. Ve **دواء مُمَسَّك**: içinde misk olan. Ebû’l-Abbâs, hayız hakkında Peygamber’in, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, hadîsinde: “Bir **فِرْصةً** al, onunla **فَتَمَسَّكي**”; bir rivayette: “Bir **فَرِصَة** **مُمَسّكة** al, onunla güzel kokulan”; **الفِرصَةُ**: parça; miskten bir parça ister. Başka bir rivayette: “Miskten bir **فِرْصَةً** al, onunla güzel kokulan.” Bazıları dedi: **تَمَسَّكي**: miskten güzel kokulan. Bir topluluk dedi: o, elle **التَّمَسُّك**’tandır. Ve denildi: **مُمَسَّكة** yani **مُتَحَمَّلة**; yani onu yanında taşırsın. **الفِرْصة**’nın aslı, yün ve pamuk ve benzeri şeylerden bir parçadır. ez-Zemahşerî dedi: **المُمَسَّكة** çokça tutulmuş **الخَلَقُ** (eski parça)dır; dedi: sanki iplik eğirme ve benzeri işlerde onunla yararlanmak için pamuk ve yünün yenisini kullanmamasını istedi; çünkü **الخَلَقَ** buna daha elverişli ve daha uygundur. İbnü’l-Esîr dedi: bu sözlerin çoğu tekellüflüdür; fukahanın üzerinde olduğu şey: hayızdan guslederken hayızlı kadına, miskten az bir şey alıp onunla güzel kokulanması yahut miskle kokulanmış bir **فِرصةً** alması müstehaptır. el-Cevherî dedi: **المِسْك** güzel kokudan olup Farsça muarrebdir; dedi: Araplar ona **المَشْمُومَ** derlerdi. Ve **مِسْكُ البَرِّ**: **الخُزامى**’dan daha hoş bir bitkidir; bitkisi **القَفْعاء** bitkisi gibidir; onun **المَرْوِ** çiçeği gibi bir çiçeği vardır; bunu Ebû Hanîfe nakletti; bir defa da dedi: o, **العُسْلُج** gibi bir bitkidir, aynıdır.

**ومَسَكَ** bir şeyle, **وأَمْسَكَ** onunla, **وتَمَسَّكَ** ve **تَماسك** ve **واسْتمسك** ve **مَسَّك**: hepsi **احْتَبَس** (tutuldu/hapsoldu). Tenzîlde: “**يُمَسِّكون** بالكتاب”; Hâlid b. Züheyr dedi:

فكُنْ مَعْقِلاً في قَوْمِكَ، ابنَ خُوَيْلدٍ،
ومَسِّكْ بأَسْبابٍ أَضاعَ رُعاتُها

**التهذيب**’de, Allah’ın sözü “**يُمْسِكُون** بالكتاب” hakkında: sükûn ile; diğer kurrâ **يُمَسِّكون**’u teşdîd ile okudular. Allah’ın sözü “ولا **تُمَسِّكوا** بعِصَم الكوافر”a gelince: Ebû Amr, İbn Âmir ve Ya‘kûb el-Hadramî “ولا **تُمَسِّكوا**”yu teşdîd ile okudular; kalanlar hafifletti. Allah’ın sözü “**يُمَسِّكون** بالكتاب”ın mânâsı: ona iman ederler ve içindekine göre hükmederler. el-Cevherî: “Bir şeyle **أَمْسَكْت** ve onunla **تَمَسَّكتُ** ve onunla **اسْتَمْسَكت** ve **امْتَسَكْتُ**”: hepsi “sığındım/tutundum” mânâsınadır; aynı şekilde “onunla **مَسَّكت** **تَمْسِيكاً**”; ve “ولا **تُمَسِّكوا** بعِصَمِ الكَوافرِ” diye okunmuştur. Tenzîlde: “فقد **اسْتمسكَ** بالعُرْوَة الوُثْقى”; Züheyr dedi:

بأَيِّ حَبْلِ جِوارٍ كُنْتُ أَمْتَسِكُ

Ve benim onda bir **مُسْكة**’m var; yani tutunduğum şey. **التَّمَسُّك**: senin bir şeye **اسْتِمْساك**’ındır; ayrıca dersin: onunla **امْتَسَكْت**; Abbâs dedi:

صَبَحْتُ بها القومَ حتى امْتَسكْـ
تُ بالأرْضِ، أَعْدِلُها أَن تَمِيلا

Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet edildi: “İnsanlar benim aleyhime bir şeyle tutunmasınlar; çünkü ben ancak Allah’ın helâl kıldığını helâl kılarım ve ancak Allah’ın haram kıldığını haram kılarım.” eş-Şâfiî dedi: mânâsı—sahih ise—Allah Teâlâ’nın Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, başkalarına yasakladığı şeyleri helâl kılmasıdır: kadınların sayısı ve hibe edilen kadın ve benzeri; ve ona, başkalarından hafiflettiği şeyleri farz kılmasıdır; bu yüzden dedi: “İnsanlar benim aleyhime bir şeyle tutunmasınlar”; yani onlardan ayrı olarak bana tahsis edilen şeyle; çünkü dörtten fazla nikâhım, onların ulaşması helâl değildir; zira onlar dörtte durdurulmuştur; ve kadınlarını muhayyer bırakma hususunda bana vacip olan, onlara vacip değildir; çünkü onlara farz değildir. “Konuşmadan **أَمْسَكْتُ**” yani sustum. “Bunu söyledi ki, **تَماسَكَ** etmedi” yani kendini tutamadı. Hadîste: “Bu **الفَيْءِ**’den bir şey **مَسَّك** eden” yani tuttu.

Ve **المُسْكُ** ve **المُسْكةُ**: yiyecek ve içecekten bedenleri tutan şey; ve denildi: ikisinden geçinilen şey. Ve dersin: **أَمْسَك** **يُمْسِكُ** **إمْساكاً**. İbn Ebî Hâle’nin, Peygamber’in sıfatı hakkında hadîsinde, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun: “**بادنٌ مُتَماسك**”; istedi ki: şişmanlığıyla beraber eti sıkıdır; gevşek değildir ve **مُنْفَضِجه** değildir; yani yaratılışı mutedildir; sanki uzuvları birbirini tutar. Ve “**ذو مُسْكةٍ** ve **مُسْكٍ** bir adam”: yani kendisine dönülen görüş ve akıl sahibi; bu da ondandır. “Falancanın **مِسُكة**’si yok” yani aklı yok. Ve denilir: “Falancada **مُسْكة** yok” yani onda ne kuvvet var ne akıl. Ve denilir: “Onda hayırdan bir **مُسْكَةٌ** vardır” (damme ile) yani kalıntı.

Ve **أَمْسَكَ** şeyi: hapsetti. Ve **المَسَكُ** ve **المَسَاكُ**: suyu tutan yer; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve “**مَسِيكٌ** bir adam” ve “**مُسَكَةٌ**”: yani cimri. Ve **المِسِّيك**: cimri; aynı şekilde **المُسُك** (mîm ve sîn dammeli). Hind bint Utbe hadîsinde: Ebû Süfyân **مَسِيكٌ** bir adamdır; yani cimri; elindekini tutar, kimseye vermez; vezin ve mânâca “cimri” gibidir. Ebû Mûsâ dedi: o **مِسِّيكٌ**’tir; kesre ve teşdîd ile; **الخِمَّير** ve **السِّكِّير** vezninde; yani malını tutmada şiddetli; bu, mübalağa kalıplarındandır. Dedi: ve denildi: **المِسِّيك** cimridir; ancak mahfuz olan birincisidir. Ve “**مُسَكَةٌ** bir adam”, **هُمَزَة** gibi: yani cimri; ve denilir: o, bir şeye yapışıp ondan kurtulmaz; bir münâzil onunla münâzale etse ondan sıyrılıp kaçamaz; cem‘i **مُسَكٌ**; ikisinde de mîm dammeli, sîn fethalı. İbn Berrî dedi: ikinci tefsir sahih olandır; ve bu bina—yani **مُسَكة**—şeyin kendisinden çokça bulunduğu kimseye mahsustur; **الضُّحكة** ve **الهُمَزَة** gibi. Osman b. Affân hadîsinde, Allah ondan razı olsun, İbn Urâne ona dediği vakit: “Şu **بَلْحرث بن كعب** kabilesi: **حَسَكٌ أَمْراسٌ** ve **مُسَكٌ أَحْماس**; ölümler onların mızraklarında alevlenir”; onları kuvvet ve menâat ile vasfetti; ve onlara kasteden için, sert katı sivri diken olan **الحَسَك** gibi olduklarını; ve birisiyle çarpıştıklarında onlardan kurtulup sıyrılamayacağını. İbn Hillize’nin sözüne gelince:

ولما أَن رأَيتُ سَراةَ قَوْمِي
مَسَاكَى، لا يَثُوبُ لهم زَعِيمُ

İbn Sîde dedi: **مَسَاكَى**’nın, beytinde **مَسِيك** cem‘ine isim olması caizdir; ve tekilde **مَسْكان** vehmedilmesi de caizdir; böylece **سَكَارَى** ve **حَيَارَى** babından olur. Ve onda **مُسْكةٌ** ve **مُسُكةٌ** vardır; el-Lihyânî’den. Ve **مَسَاكٌ** ve **مِساك** ve **مَسَاكة** ve **إمْساك**: bunların hepsi cimriliktendir ve elindekine kıyamayıp onu tutunmaktandır. İbn Berrî dedi: **المِسَاك** **الإمْساك**’ın ismidir; Cerîr dedi:

عَمِرَتْ مُكَرَّمةَ المَساكِ وفارَقَتْ،
ما شَفَّها صَلَفٌ ولا إقْتارُ

Araplar der: “Falanca **حَسَكة مَسَكة**” yani yiğit; sanki düşmanının boğazında **حَسَكٌ** gibidir. Ve denilir: “Aramızda **ماسِكة** bir rahim vardır”; senin “**ماسَّة** rahim” ve “**واشِجَة** rahim” demen gibi.

“**مُمْسَك الأَيامِن مُطْلَقُ الأياسر** bir at”: sağ taraftan ayak ve elinde **مُحَجَّل** olandır; onlar bunu kerih görürler. Eğer sol taraftan ayak ve elinde **مُحَجَّل** ise derler ki: o “**مُمْسَكُ الأياسر مُطْلَق الأيامن**”dir; bunu severler. Ve her ayakta beyazlık varsa, o **مُمْسَكة**’dir; çünkü beyazlıkla tutulmuştur. Bir kavim, **الإمْسَاك**’ı ayakta beyazlık olmaması sayar. **التهذيب**: **المُطْلَق** her ayaktır ki onda **وَضَحٌ** yoktur. Dedi: bir kavim beyazlığı “**إطلاقاً**” sayar; beyazlığı olmayanı “**إمساكاً**” sayar; ve okudu:

وجانب أُطْلِقَ بالبَياضِ،
وجانب أُمْسك لا بَياض

Dedi: onda, **الإمْساك**’ta anlatıldığı üzere kalb (tersine çevirme) üzere ihtilaf vardır.

Ve **المَسَكةُ** ve **المَاسِكة**: çocuğun veya tayın yüzünde olan bir kabuktur; ve denildi: ikisi de içinde bulunan **السَّلى** gibidir. Ebû Ubeyde dedi: **المَاسِكة**; çocuğun başında ve ellerinin uçlarında olan deridir; çocuk **الماسِكة** ve **السَّلى** ile çıkarsa o **بَقِير**’dir; çocuk ne **ماسِكة** ne **سَلىً** olmadan çıkarsa o **السَّلِيل**’dir. Ve “kuyunun **مَسَكة**’sine ve **مُسْكَتَها**’sına ulaştı”: kazdı da sert bir yere ulaştı. İbn Şümeyl: **المَسَكُ** tekili **مَسَكة**’dir; o da kuyuyu kazıp sert bir **مَسَكة**’ye ulaşmandır; “Falanoğullarının kuyuları **مَسَك** içindedir”; şair dedi:

اللهُ أَرْواكَ وعَبْدُ الجَبَّارْ،
تَرَسُّمُ الشَّيخِ وضَرْبُ المِنْقارْ،
في مَسَكٍ لا مُجْبِلٍ ولا هارْ

el-Cevherî: kuyudan **المُسْكَةُ**, örmeye ihtiyaç duymayan sert yerdir.

Ve “ateşle **مَسَك** etti”: onun için yerde bir çukur kazdı; sonra onu kül ve tezekle örttü ve gömdü. Ebû Zeyd: “Ateşle **مَسَّكْتُ** **تَمْسِيكاً** ve onunla **ثَقَّبْتُ** **تَثْقْيباً**”: bu, onun için yerde bir çukur kazdığın, sonra üzerine tezek veya odun koyduğun yahut onu toprağa gömdüğün zamandır.

Ve **المُسْكان**: **العُرْبانُ** (peşinat); **مَساكينَ** diye cem‘ edilir; ve denilir: “Ona **المُسْكان**’ı ver.” Hadîste: **المُسْكان**’ın satışını yasakladı; o, damme ile, **العُرْبانِ** ve **العَرَبُونِ** satımıdır; o da şudur: malı satın alır ve sahibine bir şey verir; satış tamamlanırsa o, fiyattan sayılır; tamamlanmazsa o, mal sahibinin olur ve alıcı onu geri almaz; yeri geldiğinde zikredilmiştir.

İbn Şümeyl: “Yer **مَسَكٌ** ve yollar (tabakalar)dır: bir **مَسَكة** **كَذَّانَةٌ**, bir **مَسَكة** **مُشاشَة**, bir **مَسَكة** taşlar, bir **مَسَكة** yumuşak; yer ancak tabakalardır; her tabaka bir **مَسَكة**’dir.” Araplar, gök suyunu tutan en uç noktalar için **مَساك** ve **مَساكة** ve **مَساكاتٌ** derler; bunların hepsi onlardan işitilmiştir. Ve “**سقاءٌ مَسِيك**”: suyu çok alan; ve **مَسَك** etti—**السين**’in fethiyle—**مَساكة**; Ebû Hanîfe rivayet etti. Ebû Zeyd: **المَسِيك**, suyu tutup sızdırmayan kırbalardandır. Ve “**أرض مَسِيكة**”: sertliğinden dolayı suyu kurutmayan. Ve “**أَرض مَساك**” da denilir. Ve bir adam, bir toplulukla beraber olup bâtıla dalıyor ise ona denilir: “Onda, onların içinde bulunduğu şeye karşı bir **لَمُسْكةً** vardır.” Ve **ماسِكٌ**: bir isimdir. Hadîste **مَسْك** zikri:

(* “**ذكر مسك** إلخ” sözü: asılda ve **النهاية**’de böyledir; Yâkût’ta: Mus‘ab’ın öldürüldüğü ve Haccâc’ın vak‘asının bulunduğu yer, sonunda **النون** ile, **مسكن**’dir; **مسجد** gibi; bu, asılın sözüne ve **الكاف**’ın kesresine uygun olandır; onda da **القاموس**’ta da **مسك** yoktur;)

O, mîm’in fethi ve **الكاف**’ın kesresi iledir: Irak’ta bir bölgedir; orada Zübeyr’in oğlu Mus‘ab öldürüldü; ve Düceyl el-Ehvâz’da bir yerdir; orada Haccâc ile İbnü’l-Eş‘as’ın vak‘ası oldu.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م س ك * * أَمْسَكَ * بالشيء و * تَمَسَّكَ * به و * اسْتَمْسَكَ * به و * امْتَسَكَ * به كله بمعنى اعتصم به وكذا * مَسَّكَ * به * تَمْسِيكاً * وقُرئ ﴿ولا تُمسكوا بعِصَم الكوافر﴾ و * أَمْسَكَ * عن الكلام سكت وما * تَمَاسَكَ * أن قال ذلك أي ما تمالك و * الإمْسَاكُ * البُخْلُ ويقال فيه * مُسْكَةً * من خير بالضم أي بقية و * المِسْكُ * من الطيب فارسي معرب وكانت العرب تُسميه المَشْموم

##### Türkçe

* م س ك * **أَمْسَكَ** şey ile ve **تَمَسَّكَ** onunla ve **اسْتَمْسَكَ** onunla ve **امْتَسَكَ** onunla; hepsi **اعتصم** onunla (yani ona sığındı/tutundu) mânâsındadır; bunun gibi **مَسَّكَ** onunla **تَمْسِيكاً** (da böyledir). Ve ﴿ولا تُمسكوا بعِصَم الكوافر﴾ diye okunmuştur. Ve **أَمْسَكَ** sözden: sustu. Ve “**تَمَاسَكَ**” olmadı ki bunu söyledi; yani “**تمالك**” olmadı. Ve **الإمْسَاكُ**: cimriliktir. Ve onda “**مُسْكَةً**” (hayırdan), zamme ile; yani bakiye denilir. Ve **المِسْكُ**: güzel kokudandır; Farsçadır, Arapçalaştırılmıştır. Ve Araplar onu **المَشْموم** diye adlandırırlardı.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المسك بالفتح: الجلد عامة، زاد الراغب الممسك للبدن.
 أو خاص بالسخلة أي بجلدها، ثم كثر حتى صار كل جلد مسكا، كذا في المحكم، فلا يلتفت إلى دعوى شيخنا في مرجوحيته.
 مسوك ومسك، قال سلامة بن جندل:
  فاقنى لعلك أن تحظى وتحتبليفي سحبل من مسوك الضأن منجوب ومنه قولهم: أنا في مسكك إن لم أفعل كذا وكذا، وفي حديث خيبر: فغيبوا مسكا لحيي بن أخطب، فوجدوه، فقتل ابن أبي الحقيق وسبى ذراريهم قيل: كان فيه ذخيرة من صامت وحلي قومت بعشرة آلاف، كانت أولا في مسك حمل، ثم في مسك ثور، ثم في مسك جمل، وفي حديث علي رضي الله تعالى عنه: ما كان فراشي إلا مسك كبش أي جلده.
 والمسكة بهاء: القطعة منه.
 ومن المجاز: يقال: هم في مسوك الثعالب، أي: مذعورون خائفون وأنشد المفضل:
  فيوما ترانا في مسوك جيادنـا                      ويوما ترانا في مسوك الثعالب أي على مسوك جيادنا، أي ترانا فرسانا نغير على أدائنا، ثم يوما ترانا خائفين.
 وفي المثل: لا يعجز مسك السوء عن عزف السوء أي لا يعدم رائحة خبيثة، يضرب للرجل اللئيم يكتم لؤمه جهده فيظهر في أفعاله.
 والمسك بالتحريك: الذبل والأسورة والخلاخيل من القرون والعاج، الواحد بهاء قال جرير:
  ترى العبس الحولي جونا بكوعها                      لها مسكا من غير عاج ولا ذبل وفي حديث أبي عمرو النخعي رضي الله تعالى عنه: رأيت النعمان بن المنذر وعليه قرطان ودملجان ومسكتان، وفي حديث بدر قال ابن عوف ومعه أمية بن خلف: فأحاط بنا الأنصار حتى جعلونا في مثل المسكة أي جعلونا في حلقة كالسوار، وقال الأزهري: المسك الذبل من العاج كهيئة السوار تجعله المرأة في يديها، فذلك المسك، والذبل والقرون فإن كان من عاج فهو مسك وعاج ووقف، وإذا كان من ذبل فهو مسك لا غير.
 والمسك بالكسر: طيب معروف، وهو معرب مسك، بالضم وسكون المعجمة. قال الجوهري: وكانت العرب تسميه المشموم، وفي الحديث: أطيب الطيب المسك يذكر ويؤنث، قال الجوهري: وأما قول جران العود:
  لقد عاجلتني بالسباب وثوبهـا                      جديد ومن أردانها المسك تنفح

  فإنه أنثه لأنه ذهب به إلى ريح المسك.
 والقطعة منه مسكة مسك، كعنب قال رؤبة:
  أحر بها أطيب من ريح المسك هكذا قاله الأصمعي، وقيل: هو بكسر الميم والسين على إرادة الوقف، كما قال:
  شرب النبيذ واعتقالا بالرجل وقال الجوهري والصاغاني: اضطر إلى تحريك السين فحركها بالفتح. مقو للقلب مشجع للسوداويين، نافع للخفقان والرياح الغليظة في الأمعاء والسموم والسدد، باهي وإذا طلي رأس الإحليل بمدوفه بدهن خيري كان غريبا.
 ودواء ممسك كمعظم: خلط به مسك.
 ومسكه تمسيكا: طيبه به قال أبو العباس في قوله صلى الله عليه وسلم في الحيض:  خذي فرصة فتمسكي بها  وفي رواية:  خذي فرصة ممسكة فتطيبي بها  يريد قطعة من المسك، وفي رواية  خذي فرصة من مسك فتطيبي بها  . وقال بعضهم:  تمسكي: تطيبي من المسك  وقالت طائفة: هو من التمسك باليد، وقيل: ممسكة، أي متحملة يعني تحتملينها معك، وأصل الفرصة في الأصل القطعة من الصوف والقطن ونحو ذلك، وقال الزمخشري: الممسكة: الخلق التي أمسكت كثيرا، قال: كأنه أراد ألا يستعمل الجديد من القطن والصوف للارتفاق به في الغزل وغيره، ولأن الخلق أصلح لذلك وأوفق، قال ابن الأثير: وهذه الأقوال كلها متكلفة، والذي عليه الفقهاء أن الحائض عند الاغتسال من الحيض يستحب لها أن تأخذ شيئا يسيرا من المسك تتطيب به، أو فرصة مطيبة من المسك.
 ومسكة تمسيكا: أعطاه مسكانا بالضم: اسم للعربون، والجمع مساكين، وجاء في الحديث النهي عن بيع المسكان، وهو أن يشتري شيئا فيدفع إلى البائع مبلغا على أنه إن تم البيع احتسب من الثمن، وإن لم يتم كان للبائع ولا يرتجع منه، وقد ذكر ذلك في ع ر ب مفصلا.
 ومسك البر، ومسك الجن: نباتان الأول قال فيه أبو حنيفة: هو نبت أطيب من الخزامى، ونباتها نبات القفعاء، ولها زهرة مثل زهرة المرو، وقال مرة: هو نبات مثل العسلج سواء.
 ومسك به وأمسك به وتماسك وتمسك واستمسك ومسك تمسيكا كله بمعنى احتبس. وفي الصحاح: اعتصم به وفي المفردات إمساك الشيء: التعلق به وحفظه، قال الله تعالى:  فإمساك بمعروف أو تسريح بإحسان  وقوله تعالى:  ويمسك السماء أن تقع على الأرض إلا بإذنه  أي يحفظها، قال الله تعالى:  والذين يمسكون بالكتاب  أي: يتمسكون به، وقال خالد بن زهير:
  فكن معقلا في قومك ابن خويلد                      ومسك بأسباب أضاع رعاتهـا وقال الأزهري في معنى الآية: أي يؤمنون به ويحكمون بما فيه، قال: وأما قوله تعالى:  ولا تمسكوا بعصم الكوافر  فإن أبا عمرو وابن عامر ويعقوب الحضرمي قرءوا  ولا تمسكوا  بتشديدها وخففها الباقون، وشاهد الاستمساك قوله تعالى:  فقد استمسك بالعروة الوثقى  وفي المفردات: واستمسكت بالشيء: إذا تحريت الإمساك ومنه قوله:  فاستمسك بالذي أوحي إليك  وقوله تعالى:  فهم به مستمسكون  وفي المثل: سوء الاستمساك خير من حسن الصرعة. والمسكة بالضم: ما يتمسك به يقال: لي فيه مسكة أي: ما أتمسك به.
 والمسكة أيضا: ما يمسك الأبدان من الغذاء والشراب، أو ما يتبلغ به منهما وقد أمسك يمسك إمساكا.

  والمسكة: العقل الوافر والرأي، يقال: فلان ذو مسكة، أي: رأي وعقل يرجع إليه، وفلان لا مسكة له، أي: لا عقل له كالمسك فيهما: أي كأمير، هكذا في سائر النسخ، والصواب كالمسك فيهما بالضم مسك كصرد.
 والمسكة بالتحريك: قشرة تكون على وجه الصبي أو المهر كالماسكة وقيل: هي كالسلى يكونان فيها، وقال أبو عبيدة: الماسكة: الجلدة التي تكون على رأس الولد، وعلى أطراف يديه، فإذا خرج الولد من الماسكة والسلى فهو بقير، وإذا خرج الولد بلا ماسكة ولا سلى فهو السليل.
 والمسكة: المكان الصلب في بئر تحفرها والجمع مسك، قال ابن شميل، ويقال: إن بئار بني فلان في مسك قال:
  الله أرواك وعبد الجبار
  ترسم الشيخ وضرب المنقار
  في مسك لا مجبل ولا هار أو المسكة من البئر: الصلبة التي لا تحتاج إلى طي نقله الجوهري، ويضم فيهما عن ابن دريد.
 ومن المجاز: رجل مسيك كأمير، وسكيت، وهمزة، وعنق لغات أربعة، اقتصر الجوهري منها على الثالثة: أي بخيل وفي حديث هند بنت عتبة رضي الله عنها: إن أبا سفيان رجل مسيك أي بخيل يمسك ما في يديه لا يعطيه أحدا، وهو مثل البخيل وزنا ومعنى، وقال أبو موسى: إنه مسيك، كسكيت، أي: شديد الإمساك، وفي العباب: كثير البخل، وهو من أبنية المبالغة، وقيل: المسيك: البخيل كما جنح إليه المصنف، والمحفوظ الأول.
 وفيه إمساك ومسكة، بالضم، ومسكة بضمتين، وهما عن اللحياني.
 ومساك كسحاب وسحابة، وكتاب وكتابة أي: بخل وتمسك بما لديه ضنا به، وهو مجاز، قال ابن بري: المساك: الاسم من الإمساك، قال جرير:
  عمرت مكرمة المساك وفارقت                      ما شفها صلـف ولا إقـتـار ومن المجاز: قال أبو عبيدة: فرس ممسك الأيامن مطلق الأياسر: محجل الرجل واليد من الشق الأيمن، وهم يكرهونه فإن كان محجل الرجل واليد من الشق الأيسر قالوا: هو ممسك الأياسر مطلق الأيامن، وهم يستحبون ذلك.
 وكل قائمة من الفرس فيها بياض فهي ممسكة، كمكرمة؛ لأنها أمسكت على البياض وفي اللسان بالبياض، وقيل: هي أن لا يكون فيها بياض وفي التهذيب: والمطلق: كل قائمة ليس بها وضح، وقوم يجعلون البياض إطلاقا، والذي لا بياض فيه إمساكا، وأنشد:
  وجانب أطلق بالبياض
  وجانب أمسك لا بياض قال: وفيه من الاختلاف على القلب كما وصفت في الإمساك.
 وأمسكه إمساكا: حبسه.
 وأمسك عن الكلام: سكت.
 والمسك، محركة: الموضع يمسك الماء عن ابن الأعرابي كالمساك كسحاب وهذه عن أبي زيد.
 والمسيك مثل أمير قال أبو زيد: أرض مسيكة: لا تنشف الماء لصلابتها.
 والمسك كصرد: جمع مسكة كهمزة لمن إذا أمسك الشيء لم يقدر على تخليصه منه نقله الجوهري بعد تفسيره بالبخيل، قال: ويقال: هو الذي لا يتعلق بشيء فتتخلص منه، ولا ينازله منازل فيفلت، والجمع مسك، قال ابن بري: التفسير الثاني هو الصحيح، وهذا البناء أعني مسكة يختص بمن يكثر منه الشيء، مثل: الضحكة والهمزة.

  وسقاء مسيك، كسكيت: كثير الأخذ للماء وقد مسك بفتح الشين مساكة رواه أبو حنيفة إلا أنه لم يضبطه كسكيت، وكأن المصنف لاحظ معنى الكثرة فضبطه على بناء المبالغة وإلا فهو كأمير كما لأبي زيد والزمخشري، قال الأخير: سقاء مسيك: لا ينضح، وقال أبو زيد: المسيك من الأساقي: التي تحبس الماء فلا تنضح.
 ومسكويه، بالكسر، كسيبويه: علم جاء بالضبطين الأول للأول، والثاني للأخير، ولو اقتصر على الأخير كان أخصر.
 وماسكان بكسر السين، كما هو مضبوط، والصواب بالتقاء الساكنين: ناحية بمكران ينسب إليها الفانيذ، نقله الصاغاني.
 وفروة بن مسيك، كزبير المرادي ثم الغطيفي: صحابي رضي الله عنه سكن الكوفة، يكنى أبا عمير، واستعمله عمر رضي الله عنه.
 ومسكان، بالضم: شيخ للشيعة اسمه عبد الله هكذا هو في العباب، وقال الحافظ: هو عبد الله بن مسكان من شيوخ الشيعة، روى عن جعفر بن محمد، ذكره الأمير.
 وماسك كصاحب: اسم قال ابن دريد: وقد سموا ماسكا، ولم نسمع مسكت في شعر فصيح ولا كلام إلا أني أحسبه أنه كما سموا مسعودا ولا يقولون إلا أسعده الله.
 ويقال: بيننا ماسكة رحم كما يقال: ماسة رحم وواشجة رحم وهو مجاز.
 ومن المجاز: هو حسكة مسكة، محركتين أي: شجاع ونظيره رجل أمنة: يثق بكل أحد والجمع حسك مسك، ومنه قول خيفان بن عرانة لعثمان رضي الله عنه لما سأله: كيف تركت أفاريق العرب في ذي اليمن? فقال: أما هذا الحي من بلحارث بن كعب فحسك أمراس ومسك أحماس تتلظى المنايا في رماحهم. وصفهم بالقوة والمنعة، وأنهم لمن رامهم كالشوك الحاد الصلب، وهو الحسك، وإذا نازلوا أحدا لم يفلت منهم ولم يتخلص.
 وأرض مسيكة كسفينة: لا تنشف الماء صلابة عن أبي زيد، وقد تقدم.
 ويقال: ما فيه مساك ككتاب ومسكة بالضم كلاهما عن ابن دريد، زاد غيره.
 ومسيك كأمير أي خير يرجع إليه ونص الجمهرة: خير يرجى.
 ومما يستدرك عليه: المسك، محركة: جلود دابة بحرية كانت يتخذ منها شبه الإسورة.
 وتمسك به: تطيب.
 وثوب ممسك: مصبوغ به، وكذلك ممسوك، وقد مسكه به، نقله الزمخشري.
 والممسكة: الخرقة الخلق التي أمسكت كثيرا، عن الزمخشري.
 وامتسك به: اعتصم، قال زهير:
  بأي حبل جوار كنت أمتسك وقال العباس:
  صبحت بها القوم حتى امتسك                      ت بالأرض أعدلها أن تميلا وما تماسك أن قال ذلك، أي: ما تمالك.
 وفي صفته صلى الله عليه وسلم بادن متماسك أراد أنه مع بدانته متماسك اللحم ليس مسترخيه ولا منفضجه، أي أنه معتدل الخلق، كأن أعضاءه يمسك بعضها بعضا.
 والمسكة، بالضم: القوة، كالماسكة.
 وفيه مسكة من خير، أي: بقيه.
 وقول الحارث بن حلزة:
  ولما أن رأيت سراة قومي                      مساكى لا يثوب لهم زعيم قال ابن سيده: يجوز أن يكون مساكى في بيته اسما لجمع مسيك، ويجوز أن يتوهم في الواحد مسكان، فيكون من باب سكارى وحيارى.
 والمسكة، محركة: من إذا نازل أحدا لم يفلت منه، ولم يتخلص.

  وقال أبو زيد: مسك بالنار تمسيكا، وثقب بها تثقيبا، وذلك إذا فحص لها في الأرض، ثم جعل عليها الرماد والبعر أو الخشب، أو دفنها في التراب.
 وقال ابن شميل: الأرض مسك وطرائق، فمسكة كذانة، ومسكة مشاشة، ومسكة حجارة، ومسكة لينة، وإنما الأرض طرائق، فكل طريقة مسكة.
 والمساكات: التناهي في الأرض تمسك ماء السماء.
 ويقال للرجل يكون مع القوم يخوضون في الباطل إن فيه لمسكة عما هم فيه.
 ومسك، ككتف: صقع بالعراق قتل فيه مصعب بن الزبير.
 وموضع آخر بدجيل الأهواز حيث كانت وقعة الحجاج وابن الأشعث.
 وخرج في ممسكة، أي: جبة مطيبة.
 وعلى ظهر الظبية جدتان مسكنتان، أي: خطتان سوداوان.
 وصبغ مسكي.
 ومسك الرجل مساكة: صار بخيلا.
 وإنه لذو تماسك: أي عقل.
 وما في سقائه مسكة من ماء، أي قليل منه.
 وما به تماسك: إذا لم يكن به خير، وهو مجاز.
 وكاد يخرج من مسكه: للسريع، وهو مجاز.
 وقولهم - في صفته تعالى -: مساك السماء مولدة.
 والمسكيون: جماعة محدثون نسبوا إلى بيع المسك.
 ومسيكة، كجهينة: من قرى عسقلان، منها عبد الله بن خلف المسيكي الحافظ المعروف بابن بصيلة سمع السلفي، ومات سنة 614.
 وأحمد بن عبد الدائم المسيكي سمع منه أبو حيان، وضبطه.
 والأمير عز الدين موسك الهكاري أحد الأمراء الصلاحية، وإليه نسبت القنطرة بمصر.
 وعطوان بن مسكان روى حديثه يحيى الحماني، هكذا ضبطه الذهبي تبعا لعبد الغني وضبطه غيره بإعجام الشين.

##### Türkçe

**المسك** (fetih ile): deri genel olarak; **الراغب** “bedeni tutan”ı (yani bedene yapışanı) artırdı.
Veya özellikle **السخلة** ile, yani onun derisiyle; sonra çoğaldı da her deri **مسكا** oldu; **المحكم**’de böyle; öyleyse şeyhimizin onun mercuhluğuna dair iddiasına iltifat edilmez.
**مسوك** ve **مسك**; **سلامة بن جندل** dedi:
  “فاقنى لعلك أن تحظى وتحتبليفي سحبل من **مسوك** الضأن منجوب”
Ve ondan onların sözü: “Ben senin **مسكك**’indeyim, eğer şöyle şöyle yapmazsam”; ve Hayber hadîsinde: “**مسا** olarak (bir deri içinde) **لحيي بن أخطب**’un (malını) gizlediler; onu buldular; **ابن أبي الحقيق**’i öldürdü ve onların zürriyetini esir aldı.” Denildi ki: içinde **صامت** ve ziynetlerden bir hazine vardı; on bin ile kıymetlendirildi; önce **مسك حمل** içinde idi, sonra **مسك ثور** içinde, sonra **مسك جمل** içinde. Ve Ali hadîsinde, Allah Teâlâ ondan razı olsun: “Yatağım ancak **مسك كبش** idi” yani onun derisi.
Ve **المسكة** (هاء ile): ondan bir parça.

Ve mecazdan: denir ki: “Onlar **مسوك الثعالب** içindedir” yani ürkmüş, korkmuşlardır. Ve **المفضل** inşad etti:
  “فيوما ترانا في **مسوك** جيادنـا                      ويوما ترانا في **مسوك** الثعالب”
Yani **مسوك** ciyadımız üzerinde; yani bizi süvariler görürsün, düşmanlarımıza baskın yaparız; sonra bir gün bizi korkmuş görürsün.
Ve meselde: “**مسك السوء** **عزف السوء**’dan âciz olmaz” yani kötü bir koku bulmaktan geri kalmaz; cimri alçak adam hakkında darb-ı meseldir: alçaklığını gücü yettiğince gizler, sonra fiillerinde ortaya çıkar.

Ve **المسك** (tahrik ile): boyun halkaları, bilezikler ve halhallar; boynuzlardan ve fildişinden; tekili **بهاء** iledir. **جرير** dedi:
  “ترى العبس الحولي جونا بكوعها                      لها **مسكا** من غير عاج ولا ذبل”
Ve **أبي عمرو النخعي** hadîsinde, Allah Teâlâ ondan razı olsun: “**النعمان بن المنذر**’ü gördüm; üzerinde iki küpe, iki pazubent ve iki **مسكة** vardı.” Ve Bedir hadîsinde **ابن عوف** dedi, yanında **أمية بن خلف** olduğu hâlde: “Ensar bizi kuşattı, nihayet bizi **المسكة** gibi yaptı” yani bizi bilezik gibi bir halka içine koydu. Ve **الأزهري** dedi: **المسك** fildişinden **الذبل**’dir; bilezik heyetinde; kadın onu ellerine takar; işte o **المسك**’tir. Ve **الذبل** ve boynuzlar; eğer fildişinden ise o **مسك** ve fildişidir ve vakıftır; eğer **ذبل**’den ise o **مسك**tir, başka değil.

Ve **المسك** (kesre ile): bilinen bir güzel koku; ve o, **مسك**’in muarrebidir; damme ile ve **المعجمة**’nın sükûnu ile. **الجوهري** dedi: Araplar ona **المشموم** adını verirlerdi. Ve hadîste: “Güzel kokuların en güzeli **المسك**tir”; müzekker de gelir müennes de. **الجوهري** dedi: **جران العود**’un sözüne gelince:
  “لقد عاجلتني بالسباب وثوبهـا                      جديد ومن أردانها **المسك** تنفح”

Onu müennes yaptı; çünkü onu **ريح المسك**’e götürdü.
Ve ondan parça: **مسكة مسك**; **عنب** gibi. **رؤبة** dedi:
  “أحر بها أطيب من ريح **المسك**”
**الأصمعي** onu böyle dedi; ve denildi ki: o, vakfı kastederek **الميم** ve **السين**’in kesresi iledir; onun dediği gibi:
  “شرب النبيذ واعتقالا بالرجل”
Ve **الجوهري** ile **الصاغاني** dedi: **السين**’i harekete mecbur kaldı; onu fetih ile harekeledi. Kalp için kuvvet verici, sevdavîleri cesaretlendirici; çarpıntıya, bağırsaklardaki kalın rüzgârlara, zehirlere ve tıkanıklıklara faydalı; cinsel gücü artırıcıdır. Ve **الإحليل** başı, hayrî yağı ile onun dövülmüşüyle sıvanırsa, garip olur.
Ve **دواء ممسك** ( **معظم** gibi): içine **مسك** karıştırılmıştır.
Ve “**مَسَكَهُ**” onu **تمسيكا**: onu onunla kokulandırdı. **أبو العباس** dedi; hayız hakkında, sallallahu aleyhi ve sellem’in sözünde: “**خذي فرصة فتمسكي بها**”; ve bir rivayette: “**خذي فرصة ممسكة فتطيبي بها**”; **المسك**’ten bir parça ister. Ve bir rivayette: “**خذي فرصة من مسك فتطيبي بها**”. Ve bazısı dedi ki: “**تمسكي**: **المسك** ile kokulan.” Ve bir taife dedi ki: o, elle **التمسك**tendir. Ve denildi ki: **ممسكة**; yani taşıyan; yani onu yanında taşırsın. Ve **الفرصة**’nın aslı, aslında yün ve pamuk ve bunun benzerinden bir parçadır. Ve **الزمخشري** dedi: **الممسكة**: çok tutmuş olan eski (bez)dir. Dedi ki: sanki yeni pamuğu ve yünü, ip eğirme ve benzeri için ondan yararlanmak üzere kullanmamasını istedi; çünkü eski bunun için daha elverişli ve daha uygundur. **ابن الأثير** dedi: Bu sözlerin hepsi tekellüflüdür; fukahanın üzerinde olduğu şey: hayızdan guslederken hayızlı kadına, onunla kokulanacağı **المسك**’ten az bir şey alması, yahut **المسك** ile kokulandırılmış bir **فرصة** alması müstehaptır.

Ve “**مسكة**”yi **تمسيكا**: ona verdi. **مسكانا** (damme ile): **العربون** için bir isimdir; cem‘i **مساكين**. Ve hadîste **بيع المسكان**’dan nehiy geldi; o şudur: bir şeyi satın alır da satıcıya bir meblağ verir; satış tamam olursa bedelden sayılır; tamam olmazsa satıcının olur ve ondan geri alınmaz. Bu, **ع ر ب**’de tafsilatlı olarak zikredilmiştir.

Ve **مسك البر** ve **مسك الجن**: iki bitkidir. Birincisi hakkında **أبو حنيفة** dedi: o, **الخزامى**’dan daha hoş kokulu bir ottur; bitkisi **القفعاء** bitkisi gibidir; ve onun, **المرو** çiçeği gibi bir çiçeği vardır. Ve bir kere dedi ki: o, **العسلج** gibi bir bitkidir, aynı.

Ve “**مَسَكَ** onunla” ve “**أمسك** onunla” ve “**تماسك**” ve “**تمسك**” ve “**استمسك**” ve “**مَسَكَ**”yi **تمسيكا**: hepsi “hapsoldu / alıkoydu” mânasındadır. **الصحاح**’ta: onunla **اعتصم**. Ve **المفردات**’te: bir şeyi **إمساك**: ona tutunmak ve onu korumaktır. Allah Teâlâ dedi: “**فإمساك بمعروف أو تسريح بإحسان**”. Ve O’nun sözü: “**ويمسك السماء أن تقع على الأرض إلا بإذنه**” yani onu korur. Allah Teâlâ dedi: “**والذين يمسكون بالكتاب**” yani ona tutunurlar. Ve **خالد بن زهير** dedi:
  “فكن معقلا في قومك ابن خويلد                      و**مسك** بأسباب أضاع رعاتهـا”
Ve **الأزهري** âyetin mânasında dedi ki: yani ona iman ederler ve içindekine göre hükmederler. Dedi ki: Allah Teâlâ’nın sözüne gelince: “**ولا تمسكوا بعصم الكوافر**”; **أبو عمرو** ve **ابن عامر** ve **يعقوب الحضرمي** “**ولا تمسكوا**”yu teşdîd ile okudular; kalanlar onu tahfîf ettiler. **الاستمساك**’ın şahidi O’nun sözü: “**فقد استمسك بالعروة الوثقى**”. Ve **المفردات**’te: “Bir şeyle **استمسكت**”: eğer **الإمساك**’ı araştırdıysan. Ve ondan O’nun sözü: “**فاستمسك بالذي أوحي إليك**” ve O’nun sözü: “**فهم به مستمسكون**”. Ve meselde: “**سوء الاستمساك** **حسن الصرعة**’dan hayırlıdır.” Ve **المسكة** (damme ile): tutunulan şeydir; denir ki: “Benim onda bir **مسكة**m var” yani tutunduğum bir şey.
Ve **المسكة** ayrıca: bedenleri gıda ve içecekten tutan şey; yahut ikisinden onunla geçinilen şeydir. Ve “**أمسك**” “**يمسك**” **إمساكا** (tuttu / tutar / tutma).

Ve **المسكة**: bol akıl ve görüş; denir ki: “Falanca **مسكة** sahibidir”, yani: kendisine dönülen bir görüş ve akıl (sahibidir); ve “Falancanın **مسكة**si yoktur”, yani: onda akıl yoktur; ikisinde de **كالمسك** gibidir: yani **كأمير** gibi; işte böyle bütün nüshalarda (böyledir); doğrusu ise ikisinde de **كالمسك** (zamme ile)dir: **مسك** **كصرد** gibi.

Ve **المسكة** (hareke ile): çocuğun yahut tayın yüzünde bulunan bir kabuk; **كالماسكة** gibi; ve denildi: o, **كالسلى** gibidir; ikisi onda bulunur. Ebû Ubeyde dedi: **الماسكة**: çocuğun başında ve ellerinin uçlarında bulunan deri; çocuk **الماسكة** ve **السلى**’dan çıkarsa o **بقير**’dir; çocuk ne **ماسكة** ne de **سلى** olmaksızın çıkarsa o **السليل**’dir.

Ve **المسكة**: kazdığın bir kuyuda sert yer; çoğulu **مسك**. İbn Şümeyl dedi; ve denir ki: “Falanca oğullarının kuyuları **مسك** içindedir.” Dedi ki:
  Allah seni sulasın ve Abdülcebbâr’ı,
  ihtiyarın izini ve gagayı vuruşu çizer,
  **مسك** içinde; ne **مجبل** ne de **هار**.
Yahut kuyudan **المسكة**: kaplamaya ihtiyaç duymayan sert (kısım); Cevherî onu nakletti; ve ikisinde de (zamme ile) yapılır; İbn Düreyd’den.

Mecazdan: **رجل مسيك** **كأمير** gibi; ve **سكيت** ve **همزة** ve **عنق**: dört lehçe; Cevherî bunlardan üçüncüsüyle yetindi: yani cimri. Hind bint Utbe رضى الله عنها hadîsinde: “Ebû Süfyân **رجل مسيك**tir” yani cimri; ellerindekini tutar, onu kimseye vermez; o, vezin ve mana bakımından **البخيل** gibidir. Ebû Mûsâ dedi: o **مسيك**tir, **كسكيت**; yani: tutmada şiddetli. **العباب**’da: çok cimrilik; ve o, mübalağa kalıplarındandır. Ve denildi: **المسيك**: cimri; musannifin meylettiği gibi; korunmuş olan birincisidir.

Ve onda **إمساك** ve **مسكة** (zamme ile) vardır; ve **مسكة** iki zamme ile; ikisi de Lihyânî’dendir.

Ve **مساك** **كسحاب** ve **سحابة**; ve **كتاب** ve **كتابة**; yani: cimrilik ve elindekine, ona kıyarak, tutunma; ve o mecazdır. İbn Berrî dedi: **المساك**: **الإمساك**’tan isimdir. Cerîr dedi ki:
  **المساك**’ın keremini imar ettin ve ayrıldın;
  onu ne kibir ne de darlık incitmedi.
Ve mecazdan: Ebû Ubeyde dedi: “**فرس ممسك الأيامن مطلق الأياسر**”: sağ taraftan bacak ve el (ön ayak) alacalıdır; onlar bunu hoş görmezler. Eğer sol taraftan bacak ve el alacalı ise “o **ممسك الأياسر مطلق الأيامن**” dediler; ve onlar bunu severler.

Ve atın her bir ayağında beyazlık bulunan her (ayak) **ممسكة**’dir, **كمكرمة**; çünkü beyazlık üzerinde tuttu; **اللسان**’da: beyazlık üzerinde. Ve denildi: onda beyazlık olmamasıdır. **التهذيب**’de: **المطلق**: üzerinde açıklık bulunmayan her ayak; bir kavim beyazlığı **إطلاق** yapar; beyazlık bulunmayanı **إمساك** yapar. Ve şu beyit okundu:
  Bir yan beyazlıkla **أطلق**,
  bir yan **أمسك**; beyazlık yok.
Dedi: onda, **الإمساك**’ta vasfettiğim üzere, kalb (yer değiştirme) üzere ihtilaf vardır.

Ve **أمسكه إمساكا**: onu hapsetti.

Ve **أمسك عن الكلام**: sustu.

Ve **المسك** (harekeli): suyu tutan yer; İbnü’l-A‘râbî’den; **كالمساك** **كسحاب** gibi; ve bu Ebû Zeyd’dendir.

Ve **المسيك** **مثل أمير**; Ebû Zeyd dedi: **أرض مسيكة**: sertliğinden dolayı suyu emmez.

Ve **المسك** **كصرد**: **مسكة**’nin çoğulu; **كهمزة** gibi; bir şeyi tuttuğunda ondan kurtarmaya güç yetiremeyen kimse için; Cevherî onu, onu cimri diye tefsir ettikten sonra nakletti. Dedi: ve denir ki: o, bir şeye tutunmaz ki ondan kurtulasın; ve birine karşı mevziler tutmaz ki kaçıp kurtulsun; çoğulu **مسك**. İbn Berrî dedi: ikinci tefsir doğrudur; ve bu yapı, yani **مسكة**, kendisinden şeyin çokça olduğu kimseye mahsustur; mesela: **الضحكة** ve **الهمزة**.

Ve **سقاء مسيك** **كسكيت**: suyu çok alan; ve **مسك** (şîn’in fethiyle) **مساكة** (olarak) rivayet etti Ebû Hanîfe; ancak onu **كسكيت** gibi ضبط etmedi; sanki musannif çokluk manasını gözetti de onu mübalağa yapısı üzere ضبط etti; yoksa o, Ebû Zeyd ve Zemahşerî’ye göre **كأمير** gibidir. Sonuncusu dedi: **سقاء مسيك**: sızdırmaz. Ebû Zeyd dedi: **المسيك** tulumlardan: suyu hapseder de sızdırmaz olanlardır.

Ve **مسكويه** (kesre ile), **كسيبويه** gibi: iki ضبط ile bir özel isim; birincisi birinciye, ikincisi sonuncuya (göre); yalnız sonuncuyla yetinseydi daha kısa olurdu.

Ve **ماسكان** (sîn’in kesriyle), ضبط edildiği üzere; doğrusu ise iki sâkinin birleşmesiyle: Mekrân’da bir yöre; **الفانيذ** ona nisbet edilir; Sâgânî onu nakletti.

Ve **فروة بن مسيك** **كزبير**; el-Murâdî sonra el-Ğutayfî: sahâbîdir رضى الله عنه; Kûfe’de oturdu; künyesi Ebû Umeyr’dir; Ömer رضى الله عنه onu görevlendirdi.

Ve **مسكان** (zamme ile): Şîa’dan bir şeyh; adı Abdullah; işte **العباب**’da böyledir. Hâfız dedi: o, Şîa şeyhlerinden Abdullah b. Miskân’dır; Ca‘fer b. Muhammed’den rivayet etti; Emîr onu zikretti.

Ve **ماسك** **كصاحب**: bir isim. İbn Düreyd dedi: ve **ماسك** diye adlandırdılar; fasih şiirde ve sözde **مسكت** işitmedik; ancak ben onu, **مسعود** diye adlandırdıkları gibi sanıyorum; ve “Allah onu mesut etsin”den başka söylemezler.

Ve denir ki: aramızda **ماسكة رحم** vardır; denildiği gibi: **ماسة رحم** ve **واشجة رحم**; ve o mecazdır.

Ve mecazdan: o **حسكة مسكة**’dir (ikisi de harekeli); yani: yiğit; ve benzeri: **رجل أمنة**: her birine güvenir; çoğulu **حسك مسك**. Ondandır: Hîfân b. Arâne’nin, Osman رضى الله عنه’a, ona sorduğunda sözü: “Zü’l-Yemen’de Arap bölüklerini nasıl bıraktın?” dedi ki: “Şu Belhâris b. Ka‘b kabilesine gelince: **حسك أمراس** ve **مسك أحماس**; ölümler mızraklarında alevlenir.” Onları kuvvet ve menaat ile vasfetti; ve onlara kasteden için, sert katı diken gibi olduklarını; o da **الحسك**’tır; ve birine karşı savaştıklarında onlardan kaçıp kurtulmaz ve sıyrılıp çıkamaz.

Ve **أرض مسيكة** **كسفينة**: sertlik (sebebiyle) suyu emmez; Ebû Zeyd’den; ve geçti.

Ve denir ki: onda **مساك** **ككتاب** ve **مسكة** (zamme ile) vardır; ikisi de İbn Düreyd’dendir; başkası artırdı.

Ve **مسيك** **كأمير**: yani kendisine dönülen hayır; ve **الجمهرة**’nin نصّu: umulan hayır.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **المسك** (harekeli): deniz hayvanının derileri; ondan bilezik benzeri yapılırdı.

Ve **تمسك به**: koku sürdü.

Ve **ثوب ممسك**: onunla boyanmış; aynı şekilde **ممسوك**; ve onu onunla **مسكه**; Zemahşerî onu nakletti.

Ve **الممسكة**: çok tutmuş olan eski bez parçası; Zemahşerî’den.

Ve **امتسك به**: tutundu. Züheyr dedi ki:
  Hangi komşuluk ipine tutunuyordum?
Ve Abbâs dedi ki:
  Onunla kavmi sabahladım, ta ki **امتسك**
  yerde; en adili, eğilmesidir.
Ve “o bunu söyledi diye **تماسك** etmedi”: yani, kendini tutamadı.

Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: **بادن متماسك**; muradı: şişmanlığıyla beraber eti derli toplu; ne gevşek ne de sarkık; yani: yaratılışı mutedildir; sanki uzuvları birbirini tutar.

Ve **المسكة** (zamme ile): kuvvet; **كالماسكة** gibi.

Ve onda hayırdan bir **مسكة** vardır; yani: kalanı.

Ve Hâris b. Hillize’nin sözü:
  Kavmimin ileri gelenlerini gördüğümde,
  **مساكى**; onlara bir reis dönmez.
İbn Sîde dedi: **مساكى**’nın, onun beytinde, **مسيك**’in cem‘ine isim olması caizdir; ve tekilde **مسكان** vehmedilmesi caizdir; böylece **سكارى** ve **حيارى** بابından olur.

Ve **المسكة** (harekeli): birine karşı savaştığında ondan kaçıp kurtulmayan ve sıyrılıp çıkmayan (kimse).

Ebû Zeyd dedi ki: **مسك** ateşle **تمسيكا**; ve onunla deldi, **تثقيبا**; bu, onun için yerde kazı yaptığı zaman olur; sonra onun üzerine kül ve tezek yahut odun koydu; yahut onu toprağa gömdü.

İbn Şümeyl dedi ki: yer **مسك** ve yollar(=tabakalar/şeritler)dır; artık bir **مسكة** sertliktir; ve bir **مسكة** gevşekliktir; ve bir **مسكة** taşlıktır; ve bir **مسكة** yumuşaktır; yer ancak yollardır; her yol bir **مسكة**dir.

**المساكات**: yerde son bulma/nihayete erme; göğün suyunu tutar.

Ve, kavimle birlikte olup da bâtıla dalan kimseye denir ki: onda, onların içinde bulundukları şeyden bir **مسكة** vardır.

Ve **مسك**, **كتف** gibi: Irak’ta bir yöre; orada Mus‘ab b. ez-Zübeyr öldürüldü.

Ve Ahvâz’ın Dicle’sinde başka bir yer; Haccâc ile İbnü’l-Eş‘as’ın vak‘ası orada idi.

Ve bir **ممسكة** içinde çıktı; yani: güzel kokulandırılmış bir cübbe.

Ve ceylanın sırtında iki **مسكنتان** meme vardır; yani: iki siyah çizgi.

Ve **مسكي** boya.

Ve adam **مساكة** ile **مسك**: cimri oldu.

Ve o, **تماسك** sahibidir; yani akıl.

Ve onun kırbasında sudan bir **مسكة** yoktur; yani ondan az(ı).

Ve onda **تماسك** yoktur: onda hayır bulunmadığı zaman; bu mecazdır.

Ve neredeyse **مسكه**’sinden çıkar: hızlı olan için; bu mecazdır.

Ve onların sözü — O’nun (yüce) sıfatı hakkında —: **مساك السماء**; türetilmiş (müvelled)dir.

Ve **المسكيون**: misk satmaya nisbet edilmiş, sonradan olan bir topluluk.

Ve **مسيكة**, **جهينة** gibi: Askalân köylerindendir; ondan, İbn Basîle diye bilinen hâfız Abdullah b. Halef el-**المسيكي** vardır; es-Silefî’den işitti; 614 yılında öldü.

Ve Ahmed b. Abdü’d-Dâim el-**المسيكي**; ondan Ebû Hayyân işitti; ve onu ضبط etti.

Ve emir İzzüddîn **موسك** el-Hekârî, Salâhiyye emirlerinden biridir; ve Mısır’daki köprü ona nisbet edildi.

Ve Atvân b. Meskân; hadisini Yahyâ el-Hammânî rivayet etti; Zehebî onu Abdülganî’ye tâbi olarak böyle ضبط etti; başkası onu **الشين**’in i‘câmı ile ضبط etti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

يُمْسِكُ الرَّمَقَ
1 يُمْسِكُ الرَّمَقَ ذ : see art. رمق.

مَسَّكَ بِالنَّارِ
2 مَسَّكَ بِالنَّارِ ذ : see ثقّب.

أَمْسَكَ
4 أَمْسَكَ ذ He retained; he withheld. (Msb.) ― -b2- He maintained: he was tenacious, or niggardly. ― -b3- He, or it, held fast a thing: and arrested it. ― -b4- أَمْسَكَهُ He held, retained, detained, restrained, stayed, confined, imprisoned, or withheld, him. (K.) ― -b5- أَمْسَكَ عَنِ الأَمْرِ He held, refrained, or abstained, from the thing. (Msb.) ― -b6- أَمْسَكَهُ He grasped it, clutched it, laid hold upon it; or seized it, (قَبَضَ عَلَيْهِ) بِيَدِهِ with his hand: (Msb:) or he took it; or took it with his hand, (أَخَذَهُ,) namely, a rope, &c.: (Mgh:) or he held, or clung, to it: (TA:) [as also بِهِ ↓ تَمَسكَ]. Also, أَمْسَكَ بِهِ signifies [the same; or] he laid hold upon, or seized, somewhat of his body, or what might detain him, as an arm or a hand, or a garment, and the like: but أَمْسَقَهُ may signify he withheld him, or restrained him, from acting according to his own free will. (Mugh, art. بِ.) ― -b7- أَمْسَكَ بَطْنَهُ [It bound, or confined, his belly (or bowels)]: said of medicine. (S, O, Msb, K; all in art. عقل.) ― -b8- الاِمْسَاك, in relation to تَحْجِيل: see an unusual application of it in art. طلق, conj. 4.

5 تَمَسَّكَ see 4 and 8. ― -b2- تَمَسَّكَ بِحَبْلِهِ He held fast by his covenant: see أَعْصَمَ.

تَمَاسَكَ
6 تَمَاسَكَ ذ He withheld, or restrained, himself: (PS:) he was able, or powerful; as also تَمَالَكَ, q. v. (KL.) ― -b2- مَا تَمَاسَكَ أَنْ فَعَلَ كَذَا He could not restrain himself from doing so; syn. مَا تَمَالكَ. (S.) ― -b3- تَمَاسَكَ It held together. ― -b4- اِنَّهُ لَذُو تَمَاسُكٍ (assumed tropical:) Verily he possesses intelligence. (TA.) And مَابِهِ تَمَاسُكٌ (tropical:) There is no good in him. (TA.) See مُسْكَةٌ.

اِمْتَسَكَ بِهِ
8 اِمْتَسَكَ بِهِ ذ He clutched, or griped, him, or it; i. q. بِهِ ↓ تَمَسَّكَ. (MA.)

اِسْتَمْسَكَ البَطْنُ
10 اِسْتَمْسَكَ البَطْنُ ذ [The belly (or bowels) became bound, or confined]. (TA in art. عقل.) ― -b2- اِسْتَمْسَكَ بِهِ [sometimes] He sought to lay hold upon it. (Bd, in ii. 257.) ― -b3- اِسْتَمْسَكَ: see an ex. voce صِرْعَةٌ.

مِسْكٌ
مِسْكٌ ذ [Musk: it is obtained from the muskdeer, moschus moschiferus; being found in the male animal, in a vesicle near the navel and prepuce.] It is masc. and fem. (IAmb, TA voce ذَكِىٌّ.)

مَسَكٌ
مَسَكٌ ذ Tortoise-shell; syn. ذَبْلٌ: (K:) bracelets made of tortoise-shell (ذَبْلٌ), or of عاج [ivory]: (S, Msb:) bracelets and anklets made of horn and of عاج: n. un. with مُسْكَةٌ. (K.)

مُسْكَةٌ
مُسْكَةٌ ذ Intelligence: (Msb:) or full intelligence, (K, TA,) and judgment; judgment and intel-ligence to which one has recourse; as also مُسْكٌ, not ↓ مَسِيكٌ, as in the K; (TA;) i. q. تَمَاسُكٌ. (Mgh.) You say, لَيْسَ لَهُ مُسْكَةٌ He has no intel-ligence. (Msb.) ― -b2- لَيْسَ بِهِ مُسْكَةٌ He has no strength. (Msb.)

مُسْكَانٌ
مُسْكَانٌ ذ : see art. سكن.

مِسَاكٌ
مِسَاكٌ ذ or مَسَاكٌ A kind of needles: see مِدَادٌ.

مَسِيكٌ
مَسِيكٌ ذ : see مُسْكَةٌ.

مَسَّاكاتٌ
مَسَّاكاتٌ ذ [in the CK, art. روض, written مُسّاكات,] Places, in land, or in the ground, to which the rain-water flows, and which retain it. (TA.) See ضَابِطَةٌ.

مُمْسَكٌ
مُمْسَكٌ ذ , said of a horse, white on both fore and kind leg on the same side: see مُحَجَّلٌ.

مُتَمَاسِكٌ
مُتَمَاسِكٌ ذ Compact in the limbs, (TA in art. بدن,) or flesh. (TA in this art.)

##### Türkçe

**يُمْسِكُ الرَّمَقَ**
1 **يُمْسِكُ الرَّمَقَ** ذ : bkz. madde **رمق**.

**مَسَّكَ بِالنَّارِ**
2 **مَسَّكَ بِالنَّارِ** ذ : bkz. **ثقّب**.

**أَمْسَكَ**
4 **أَمْسَكَ** ذ Alıkoydu; men etti. (Msb.) ― -b2- Sürdürdü: inatçı, yahut cimri idi. ― -b3- O, yahut o (şey), bir şeyi sıkı tuttu: ve onu durdurdu. ― -b4- **أَمْسَكَهُ** Onu tuttu, alıkoydu, hapsetti, engelledi, durdurdu, sınırladı, zindana attı, yahut men etti. (K.) ― -b5- **أَمْسَكَ عَنِ الأَمْرِ** Şeyden el çekti, geri durdu, yahut kaçındı. (Msb.) ― -b6- **أَمْسَكَهُ** Onu kavradı, sımsıkı tuttu, ona yapıştı; yahut onu yakaladı, (**قَبَضَ عَلَيْهِ**) **بِيَدِهِ** eliyle: (Msb:) yahut onu aldı; yahut onu eliyle aldı, (**أَخَذَهُ,**) yani bir ipi, vb.: (Mgh:) yahut onu tuttu, yahut ona tutundu: (TA:) [**بِهِ** ↓ **تَمَسَّكَ** da böyledir]. Keza, **أَمْسَكَ بِهِ** [aynısını; yahut] onun bedeninden bir miktarını, yahut onu alıkoyabilecek bir şeyi, bir kol yahut bir el yahut bir elbise ve benzerini tuttu yahut yakaladı, mânâsına gelir: fakat **أَمْسَقَهُ** onun kendi serbest iradesine göre davranmasından onu men etti, yahut onu engelledi, mânâsına gelebilir. (Mugh, madde **بِ**.) ― -b7- **أَمْسَكَ بَطْنَهُ** [Onun karnını (yahut bağırsaklarını) bağladı, yahut hapsetti]: ilâç hakkında söylenir. (S, O, Msb, K; hepsi madde **عقل**’da.) ― -b8- **الاِمْسَاك**, **تَحْجِيل** ile ilgili olarak: bunun alışılmadık bir kullanımı için bkz. madde **طلق**, bâb 4.

5 **تَمَسَّكَ** bkz. 4 ve 8. ― -b2- **تَمَسَّكَ بِحَبْلِهِ** Ahdine sımsıkı sarıldı: bkz. **أَعْصَمَ**.

**تَمَاسَكَ**
6 **تَمَاسَكَ** ذ Kendisini tuttu, yahut kendisini engelledi: (PS:) güçlü, yahut kudretli oldu; **تَمَالَكَ** da böyledir, bkz. (KL.) ― -b2- **مَا تَمَاسَكَ أَنْ فَعَلَ كَذَا** Bunu yapmaktan kendisini tutamadı; eşanlamlısı **مَا تَمَالكَ**. (S.) ― -b3- **تَمَاسَكَ** Bir arada durdu. ― -b4- **اِنَّهُ لَذُو تَمَاسُكٍ** (mecaz kabul edilerek:) Şüphesiz o, akıl sahibidir. (TA.) Ve **مَابِهِ تَمَاسُكٌ** (mecaz:) Onda hayır yoktur. (TA.) Bkz. **مُسْكَةٌ**.

**اِمْتَسَكَ بِهِ**
8 **اِمْتَسَكَ بِهِ** ذ Onu, yahut onu (şeyi), sımsıkı yakaladı, yahut sıktı; **بِهِ** ↓ **تَمَسَّكَ** ile aynı. (MA.)

**اِسْتَمْسَكَ البَطْنُ**
10 **اِسْتَمْسَكَ البَطْنُ** ذ [Karın (yahut bağırsaklar) bağlandı, yahut tutuldu]. (TA, madde **عقل**’da.) ― -b2- **اِسْتَمْسَكَ بِهِ** [bazen] Onu tutmaya yöneldi. (Bd, ii. 257’de.) ― -b3- **اِسْتَمْسَكَ**: bkz. **صِرْعَةٌ** lafzında bir örnek.

**مِسْكٌ**
**مِسْكٌ** ذ [Misk: misk geyiğinden, moschus moschiferus’tan elde edilir; erkek hayvanda, göbek ve sünnet derisi yakınında bir kesecikte bulunur.] Müzekker ve müennestir. (IAmb, TA, **ذَكِىٌّ** lafzında.)

**مَسَكٌ**
**مَسَكٌ** ذ Kaplumbağa kabuğu; eşanlamlısı **ذَبْلٌ**: (K:) kaplumbağa kabuğundan (**ذَبْلٌ**), yahut **عاج**’dan [fildişi] yapılmış bilezikler: (S, Msb:) boynuzdan ve **عاج**’dan yapılmış bilezikler ve halhallar: tekili **مُسْكَةٌ** ile. (K.)

**مُسْكَةٌ**
**مُسْكَةٌ** ذ Akıl: (Msb:) yahut tam akıl, (K, TA,) ve hüküm; kendisine başvurulan hüküm ve akıl; **مُسْكٌ** da böyledir; K’de olduğu gibi ↓ **مَسِيكٌ** değil; (TA;) **تَمَاسُكٌ** ile aynı. (Mgh.) Şöyle dersin: **لَيْسَ لَهُ مُسْكَةٌ** Onun aklı yoktur. (Msb.) ― -b2- **لَيْسَ بِهِ مُسْكَةٌ** Onun kuvveti yoktur. (Msb.)

**مُسْكَانٌ**
**مُسْكَانٌ** ذ : bkz. madde **سكن**.

**مِسَاكٌ**
**مِسَاكٌ** ذ yahut **مَسَاكٌ** Bir tür iğneler: bkz. **مِدَادٌ**.

**مَسِيكٌ**
**مَسِيكٌ** ذ : bkz. **مُسْكَةٌ**.

**مَسَّاكاتٌ**
**مَسَّاكاتٌ** ذ [CK’de, madde **روض**’da, **مُسّاكات** yazılmıştır,] Yağmur suyunun aktığı ve onu tutan, arazide yahut yerde bulunan yerler. (TA.) Bkz. **ضَابِطَةٌ**.

**مُمْسَكٌ**
**مُمْسَكٌ** ذ , bir at hakkında: aynı tarafta hem ön hem arka bacağı beyaz olan: bkz. **مُحَجَّلٌ**.

**مُتَمَاسِكٌ**
**مُتَمَاسِكٌ** ذ Uzuvlarda, (TA, madde **بدن**’de,) yahut ette sıkı/derli toplu. (TA, bu maddede.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَسَكَ
مَسَكَ I ,  U ( n. ac. مَسْك 1 ),
a.  [ Bi ], Held, seized, grasped, gripped, clutched.

b.  [ acc. &  Bi ], Put, laid upon ( hand ).

c.  ( n. ac. مَسَاْكَة 22t ), Held much water ( skin ).

مَسِكَ
مَسِكَ A ( n. ac. مَسَك 4 ),
a.  Refrained, contained himself.

مَسُكَ
مَسُكَ U ( n. ac. مَسَاْكَة 22t ),
a.  Was grasping.

مَسَّكَ
مَسَّكَ II ,
a.  see I (a) .

b.  Gave a pledge, guarantee to.

c.  Perfumed with musk.

أَمْسَكَ
أَمْسَكَ IV ,
a.  see I (a) , ( b ).

c.  Restrained, prevented.

d.  [ acc. or Bi ], Held, contained; retained.

e.  [ 'An ], Abstained from, forbore.

f.  [ Bi ], Kept, observed ( compact ).

تَمَسَّكَ
تَمَسَّكَ V
a.  [ acc. or Bi ],  see I (a) .

تَمَاْسَكَ
تَمَاْسَكَ VI ,
a.  see I (a) & ( مَسِكَ ).

c.  Cohered.

d.  Took prisoner; apprehended.

اِسْتَمْسَكَ
اِسْتَمْسَكَ X ,
a.  see I (a) , ( مَسِكَ ) & IV ( e ).

مَسْك
مَسْك 1 , ( pl. مُسُوْك 27 ),
a.  Grasp, clutch, grip.

b.  Skin, hide.

مَسْكَة
مَسْكَة 1t ,
a.  Piece of skin.

مِسْك
مِسْك 2 ,  P. ,
a.  Musk.

مِسْكَة
مِسْكَة 2t , ( pl. مِسَك 7 ),
a.  Piece of musk.

مُسْكَة
مُسْكَة 3t , ( pl. مُسَك 9 ),
a.  Handle, haft.

b.  Well; shaft.

c.  Niggardliness, miserliness.

d.  Food.

e.  Intelligence.

f.  Strength.

g.  Good.

مَسَكَة
مَسَكَة 4t , ( pl. مَسَك 4 ),
a.  Bracelet of horn or ivory.

b.  Dyke.

c.  Caul.

d.  see 3t (b) , ( f ).

مَسِكَة
مَسِكَة 5t ,
a.  Hard soil.

مُسَكَة
مُسَكَة 9t , ( pl. مُسَك 9 ),
a.  see 10 (a) .

b.  Tenacious, firmhanded.

مُسُك
مُسُك 10 ,
a.  Grasping, miserly; skin-flint, grasp-all.

b.  Perfume of musk.

مُسُكَة
مُسُكَة 10t ,
a.  see 3t (c) .

مَاْسِك
مَاْسِك 21 ,
a.  Seizing &c.

مَاْسِكَة
مَاْسِكَة 21t ,
a.  fem. of مَاْسِك 21 .

b.  see 4t (c) .

مَسَاْك
مَسَاْك 22 ,
a.  see 3t (c) &  4t ( b ).

مَسَاْكَة
مَسَاْكَة 22t ,
a.  see 3t (c) .

مِسَاْك
مِسَاْك 23 ,
a.  see 4t (b) &  3t ( c ).

مِسَاْكَة
مِسَاْكَة 23t ,
a.  see 3t (c) .

مَسِيْك
مَسِيْك 25 ,
a.  see 3t (e) , ( f ),  مَسَكَة 4t ( b ) &  مُسُك 10 ( a ).

مَسِيْكَة
مَسِيْكَة 25t ,
a.  Hard, stony ( ground ).

مَسَّاْك
مَسَّاْك 28 ,
a.  see 10 (a) .

مِسِّيْك
مِسِّيْك 30 ,
a.  see 10 (a) .

b.  Capacious ( waterskin ).

مُسْكَاْن
مُسْكَاْن 35 ,
a.  Pledge, guarantee.  N. P II, Perfumed with musk.  N. Ac IV, Avarice, miserliness.

b.  Abstinence; continence.

تَمَسَّكَ
N. Ac. تَمَسَّكَ V ,
a.  Note of hand, schedule, bond.

مِسْكِيْن
مِسْكِيْن
a.  see under سَكَنَ .

مُسَّاكَات
مُسَّاكَات
a.  Reservoirs.

مُمْسَكَة
مُمْسَكَة
a.  White, white-spotted ( hoof ).

غَزَال المِسْك
غَزَال المِسْك
a.  Musk, musk-deer.

مَا فِيْهِ مُسْكَة
مَا فِيْهِ مُسْكَة
a.  There is no good in him.

##### Türkçe

مَسَكَ
مَسَكَ I , U ( mastar-ı aksiyon: **مَسْك** 1 ),
a. [ Bi ], tuttu, yakaladı, kavradı, sıktı, pençeledi.

b. [ mef‘ûl (acc.) & Bi ], (eli) üzerine koydu, (eli) üzerine yerleştirdi.

c. ( mastar-ı aksiyon: **مَسَاْكَة** 22t ), (tulum) çok su tuttu.

مَسِكَ
مَسِكَ A ( mastar-ı aksiyon: **مَسَك** 4 ),
a. kendini tuttu, kendini dizginledi.

مَسُكَ
مَسُكَ U ( mastar-ı aksiyon: **مَسَاْكَة** 22t ),
a. kavrayıcı oldu.

مَسَّكَ
مَسَّكَ II ,
a. I (a)’ya bak.

b. -e rehin/teminat verdi.

c. misk ile kokulandırdı.

أَمْسَكَ
أَمْسَكَ IV ,
a. I (a), (b)’ye bak.

c. alıkoydu, engelledi.

d. [ mef‘ûl (acc.) veya Bi ], tuttu, içerdi; alıkoydu.

e. [ 'An ], -den çekindi, -den geri durdu.

f. [ Bi ], (ahdi) muhafaza etti, (ahde) riayet etti.

تَمَسَّكَ
تَمَسَّكَ V
a. [ mef‘ûl (acc.) veya Bi ], I (a)’ya bak.

تَمَاْسَكَ
تَمَاْسَكَ VI ,
a. I (a) ve (**مَسِكَ**)’e bak.

c. birbirine yapıştı, kaynaştı.

d. esir aldı; yakaladı.

اِسْتَمْسَكَ
اِسْتَمْسَكَ X ,
a. I (a), (**مَسِكَ**) ve IV (e)’ye bak.

مَسْك
**مَسْك** 1 , ( çoğulu: **مُسُوْك** 27 ),
a. kavrayış, tutuş, sıkış.

b. deri, post.

مَسْكَة
**مَسْكَة** 1t ,
a. deri parçası.

مِسْك
**مِسْك** 2 , P. ,
a. misk.

مِسْكَة
**مِسْكَة** 2t , ( çoğulu: **مِسَك** 7 ),
a. misk parçası.

مُسْكَة
**مُسْكَة** 3t , ( çoğulu: **مُسَك** 9 ),
a. sap, kabza.

b. kuyu; kuyu şaftı.

c. cimrilik, pintilik.

d. yiyecek.

e. zekâ.

f. kuvvet.

g. hayır.

مَسَكَة
**مَسَكَة** 4t , ( çoğulu: **مَسَك** 4 ),
a. boynuzdan veya fildişinden bilezik.

b. set.

c. (doğum zarı) amniyon zarı.

d. 3t (b) ve (f)’ye bak.

مَسِكَة
**مَسِكَة** 5t ,
a. sert toprak.

مُسَكَة
**مُسَكَة** 9t , ( çoğulu: **مُسَك** 9 ),
a. 10 (a)’ya bak.

b. inatçı, sıkı tutan.

مُسُك
**مُسُك** 10 ,
a. kavrayıcı, cimri; deriyi sıkan, her şeyi kapan.

b. misk kokusu.

مُسُكَة
**مُسُكَة** 10t ,
a. 3t (c)’ye bak.

مَاْسِك
**مَاْسِك** 21 ,
a. yakalayan vb.

مَاْسِكَة
**مَاْسِكَة** 21t ,
a. **مَاْسِك** 21’in müennesi.

b. 4t (c)’ye bak.

مَسَاْك
**مَسَاْك** 22 ,
a. 3t (c) ve 4t (b)’ye bak.

مَسَاْكَة
**مَسَاْكَة** 22t ,
a. 3t (c)’ye bak.

مِسَاْك
**مِسَاْك** 23 ,
a. 4t (b) ve 3t (c)’ye bak.

مِسَاْكَة
**مِسَاْكَة** 23t ,
a. 3t (c)’ye bak.

مَسِيْك
**مَسِيْك** 25 ,
a. 3t (e), (f), **مَسَكَة** 4t (b) ve **مُسُك** 10 (a)’ya bak.

مَسِيْكَة
**مَسِيْكَة** 25t ,
a. sert, taşlı (yer).

مَسَّاْك
**مَسَّاْك** 28 ,
a. 10 (a)’ya bak.

مِسِّيْك
**مِسِّيْك** 30 ,
a. 10 (a)’ya bak.

b. geniş hacimli (su tulumu).

مُسْكَاْن
**مُسْكَاْن** 35 ,
a. rehin, teminat. İsim (N.) P II: misk ile kokulandırılmış. İsim (N.) Ac IV: cimrilik, pintilik.

b. perhiz; iffet.

تَمَسَّكَ
İsim (N.) Ac.: **تَمَسَّكَ** V ,
a. el senedi, çizelge, senet.

مِسْكِيْن
**مِسْكِيْن**
a. **سَكَنَ** maddesi altında bak.

مُسَّاكَات
**مُسَّاكَات**
a. su hazneleri.

مُمْسَكَة
**مُمْسَكَة**
a. beyaz, beyaz benekli (tırnak).

غَزَال المِسْك
**غَزَال المِسْك**
a. misk, misk geyiği.

مَا فِيْهِ مُسْكَة
**مَا فِيْهِ مُسْكَة**
a. onda hayır yoktur.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%83/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

مسك
مَسَكَ - يَمْسُكُ - مِسْك - أَمْسَكَ - يُمْسِكُ - مُمْسِك - تَمَسَّكَ - يَتَمَسَّكُ، يَمَسَّكُ - اسْتَمْسَكَ - يَسْتَمْسِكُ
مَسَكَ - يَمْسُك + كائن + في مكان: يثبت ويبقى على حاله ومكانه وموقفه نسبة لكائن آخر: يحافظ ويبقى أثناء تحركه أو ثباته، على موقع وبعد ثابت من جسم آخر متحرك أو ثابت: يحفظ المسافة بين متحرك وبين مرجع للمقارنة بمقدار ثابت
مِسْك: اسم فعل من " مَسَكَ - يَمْسُكُ " اسم آلة منه: ما " يَمْسُك " به الشيءُ، فلا يتغير موقعه وأبعاده نسبة لكائن آخر
أَمْسَكَ - يُمْسِكُ + كائن + شيئاً أو أمراً: ضد " سرَّح ": على وزن " أَفْعَلَ " من " مَسَكَ - يَمْسُكُ ": جعله " يَمْسُك ": جعله يبقى ويحافظ ويظل على حاله وموقعه نسبة لآخر:  أثر على تحرك جسم متحرك وجعله ثابت الموقع نسبة لجسم آخر يعتبر مرجعاً  للمقارنة
﴿ألم يروا إلى الطير مسخرات في جو السماء ما يمسكهن إلا الله﴾: يحفظهن ويبقيهن في موقع وبعد ثابت عن الأرض كأنهن معلقات في جو السماء
﴿ويمسك السماء أن تقع على الأرض إلا بإذنه﴾
أَمْسَكَ - يُمْسِكُ + كائن + شيئاً أو أمراً + بـِ شيء أو أمر: أبقاه وحفظه، وهو يراعي ويرتبط بالشيء أو الأمر
﴿فإذا بلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو فارقوهن بمعروف﴾: أبقوهن وحافظوا عليهن في موقعهن السابق وهو الزوجية وأنتم مراعين وملتزمين بالعرف الشائع
﴿يتوارى من القوم من سوء ما بشر به أيمسكه على هون أم يدسه في التراب﴾: أيبقيه ويحافظ على وضعه حياً
﴿الله يتوفى الأنفس حين موتها والتي لم تمت في منامها فيمسك التي قضى عليها الموت ويرسل الأخرى إلى أجل مسمى﴾: فيبقي ويحافظ على التي قضى عليه الموت متوفاة، ويرسل الأخرى
مُمْسِك: اسم فاعل صفة مشبهة من فعل " أَمْسَكَ - يُمْسِكُ "
تَمَسَّكَ - يَتَمَسَّكُ: على وزن " تفعَّل " : من " " مَسَكَ - يَمْسُكُ ": يجهد أن "يَمْسُكَ" بإرادة ذاتية على وجه الشدة: يجهد أن يجعل نفسه تمسك إلى أمر أو شيء بشدة: أن يبقي نفسه مرتبطة ومحافظة على موقف وموقع وصلة وارتباط ثابت تجاه الشيء أو الأمر
يَمَسَّكُ : صيغة التخفيف من " يَتَمَسَّكُ "
اسْتَمْسَك - يَسْتَمْسِكُ: على وزن " استفعل " من " مَسَكَ - يَمْسُكُ ": طلب وسعى أن  " يَمْسُك ": عمل بإرادة ذاتية على أن يظل على حاله وموقفه نسبة لكائن أو أمر آخر
﴿فاستمسك بالذي أوحي إليك﴾: اسع أن تبقى ملتزما ومحافظاً على وضعك وارتباطك بالذي أوحينا إليك
﴿ومن يسلم وجهه إلى الله وهو محسن فقد استمسك بالعروة الوثقى﴾:
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الاستقرار في موقع والثبات فيه، وذلك بعد الانتهاء من الانتقال من الحركة إلى السكون "، وهي:
مَكَنَ - يَمْكُنُ، رَبَصَ - يَرْبِصُ، ثَبَتَ - يَثْبُتُ، قَعَدَ - يَقْعُدُ، مَسَكَ - يَمْسُكُ، وَقَرَ - يَقِرُ

1 - أمسك ( حركة الأجسام )
تحرك الطير : نسبة للأرض  	﴿ألم يروا إلى الطير مسخرات في جو السماء ما يمسكهن إلا الله إن في ذلك لآيات لقوم يؤمنون (79)﴾ النحل ﴿أولم يروا إلى الطير فوقهم صافات ويقبضن ما يمسكهن إلا الرحمان إنه بكل شيء بصير(19)﴾ الملك
تحرك السماء نسبة للأرض	﴿ألم ترى أن الله سخر لكم ما في الأرض والفلك تجري في البحر بأمره ويمسك السماء أن تقع على الأرض إلا بإذنه إن الله بالناس لرءوف رحيم(65)﴾ الحج ﴿إن الله يمسك السماوات والأرض أن تزولا ولئن زالتا إن أمسكهما من أحد من بعده إنه كان حليما غفورا(41)﴾ فاطر
2 - أمسك ( حركة الأموال)
الرزق - الرحمة﴿قل لو أنتم تملكون خزائن رحمة ربي إذا لأمسكتم خشية الإنفاق وكان الإنسان قتورا(100)﴾ الإسراء ﴿هذا عطاؤنا فامنن أو أمسك بغير حساب(39)﴾ ص
 	﴿أمن هذا الذي يرزقكم إن أمسك رزقه بل لجوا في عتو ونفور(21)﴾ الملك ﴿ما يفتح الله للناس من رحمة فلا ممسك لها وما يمسك فلا مرسل له من بعده وهو العزيز الحكيم(2)﴾ فاطر
ممسك
الرحمة﴿ولئن سألتهم من خلق السماوات والأرض ليقولن الله قل أفرأيتم ما تدعون من دون الله إن أرادني الله بضر هل هن كاشفات ضره أو أرادني برحمة هل هن ممسكات رحمته قل حسبي الله عليه يتوكل المتوكلون(38)﴾ الزمر ﴿ما يفتح الله للناس من رحمة فلا ممسك لها وما يمسك فلا مرسل له من بعده وهو العزيز الحكيم(2)﴾ فاطر
3 - أمسك ( الحركة الاجتماعية)
إمساك النساء ( عدم إنهاء تطليقهن)﴿فإذا بلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو فارقوهن بمعروف وأشهدوا ذوى عدل منكم وأقيموا الشهادة لله ذلكم يوعظ به من كان يؤمن بالله واليوم الآخر ومن يتق الله يجعل له مخرجا(2)﴾ الطلاق ﴿وإذا طلقتم النساء فبلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو سرحوهن بمعروف ولا تمسكوهن ضرارا لتعتدوا ومن يفعل ذلك فقد ظلم نفسه ولا تتخذوا آيات الله هزوا واذكروا نعمة الله عليكم وما أنزل عليكم من الكتاب والحكمة يعظكم به واتقوا الله واعلموا أن الله بكل شيء عليم(231)﴾ البقرة
 	﴿الطلاق مرتان فإمساك بمعروف أو تسريح بإحسان ولا يحل لكم أن تأخذوا مما آتيتموهن شيئا إلا أن يخافا ألا يقيما حدود الله فإن خفتم ألا يقيما حدود الله فلا جناح عليهما فيما افتدت به تلك حدود الله فلا تعتدوها ومن يتعد حدود الله فأولئك هم الظالمون(229)﴾ البقرة
 	﴿وإذا طلقتم النساء فبلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو سرحوهن بمعروف ولا تمسكوهن ضرارا لتعتدوا ومن يفعل ذلك فقد ظلم نفسه ولا تتخذوا آيات الله هزوا واذكروا نعمة الله عليكم وما أنزل عليكم من الكتاب والحكمة يعظكم به واتقوا الله واعلموا أن الله بكل شيء عليم(231)﴾ البقرة ﴿ياأيها الذين آمنوا إذا جاءكم المؤمنات مهاجرات فامتحنوهن الله أعلم بإيمانهن فإن علمتموهن مؤمنات فلا ترجعوهن إلى الكفار لا هن حل لهم ولا هم يحلون لهن وآتوهم ما أنفقوا ولا جناح عليكم أن تنكحوهن إذا آتيتموهن أجورهن ولا تمسكوا بعصم الكوافر واسألوا ما أنفقتم وليسألوا ما أنفقوا ذلكم حكم الله يحكم بينكم والله عليم حكيم(10)﴾ الممتحنة
 	﴿وإذ تقول للذي أنعم الله عليه وأنعمت عليه أمسك عليك زوجك واتق الله وتخفي في نفسك ما الله مبديه وتخشى الناس والله أحق أن تخشاه فلما قضى زيد منها وطرا زوجناكها لكي لا يكون على المؤمنين حرج في أزواج أدعيائهم إذا قضوا منهن وطرا وكان أمر الله مفعولا(37)﴾ الأحزاب
الحركة خارج السكن	﴿واللاتي يأتين الفاحشة من نسائكم فاستشهدوا عليهن أربعة منكم فإن شهدوا فأمسكوهن في البيوت حتى يتوفاهن الموت أو يجعل الله لهن سبيلا(15)﴾ النساء
حركة المولود	﴿يتوارى من القوم من سوء ما بشر به أيمسكه على هون أم يدسه في التراب ألا ساء ما يحكمون(59)﴾ النحل
حركة الروح أو النفس بعد الموت	﴿الله يتوفى الأنفس حين موتها والتي لم تمت في منامها فيمسك التي قضى عليها الموت ويرسل الأخرى إلى أجل مسمى إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون(42)﴾ الزمر
حركة الطرائد	﴿يسألونك ماذا أحل لهم قل أحل لكم الطيبات وما علمتم من الجوارح مكلبين تعلمونهن مما علمكم الله فكلوا مما أمسكن عليكم واذكروا اسم الله عليه واتقوا الله إن الله سريع الحساب(4)﴾ المائدة
استمسك - يمسكون
 ﴿فاستمسك بالذي أوحي إليك إنك على صراط مستقيم(43)﴾ الزخرف ﴿والذين يمسكون بالكتاب وأقاموا الصلاة إنا لا نضيع أجر المصلحين(170)﴾ الأعراف
 	﴿لا إكراه في الدين قد تبين الرشد من الغي فمن يكفر بالطاغوت ويؤمن بالله فقد استمسك بالعروة الوثقى لا انفصام لها والله سميع عليم(256)﴾ البقرة ﴿ومن يسلم وجهه إلى الله وهو محسن فقد استمسك بالعروة الوثقى وإلى الله عاقبة الأمور(22)﴾ لقمان

 ﴿أم آتيناهم كتابا من قبله فهم به مستمسكون(21)﴾ الزخرف

 ﴿خِتَامُهُ مِسْكٌ وَفِي ذَلِكَ فَلْيَتَنَافَسْ الْمُتَنَافِسُونَ(26)﴾ المطففين
مختار الصحاح
● [مسك] م س ك: أَمْسَكَ بالشيء و تَمَسَّكَ به و اسْتَمْسَكَ به و امْتَسَكَ به كله بمعنى اعتصم به وكذا مَسَّكَ به تَمْسِيكاً وقُرئ ﴿ولا تُمسكوا بعِصَم الكوافر﴾ و أَمْسَكَ عن الكلام سكت وما تَمَاسَكَ أن قال ذلك أي ما تمالك و الإمْسَاكُ البُخْلُ ويقال فيه مُسْكَةً من خير بالضم أي بقية و المِسْكُ من الطيب فارسي معرب وكانت العرب تُسميه المَشْموم
الراغب
مسك
- إمساك الشيء: التعلق به وحفظه. قال تعالى: }فإمساك بمعروف أو تسريح بإحسان﴿[البقرة/229]، وقال:﴾ويمسك السماء أن تقع على الأرض﴿[الحج/65]، أي: يحفظها، واستمسكت بالشيء: إذا تحريت الإمساك. قال تعالى:﴾فاستمسك بالذي أوحي إليك﴿[الزخرف/43]، وقال:﴾أم آتيناهم كتابا من قبله فهم به مستمسكون﴿[الزخرف/21]، ويقال: تمسكت به ومسكت به، قال تعالى:﴾ولا تمسكوا بعصم الكوافر﴿[الممتحنة/10]. يقال: أمسكت عنه كذا، أي: منعته. قال:﴾هن ممسكات رحمته{ [الزمر/38]، وكني عن البخل بالإمساك. والمسكة منن الطعام والشراب: ما يمسك الرمق، والمسك: الذبل المشدود على المعصم، والمسك: الجلد الممسك للبدن.
ملخص اللسان:
1.    المَسْكُ، بالفتح وسكون السين: الجلد، وخَصَّ بعضهم به جلد السَّخْلة، قال: ثم كثر حتى صار كل جلد مَسْكاً، والجمع مُسُكٌ ومُسُوك؛مَسْكُ كَبْشٍ أي جلده ، مُسُوك خيولنا
2.     والمَسَكُ: الأَسْوِرَة والخلاخيل من الذَّبْلِ والقرون والعاج، واحدته مَسَكة.
3.     المِسْكُ معروف إلا أَنه ليس بعربي محض. ابن سيده: والمِسْكُ ضرب من الطيب مذكر ، ريح المسك ، تَمَسَّكي تَطَيَّبي من المِسْك
4.     والذي يُمَسِّكون بالكتاب، أي يؤْمنون به ويحكمون بما فيه. أَمْسَكْت بالشيء وتَمَسَّكتُ به  واسْتَمْسَكت به وامْتَسَكْتُ كُلُّه بمعنى اعتصمت ، فقد اسْتمسكَ بالعُرْوَة الوُثْقى
5.     وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أنه قال: لا يُمْسِكَنَّ الناسُ عليَّ بشيءِ فإني لا أُحِلُّ إلا ما أَحَلَّ الله ولا أُحرِّم إلاّ ما حَرَّم الله
6.     وأَمْسَكْتُ عن الكلام أي سكت، وتقول: أَمْسَك يُمْسِكُ إمْساكاً
7.     وما تَماسَكَ أن قال ذلك أي ما تمالك
8.     ورجل ذو مُسْكةٍ ومُسْكٍ أي رأْي وعقل يرجع إليه
9.     وأَمْسَكَ الشيءَ: حبسه. ومَسَكَ بالشيءِ وأَمْسَكَ به وتَمَسَّكَ وتَماسك واسْتمسك ومَسَّك، كُلُّه: احْتَبَس.
10.                       والمَسَكُ والمَسَاكُ: الموضع الذي يُمْسِك الماءَ؛الأرض مَسَكٌ وطرائق: فَمَسَكة كَذَّانَةٌ ومَسَكة مُشاشَة ومَسَكة حجارة ومَسَكة لينة، وإنما الأرض طرائق فكل طريقة مَسَكة، والعرب تقول للتَّناهي التي تُمْسِك ماء السماء مَساك ومَساكة ومَساكاتٌ
11.                        ورجل مَسِيكٌ ومُسَكَةٌ أي بخيل. والمِسِّيك: البخيل، وكذلك المُسُك
12.                       المَسَكُ  الواحد مَسَكة وهو أن تَحْفِر البئر فتبلغ مَسَكةً صُلْبةً
لسان العرب
● - مسك: المَسْكُ، بالفتح وسكون السين: الجلد، وخَصَّ بعضهم به جلد    السَّخْلة، قال: ثم كثر حتى صار كل جلد مَسْكاً، والجمع مُسُكٌ ومُسُوك؛ قال    سلامة بن جَنْدل:    فاقْنَيْ لعلَّكِ أن تَحْظَيْ وتَحْتَبِلي    في سَحْبَلٍ، من مُسُوك الضأْن، مَنْجُوب    ومنه قولهم: أنا في مَسْكِك إن لم أفعل كذا وكذا. وفي حديث خيبر: أَين    مَسْكُ حُيَيِّ بن أَخْطَب كان فيه ذخيرة من صامِتٍ وحُليّ قُوِّمت بعشرة    آلاف دينار، كانت أَوَّلاً في مَسْك جَمَل ثم مَسْك ثور ثم مَسْك جَمَل.    وفي حديث علي، رضي الله عنه: ما كان على فِراشي إلاّ مَسْكُ كَبْشٍ أي    جلده. ابن الأعرابي: والعرب تقول نحن في مُسُوك الثعالب إذا كانوا خائفين؛    وأنشد المُفَضَّل:    فيوماً تَرانا في مُسُوك جِيادنا    ويوماً تَرانا في مُسُوك الثعالِبِ    قال: في مسوك جيادنا معناه أنَّا أُسِرْنا فكُتِّفْنا في قُدودٍ من    مُسُوك خيولنا المذبوحة، وقيل في مُسُوك أي على مسوك جيادنا أي ترانا فرساناً    نُغِير على أَعدائنا ثم يوماً ترانا خائفين. وفي المثل: لا يَعْجِزُ    مَسْكُ السَّوْءِ عن عَرْفِ السَّوْءِ أي لا يَعْدَم رائحة خبيثة؛ يضرب    للرجل اللئيم يكتم لؤمه جُهْدَه فيظهر في أفعاله. والمَسَكُ: الذَّبْلُ.    والمَسَكُ: الأَسْوِرَة والخلاخيل من الذَّبْلِ والقرون والعاج، واحدته    مَسَكة. الجوهري: المَسَك، بالتحريك، أَسْوِرة من ذَبْلٍ أو عاج؛ قال    جرير:تَرَى العَبَسَ الحَوْليَّ جَوْباً بكُوعِها    لها مسَكاً، من غير عاجٍ ولا ذَبْلِ    وفي حديث أبي عمرو النَّخَعيّ: رأَيت النعمان بن المنذر وعليه قُرْطان    ودُمْلُجانِ ومَسَكتَان، وحديث عائشة، رضي الله عنها: شيء ذَفِيفٌ    يُرْبَطُ به المَسَكُ. وفي حديث بدر: قال ابن عوف ومعه أُمية بن خلف: فأحاط بنا    الأنصار حتى جعلونا في مثل المَسَكَةِ أي جعلونا في حَلْقةٍ كالسِّوارِ    وأحدقوا بنا؛ واستعاره أَبو وَجْزَة فجعل ما تُدخِلُ فيه الأُتُنُ    أَرجلَها من الماء مَسَكاً فقال:    حتى سَلَكْنَ الشَّوى منهنَّ في مَسَكٍ،    من نَسْلِ جدَّابةِ الآفاقِ مِهْداجِ    التهذيب: المَسَكُ الذَّبْلُ من العاج كهيئة السِّوار تجعله المرأَة في    يديها فذلك المَسَكُ، والذَّبْلُ القُرون، فإن كان من عاج فهو مَسَك وعاج    ووَقْفٌ، وإذا كان من ذَبْلٍ فهو مَسَكٌ لا غير. وقال أَبو عمرو    المَسَكُ مثل الأَسْوِرة من قُرون أو عاج؛ قال جرير:    ترى العبس الحوليّ جوناً بكوعها    لها مسكاً، من غير عاج ولا ذبل    وفي الحديث: أنه رأى على عائشة، رضي الله عنها، مَسَكَتَيْن من فضة،    المَسَكةُ، بالتحريك: الوسار من الذَّبْلِ، وهي قُرون الأَوْعال، وقيل: جلود    دابة بحرية، والجمع مَسَكٌ. الليث: المِسْكُ معروف إلا أَنه ليس بعربي    محض.    ابن سيده: والمِسْكُ ضرب من الطيب مذكر وقد أَنثه بعضهم على أنه جمع،    واحدته مِسْكة. ابن الأعرابي: وأصله مِسَكٌ محرّكة؛ قال الجوهري: وأما قول    جِرانِ العَوْدِ:    لقد عاجَلَتْني بالسِّبابِ وثوبُها    جديدٌ، ومن أَرْدانها المِسْكُ تَنْفَحُ    فإنما أَنثه لأنه ذهب به إلى ريح المسك. وثوب مُمَسَّك: مصبوغ به؛ وقول    رؤبة:    إن تُشْفَ نَفْسي من ذُباباتِ الحَسَكْ،    أَحْرِ بها أَطْيَبَ من ريحِ المِسِكْ    فإنه على إرادة الوقف كما قال:    شُرْبَ النبيذ واعْتِقالاً بالرِّجِلْ    ورواه الأصمعي:    أَحْرِ بها أَطيب من ريح المِسَك    وقال: هو جمع مِسْكة. ودواء مُمَسَّك: فيه مِسك. أَبو العباس في حديث    النبي، صلى الله عليه وسلم، في الحيض: خُذِي فِرْصةً فَتَمَسَّكي بها، وفي    رواية: خذي فَرِصَة مُمَسّكة فَتَطَيَّبي بها؛ الفِرصَةُ: القِطْعة يريد    قطعة من المسك، وفي رواية أُخرى: خذي فِرْصَةً من مِسْكٍ فتطيبي بها، قال    بعضهم: تَمَسَّكي تَطَيَّبي من المِسْك، وقالت طائفة: هو من التَّمَسُّك    باليد، وقيل: مُمَسَّكة أي مُتَحَمَّلة يعني تحتملينها معك، وأَصل    الفِرْصة في الأصل القطعة من الصوف والقطن ونحو ذلك؛ قال الزمخشري:    المُمَسَّكة الخَلَقُ التي اُمْسِكَتْ كثيراً، قال: كأنه أراد أن لا يستعمل الجديد    من القطن والصوف للارْتِفاق به في الغزل وغيره، ولأن الخَلَقَ أصلح لذلك    وأَوفق؛ قال ابن الأثير: وهذه الأقوال أكثرها مُتَكَلَّفَة والذي عليه    الفقهاء أنا الحائض عند الاغتسال من الحيض يستحب لها أن تأْخذ شيئاً يسيراً    من المِسْك تتطيب به أو فِرصةً مطيَّبة من المسك. وقال الجوهري: المِسْك    من الطيب فارسي معرب، قال: وكانت العرب تسميه المَشْمُومَ. ومِسْكُ    البَرِّ: نبت أطيب من الخُزامى ونباتها نبات القَفْعاء ولها زَهْرة مثل زهرة    المَرْوِ؛ حكاه أَبو حنيفة؛ وقال مرة: هو نبات مثل العُسْلُج سواء. ومَسَكَ بالشيءِ وأَمْسَكَ به وتَمَسَّكَ وتَماسك واسْتمسك ومَسَّك، كُلُّه:    احْتَبَس. وفي التنزيل: والذي يُمَسِّكون بالكتاب؛ قال خالد بن زهير:    فكُنْ مَعْقِلاً في قَوْمِكَ، ابنَ خُوَيْلدٍ،    ومَسِّكْ بأَسْبابٍ أَضاعَ رُعاتُها    التهذيب في قوله تعالى: والذين يُمْسِكُون بالكتاب؛ بسكون وسائر القراء    يُمَسِّكون بالتشديد، وأَما قوله تعالى: ولا تُمَسِّكوا بعِصَم الكوافر،    فإن أَبا عمرو وابن عامر ويعقوب الحَضْرَمِيَّ قرؤُوا ولا تُمَسِّكوا،    بتشديدها وخففها الباقون، ومعنى قوله تعالى: والذي يُمَسِّكون بالكتاب، أي    يؤْمنون به ويحكمون بما فيه. الجوهري: أَمْسَكْت بالشيء وتَمَسَّكتُ به    واسْتَمْسَكت به وامْتَسَكْتُ كُلُّه بمعنى اعتصمت، وكذلك مَسَّكت به    تَمْسِيكاً، وقرئَ ولا تُمَسِّكوا بعِصَمِ الكَوافرِ. وفي التنزيل: فقد    اسْتمسكَ بالعُرْوَة الوُثْقى؛ وقال زهير:    بأَيِّ حَبْلِ جِوارٍ كُنْتُ أَمْتَسِكُ    ولي فيه مُسْكة أي ما أَتَمَسَّكُ به. والتَّمَسُّك: اسْتِمْساكك    بالشيء، وتقول أَيضاً: امْتَسَكْت به؛ قال العباس:    صَبَحْتُ بها القومَ حتى امْتَسكْـ    تُ بالأرْضِ، أَعْدِلُها أَن تَمِيلا    وروي عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أنه قال: لا يُمْسِكَنَّ الناسُ    عليَّ بشيءِ فإني لا أُحِلُّ إلا ما أَحَلَّ الله ولا أُحرِّم إلاّ ما    حَرَّم الله؛ قال الشافعي: معناه إن صحَّ أنَّ الله تعالى أَحل للنبي، صلى    الله عليه وسلم، أَشياء حَظَرَها على غيره من عدد النساء والموهوبة وغير    ذلك، وفرض عليه أَشياء خففها عن غيره فقال: لا يُمْسِكَنَّ الناسُ عليَّ    بشيء، يعني بما خصِّصْتُ به دونهم فإن نكاحي أَكثر من أَربع لا يحل لهم أَن    يبلغوه لأنه انتهى بهم إلى أَربع، ولا يجب عليهم ما وجب عليَّ من تخيير    نسائهم لأنه ليس بفرض عليهم. وأَمْسَكْتُ عن الكلام أي سكت. وما تَماسَكَ    أن قال ذلك أي ما تمالك. وفي الحديث: من مَسَّك من هذا الفَيْءِ بشيءٍ أي    أَمسَك.    والمُسْكُ والمُسْكةُ: ما يُمْسِكُ الأبدانَ من الطعام والشراب، وقيل:    ما يتبلغ به منهما، وتقول: أَمْسَك يُمْسِكُ إمْساكاً. وفي حديث ابن أَبي    هالَة في صفة النبي، صلى الله عليه وسلم: بادنٌ مُتَماسك؛ أراد أَنه مع    بدانته مُتَماسك اللحم ليس بمسترخيه ولا مُنْفَضِجه أي أنه معتدل الخلق    كأَن أعضاءَه يُمْسِك بعضها بعضاً. ورجل ذو مُسْكةٍ ومُسْكٍ أي رأْي وعقل    يرجع إليه، وهو من ذلك. وفلان لا مِسُكة له أي لا عقل له. ويقال: ما بفلان    مُسْكة أي ما به قوَّة ولا عقل. ويقال: فيه مُسْكَةٌ من خير، بالضم، أي    بقية.    وأَمْسَكَ الشيءَ: حبسه. والمَسَكُ والمَسَاكُ: الموضع الذي يُمْسِك    الماءَ؛ عن ابن الأعرابي.    ورجل مَسِيكٌ ومُسَكَةٌ أي بخيل. والمِسِّيك: البخيل، وكذلك المُسُك،    بضم الميم والسين، وفي حديث هند بنت عُتْبة: أن أَبا سفيان رجل مَسِيكٌ أي    بخيل يُمْسِكُ ما في يديه لا يعطيه أَحداً وهو مثل البخيل وزناً ومعنى.    وقال أَبو موسى: إنه مِسِّيكٌ، بالكسر والتشديد، بوزن الخِمَّير    والسِّكِّير أي شديد الإمْساك لماله، وهو من أَبنية المبالغة، قال: وقيل المِسِّيك    البخيل إلاَّ أن المحفوظ الأول؛ ورجل مُسَكَةٌ، مثل هُمَزَة، أي بخيل؛    ويقال: هو الذي لا يَعْلَقُ بشيء فيتخلص منه ولا يُنازِله مُنازِلٌ    فيُفْلِتَ، والجمع مُسَكٌ، بضم الميم وفتح السين فيهما؛ قال ابن بري: التفسير    الثاني هو الصحيح، وهذا البناء أعني مُسَكة يختص بمن يكثر منه الشيء مثل    الضُّحكة والهُمَزَة. وفي حديث عثمان بن عفان، رضي الله عنه، حين قال له    ابن عُرَانَةَ: أَما هذا الحَيُّ من بَلْحرث بن كعب فَحَسَكٌ أَمْراسٌ،    ومُسَكٌ أَحْماس، تَتَلَظَّى المَنايا في رِماحِهِم؛ فوصفهم بالقوَّة    والمَنَعةِ وأَنهم لِمَنْ رامهم كالشوك الحادِّ الصُّلْب وهو الحَسَك، وإذا    نازَلوا أَحداً لم يُفْلِتْ منهم ولم يتخلص؛ وأما قول ابن حِلِّزة:    ولما أَن رأَيتُ سَراةَ قَوْمِي    مَسَاكَى، لا يَثُوبُ لهم زَعِيمُ    قال ابن سيده: يجوز أَن يكون مساكى في بيته اسماً لجمع مَسِيك، ويجوز أن    يتوهم في الواحد مَسْكان فيكون من باب سَكَارَى وحَيَارَى. وفيه    مُسْكةٌ ومُسُكةٌ؛ عن اللحياني، ومَسَاكٌ ومِساك ومَسَاكة وإمْساك: كل ذلك من    البخل والتَّمَسُّكِ بما لديه ضَنّاً به؛ قال ابن بري: المِسَاك الاسم من    الإمْساك؛ قال جرير:    عَمِرَتْ مُكَرَّمةَ المَساكِ وفارَقَتْ،    ما شَفَّها صَلَفٌ ولا إقْتارُ    والعرب تقول: فلان حَسَكة مَسَكة أي شجاع كأَنه حَسَكٌ في حَلْق عدوِّه.    ويقال: بيننا ماسِكة رحِم كقولك ماسَّة رحم وواشِجَة رحم.    وفرس مُمْسَك الأَيامِن مُطْلَقُ الأياسر: مُحَجَّلُ الرجل واليد من    الشِّقِّ الأيمن وهم يكرهونه، فإن كان مُحَجَّل الرجل واليد من الشِّقِّ    الأيسر قالوا: هو مُمْسَكُ الأياسر مُطْلَق الأيامن، وهم يستحبون ذلك. وكل    قائمة فيها بياض، فهي مُمْسَكة لأنها أُمسِكت بالبياض؛ وقوم يجعلون    الإمْسَاك أن لا يكون في القائمة بياض. التهذيب: والمُطْلَق كل قائمة ليس بها    وَضَحٌ، قال: وقوم يجعلون البياض إطلاقاً والذي لا بياض فيه إمساكاً؛    وأَنشد؛    وجانب أُطْلِقَ بالبَياضِ،    وجانب أُمْسك لا بَياض    وقال: وفيه من الاختلاف على القلب كما وصف في الإمْساك.    والمَسَكةُ والمَاسِكة: قِشْرة تكون على وجه الصبي أَو المُهْر، وقيل:    هي كالسَّلى يكونان فيها. وقال أَبو عبيدة: المَاسِكة الجلدة التي تكون    على رأْس الولد وعلى أطراف يديه، فإذا خرج الولد من الماسِكة والسَّلى فهو    بَقِير، وإذا خرج الولد بلا ماسِكة ولا سَلىً فهو السَّلِيل. وبلغ مَسَكة    البئر ومُسْكَتَها إذا حفر فبلغ مكاناً صُلْباً. ابن شميل: المَسَكُ    الواحد مَسَكة وهو أن تَحْفِر البئر فتبلغ مَسَكةً صُلْبةً وإن بِئارَ بني    فلان في مَسَك؛ قال الشاعر:    اللهُ أَرْواكَ وعَبْدُ الجَبَّارْ،    تَرَسُّمُ الشَّيخِ وضَرْبُ المِنْقارْ،    في مَسَكٍ لا مُجْبِلٍ ولا هارْ    الجوهري: المُسْكَةُ من البئر الصُّلْبةُ التي لا تحتاج إلى طَيّ.    ومَسَك بالنار. فَحَصَ لها في الأرض ثم غطاها بالرماد والبعر ودفنها.    أبو زيد: مَسَّكْتُ بالنار تَمْسِيكاً وثَقَّبْتُ بها تَثْقْيباً، وذلك إذا    فَحَصت لها في الأَرض ثم جعلت عليها بعراً أو خشباً أو دفنتها في    التراب.والمُسْكان: العُرْبانُ، ويجمع مَساكينَ، ويقال: أَعطه المُسْكان. وفي    الحديث: أنه نهى عن بيع المُسْكانِ؛ وهو بالضم بيع العُرْبانِ    والعَرَبُونِ، وهو أن يشتري السِّلعة ويدفع إلى صاحبها شيئاً على أنه إن أَمضى البيع    حُسب من الثمن وإن لم يمض كان لصاحب السلعة ولم يرتجعه المشتري، وقد ذكر    في موضعه. ابن شميل: الأرض مَسَكٌ وطرائق: فَمَسَكة كَذَّانَةٌ ومَسَكة    مُشاشَة ومَسَكة حجارة ومَسَكة لينة، وإنما الأرض طرائق فكل طريقة    مَسَكة، والعرب تقول للتَّناهي التي تُمْسِك ماء السماء مَساك ومَساكة    ومَساكاتٌ، كل ذلك مسموع منهم. وسقاءٌ مَسِيك: كثير الأخذ للماء. وقد مَسَك، بفتح    السين، مَساكة، رواه أَبو حنيفة. أبو زيد: المَسِيك من الأَساقي التي    تحبس الماء فلا يَنْضَحُ. وأرض مَسِيكة: لا تُنَشِّفُ الماءَ لصلابتها.    وأَرض مَساك أيضاً. ويقال للرجل يكون مع القوم يخوضون في الباطل: إن فيه    لَمُسْكةً عما هم فيه. وماسِكٌ: اسم. وفي الحديث ذكر مَسْك    (* قوله «ذكر مسك    إلخ» كذا بالأصل والنهاية، وفي ياقوت: ان الموضع الذي قتل به مصعب والذي    كانت به وقعة الحجاج مسكن بالنون آخره كمسجد وهو المناسب لقول الأصل    وكسر الكاف وليس فيه ولا في القاموس مسك؛) هو بفتح الميم وكسر الكاف صُقْع    بالعراق قتل فيه مُصْعَب ابن الزبير، وموضع بدُجَيْل الأهْواز حيث كانت    وقعة الحجاج وابن الأشعث.
مقاييس اللغة:
(مسك) الميم والسين والكاف أصلٌ واحد صحيح يدلُّ على حَبْس الشيء أو تحبُّسه. والبَخِيل مُمسِكٌ. والإمساك: البُخْل؛ وكذا المَسَاك والمِسَاك([4]) والمَسِيك([5]): البخيلُ أيضاً ورجل مُسَكةٌ، إذ كان لا يَعلَق بشيءٍ فيتخلَّص منه. والمَسَك: السِّوار من الذَّبْل: لاستمساكِهِ باليدِ، الواحدةُ مَسَكة. قال:
ترى العَبَسَ الحوليَّ جَوناً بكُوعِها *** لها مَسَكَاً من غير عاج ولا ذَبْلِ([6])
والمَسَكَة من البِئر: المكان الصُّلب الذي لا يحتاج إلى طَيّ. وهو القياس، لأنّه متماسك. والمَسْك: الإهاب، لأنَّه يُمسَك فيه الشَّيءُ إذا جُعِل سِقَاء.
ومما شذَّ عنه المِسْك من الطيب.
القاموس المحيط:
المَسْكُ الجِلْدُ، أو خاصٌّ بالسَّخْلَةِ، ج مُسوكٌ، وبهاءٍ القِطْعَةُ منه. وهُمْ في مُسوكِ الثَّعالِبِ، أي مَذْعورونَ، وبالتَّحْريكِ الذَّبْلُ والأَسْوِرَةُ والخَلاخيلُ مِنَ القُرونِ والعاجِ، الواحِدُ بهاءٍ وبالكَسر: طِيبٌ م، والقِطْعَةُ منه: مِسْكَةٌ، ج: كَعِنبٍ، مُقَوٍّ للقَلْبِ، مُشَجِّعٌ للسَوْداوِيِّينَ، نافِعٌ للخَفَقَانِ والرِياحِ الغَليظَةِ في الأمْعاءِ والسُّمومِ والسُّدَدِ، باهِيٌّ، وإذا طُلِيَ رَأسُ الإِحْلِيلِ بِمَدوفِهِ بدُهْنِ خَيْرِيٍّ كانَ غَريباً، ودَواءٌ مُمَسَّكٌ: خُلِطَ به. ومَسَّكَهُ تَمْسيكاً: طَيَّبَهُ به. وأعْطَاهُ مُسْكاناً، بالضمِ: للعَرَبونِ. ومِسْكُ البَرِّ، ومِسْكُ الجِنِّ: نَباتانِ. ومَسَكَ به، وأمْسَكَ وتَمَاسَكَ وتَمَسَّكَ واسْتَمْسَكَ ومَسَّكَ: احْتَبَسَ، واعْتَصَمَ به. والمُسْكَةُ، بالضم: ما يُتَمَسَّكُ به، وما يُمْسِكُ الأَبْدَانَ مِنَ الغِذاءِ والشَّرابِ، أو ما يُتَبَلَّغُ به منهما، والعَقْلُ الوافِرُ، كالمَسيكِ فيهما، ج: كصُرَدٍ، وبالتَّحْريكِ: قِشْرَةٌ على وَجْهِ الصَّبِيِّ أو المُهْرِ، كالماسِكَةِ، والمَكانُ الصُّلْبُ في بِئْرٍ تَحْفِرُها، أو البِئْرُ الصُّلْبَةُ التي لا تَحْتاجُ إلى طَيٍّ، ويُضَمُّ فيهما. ورَجُلٌ مَسِيكٌ، كأميرٍ وسكِّيتٍ وهُمَزَةٍ وعُنُقٍ: بَخيلٌ. وفيه إمْساكٌ ومُسْكَةٌ بالضم وبِضَمَّتَيْنِ، وكسَحابٍ وسَحابةٍ وكِتابٍ وكِتابَةٍ: بُخْلٌ. وكُلُّ قائِمَةٍ مِنَ الفَرَسِ فيها بَياضٌ، فهي مُمْسَكَةٌ، كمُكْرَمَةٍ، لأَنَّها أُمْسِكَتْ على البَياضِ، وقيلَ: هي أنْ لا يَكونَ فيها بَياضٌ. وأمْسَكَهُ: حَبَسَهُ، و عَنِ الكَلامِ: سَكَتَ. والمَسَكُ، مُحَرَّكةً: المَوْضِعُ يُمْسِكُ الماءَ، كالمَساكِ، كَسحابٍ وأميرٍ. وكصُرَدٍ: جَمْعُ مُسَكَةٍ، كهُمَزَةٍ: لِمَنْ إذا أمْسَكَ الشيءَ لم يُقدَرْ على تَخْلِيصِهِ منهُ. وسِقاءٌ مِسِّيكٌ، كسكِّيتٍ: كثيرُ الأَخْذِ للماءِ، وقَدْ مَسَكَ مَساكَةً. ومِسْكَوَيْهِ، بالكسر، كسيبَوَيْهِ: عَلَمٌ. وماسِكانُ: ناحِيَةٌ بمَكْرانَ. وفَرْوَةُ بنُ مُسَيْكٍ، كزُبيرٍ: صَحابِيٌّ. ومُسْكانُ، بالضم: شَيْخٌ للشِّيعَةِ اسْمُهُ عَبْدُ اللهِ. وكصاحِبٍ: اسمٌ. وبَيْننا ماسِكَةُ رَحِمٍ: واشِجَةُ رَحِمٍ. وهو حَسَكَةٌ مَسَكَةٌ، محرَّكَتَيْنِ: شُجاعٌ. وأرْضٌ مَسِيكَةٌ، كسَفينَةٍ: لا تُنَشِّفُ الماءَ صَلاَبةً. وما فيه مِساكٌ، ككِتابٍ، ومُسْكَةٌ، بالضمِ، وكأَميرٍ: خَيْرٌ يُرْجَعُ إليه.
تاج العروس:
م س ك
المَسكُ بالفَتْحِ : الجِلْدُ عامَّةً زاد الرّاغِبُ المُمْسِكُ للبَدَنِ  أَو خاصٌّ بالسَّخْلَةِ أي بجِلْدِها ثم كَثُرَ حتّى صارَ كُلُّ جِلْدٍ مَسكًا كذا في المُحْكَمِ فلا يُلْتَفَتُ إِلى دَعْوَى شَيخِنا في مرجُوحِيتِه  مُسُوكٌ ومُسُكٌ قال سلامَةُ بنُ جَنْدَل :
" فاقْنَى لعَلَّكِ أَنْ تَحْظَى وتَحْتَبِلِيفي سَحْبَلٍ مِنْ مُسُوكِ الضَّأْنِ مَنْجُوبِ ومنه قولُهم : أَنَا في مَسكِكَ إِنْ لَم أَفْعَلْ كذا وكذا وفي حَدِيثِ خَيبَر : فَغَيَّبُوا مَسكًا لحُيَي بنِ أَخْطَبَ فوَجَدُوه فقَتَل ابن أَبي الحُقَيق وسَبَى ذَرارِيَهُم قيل : كانَ فيهِ ذَخِيرَةٌ من صامِت وحُلِي قُوِّمَتْ بعَشْرَةِ آلافٍ كانَتْ أَوَّلاً في مَسْكِ حَمَلٍ ثُمّ في مسكِ ثَوْرٍ ثُمّ في مَسكِ جَمَلٍ وفي حَدِيث عَلِي رضي الله تَعالى عنه : ما كانَ فِراشِي إِلا مَسكَ كَبش أي جِلْدَه
والمَسكَةُ بهاءٍ : القِطْعَةُ مِنْه
ومن المَجازِ : يُقال : هم في مُسُوكِ الثَّعالِبِ أي : مَذْعُورُونَ خائِفُون وأَنْشَدَ المُفَضَّلُ :
فيَوْمًا تَرانا في مُسُوكِ جِيادِنا ... ويَوماً تَرانَا في مُسُوكِ الثَّعالِبِ أي على مُسُوكِ جِيادِنا أي تَرانَا فُرساناً نُغِيرُ على أَدائِنا ثمَّ يَوماً ترانا خائِفِينَ
وفي المثل : لا يَعْجِزُ مَسكُ السَّوءِ عَنْ عَزفِ السَّوْءِ أي لا يَعْدَمُ رائِحَةً خَبِيثَةً يُضْرَبُ للرَّجُلِ اللَّئيمِ يَكْتُم لُؤْمَه جَهْدَه فيَظْهَرُ في أَفْعالِه
والمَسَكُ بالتَّحْرِيكِ : الذَّبْلُ والأَسْوِرَةُ والخَلاخِيلُ من القُرُونِ والعاجِ الواحِدُ بهاءٍ قال جَرِيرٌ :
تَرَى العَبَسَ الحَوْلِيَ جَوْناً بكُوعِها ... لَها مَسَكًا من غَيرِ عاجٍ ولا ذَبْلِ وفي حَدِيثِ أبي عَمْرو النَّخَعِي رضي اللُّه تعالى عنه : رَأَيت النّعْمانَ بنَ المُنْذِرِ وعليه قُرطانِ ودُمْلُجانِ ومَسَكَتانِ وفي حَدِيث بَدْرٍ قال ابنُ عَوْف ومَعَه أُمَيَّةُ بنُ خَلَفٍ : فأَحاطَ بِنا الأَنْصارُ حَتّى جَعَلُونا في مِثْلِ المَسَكَةِ أي جَعَلُونا في حَلْقة كالسِّوارِ وقال الأَزْهَرِيُّ : المَسَكُ الذَّبْلُ من العاجِ كهيئَةِ السِّوارِ تَجْعَله المرأَةُ في يَدَيْها فذلِكَ المَسَكُ والذَّبْلُ والقرون فإِن كانَ مِنْ عاج فهو مَسَك وعاج ووَقْفٌ وِإذا كانَ من ذَبْل فهو مَسَكٌ لا غير
والمِسكُ بالكَسرِ : طِيبٌ معروف وهو مُعَرَّبُ مُسْك بالضمِّ وسُكُونِ المُعْجَمة . قال الجَوْهَرِيّ : وكانَت العَرَبُ تُسَمِّيه المَشْمُومَ وفي الحَدِيثِ : أَطْيَبُ الطِّيبِ المِسكُ يُذَكَّرُ ويُؤَنث قال الجَوْهَرِيُّ : وأَما قَوْل جِرانِ العَوْدِ :
لقَدْ عاجَلَتْني بالسِّبابِ وثَوْبُها ... جَدِيدٌ ومِنْ أَرْدانِها المِسكُ تَنْفَحُ
فإِنّه أَنَّثَه لأَنّه ذَهَبَ به إِلى رِيحِ المِسكِ
والقِطْعَةُ منه مِسكَةٌ مِسَكٌ كعِنَبٍ قال رُؤْبَةُ :
" أَحْرِ بِها أَطْيَبَ مِنْ رِيحِ المِسَكْ هكذا قالَهُ الأَصْمَعي وقيل : هو بكَسرِ الميمِ والسِّينِ على إِرادَةِ الوَقْفِ كما قالَ :
" شُربَ النَّبِيذِ واعْتِقالاً بالرجِلْ وقال الجَوْهَرِيُّ والصّاغانيُ : اضطر إِلى تَحْرِيكِ السِّينِ فحَرَكَها بالفَتْحِ . مُقَو للقَلْبِ مُشَجِّعٌ للسَّوْداوِيِّينَ نافِعٌ للخَفَقانِ والرياحِ الغَلِيظَةِ في الأَمْعاءِ والسُّمُومِ والسُّدَدِ باهِي وِإذا طُلِيَ رَأسُ الإِحْلِيلِ بمَدُوفِه بدُهْنٍ خَيرِي كان غَرِيبًا
ودَواءٌ مُمًسّك كمُعَظمٍ : خُلِط بهِ مِسكٌ
ومَسَّكَه تَمْسِيكًا : طَيَّبَه به قال أَبو العَبّاسِ في قولِه صَلّى اللهُ عليهِ وسَلّمَ في الحيضِ : " خُذِي فِرصَةً فتَمَسَّكِي بِها " وفي رِوايَةٍ : " خُذِي فِرصَةً مُمَسَّكَةً فتَطَيَّبِي بِها " يريدُ قِطْعَةً من المِسكِ وفي رواية " خُذِي فرصَةً مِنْ مِسكٍ فَتَطَيَّبِي بها " . وقال بَعْضُهم : " تَمَسَّكِي : تَطَيَّبِي من المِسكِ " وقالت طائِفَةٌ : هو من التَّمَسُّكِ باليَدِ وقيل : مُمَسَّكَةً أي مُتَحَمَّلَةً يعني تَحْتَمِلِينَها مَعَكِ وأَصْلُ الفِرصَةِ في الأَصْلِ القِطْعَةُ من الصّوفِ والقُطْنِ ونحوِ ذلك وقال الزَّمَخْشَرِيُّ : المُمَسَّكَةُ : الخَلَقُ التي أمْسِكَتْ كَثِيرًا قال : كأَنَّه أَرادَ ألاّ يُستَعْمَلَ الجَدِيدُ من القُطْنِ والصُّوفِ للارْتِفاقِ بهِ في الغَزْلِ وغَيرِه ولأَنَّ الخَلَق أَصْلَحُ لذلك وأَوْفَقُ قال ابنُ الأَثِيرِ : وهذه الأَقْوالُ كُلُّها مُتَكًلّفَةٌ والذي عليهِ الفُقَهاءُ أَنَّ الحائِضَ عندَ الاغْتِسالِ من الحَيضِ يُستَحَبُّ لها أَنْ تَأْخُذَ شيئًا يَسِيرًا من المِسكِ تتطَيَّبُ به أَو فِرصَةً مُطَيَّبَةً من المِسكِ
ومَسَّكَة تَمْسِيكًا : أَعْطاه مُسكانًا بالضّمِّ : اسمٌ للعَرَبُونِ والجَمْعُ مَساكِينُ وجاءَ في الحَدِيث النَّهْي عن بَيعِ المُسكانِ وهو أَنْ يَشْتَرِيَ شَيئًا فيَدْفَعَ إِلى البائِعِ مَبلَغًا على أَنَّه إِنْ تَمَّ البَيعُ احْتُسِبَ مِن الثَّمَنِ وإِن لم يَتمّ كانَ للبائِعِ ولا يرتَجَعُ منه وقد ذُكِرَ ذلك في ع ر ب مُفَصَّلاً
ومِسكُ البَر ومِسكُ الجِنِّ : نَباتانِ الأَوَّلُ قالَ فيه أَبو حَنِيفَةَ : هو نَبتٌ أَطْيَبُ من الخُزامَى ونَباتُها نَباتُ القَفْعاءِ ولها زَهْرَةٌ مثلُ زَهْرَةِ المَروِ وقال مَرَّةً : هو نَباتٌ مِثْلُ العُسلُجِ سواء
ومَسَكَ بهِ وأَمسَكَ به وَتماسَكَ وَتمَسَّكَ واسْتَمْسَكَ ومَسَّكَ تَمْسِيكًا كُلُّه بمَعْنى احْتَبَسَ . وفي الصحاحِ : اعْتَصَمَ به وفي المُفْرَداتِ إِمْساكُ الشيء : التَّعَلُّقُ بهِ وحِفْظُه قال الله تعالَى : " فإمْساكٌ بمَعْرُوف أَو تَسرِيحٌ بإِحْسان " وقوله تعالى : " وُيمْسِكُ السَّماءَ أَنْ تَقَعَ على الأَرْضِ إِلاّ بإذْنِه " أي يَحْفَظُها قالَ اللّه تَعالَى : " والَّذِينَُ يمَسِّكُونَ بالكِتابِ " أي : يَتَمَسَّكُونَ به وقال خالِدُ بنُ زُهَيرٍ :
فكُنْ مَعْقِلاً في قَوْمِكَ ابْنَ خُوَيْلِدٍ ... ومَسِّكْ بأَسْبابٍ أَضاعَ رُعاتُها وقال الأَزْهَريُّ في مَعْنَى الآيةِ : أي يُؤْمِنُونَ بهِ ويَحْكمُونَ بما فيهِ قال : وأَمّا قَوْلُه تعالَى : " ولاُ تمْسِكُوا بعِصَمِ الكَوافِرِ " فإِنَّ أَبا عَمرو وابنَ عامِر ويَعْقُوبَ الحَضْرَمِيَ قَرَءُوا " ولا تُمَسِّكُوا " بتَشْدِيدِها وخَفَّفَها الباقُونَ وشاهِدُ الاسْتِمساكِ قولُه تَعالى : " فقَدِ اسْتَمسَكَ بالعُروَةِ الوُثْقَى " وفي المُفْرداتِ : واسْتَمْسَكْتُ بالشيء : إِذا تَحَريت الإِمْسَاكَ ومنه قوله : " فاسْتَمْسِكْ بالذي أُوحِيَ إلَيكَ " وقوله تعالى : " فَهُم بهِ مُستَمْسِكُونَ " وفي المَثَلِ : سُوءُ الاسْتِمْساكِ خَيرٌ من حُسنِ الصِّرعَةِ . والمُسكَةُ بالضمِّ : ما يُتَمسّكُ به يُقال : لي فيه مُسكَةٌ أي : ما أتمَسَّكُ به
والمُسكَةُ أَيضاً : ما يُمْسِكُ الأَبْدانَ من الغِذاءِ والشَّرابِ أَو ما يُتَبَلَّغُ به منهُما وقد أمْسَكَُ يمْسِكُ إِمْساكًا
والمُسكَةُ : العَقْلُ الوافِر والرَأي يُقالُ : فُلانٌ ذُو مُسكَةٍ أي : رَأي وعَقْلٍ يرجع إِليه وفُلانٌ لا مُسكَةَ له أي : لا عَقْلَ له كالمَسكِ فِيهِما : أي كأَمِيرٍ هكذا في سائِرِ النُّسَخِ والصواب كالمسكِ فيهما بالضم مُسَكٌ كصُرَدٍ
والمَسَكَةُ بالتَّحْرِيكِ : قِشْرَة تكونُ على وَجْهِ الصَّبي أَو المُهْرِ كالماسِكَةِ وقيل : هي كالسَّلَى يكونانِ فِيها وقال أَبو عُبَيدَةَ : الماسِكَةُ : الجِلْدَةُ التي تَكُونُ على رَأْسِ الوَلَدِ وعلى أَطْرافِ يَدَيْهِ فإِذا خَرَجَ الولَدُ من الماسِكَةِ والسَّلَى فهو بَقِيرٌ وِإذا خَرَج الولَدُ بلا ماسِكَةٍ ولا سَلًى فهو السَّلِيلُ
والمَسَكَة : المكانُ الصُّلْبُ في بِئْرٍ تَحْفِرُها والجَمْعُ مَسَكٌ قال ابنُ شُمَيل ويُقال : إِنّ بِئارَ بني فُلانٍ في مَسَك قال :
" اللّه أَرْواكَ وعبد الجَبّار
" تَرَسُّمُ الشَّيخِ وضَربُ المِنْقارْ
" في مَسَكٍ لا مُجْبِلٍ ولا هَارْ أَو المَسَكَةُ من البِئْرِ : الصّلْبَةُ التي لا تَحْتاجُ إِلى طَي نقَلَه الجَوْهَرِيُّ ويُضَمُّ فِيهما عن ابن دُرَيْدٍ
ومن المَجازِ : رَجُلٌ مَسِيكٌ كأَمِيرٍ وسِكيتٍ وهُمَزَةٍ وعُنُقٍ لغاتٌ أَربعة اقْتَصَر الجَوْهَريُّ منها على الثالثةِ : أي بَخِيلٌ وفي حَدِيث هِنْد بنْتِ عُتْبَةَ رضي اللّه عَنْها : إِنّ أَبا سُفْيانَ رَجُلٌ مَسِيكٌ أي بَخِيلٌ يمْسِكُ ما في يَدَيْهِ لا يُعْطِيه أَحَدًا وهو مِثْلُ البَخِيلِ وَزْنًا ومَعْنًى وقال أَبو مُوَسى : إِنّه مِسِّيكٌ كسِكيتٍ أي : شَدِيدُ الإِمْساكِ وفي العُبابِ : كَثِيرُ البُخْلِ وهو من أَبْنِيَةِ المُبالَغَةِ وقيل : المَسِيكُ : البَخِيلُ كما جَنَحَ إِليه المُصَنِّفُ والمَحْفُوظُ الأول
وفيه إِمْساك ومُسكَةٌ بالضمِّ ومُسُكَةٌ بضمَّتَيْنِ وهُما عن اللِّحْياني
ومَساكٌ كسَحابٍ وسَحابَةٍ وكِتابٍ وكِتابَةٍ أي : بُخْل وَتمَسَّكَ بما لَدَيْهِ ضَنًّا به وهو مجاز قال ابنُ بَري : المَسَاكُ : الاسْمُ من الإِمْساكِ قال جَرِير :
عَمِرَتْ مُكَرَّمَةَ المِسَاكِ وفارَقَتْ ... ما شَفَّها صَلَفٌ ولا إِقْتارُ ومن المَجازِ : قال أَبو عُبَيدَةَ : فَرَسٌ مُمْسَكُ الأَيامِنِ مُطْلَقُ الأَياسِر : مُحَجَّلُ الرِّجْلِ واليَدِ من الشِّقِّ الأَيمَنِ وهم يَكْرَهُونَه فإنْ كان مُحَجَّلَ الرِّجْلِ واليَدِ من الشِّقِّ الأَيْسَرِ قالُوا : هو مُمْسَكُ الأَياسِرِ مُطْلَقُ الأَيامِنِ وهم يَستَحِبّون ذلك
وكُلُّ قائِمَةٍ من الفَرَسِ فيها بَياضٌ فهي مُمْسَكَة كمُكْرَمَةٍ ؛ لأنَّها أُمْسِكَتْ على البَيَاض وفي اللِّسانِ بالبَياضِ وقِيلَ : هي أَنْ لا يَكُونَ فِيها بياضٌ وفي التَّهْذِيب : والمُطْلَقُ : كلُّ قائِمَة لَيس بها وَضَحٌ وقَوْمٌ يَجْعَلْونَ البَياضَ إِطْلاقًا والذي لا بَياضَ فيهِ إِمْساكًا وأَنْشَدَ :
" وجانِبٌ أُطْلِقَ بالبَيَاض
" وجانِبٌ أُمْسِكَ لا بَياض قالَ : وفِيهِ من الاخْتِلافِ على القَلْبِ كما وَصفْتُ في الإِمْساكِ
وأَمْسَكَه إِمْساكًا : حَبَسَه
وأَمْسَكَ عن الكَلامِ : سَكَتَ
والمَسَكُ مُحَرَّكَةً : المَوْضِعُ يُمْسِكُ الماءَ عن ابنِ الأَعْرابِي كالمَسَاكِ كسَحَابٍ وهذه عَنْ أَبي زَيْد
والمَسِيكُ مثل أَمِير قال أبو زَيْد : أَرض مَسِيكَةٌ : لا تُنَشِّفُ الماءَ لصَلابَتِها
والمُسَكُ كصُرَدٍ : جَمْعُ مُسَكَة كهُمَزَة لمَنْ إِذا أَمْسَكَ الشيء لم يُقْدَرْ عَلَى تَخْلِيصِه مِنْهُ نَقَله الجَوْهَرِيُّ بعد تَفْسِيرِه بالبَخِيلِ قال : ويُقال : هو الّذِي لا يَتَعَلَّقُ بشيء فتتَخلَّصُ منه ولا يُنازِلُه مُنازِلٌ فيُفْلِتَ والجَمْعُ مُسَكٌ قالَ ابنُ بَريّ : التَّفْسِيرُ الثاني هو الصَّحِيحُ وهذا البِناءُ أَعْني مُسَكَةً يَخْتَصُّ بمن يَكْثُرُ منه الشيء مثل : الضُّحَكَةِ والهمَزَةِ
وسِقاءٌ مِسِّيكٌ كسِكِّيتٍ : كَثِيرُ الأَخْذِ للماءِ وقد مَسَكَ بفتح الشينِ مَسَاكَةً رواه أَبُو حَنِيفَةَ إِلاّ أَنّه لم يَضْبِطْهُ كسِكِّيت وكأَنَّ المُصَنِّفَ لاحَظَ مَعْنَى الكَثْرةِ فضَبَطَه على بِناءِ المُبالَغَةِ وإِلاّ فهو كأَمِيرٍ كما لأَبي زَيْد والزَّمَخْشَرِيِّ قال الأَخِيرُ : سِقاءٌ مَسِيكٌ : لا يَنْضَحُ وقال أَبو زَيْدٍ : المَسِيكُ من الأَساقِي : التي تَحْبِسُ الماءَ فلا تَنْضَحُ
ومِسكَوَيْهِ بالكسرِ كسِيبَوَيْهِ : عَلَمٌ جاءَ بالضَّبطَيْنِ الأَوّلُ للأَوّلِ والثّاني للأَخِيرِ ولو اقْتَصَرَ على الأَخِيرِ كانَ أَخْصَرَ
وماسِكانُ بكسرِ السِّينِ كما هو مَضْبُوطٌ والصوابُ بالْتِقاءِ الساكِنَين : ناحِيَةٌ بمَكْرانَ يُنْسَبُ إِليها الفانِيذُ نَقَلَه الصاغاني
وفَروَةُ بنُ مُسَيك كزُبَيرٍ المُرادِيُّ ثم الغُطَيفِي : صَحابي رضي الله عنه سَكَنَ الكُوفَةَ يُكْنَى أَبا عُمَيرٍ واسْتَعْمَلَه عُمَرُ رضي اللّهُ عنه
ومُسكانُ بالضّمِّ : شَيخٌ للشِّيعَةِ اسْمُه عَبدُ اللّه هكذا هو في العُبابِ وقال الحافِظُ : هو عَبدُ اللّه بنُ مُسكانَ من شُيُوخِ الشِّيعَةِ روى عن جَعْفَرِ بنِ مُحَمّد ذكره الأَمِير
وماسِك كصاحِب : اسمٌ قالَ ابنُ دُرَيْد : وقد سَمَّوْا ماسكًا ولم نَسمَعْ مَسَكْتُ في شِعْرٍ فَصِيحٍ ولا كَلامٍ إِلاّ أَنِّي أَحْسبه أنّه كما سًمّوْا مَسعُودا ولا يَقولُونَ إِلاّ أَسْعَدَهُ اللّه
ويُقال : بَيننا ماسِكة رَحِمٍ كما يُقال : مَاسَّةُ رحِمٍ وواشِجَةُ رَحِمٍ وهو مَجازٌ
ومن المَجازِ : هو حَسَكَةٌ مَسَكَة مُحَرَّكَتَيْنِ أي : شُجاعٌ ونَظِيرُه رَجُلٌ أَمَنَةٌ : يثق بكُلِّ أَحَدٍ والجمع حَسَكٌ مَسَكٌ ومِنْهُ قَوْلُ خَيفانَ بنِ عَرَانَةَ لعُثْمانَ رضي اللّه عنه لَمّا سَأَله : كَيفَ تَرَكْتَ أَفارِيقَ العَرَبِ في ذِي اليَمَنِ ؟ فقالَ : أَمّا هذا الحَيُ من بَلْحارِثِ بن كَعب فحَسَكٌ أَمْراسٌ ومَسَكٌ أَحْماسٌ تَتَلَظَّى المَنايَا في رِماحِهِم . وَصَفَهُم بالقُوَّةِ والمَنَعَةِ وأَنَّهُم لِمَنْ رامَهم كالشَّوْكِ الحادِّ الصُّلْبِ وهو الحَسَكُ وإِذا نازَلُوا أَحداً لم يُفْلِتْ منهم ولم يَتَخلَّصْ
وأَرض مَسِيكَةٌ كسَفِينَةٍ : لا تُنَشِّف الماءَ صَلابَةً عن أبي زَيْد وقد تَقدَّمَ
ويُقالُ : ما فِيهِ مِساكٌ ككِتابٍ ومُسكَةٌ بالضّم كِلاهُما عن ابنِ دُرَيْد زاد غَيرُه
ومَسِيكٌ كَأَمِير أي خَيرٌ يُرجَعُ إِلَيهِ ونَصُّ الجَمْهَرَةِ : خَيرٌ يُرجَى
ومما يُستَدْرَكُ عليه : المَسَك مُحَرَّكة : جُلودُ دابَّةٍ بَحْرِيَّةٍ كانت يُتَّخَذُ مِنْها شِبه الإِسْوِرَةِ
وَتمَسَّكَ به : تَطَيَّبَ
وثَوْبٌ مُمَسَّكٌ : مَصْبُوغٌ به وكذلك مَمسُوكٌ وقد مَسَكَه به نَقَله الزَّمَخْشَرِيّ
والمُمَسَّكَةُ : الخِرقَةُ الخَلَقُ التي أُمْسِكَتْ كَثِيرًا عن الزَّمَخْشَرِيِّ
وامْتَسَكَ به : اعْتَصَمَ قال زُهَيرٌ :
" بأي حَبل جِوارٍ كُنْتُ أَمْتَسِكُ وقال العَبّاسُ :
صَبَحْتُ بها القَوْمَ حَتّى امْتَسَك ... تُ بالأَرْضِ أَعْدِلُها أَنْ تَمِيلاَ وما تَمَاسَكَ أَنْ قالَ ذلِكَ أي : ما تَمالَكَ
وفي صِفَتِه صَلّى اللّهُ عليهِ وسَلّمَ بادِنٌ مُتَماسِكٌ أَرادَ أَنّه مَعَ بدانَتِه مُتَماسِكُ اللَّحْم ليس مُستَرخِيَه ولا مُنْفَضِجَه أي أَنَّه مُعْتَدِلُ الخَلْقِ كأَن أَعْضاءهُ يمْسِكُ بعضُها بعضًا
والمُسكَةُ بالضّمِّ : القُوَّةُ كالماسِكَةِ
وفيه مُسكَةٌ من خَيرٍ أي : بَقِيَّهٌ
وقولُ الحارِثِ بنِ حِلِّزَةَ :
ولَمّا أَنْ رَأَيْتُ سَراةَ قَوْمِي ... مَساكَى لا يَثُوبُ لهم زَعِيمُ قال ابنُ سِيدَه : يَجُوزُ أَنْ يكونَ مَساكَى في بيتِه اسْمًا لجَمْعِ مَسِيك ويَجُوزُ أَن يُتَوَهَّمَ في الواحِدِ مَسكان فيكونَ من بابِ سَكارَى وحَيارَى
والمَسَكَةُ مُحَرَّكَةً : من إِذا نازَلَ أَحَدًا لم يُفْلِتْ منه ولم يَتَخَلَّصْ
وقال أَبو زَيْد : مَسَّكَ بالنّارِ تَمْسِيكًا وثَقَّبَ بها تَثْقِيبًا وذلِكَ إذا فَحَصَ لَها في الأَرْضِ ثمّ جَعَلَ عليها الرَّمادَ والبَعْرَ أَو الخَشَبَ أَو دَفَنَها في التّراب
وقال ابنُ شُمَيل : الأَرْضُ مَسَكٌ وطَرائِقُ فمَسَكَةٌ كَذّانَةٌ ومَسَكَةٌ مُشَاشَةٌ ومَسَكَةٌ حِجَارَةٌ ومَسَكَةٌ لَيِّنَةٌ وِإنَّما الأَرْضُ طَرائِقُ فكلُّ طَرِيقَة مَسَكَةٌ
والمَسَاكاتُ : التَّناهي في الأَرْضِ تُمْسِكُ ماءَ السَّماءِ
ويُقالُ للرَّجُلِ يَكُونُ مع القَوْمِ يَخُوضُونَ في الباطِلِ إِنَّ فيهِ لمُسكَةً عمّا هُمْ فِيهِ
ومَسِكٌ ككَتِفٍ : صُقْعٌ بالعِراقِ قُتِل فيهِ مُصْعَبُ بنُ الزُّبَيرِ
ومَوْضِع آخرُ بدُجيلِ الأَهْوازِ حَيث كانَتْ وَقْعَةُ الحَجّاجِ وابنِ الأَشْعَثِ
وخَرَجَ في مُمَسَّكَةٍ أي : جُبَّة مُطَيَّبَة
وعَلَى ظَهْرِ الظَّبيَةِ جُدَّتانِ مِسكِنتَانِ أي : خُطَّتانِ سَوْداوانِ
وصِبغٌ مِسكِي
ومَسُكَ الرَّجُل مَساكَةً : صارَ بَخِيلاً
وِإنَّه لَذُو تَماسُكٍ : أي عَقْلٍ
وما في سِقائِه مُسكَةٌ من ماءٍ أي قَلِيلٌ منه
وما بِه تَماسك : إِذا لم يَكُن به خَيرٌ وهو مَجازٌ
وكادَ يَخْرُجُ مِنْ مَسكِه : للسَّرِيعِ وهو مَجازٌ
وقولُهم - في صِفَتِه تَعالى - : مِساكُ السَّماءِ مُوَلَّدَةٌ
والمِسكِيُّونَ : جَماعَةٌ مُحَدِّثُون نُسِبوا إِلى بَيعِ المِسكِ
ومُسَيكَةُ كجُهَينَةَ : من قُرَى عَسقَلانَ منها عَبدُ اللِّه بنُ خَلَفٍ المُسَيكِي الحافِظُ المَعْرُوفُ بابنِ بُصَيلَة سَمِعَ السِّلفِي وماتَ سنة 614
وأَحْمَدُ بنُ عَبدِ الدّائِمِ المُسَيكِي سَمِعَ مِنْه أَبُو حَيان وضَبَطَه
والأَمِيرُ عِزُّ الدِّينِ مُوسَك الهَكّارِيُّ أَحَدُ الأُمَراءِ الصَّلاحِيَّةِ وإِليه نُسِبَت القَنْطَرَةُ بمِصْر
وعطْوانُ بنُ مُسكانَ رَوَى حَدِيثَهُ يَحْيَى الحِمّاني هكذا ضَبَطَه الذَّهَبيُ تَبَعًا لعبد الغَني وضَبَطَه غيرُه بإِعْجامِ الشِّينِ

##### Türkçe

**مسك**
**مَسَكَ - يَمْسُكُ - مِسْك - أَمْسَكَ - يُمْسِكُ - مُمْسِك - تَمَسَّكَ - يَتَمَسَّكُ، يَمَسَّكُ - اسْتَمْسَكَ - يَسْتَمْسِكُ**
**مَسَكَ - يَمْسُك** + bir varlık + bir yerde: sabitlenir ve hâli, yeri ve duruşu üzere kalır; başka bir varlığa nispetle: hareketi veya sükûnu sırasında, başka bir hareketli veya sabit cisme göre sabit bir konum ve uzaklık üzerinde korur ve kalır: bir hareketli ile karşılaştırma için bir referans arasında, sabit bir miktar kadar mesafeyi korur
**مِسْك**: “ **مَسَكَ - يَمْسُكُ** ”tan fiil ismi; ondan âlet ismi: şeyin kendisiyle “ **يَمْسُك** ” edildiği şey; böylece onun konumu ve boyutları başka bir varlığa nispetle değişmez
**أَمْسَكَ - يُمْسِكُ** + bir varlık + bir şeyi veya bir işi: “ **سرَّح** ”ın zıddı; “ **مَسَكَ - يَمْسُكُ** ”tan “ **أَفْعَلَ** ” vezninde: onu “ **يَمْسُك** ” kıldı: onu, başkasına nispetle hâli ve konumu üzere kalır, korur ve sürer kıldı: hareketli bir cismin hareketine etki etti ve onu, karşılaştırma için referans sayılan başka bir cisme nispetle konumu sabit kıldı
﴿**ألم يروا إلى الطير مسخرات في جو السماء ما يمسكهن إلا الله**﴾: onları korur ve onları, sanki göğün boşluğunda asılılarmış gibi, yerden sabit bir konum ve uzaklıkta bırakır
﴿**ويمسك السماء أن تقع على الأرض إلا بإذنه**﴾
**أَمْسَكَ - يُمْسِكُ** + bir varlık + bir şeyi veya bir işi + bir şey veya bir iş ile: onu bıraktırmadı ve korudu; o, şeye veya işe riayet eder ve ona bağlanır
﴿**فإذا بلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو فارقوهن بمعروف**﴾: onları bırakmayın ve onları, önceki konumları olan zevciyet üzerinde koruyun; siz de yaygın örfe riayet eden ve ona bağlı olan kimseler olarak
﴿**يتوارى من القوم من سوء ما بشر به أيمسكه على هون أم يدسه في التراب**﴾: yani onu diri olarak bırakır ve onun durumunu korur mu
﴿**الله يتوفى الأنفس حين موتها والتي لم تمت في منامها فيمسك التي قضى عليها الموت ويرسل الأخرى إلى أجل مسمى**﴾: böylece, üzerine ölüm hükmedilmiş olanı ölü olarak bırakır ve korur; ötekini gönderir
**مُمْسِك**: “ **أَمْسَكَ - يُمْسِكُ** ” fiilinden, müşebbehe sıfat olarak ism-i fâil
**تَمَسَّكَ - يَتَمَسَّكُ**: “ **تفعَّل** ” vezninde; “ **مَسَكَ - يَمْسُكُ** ”tan: öz irade ile şiddet üzere “ **يَمْسُكَ** ” etmeye çabalar: kendisini bir işe veya bir şeye şiddetle tutunur kılmaya çabalar: kendisini, şeye veya işe karşı sabit bir duruş, konum, bağ ve irtibat üzere bağlı ve koruyucu bırakması
**يَمَسَّكُ**: “ **يَتَمَسَّكُ** ”un tahfif sigası
**اسْتَمْسَك - يَسْتَمْسِكُ**: “ **مَسَكَ - يَمْسُكُ** ”tan “ **استفعل** ” vezninde: “ **يَمْسُك** ” etmeyi talep etti ve ona yöneldi: öz irade ile, başka bir varlığa veya başka bir işe nispetle hâli ve duruşu üzere kalmaya çalıştı
﴿**فاستمسك بالذي أوحي إليك**﴾: sana vahyettiğimiz şeye bağlı ve onunla irtibatlı durumunu koruyup sürdürmeye çalış
﴿**ومن يسلم وجهه إلى الله وهو محسن فقد استمسك بالعروة الوثقى**﴾:
Ve lafız, “hareketten sükûna geçişin bitmesinden sonra, bir konumda karar kılma ve onda sabit olma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**مَكَنَ - يَمْكُنُ**، **رَبَصَ - يَرْبِصُ**، **ثَبَتَ - يَثْبُتُ**، **قَعَدَ - يَقْعُدُ**، **مَسَكَ - يَمْسُكُ**، **وَقَرَ - يَقِرُ**

1 - **أمسك** (cisimlerin hareketi)
Kuşun hareketi: yere nispetle  	﴿**ألم يروا إلى الطير مسخرات في جو السماء ما يمسكهن إلا الله إن في ذلك لآيات لقوم يؤمنون (79)**﴾ النحل ﴿**أولم يروا إلى الطير فوقهم صافات ويقبضن ما يمسكهن إلا الرحمان إنه بكل شيء بصير(19)**﴾ الملك
Göğün hareketi yere nispetle	﴿**ألم ترى أن الله سخر لكم ما في الأرض والفلك تجري في البحر بأمره ويمسك السماء أن تقع على الأرض إلا بإذنه إن الله بالناس لرءوف رحيم(65)**﴾ الحج ﴿**إن الله يمسك السماوات والأرض أن تزولا ولئن زالتا إن أمسكهما من أحد من بعده إنه كان حليما غفورا(41)**﴾ فاطر

2 - **أمسك** (malların hareketi)
Rızık - rahmet﴿**قل لو أنتم تملكون خزائن رحمة ربي إذا لأمسكتم خشية الإنفاق وكان الإنسان قتورا(100)**﴾ الإسراء ﴿**هذا عطاؤنا فامنن أو أمسك بغير حساب(39)**﴾ ص
 	﴿**أمن هذا الذي يرزقكم إن أمسك رزقه بل لجوا في عتو ونفور(21)**﴾ الملك ﴿**ما يفتح الله للناس من رحمة فلا ممسك لها وما يمسك فلا مرسل له من بعده وهو العزيز الحكيم(2)**﴾ فاطر

**ممسك**
Rahmet﴿**ولئن سألتهم من خلق السماوات والأرض ليقولن الله قل أفرأيتم ما تدعون من دون الله إن أرادني الله بضر هل هن كاشفات ضره أو أرادني برحمة هل هن ممسكات رحمته قل حسبي الله عليه يتوكل المتوكلون(38)**﴾ الزمر ﴿**ما يفتح الله للناس من رحمة فلا ممسك لها وما يمسك فلا مرسل له من بعده وهو العزيز الحكيم(2)**﴾ فاطر

3 - **أمسك** (toplumsal hareket)
Kadınları tutma (onları boşamayı sona erdirmeme)﴿**فإذا بلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو فارقوهن بمعروف وأشهدوا ذوى عدل منكم وأقيموا الشهادة لله ذلكم يوعظ به من كان يؤمن بالله واليوم الآخر ومن يتق الله يجعل له مخرجا(2)**﴾ الطلاق ﴿**وإذا طلقتم النساء فبلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو سرحوهن بمعروف ولا تمسكوهن ضرارا لتعتدوا ومن يفعل ذلك فقد ظلم نفسه ولا تتخذوا آيات الله هزوا واذكروا نعمة الله عليكم وما أنزل عليكم من الكتاب والحكمة يعظكم به واتقوا الله واعلموا أن الله بكل شيء عليم(231)**﴾ البقرة
 	﴿**الطلاق مرتان فإمساك بمعروف أو تسريح بإحسان ولا يحل لكم أن تأخذوا مما آتيتموهن شيئا إلا أن يخافا ألا يقيما حدود الله فإن خفتم ألا يقيما حدود الله فلا جناح عليهما فيما افتدت به تلك حدود الله فلا تعتدوها ومن يتعد حدود الله فأولئك هم الظالمون(229)**﴾ البقرة
 	﴿**وإذا طلقتم النساء فبلغن أجلهن فأمسكوهن بمعروف أو سرحوهن بمعروف ولا تمسكوهن ضرارا لتعتدوا ومن يفعل ذلك فقد ظلم نفسه ولا تتخذوا آيات الله هزوا واذكروا نعمة الله عليكم وما أنزل عليكم من الكتاب والحكمة يعظكم به واتقوا الله واعلموا أن الله بكل شيء عليم(231)**﴾ البقرة ﴿**ياأيها الذين آمنوا إذا جاءكم المؤمنات مهاجرات فامتحنوهن الله أعلم بإيمانهن فإن علمتموهن مؤمنات فلا ترجعوهن إلى الكفار لا هن حل لهم ولا هم يحلون لهن وآتوهم ما أنفقوا ولا جناح عليكم أن تنكحوهن إذا آتيتموهن أجورهن ولا تمسكوا بعصم الكوافر واسألوا ما أنفقتم وليسألوا ما أنفقوا ذلكم حكم الله يحكم بينكم والله عليم حكيم(10)**﴾ الممتحنة
 	﴿**وإذ تقول للذي أنعم الله عليه وأنعمت عليه أمسك عليك زوجك واتق الله وتخفي في نفسك ما الله مبديه وتخشى الناس والله أحق أن تخشاه فلما قضى زيد منها وطرا زوجناكها لكي لا يكون على المؤمنين حرج في أزواج أدعيائهم إذا قضوا منهن وطرا وكان أمر الله مفعولا(37)**﴾ الأحزاب
İskânın dışındaki hareket	﴿**واللاتي يأتين الفاحشة من نسائكم فاستشهدوا عليهن أربعة منكم فإن شهدوا فأمسكوهن في البيوت حتى يتوفاهن الموت أو يجعل الله لهن سبيلا(15)**﴾ النساء
Doğanın hareketi	﴿**يتوارى من القوم من سوء ما بشر به أيمسكه على هون أم يدسه في التراب ألا ساء ما يحكمون(59)**﴾ النحل

Ruhun yahut nefsin ölümden sonra hareketi	﴿Allah nefisleri ölümleri sırasında, ölmeyenleri de uykularında vefat ettirir; sonra üzerine ölümü hükmettiğini tutar, ötekini belirlenmiş bir ecele kadar salıverir; şüphesiz bunda düşünen bir kavim için elbette âyetler vardır(42)﴾ الزمر
Avların hareketi	﴿Sana kendilerine neyin helâl kılındığını sorarlar; de ki: Size temiz olanlar helâl kılındı; Allah’ın size öğrettiğinden öğreterek eğittiğiniz avcı hayvanlardan (tuttuklarından) da; o hâlde sizin için tuttuklarından yiyin ve üzerine Allah’ın adını anın; Allah’tan sakının; şüphesiz Allah hesabı çabuk görendir(4)﴾ المائدة
**استمسك** - **يمسكون**
 ﴿Sana vahyedilene sımsıkı tutun; şüphesiz sen dosdoğru bir yol üzeresin(43)﴾ الزخرف ﴿Kitaba tutunanlar ve namazı dosdoğru kılanlar; şüphesiz biz ıslah edicilerin ecrini zayi etmeyiz(170)﴾ الأعراف
 	﴿Dinde zorlama yoktur; doğruluk sapıklıktan apaçık ayrılmıştır; artık kim tâğûtu inkâr eder ve Allah’a iman ederse, kopması olmayan en sağlam kulpa sımsıkı tutunmuştur; Allah işitendir, bilendir(256)﴾ البقرة ﴿Kim yüzünü Allah’a teslim eder ve o muhsin iken, artık en sağlam kulpa sımsıkı tutunmuştur; işlerin âkıbeti Allah’adır(22)﴾ لقمان
 ﴿Yoksa onlara bundan önce bir kitap mı verdik de onlar onunla tutunuyorlar(21)﴾ الزخرف
 ﴿Onun mührü **مِسْكٌ**’tur; ve bunda yarışanlar yarışsın(26)﴾ المطففين
مختار الصحاح
● [**مسك**] م س ك: **أَمْسَكَ** bir şeyle ve **تَمَسَّكَ** onunla ve **اسْتَمْسَكَ** onunla ve **امْتَسَكَ** onunla; hepsi “ona sığındı/tutundu” mânâsındadır; yine **مَسَّكَ** onunla **تَمْسِيكاً** (da böyledir). Ve ﴿**ولا تُمسكوا بعِصَم الكوافر**﴾ diye okunmuştur. Ve **أَمْسَكَ** الكلامdan: sustu. Ve “**ما تَمَاسَكَ** أن قال ذلك” yani “kendini tutamadı”. Ve **الإمْسَاكُ** cimriliktir. Ve onda “**مُسْكَةً** من خير” (ضم ile) denir; yani “kalıntı”. Ve **المِسْكُ** güzel kokudandır; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır. Araplar ona **المَشْموم** adını verirlerdi.
الراغب
**مسك**
- Bir şeyi **إمساك**: ona tutunmak ve onu korumaktır. Yüce Allah dedi ki: }**فإمساك بمعروف أو تسريح بإحسان**﴿[البقرة/229]، ve dedi ki:﴾**ويمسك السماء أن تقع على الأرض**﴿[الحج/65]، yani: onu korur. Ve “**استمسكت** بالشيء”: **الإمساك**ı araştırdığın zaman. Yüce Allah dedi ki:﴾**فاستمسك بالذي أوحي إليك**﴿[الزخرف/43]، ve dedi ki:﴾**أم آتيناهم كتابا من قبله فهم به مستمسكون**﴿[الزخرف/21]، ve denir: “**تمسكت** به” ve “**مسكت** به”. Yüce Allah dedi ki:﴾**ولا تمسكوا بعصم الكوافر**﴿[الممتحنة/10]. Denir: “**أمسكت** عنه كذا”, yani: onu men ettim. Dedi ki:﴾**هن ممسكات رحمته**{ [الزمر/38]، ve cimrilikten kinaye olarak **الإمساك** kullanıldı. Ve **المسكة** من الطعام والشراب: canı tutan şeydir. Ve **المسك**: bilek üzerine sıkıca bağlanan **الذبل**’dir. Ve **المسك**: bedeni tutan deridir.
ملخص اللسان:
1.    **المَسْكُ** (fetha ve sinin sükûnu ile): deridir; bazısı onu **السَّخْلة** derisine tahsis etti; dedi ki: sonra çoğaldı da her deri **مَسْكاً** oldu. Çoğulu **مُسُكٌ** ve **مُسُوك**’tur; “**مَسْكُ كَبْشٍ**” yani onun derisi; “**مُسُوك خيولنا**”.
2.     Ve **المَسَكُ**: **الذَّبْل**’den, boynuzlardan ve fildişinden bilezikler ve halhallardır; tekili **مَسَكة**’dir.
3.     **المِسْكُ** mâlûmdur; ancak saf Arapça değildir. İbn Sîde: **المِسْكُ** güzel kokudan bir türdür, müzekkerdir; “**ريح المسك**”; “**تَمَسَّكي**”: **المِسْك** ile güzel kokulan.
4.     “**الذي يُمَسِّكون بالكتاب**”: yani ona iman ederler ve içindekine göre hükmederler. “**أَمْسَكْت** بالشيء” ve “**تَمَسَّكتُ** به” ve “**اسْتَمْسَكت** به” ve “**امْتَسَكْتُ**”: hepsi “sığındım/tutundum” mânâsındadır; artık “**اسْتمسكَ بالعُرْوَة الوُثْقى**”.
5.     Peygamber’den, صلى الله عليه وسلم, rivayet edildi ki dedi: “İnsanlar benim aleyhime bir şey tutmasınlar; çünkü ben ancak Allah’ın helâl kıldığını helâl kılarım ve ancak Allah’ın haram kıldığını haram kılarım.”
6.     Ve “**أَمْسَكْتُ** عن الكلام” yani sustum. Ve dersin: “**أَمْسَك** **يُمْسِكُ** **إمْساكاً**”.
7.     “**وما تَماسَكَ** أن قال ذلك” yani “kendini tutamadı”.
8.     Ve “**رجل ذو مُسْكةٍ ومُسْكٍ**” yani kendisine dönülen bir görüş ve akıl sahibi.
9.     Ve “**أَمْسَكَ** الشيءَ”: onu hapsetti. Ve “**مَسَكَ** بالشيءِ” ve “**أَمْسَكَ** به” ve “**تَمَسَّكَ**” ve “**تَماسك**” ve “**اسْتمسك**” ve “**مَسَّك**”: hepsi “alıkondu”dur.
10.                       Ve **المَسَكُ** ve **المَسَاكُ**: suyu tutan yerdir; “**الأرض مَسَكٌ وطرائق**”: “**فَمَسَكة كَذَّانَةٌ**” ve “**مَسَكة مُشاشَة**” ve “**مَسَكة حجارة**” ve “**مَسَكة لينة**”; yer ancak tabakalardır; her tabaka bir **مَسَكة**’dir. Araplar, gök suyunu tutan son sınıra **مَساك** ve **مَساكة** ve **مَساكاتٌ** derler.
11.                        Ve “**رجل مَسِيكٌ**” ve “**مُسَكَةٌ**” yani cimri. Ve **المِسِّيك**: cimri; yine **المُسُك** da böyledir.
12.                       **المَسَكُ**; tekili **مَسَكة**’dir; o, kuyuyu kazıp sert bir **مَسَكة**’ye ulaşmandır.
لسان العرب

● - **مسك**: **المَسْكُ**، fetha ve **السين**’in sükûnu ile: deri; bazıları onu özellikle **السَّخْلة** derisine tahsis etti; dedi ki: sonra çoğaldı, nihayet her deri **مَسْكاً** oldu; çoğulu **مُسُكٌ** ve **مُسُوك**’tur; **سلامة بن جَنْدل** dedi ki:
فاقْنَيْ لعلَّكِ أن تَحْظَيْ وتَحْتَبِلي
في سَحْبَلٍ، من مُسُوك الضأْن، مَنْجُوب

Ve ondan onların sözü: “Ben, şöyle şöyle yapmazsam, senin **مَسْكِك**’indeyim.” Ve Hayber hadîsinde: “**حُيَيِّ بن أَخْطَب**’ın **مَسْكُ**’u nerede idi? İçinde **صامِتٍ**’ten (külçe altın/gümüşten) birikim ve on bin dinara kıymet biçilen ziynet vardı; önce bir deve **مَسْك**’ında, sonra bir öküz **مَسْك**’ında, sonra bir deve **مَسْك**’ında idi.” Ve Ali hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “Yatağımın üzerinde ancak bir koçun **مَسْكُ**’u vardı”; yani derisi. **ابن الأعرابي**: Araplar, korktukları zaman “Biz tilkilerin **مُسُوك**’larındayız” derler; **المُفَضَّل** şu beyti okudu:
فيوماً تَرانا في مُسُوك جِيادنا
ويوماً تَرانا في مُسُوك الثعالِبِ

Dedi ki: “**مُسُوك جِيادنا**”da (bulunmamız) mânâsı: biz esir alındık da, kesilmiş atlarımızın **مُسُوك**’larından (yapılmış) kayışlar içinde bağlandık; ve “**في مُسُوك**” denildi: yani “**على مسوك جيادنا**” (yiğit atlarımızın derileri üzerinde), yani bizi süvariler olarak görürsün; düşmanlarımıza akın ederiz; sonra bir gün bizi korkmuş görürsün. Ve meselde: “**مَسْكُ السَّوْءِ** **عَرْفِ السَّوْءِ**’den âciz kalmaz”; yani kötü bir koku bulmaktan geri kalmaz; cimri adam için darb-ı meseldir: alçaklığını bütün gücüyle gizler, sonra fiillerinde ortaya çıkar. Ve **المَسَكُ**: **الذَّبْلُ**’dür. Ve **المَسَكُ**: **الذَّبْلِ**’den, boynuzlardan ve fildişinden bilezikler ve halhallardır; tekili **مَسَكة**’dir. **الجوهري**: **المَسَك**, hareke ile: **ذَبْلٍ** veya fildişinden bileziklerdir; **جرير** dedi ki:
تَرَى العَبَسَ الحَوْليَّ جَوْباً بكُوعِها
لها مسَكاً، من غير عاجٍ ولا ذَبْلِ

Ve **أبي عمرو النَّخَعيّ** hadîsinde: “**النعمان بن المنذر**’i gördüm; üzerinde iki küpe, iki bilezik ve iki **مَسَكة** vardı.” Ve Âişe hadîsi, Allah ondan razı olsun: “**المَسَكُ**’un bağlandığı hafif bir şey.” Ve Bedir hadîsinde: **ابن عوف** dedi, yanında **أُمية بن خلف** olduğu hâlde: “Ensar bizi kuşattı; nihayet bizi **المَسَكَة** gibi yaptı”; yani bizi bilezik gibi bir halka içine aldılar ve bizi çepeçevre sardılar. **أَبو وَجْزَة** onu ödünç aldı da, dişi eşeklerin ayaklarını suya soktuğu şeyi **مَسَكاً** yaptı; şöyle dedi:
حتى سَلَكْنَ الشَّوى منهنَّ في مَسَكٍ،
من نَسْلِ جدَّابةِ الآفاقِ مِهْداجِ

**التهذيب**: **المَسَكُ** fildişinden **الذَّبْلُ**’dür; bilezik biçiminde; kadın onu ellerine koyar; işte o **المَسَكُ**’tur. Ve **الذَّبْلُ** boynuzlardır; eğer fildişinden olursa o **مَسَك** ve fildişi ve **وَقْفٌ**’tur; eğer **ذَبْلٍ**’den olursa o, sadece **مَسَكٌ**’tır. Ve **أَبو عمرو** dedi: **المَسَكُ** boynuzlardan veya fildişinden bilezikler gibidir; **جرير** dedi ki:
ترى العبس الحوليّ جوناً بكوعها
لها مسكاً، من غير عاج ولا ذبل

Hadîste: “Âişe’nin üzerinde, Allah ondan razı olsun, gümüşten iki **مَسَكَة** gördü.” **المَسَكةُ**, hareke ile: **الذَّبْلِ**’den bileziktir; o da dağ keçilerinin boynuzlarıdır; ve denildi: deniz hayvanının derileridir; çoğulu **مَسَكٌ**’tur. **الليث**: **المِسْكُ** mâlûmdur; ancak o, saf Arapça değildir.

**ابن سيده**: **المِسْكُ** güzel kokudan bir türdür; müzekkerdir; bazıları onu, tekili **مِسْكة** olan bir cem‘ sayarak müennes yaptı. **ابن الأعرابي**: Aslı, harekeli **مِسَكٌ**’tır; **الجوهري** dedi: **جِرانِ العَوْدِ**’un sözüne gelince:
لقد عاجَلَتْني بالسِّبابِ وثوبُها
جديدٌ، ومن أَرْدانها المِسْكُ تَنْفَحُ

Onu ancak müennes yaptı; çünkü onu miskin kokusuna götürdü. Ve **ثوب مُمَسَّك**: onunla boyanmış (elbise); ve **رؤبة**’nin sözü:
إن تُشْفَ نَفْسي من ذُباباتِ الحَسَكْ،
أَحْرِ بها أَطْيَبَ من ريحِ المِسِكْ

O ise, vakfı kastetme üzerinedir; şu dediği gibi:
شُرْبَ النبيذ واعْتِقالاً بالرِّجِلْ

Ve **الأصمعي** onu şöyle rivayet etti:
أَحْرِ بها أَطيب من ريح المِسَك

Ve dedi ki: o, **مِسْكة**’nin cem‘idir. Ve **دواء مُمَسَّك**: içinde **مِسك** olan (ilaç). **أَبو العباس**: Hayız hakkında Peygamber’in, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, hadîsinde: “Bir **فِرْصةً** al, onunla **فَتَمَسَّكي**”; bir rivayette: “**فَرِصَة** **مُمَسّكة** al, onunla güzel koku sürün”; **الفِرصَةُ**: parça; miskten bir parça kasteder. Başka bir rivayette: “**مِسْكٍ**’ten bir **فِرْصَةً** al da onunla güzel koku sürün.” Bazıları dedi ki: **تَمَسَّكي**: **المِسْك**’ten güzel koku sürün. Bir topluluk dedi ki: o, elle **التَّمَسُّك**’tandır. Ve denildi: **مُمَسَّكة** yani **مُتَحَمَّلة**; yani onu yanında taşırsın. Ve **الفِرْصة**’nın aslı, aslında yün ve pamuk ve benzeri şeylerden olan parçadır. **الزمخشري** dedi: **المُمَسَّكة** çokça tutulmuş **الخَلَقُ** (eski parça)dır; dedi ki: sanki iplik eğirmede ve benzerinde ondan yararlanmak için pamuğun ve yünün yenisini kullanmamasını istedi; çünkü **الخَلَقَ** buna daha elverişlidir ve daha uygundur. **ابن الأثير** dedi: Bu sözlerin çoğu tekellüflüdür; fakihlerin üzerinde olduğu şey: hayızdan guslederken hayızlı kadına, **المِسْك**’ten az bir şey alıp onunla güzel koku sürünmesi yahut miskle kokulandırılmış bir **فِرصةً** alması müstehaptır. **الجوهري** dedi: **المِسْك** güzel kokudandır; Farsça olup Arapçalaştırılmıştır; dedi: Araplar ona **المَشْمُومَ** derlerdi. Ve **مِسْكُ البَرِّ**: **الخُزامى**’dan daha hoş kokulu bir bitkidir; bitkisi **القَفْعاء** bitkisi gibidir; onun **زَهْرة**si **المَرْوِ** çiçeği gibidir; bunu **أَبو حنيفة** nakletti; bir defa da dedi ki: o, **العُسْلُج** gibi bir bitkidir, aynıdır. Ve **مَسَكَ بالشيءِ** ve **أَمْسَكَ به** ve **تَمَسَّكَ** ve **تَماسك** ve **اسْتمسك** ve **مَسَّك**; hepsi: tutuldu/hapsolundu. Tenzîlde: “**والذي يُمَسِّكون بالكتاب**”; **خالد بن زهير** dedi ki:
فكُنْ مَعْقِلاً في قَوْمِكَ، ابنَ خُوَيْلدٍ،
ومَسِّكْ بأَسْبابٍ أَضاعَ رُعاتُها

**التهذيب** Allah Teâlâ’nın sözü hakkında: “**والذين يُمْسِكُون بالكتاب**”; sükûn ile; diğer kurrâ **يُمَسِّكون**’u teşdîd ile okurlar. Allah Teâlâ’nın sözüne gelince: “**ولا تُمَسِّكوا بعِصَم الكوافر**”; **أَبا عمرو** ve **ابن عامر** ve **يعقوب الحَضْرَمِيَّ** “**ولا تُمَسِّكوا**”yu teşdîd ile okudular; diğerleri onu hafifletti. Allah Teâlâ’nın sözü “**والذي يُمَسِّكون بالكتاب**”ın mânâsı: ona iman ederler ve içindekine göre hükmederler. **الجوهري**: **أَمْسَكْت بالشيء** ve **تَمَسَّكتُ به** ve **اسْتَمْسَكت به** ve **امْتَسَكْتُ**; hepsi “sığındım/tutundum” mânâsınadır; aynı şekilde **مَسَّكت به تَمْسِيكاً**; ve “**ولا تُمَسِّكوا بعِصَمِ الكَوافرِ**” diye okunmuştur. Tenzîlde: “**فقد اسْتمسكَ بالعُرْوَة الوُثْقى**”; **زهير** dedi ki:
بأَيِّ حَبْلِ جِوارٍ كُنْتُ أَمْتَسِكُ

Ve onda benim için bir **مُسْكة** vardır; yani onunla tutunduğum şey. Ve **التَّمَسُّك**: senin bir şeye **اسْتِمْساكك**’ındır; ayrıca dersin ki: **امْتَسَكْت به**; **العباس** dedi ki:
صَبَحْتُ بها القومَ حتى امْتَسكْـ
تُ بالأرْضِ، أَعْدِلُها أَن تَمِيلا

Peygamber’den, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet edildi ki o dedi: “İnsanlar benim aleyhime bir şeyle tutunmasınlar; çünkü ben ancak Allah’ın helâl kıldığını helâl kılarım ve ancak Allah’ın haram kıldığını haram kılarım.” **الشافعي** dedi: Mânâsı, sahih olursa: Allah Teâlâ Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, kadınların sayısı ve hibe edilen (kadın) ve bunun dışındaki şeylerde başkasına yasakladığı şeyleri helâl kıldı; ve ona, başkasından hafiflettiği şeyleri farz kıldı; sonra dedi: “İnsanlar benim aleyhime bir şeyle tutunmasınlar”; yani onlardan ayrı olarak bana tahsis edilen şeyle; çünkü benim dörtten fazla nikâhım, onların ona ulaşmaları helâl değildir; zira onlara dörtte son bulduruldu,

Ve onlara, kadınlarını seçme hususunda bana vacip olan şey vacip olmaz; çünkü bu, onlara farz değildir. Ve **أَمْسَكْتُ** الكلام’dan, yani sustum. Ve **ما تَماسَكَ** أن قال ذلك, yani onu söyleyince kendini tutamadı; yani **ما تمالك**. Ve hadiste: “Bu **الفَيْءِ**’den bir şeyle **مَسَّك** eden kimse” yani **أَمسَك**.

Ve **المُسْكُ** ve **المُسْكةُ**: yiyecek ve içecekten bedenleri tutan şeydir; ve denildi ki: ikisiyle geçinilen şeydir. Ve dersin ki: **أَمْسَك** **يُمْسِكُ** **إمْساكاً**. Ve İbn Ebî Hâle’nin, Peygamber’in (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) sıfatı hakkında hadisinde: “**بادنٌ مُتَماسك**”; muradı: şişmanlığıyla beraber eti derli toplu, gevşek değil ve **مُسْتَرْخِيه** değil, **مُنْفَضِجه** değil; yani yaratılışı mutedil; sanki uzuvları birbirini tutuyor. Ve “**رجل ذو مُسْكةٍ ومُسْكٍ**” yani kendisine dönülen görüş ve akıl sahibi; o da bundandır. Ve “Falancanın **مِسُكة**’si yoktur” yani aklı yoktur. Ve denilir: Falancada **مُسْكة** yoktur; yani onda ne kuvvet vardır ne akıl. Ve denilir: onda hayırdan bir **مُسْكَةٌ** vardır, zamme ile; yani bir bakiye.

Ve **أَمْسَكَ** الشيءَ: onu hapsetti. Ve **المَسَكُ** ve **المَسَاكُ**: suyu tutan yerdir; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve **رجل مَسِيكٌ** ve **مُسَكَةٌ**: yani cimri. Ve **المِسِّيك**: cimri; aynı şekilde **المُسُك**; **الميم** ve **السين**’in zammesiyle. Ve Hind bint ‘Utbe hadîsinde: “Ebû Süfyân **رجل مَسِيكٌ**” yani cimri; elindekini tutar, onu kimseye vermez; ve o, vezin ve mana bakımından **البخيل** gibidir. Ebû Mûsâ dedi ki: O **مِسِّيكٌ**’tir; kesre ve şeddeli; **الخِمَّير** ve **السِّكِّير** vezninde; yani malını tutmada şiddetli; ve bu, mübalağa kalıplarındandır. Dedi ki: ve denildi ki **المِسِّيك** cimridir; ancak mahfuz olan birincisidir. Ve **رجل مُسَكَةٌ**; **هُمَزَة** gibi; yani cimri; ve denilir: o, bir şeye yapışıp da ondan kurtulmaz; ve bir karşılaşan onunla karşılaşır da ondan sıyrılıp kaçamaz; çoğulu **مُسَكٌ**; ikisinde de **الميم**’in zammesi ve **السين**’in fethasıyla. İbn Berrî dedi ki: ikinci tefsir sahih olandır; ve bu kalıp, yani **مُسَكة** kendisinden şey çokça olan kimseye mahsustur; **الضُّحكة** ve **الهُمَزَة** gibi. Ve ‘Osman b. ‘Affân’ın (Allah ondan razı olsun) hadîsinde, İbn ‘Urâne ona dediği vakit: “Şu **بَلْحرث بن كعب** kabilesi var ya: **فَحَسَكٌ أَمْراسٌ** ve **مُسَكٌ أَحْماس**; ölümler onların mızraklarında alevlenir”; onları kuvvet ve menaat ile vasfetti; ve onlara kasteden için, keskin sert diken gibi olduklarını; o da **الحَسَك**’tir; ve birisiyle karşılaştıklarında ondan kaçıp kurtulamaz ve sıyrılamaz. İbn Hillize’nin sözüne gelince:

ولما أَن رأَيتُ سَراةَ قَوْمِي
مَسَاكَى، لا يَثُوبُ لهم زَعِيمُ

İbn Sîde dedi ki: **مساكى**’nın bu beytinde, **مَسِيك**’in cem‘i için bir isim olması caizdir; ve tekilde **مَسْكان** vehmedilmesi de caizdir; böylece **سَكَارَى** ve **حَيَارَى** babından olur. Ve onda **مُسْكةٌ** ve **مُسُكةٌ** vardır; Lihyânî’den. Ve **مَسَاكٌ** ve **مِساك** ve **مَسَاكة** ve **إمْساك**: bunların hepsi, elindekine kıskançlıkla cimrilik edip onu tutmaktan ve sıkı tutmaktan gelir. İbn Berrî dedi ki: **المِسَاك** **الإمْساك**’tan isimdir. Cerîr dedi ki:

عَمِرَتْ مُكَرَّمةَ المَساكِ وفارَقَتْ،
ما شَفَّها صَلَفٌ ولا إقْتارُ

Ve Araplar der ki: “Falanca **حَسَكة مَسَكة**” yani yiğit; sanki düşmanının boğazında **حَسَكٌ** gibidir. Ve denilir: aramızda **ماسِكة** rahim vardır; senin “**ماسَّة** rahim” ve “**واشِجَة** rahim” demen gibi.

Ve “**فرس مُمْسَك الأَيامِن مُطْلَقُ الأياسر**”: sağ taraftan ayak ve elinde **مُحَجَّل** olan attır; ve onlar bunu kerih görürler. Eğer sol taraftan ayak ve elinde **مُحَجَّل** ise: “**مُمْسَكُ الأياسر مُطْلَق الأيامن**” derler; ve onlar bunu severler. Ve her ayakta beyazlık varsa, o **مُمْسَكة**’dir; çünkü beyazlıkla tutulmuştur. Ve bir kavim, **الإمْسَاك**’ı ayakta beyazlık olmaması sayar. **التهذيب**: ve **المُطْلَق** her ayaktır ki onda **وَضَحٌ** yoktur. Dedi ki: ve bir kavim beyazlığı **إطلاقاً** sayar; beyazlığı olmayanı da **إمساكاً** sayar. Ve inşad etti:

وجانب أُطْلِقَ بالبَياضِ،
وجانب أُمْسك لا بَياض

Ve dedi ki: onda, **الإمْساك**’ta vasfedildiği üzere, kalb üzere ihtilaf vardır.

Ve **المَسَكةُ** ve **المَاسِكة**: çocuğun yahut tayın yüzünde olan bir kabuktur; ve denildi ki: onda ikisi bulunur; **السَّلى** gibidir. Ebû ‘Ubeyde dedi ki: **المَاسِكة** çocuğun başında ve ellerinin uçlarında olan deridir; çocuk **الماسِكة** ve **السَّلى**’dan çıkarsa o **بَقِير**’dir; çocuk ne **ماسِكة** ne **سَلىً** olmaksızın çıkarsa o **السَّلِيل**’dir. Ve kuyunun **مَسَكة**’sine ve **مُسْكَتَها**’sına ulaştı: kazdı da sert bir yere ulaştı. İbn Şümeyl: **المَسَكُ**’un teki **مَسَكة**’dir; o da şudur: kuyuyu kazarsın da sert bir **مَسَكة**’ye ulaşırsın; ve falanoğullarının kuyuları **مَسَك** içindedir. Şair dedi ki:

اللهُ أَرْواكَ وعَبْدُ الجَبَّارْ،
تَرَسُّمُ الشَّيخِ وضَرْبُ المِنْقارْ،
في مَسَكٍ لا مُجْبِلٍ ولا هارْ

Cevherî: kuyudan **المُسْكَةُ**, örülmeye ihtiyaç duymayan sert yerdir.

Ve **مَسَك بالنار**: onun için yerde bir çukur kazdı, sonra onu kül ve tezekle örttü ve gömdü. Ebû Zeyd: **مَسَّكْتُ بالنار تَمْسِيكاً** ve onunla **ثَقَّبْتُ** **تَثْقْيباً**; bu, onun için yerde bir çukur kazdığın, sonra üzerine tezek yahut odun koyduğun yahut onu toprağa gömdüğün zamandır. Ve **المُسْكان**: **العُرْبانُ**’dır; ve **مَساكينَ** diye cem‘ edilir; ve denilir: ona **المُسْكان** ver. Hadiste: **المُسْكانِ** satışını yasakladı; o, zamme ile, **العُرْبانِ** ve **العَرَبُونِ** satımıdır; o da şudur: malı satın alır ve sahibine bir şey verir; şu şartla ki satışı yürütürse o, fiyattan sayılır; yürütmezse mal sahibinin olur ve alıcı onu geri almaz; yeri’nde zikredilmiştir. İbn Şümeyl: yer **مَسَكٌ** ve tabakalardır: **فَمَسَكة كَذَّانَةٌ** ve **مَسَكة مُشاشَة** ve **مَسَكة حجارة** ve **مَسَكة لينة**; yer ancak tabakalardır; her tabaka bir **مَسَكة**’dir. Ve Araplar, gök suyunu tutan son sınıra **مَساك** ve **مَساكة** ve **مَساكاتٌ** derler; bunların hepsi onlardan işitilmiştir. Ve **سقاءٌ مَسِيك**: suyu çok alan. Ve **مَسَك** etti; **السين**’in fethasıyla; **مَساكة**; Ebû Hanîfe rivayet etti. Ebû Zeyd: **المَسِيك** su kırbalarındandır; suyu hapseder de sızdırmaz. Ve **أرض مَسِيكة**: sertliğinden dolayı suyu kurutmaz. Ve **أَرض مَساك** da. Ve kavimle beraber batıla dalan adam için denilir: onda, onların içinde bulunduğu şeyden bir **لَمُسْكةً** vardır. Ve **ماسِكٌ**: isimdir. Ve hadiste **مَسْك** zikri: (* “**ذكر مسك** إلخ” sözü: asılda ve **النهاية**’de böyledir; Yâkût’ta: Mus‘ab’ın öldürüldüğü ve Haccâc vakasının olduğu yer, sonunda **النون** olan **مسكن**’dir; **مسجد** gibi; ve bu, asılın sözüne uygundur; ve **الكاف**’ın kesresi; ve onda da **القاموس**’ta da **مسك** yoktur;) o, **الميم**’in fethası ve **الكاف**’ın kesresiyle Irak’ta bir yöredir; orada Zübeyr’in oğlu Mus‘ab öldürüldü; ve **دُجَيْل الأهْواز**’da Haccâc ile İbnü’l-Eş‘as’ın vakasının olduğu yerdir.

مقاييس اللغة:
(**مسك**) **الميم** ve **السين** ve **الكاف** tek bir sahih asıldır; bir şeyin hapsedilmesine yahut hapsolunmasına delâlet eder. Cimri **مُمسِكٌ**’tir. Ve **الإمساك**: cimriliktir; yine **المَسَاك** ve **المِسَاك** ve **المَسِيك**: yine cimridir. Ve **رجل مُسَكةٌ**; çünkü bir şeye yapışmaz da ondan kurtulur. Ve **المَسَك**: **الذَّبْل**’den bileziktir; ele tutunmasından dolayı; tekili **مَسَكة**’dir. Dedi ki:
ترى العَبَسَ الحوليَّ جَوناً بكُوعِها *** لها مَسَكَاً من غير عاج ولا ذَبْلِ
Ve kuyudan **المَسَكَة**: katlamaya ihtiyaç duymayan sert yerdir. Ve bu kıyastır; çünkü o, birbirine tutunmuştur. Ve **المَسْك**: deridir; çünkü eğer kırba yapıldıysa, onda şey tutulur.
Ve ondan şâz olan: güzel kokudan **المِسْك**’tir.

القاموس المحيط:
**المَسْكُ** deridir; yahut yalnızca **السَّخْلَةِ**’ye mahsustur; çoğulu **مُسوكٌ**’dur; ve **بهاءٍ** ile: ondan parça. Ve “Onlar **مُسوكِ الثَّعالِبِ** içindedir”, yani korkutulmuşlardır. Ve harekeli olarak: **الذَّبْلُ** ve boynuzlardan ve fildişinden bilezikler ve halhallar; tekili **بهاءٍ** iledir. Ve kesre ile: bilinen bir güzel koku; ondan parça: **مِسْكَةٌ**; çoğulu: üzüm gibi; kalbi kuvvetlendirici, sevdâvîleri cesaretlendirici, çarpıntıya ve bağırsaklardaki kalın rüzgârlara ve zehirlere ve tıkanıklıklara faydalı, cinsel gücü artırıcı; ve eğer **الإِحْلِيلِ** başı, onun dövülmüşüyle **خَيْرِيٍّ** yağıyla sıvanırsa, garip olur. Ve **دَواءٌ مُمَسَّكٌ**: onunla karıştırılmıştır. Ve **مَسَّكَهُ تَمْسيكاً**: onu onunla kokulandırdı. Ve ona **مُسْكاناً** verdi, zamme ile: kaparo için. Ve **مِسْكُ البَرِّ** ve **مِسْكُ الجِنِّ**: iki bitkidir. Ve onunla **مَسَكَ**; ve **أمْسَكَ** ve **تَمَاسَكَ** ve **تَمَسَّكَ** ve **اسْتَمْسَكَ** ve **مَسَّكَ**: hapsoldu ve ona tutundu. Ve **المُسْكَةُ** zamme ile: kendisiyle tutunulan şey; ve gıda ve içecekten bedenleri tutan şey; yahut ikisinden kendisiyle geçinilen şey; ve bol akıl; ikisinde **المَسيكِ** gibi; çoğulu: **صُرَدٍ** gibi. Ve harekeli olarak: çocuğun yahut tayın yüzü üzerinde bir kabuk; **الماسِكَةِ** gibi. Ve kazdığın bir kuyuda sert yer; yahut katlamaya ihtiyaç duymayan sert kuyu; ve ikisinde de zamme yapılır. Ve **رَجُلٌ مَسِيكٌ**; **أميرٍ** ve **سكِّيتٍ** ve **هُمَزَةٍ** ve **عُنُقٍ** gibi: cimridir. Ve onda **إمْساكٌ** ve **مُسْكَةٌ** zamme ile ve iki zamme ile; ve **سَحابٍ** ve **سَحابةٍ** ve **كِتابٍ** ve **كِتابَةٍ** gibi: cimriliktir. Ve atın her ayağında beyazlık varsa, o **مُمْسَكَةٌ**’dir, **مُكْرَمَةٍ** gibi; çünkü beyazlık üzerinde tutulmuştur; ve denildi ki: onda beyazlık olmamasıdır. Ve onu **أمْسَكَهُ**: onu hapsetti; ve sözden: sustu. Ve **المَسَكُ** harekeli olarak: suyu tutan yer; **المَساكِ** gibi; **سحابٍ** ve **أميرٍ** gibi. Ve **صُرَدٍ** gibi: **مُسَكَةٍ**’nin çoğuludur; **هُمَزَةٍ** gibi: bir şeyi tuttuğunda ondan kurtarmaya güç yetirilemeyen kimse için. Ve **سِقاءٌ مِسِّيكٌ**, **سكِّيتٍ** gibi: suyu çok alan; ve gerçekten **مَسَكَ مَساكَةً**. Ve **مِسْكَوَيْهِ**, kesre ile, **سيبَوَيْهِ** gibi: özel addır. Ve **ماسِكانُ**: **مَكْرانَ**’da bir yöredir. Ve **فَرْوَةُ بنُ مُسَيْكٍ**, **زُبيرٍ** gibi: sahâbîdir. Ve **مُسْكانُ**, zamme ile: adı **عَبْدُ اللهِ** olan Şîa’dan bir şeyhtir. Ve **صاحِبٍ** gibi: bir addır. Ve “Aramızda **ماسِكَةُ رَحِمٍ** vardır”: akrabalık bağı bağlayıcıdır. Ve o **حَسَكَةٌ مَسَكَةٌ**, ikisi de harekeli: yiğittir. Ve **أرْضٌ مَسِيكَةٌ**, **سَفينَةٍ** gibi: sertlikten dolayı suyu kurutmaz. Ve onda **مِساكٌ**, **كِتابٍ** gibi, ve **مُسْكَةٌ**, zamme ile, ve **أَميرٍ** gibi: kendisine dönülen hayır vardır.

تاج العروس:
م س ك
**المَسكُ** fetih ile: genel olarak deridir; **الرّاغِبُ** “bedeni tutan”ı artırdı; yahut **السَّخْلَةِ**’ye mahsustur, yani onun derisine; sonra çoğaldı, nihayet her deri **مَسكًا** oldu; **المُحْكَمِ**’de böyledir; öyleyse şeyhimizin onun mercûh oluşu iddiasına iltifat edilmez. **مُسُوكٌ** ve **مُسُكٌ**. **سلامَةُ بنُ جَنْدَل** dedi ki:
" فاقْنَى لعَلَّكِ أَنْ تَحْظَى وتَحْتَبِلِيفي سَحْبَلٍ مِنْ مُسُوكِ الضَّأْنِ مَنْجُوبِ
Ve ondan onların sözü: “Ben senin **مَسكِكَ**’indeyim, eğer şöyle şöyle yapmazsam.” Ve **خَيبَر** hadîsinde: “**حُيَي بنِ أَخْطَبَ** için bir **مَسكًا** gizlediler; onu buldu; **ابن أَبي الحُقَيق** öldürdü ve onların zürriyetini esir aldı.” Denildi ki: onda, on binle değer biçilen, külçe ve ziynetten bir birikim vardı; önce bir kuzu **مَسْكِ**’inde, sonra bir boğa **مسكِ**’inde, sonra bir deve **مَسكِ**’inde idi. Ve **عَلِي** hadîsinde, Allah Teâlâ ondan razı olsun: “Yatağım ancak bir koç **مَسكَ**’ı idi”, yani onun derisi.
Ve **المَسكَةُ** **بهاءٍ** ile: ondan parçadır.
Ve mecazdan: “Onlar **مُسُوكِ الثَّعالِبِ** içindedir” denir; yani: korkutulmuş, korkanlardır. Ve **المُفَضَّلُ** inşâd etti:
فيَوْمًا تَرانا في مُسُوكِ جِيادِنا ... ويَوماً تَرانَا في مُسُوكِ الثَّعالِبِ
Yani “**مُسُوكِ جِيادِنا** üzerinde”; yani bizi atlarımızın derileri üzerinde görürsün; yani bizi süvariler olarak düşmanlarımıza akın ederken görürsün; sonra bir gün bizi korkmuş görürsün.
Ve meselde: “**مَسكُ السَّوءِ** kötü kokuyu yaymaktan âciz kalmaz”; yani kötü bir kokuya eksik olmaz; alçak adam için darb-ı meseldir; alçaklığını elinden geldiğince gizler de fiillerinde ortaya çıkar.
Ve **المَسَكُ** tahrîk ile: boynuzlardan ve fildişinden **الذَّبْلُ** ve bilezikler ve halhallar; tekili **بهاءٍ** iledir. **جَرِيرٌ** dedi ki:
تَرَى العَبَسَ الحَوْلِيَ جَوْناً بكُوعِها ... لَها مَسَكًا من غَيرِ عاجٍ ولا ذَبْلِ
Ve **أبي عَمْرو النَّخَعِي** hadîsinde, Allah Teâlâ ondan razı olsun: “**النّعْمانَ بنَ المُنْذِرِ**’ü gördüm; üzerinde iki küpe, iki bilezik ve iki **مَسَكَتانِ** vardı.” Ve **بَدْرٍ** hadîsinde **ابنُ عَوْف** dedi, yanında **أُمَيَّةُ بنُ خَلَفٍ** olduğu hâlde: “Ensar bizi kuşattı; nihayet bizi **المَسَكَةِ** gibi yaptı”; yani bizi bilezik gibi bir halka içine aldı. Ve **الأَزْهَرِيُّ** dedi: **المَسَكُ**, bilezik şeklinde fildişinden **الذَّبْلُ**’dür; kadın onu ellerine yapar; işte o **المَسَكُ**’tir; ve **الذَّبْلُ** ve boynuzlar; eğer fildişinden ise, o **مَسَك** ve fildişi ve **وَقْفٌ**’tur; ve eğer **ذَبْل**’den ise, o yalnızca **مَسَكٌ**’tır.
Ve **المِسكُ** kesre ile: bilinen bir güzel kokudur; ve o, zamme ile ve **المُعْجَمة**’nin sükûnu ile **مُسْك**’un muarrebidir. **الجَوْهَرِيّ** dedi: Araplar ona **المَشْمُومَ** adını verirdi. Ve hadîste: “Güzel kokunun en güzeli **المِسكُ**’tir”; müzekker de yapılır, müennes de. **الجَوْهَرِيّ** dedi: **جِرانِ العَوْدِ**’ün sözüne gelince:
لقَدْ عاجَلَتْني بالسِّبابِ وثَوْبُها ... جَدِيدٌ ومِنْ أَرْدانِها المِسكُ تَنْفَحُ
Şüphesiz onu müennes yaptı; çünkü onu **رِيحِ المِسكِ**’e götürdü.
Ve ondan parça **مِسكَةٌ**’dir; **مِسَكٌ** (üzüm gibi). **رُؤْبَةُ** dedi ki:
" أَحْرِ بِها أَطْيَبَ مِنْ رِيحِ المِسَكْ
**الأَصْمَعي** onu böyle söyledi. Ve denildi ki: vakfı kastederek **الميم** ve **السِّين**’in kesresi iledir; onun dediği gibi:
" شُربَ النَّبِيذِ واعْتِقالاً بالرجِلْ
Ve **الجَوْهَرِيُّ** ve **الصّاغانيُ** dedi: **السِّين**’i harekelemeye mecbur kaldı; onu fetih ile harekeledi. Kalbi kuvvetlendirici, sevdâvîleri cesaretlendirici, çarpıntıya ve bağırsaklardaki kalın rüzgârlara ve zehirlere ve tıkanıklıklara faydalı, cinsel gücü artırıcı; ve eğer **الإِحْلِيلِ** başı onun dövülmüşüyle **خَيرِي** yağıyla sıvanırsa, garip olur.

Ve **دَواءٌ مُمًسّك** ( **مُعَظمٍ** gibi): ona **مِسكٌ** karıştırıldı.

Ve onu **مَسَّكَه تَمْسِيكًا**: onu onunla kokulandırdı. Ebû’l-‘Abbâs, onun (sallallahu aleyhi ve sellem)’in hayız hakkında sözünde dedi: “Bir **فِرصَةً** al da onunla **فَتَمَسَّكِي**.” Bir rivayette: “Bir **فِرصَةً مُمَسَّكَةً** al da onunla **فَتَطَيَّبِي**.” **مِسكِ**ten bir parça ister. Ve bir rivayette: “**مِسكٍ**ten bir **فرصَةً** al da onunla kokulan.” Ve bazısı dedi: “**تَمَسَّكِي**: **المِسكِ**ten kokulan.” Ve bir taife dedi: o, elle **التَّمَسُّكِ**tendir. Ve denildi: **مُمَسَّكَةً** yani **مُتَحَمَّلَةً**; yani onu yanında taşırsın. Ve **الفِرصَةِ**nin aslı, aslında yün ve pamuktan ve bunun benzerinden bir parçadır. Ve Zemahşerî dedi: **المُمَسَّكَةُ**: çokça tutulmuş **الخَلَقُ**. Dedi: sanki o, iplik eğirmede ve başkasında onunla yararlanmak için pamuğun ve yünün yenisinin kullanılmamasını istedi; ve çünkü **الخَلَق** buna daha elverişlidir ve daha uygundur. İbnü’l-Esîr dedi: bu sözlerin hepsi tekellüflüdür; ve fukahanın üzerinde olduğu: hayızlı kadın, hayızdan guslederken, ona **المِسكِ**ten az bir şey alıp onunla kokulanması yahut **المِسكِ**ten kokulandırılmış bir **فِرصَةً** (alması) müstehaptır.

Ve **مَسَّكَة تَمْسِيكًا**: ona **مُسكانًا** (damme ile) verdi: **العَرَبُونِ** için bir isimdir; çoğulu **مَساكِينُ**dur. Ve hadiste **المُسكانِ**ın satışından nehiy geldi; o da şudur: bir şeyi satın alır da satıcıya bir meblağ verir; satış tamam olursa bedelden sayılır, tamam olmazsa satıcının olur ve ondan geri alınmaz. Bu, **ع ر ب**’de tafsilatlı olarak zikredilmiştir.

Ve **مِسكُ البَر** ve **مِسكُ الجِنِّ**: iki bitkidir; birincisi hakkında Ebû Hanîfe dedi: o, **الخُزامَى**dan daha hoş kokulu bir bitkidir; onun bitkisi **القَفْعاءِ** bitkisidir; ve onun **المَروِ** çiçeği gibi bir çiçeği vardır. Ve bir defa dedi: o, **العُسلُجِ** gibi bir bitkidir, aynı.

Ve **مَسَكَ بهِ** ve **أَمسَكَ به** ve **تماسَكَ** ve **تمَسَّكَ** ve **اسْتَمْسَكَ** ve **مَسَّكَ تَمْسِيكًا**: hepsi **احْتَبَسَ** manasınadır. Ve **الصحاحِ**’ta: onunla **اعْتَصَمَ**. Ve **المُفْرَداتِ**’ta: **إِمْساكُ الشيء**: ona tutunmak ve onu korumaktır. Allah Teâlâ dedi: “**فإمْساكٌ بمَعْرُوف أَو تَسرِيحٌ بإِحْسان**” ve O’nun sözü (Teâlâ): “**وُيمْسِكُ السَّماءَ أَنْ تَقَعَ على الأَرْضِ إِلاّ بإذْنِه**” yani onu korur. Allah Teâlâ dedi: “**والَّذِينَُ يمَسِّكُونَ بالكِتابِ**” yani: onunla **يَتَمَسَّكُونَ**. Ve Hâlid b. Züheyr dedi:

فكُنْ مَعْقِلاً في قَوْمِكَ ابْنَ خُوَيْلِدٍ ... ومَسِّكْ بأَسْبابٍ أَضاعَ رُعاتُها

Ve Ezherî ayetin manasında dedi: yani ona iman ederler ve içindekine göre hükmederler. Dedi: ama O’nun sözü (Teâlâ): “**ولاُ تمْسِكُوا بعِصَمِ الكَوافِرِ**” ise, Ebû ‘Amr ve İbn ‘Âmir ve Ya‘kûb el-Hadramî “**ولا تُمَسِّكُوا**” diye şeddeli okudular; kalanlar onu hafifletti. Ve **الاسْتِمساكِ**ın şahidi O’nun sözü (Teâlâ): “**فقَدِ اسْتَمسَكَ بالعُروَةِ الوُثْقَى**”. Ve **المُفْرداتِ**’ta: **واسْتَمْسَكْتُ بالشيء**: tutmayı araştırdığın zaman. Ondandır O’nun sözü: “**فاسْتَمْسِكْ بالذي أُوحِيَ إلَيكَ**” ve O’nun sözü (Teâlâ): “**فَهُم بهِ مُستَمْسِكُونَ**”. Ve meselde: **سُوءُ الاسْتِمْساكِ** **حُسنِ الصِّرعَةِ**den hayırlıdır. Ve **المُسكَةُ** (damme ile): kendisiyle tutunulan şeydir; denilir: bende onda **مُسكَةٌ** vardır; yani: kendisiyle tutunduğum şey.

Ve **المُسكَةُ** ayrıca: bedenleri gıda ve içecekten tutan şey yahut ikisinden onunla geçinilen şeydir. Ve **أمْسَكَُ يمْسِكُ إِمْساكًا**.

Ve **المُسكَةُ**: bol akıl ve görüştür; denilir: falan **ذُو مُسكَةٍ**; yani: kendisine dönülen görüş ve akıl (sahibi). Ve falan **لا مُسكَةَ له**; yani: onun aklı yoktur. **كالمَسكِ فِيهِما**: yani **كأَمِيرٍ**; böylece diğer nüshalarda. Doğrusu: **كالمسكِ فيهما** (damme ile) **مُسَكٌ** ( **صُرَدٍ** gibi).

Ve **المَسَكَةُ** (hareke ile): çocuğun yahut tayın yüzünde bulunan bir kabuktur; **الماسِكَةِ** gibi. Ve denildi: o, **السَّلَى** gibi olup ikisi onun içindedir. Ebû ‘Ubeyde dedi: **الماسِكَةُ**: çocuğun başında ve iki elinin uçlarında bulunan deri parçasıdır; çocuk **الماسِكَةِ** ve **السَّلَى**dan çıkarsa o **بَقِيرٌ**dur; çocuk **ماسِكَةٍ** ve **سَلًى** olmaksızın çıkarsa o **السَّلِيلُ**dür.

Ve **المَسَكَة**: kazdığın bir kuyuda sert yer; çoğulu **مَسَكٌ**. İbn Şümeyl dedi ve denilir: falanın oğullarının kuyuları **مَسَك** içindedir. Dedi:

" اللّه أَرْواكَ وعبد الجَبّار
" تَرَسُّمُ الشَّيخِ وضَربُ المِنْقارْ
" في مَسَكٍ لا مُجْبِلٍ ولا هَارْ

Yahut kuyudan **المَسَكَةُ**: bükmeye ihtiyaç duymayan sert kısımdır; Cevherî onu nakletti. Ve ikisinde de İbn Düreyd’den (naklen) damme yapılır.

Ve mecazdan: **رَجُلٌ مَسِيكٌ** ( **أَمِيرٍ** ve **سِكيتٍ** ve **هُمَزَةٍ** ve **عُنُقٍ** gibi): dört lugattır; Cevherî onlardan üçüncüsüyle yetindi: yani cimri. Ve Hind bint ‘Utbe (radıyallahu ‘anhâ) hadîsinde: “Ebû Süfyân bir **رَجُلٌ مَسِيكٌ**” yani cimri; iki elindekini tutar, onu kimseye vermez. Ve o, vezin ve mana bakımından **البَخِيلِ** gibidir. Ebû Mûsâ dedi: o, **مِسِّيكٌ** ( **سِكيتٍ** gibi) yani: tutmada şiddetli. Ve **العُبابِ**’ta: çokça cimrilik (sahibi); ve o, mübalağa kalıplarındandır. Ve denildi: **المَسِيكُ**: cimridir; musannifin meylettiği gibi; korunmuş olan birincisidir.

Ve onda **إِمْساك** ve **مُسكَةٌ** (damme ile) ve **مُسُكَةٌ** (iki damme ile) vardır; ikisi de Lihyânî’dendir.

Ve **مَساكٌ** ( **سَحابٍ** ve **سَحابَةٍ** ve **كِتابٍ** ve **كِتابَةٍ** gibi) yani: cimrilik. Ve yanındakine, ona cimrilik ederek **تمَسَّكَ**; bu mecazdır. İbn Berî dedi: **المَسَاكُ**: **الإِمْساكِ**tan isimdir. Cerîr dedi:

عَمِرَتْ مُكَرَّمَةَ المِسَاكِ وفارَقَتْ ... ما شَفَّها صَلَفٌ ولا إِقْتارُ

Ve mecazdan: Ebû ‘Ubeyde dedi: **فَرَسٌ مُمْسَكُ الأَيامِنِ مُطْلَقُ الأَياسِر**: sağ taraftan ayak ve elde **مُحَجَّلُ**dür; ve onlar onu kerih görürler. Eğer sol taraftan ayak ve elde **مُحَجَّلَ** olursa dediler: o **مُمْسَكُ الأَياسِرِ مُطْلَقُ الأَيامِنِ**dir; ve onlar bunu müstehap görürler.

Ve attan her bir ayakta beyazlık varsa o **مُمْسَكَة** ( **مُكْرَمَةٍ** gibi)dir; çünkü o beyazlık üzerinde tutulmuştur. Ve **اللِّسانِ**’da: beyazlık ile. Ve denildi: onda beyazlık olmamasıdır. Ve **التَّهْذِيب**’de: **والمُطْلَقُ**: kendisinde **وَضَحٌ** olmayan her bir ayaktır. Ve bir kavim beyazlığı **إِطْلاقًا**, beyazlığı olmayanı **إِمْساكًا** yaparlar. Ve inşad etti:

" وجانِبٌ أُطْلِقَ بالبَيَاض
" وجانِبٌ أُمْسِكَ لا بَياض

Dedi: onda, **الإِمْساكِ**ta vasfettiğim üzere, kalb üzere ihtilaf vardır.

Ve onu **أَمْسَكَه إِمْساكًا**: onu hapsetti.

Ve sözden **أَمْسَكَ**: sustu.

Ve **المَسَكُ** (harekeli): suyu tutan yer; İbnü’l-A‘râbî’den; **المَسَاكِ** gibi, **سَحَابٍ** gibi; bu da Ebû Zeyd’dendir.

Ve **المَسِيكُ** **أَمِير** gibi. Ebû Zeyd dedi: **أَرض مَسِيكَةٌ**: sertliğinden dolayı suyu kurutmayan.

Ve **المُسَكُ** **صُرَدٍ** gibi: **مُسَكَة**’nin çoğulu; **هُمَزَة** gibi; bir şeyi tuttuğu zaman ondan kurtarılması mümkün olmayan kimse için. Cevherî onu cimri diye tefsir ettikten sonra nakletti. Dedi: Ve denilir: O, bir şeye tutunmaz ki ondan kurtulunsun; ve onunla güreşecek bir güreşçi de karşısına çıkmaz ki sıyrılıp kaçsın. Çoğulu **مُسَكٌ**. İbn Berî dedi: İkinci tefsir doğru olandır. Ve bu bina, yani **مُسَكَةً**, kendisinden şey çokça olan kimseye mahsustur; meselâ: **الضُّحَكَةِ** ve **الهمَزَةِ**.

Ve **سِقاءٌ مِسِّيكٌ** **سِكِّيتٍ** gibi: suyu çok alan. Ve şîn’in fethiyle **مَسَكَ** **مَسَاكَةً**; Ebû Hanîfe rivayet etti; ancak onu **سِكِّيت** gibi ضبط etmedi. Ve sanki musannif çokluk mânasını gözetti de onu mübalağa binası üzere ضبط etti; yoksa o, Ebû Zeyd ve Zemahşerî’ye göre **أَمِيرٍ** gibidir. Sonuncusu dedi: **سِقاءٌ مَسِيكٌ**: sızdırmaz. Ebû Zeyd dedi: **المَسِيكُ** kırbalardan: suyu hapseden, sızdırmayan olanlardır.

Ve **مِسكَوَيْهِ** kesre ile, **سِيبَوَيْهِ** gibi: bir özel isim; iki ضبط ile gelmiştir; birincisi birinciye, ikincisi sonuncuya aittir; yalnız sonuncuyla yetinseydi daha kısa olurdu.

Ve **ماسِكانُ** sîn’in kesriyle, ضبط edildiği üzere; doğrusu iki sâkinin birleşmesiyle: Mekrân’da bir yöre; **الفانِيذُ** ona nisbet edilir; Sâgânî nakletti.

Ve **فَروَةُ بنُ مُسَيك** **زُبَيرٍ** gibi; el-Murâdî, sonra el-Ğutayfî: sahâbîdir, Allah ondan razı olsun; Kûfe’de oturdu; künyesi Ebû Umeyr’dir; Ömer, Allah ondan razı olsun, onu görevlendirdi.

Ve **مُسكانُ** damme ile: Şîa’nın bir şeyhi; adı Abdullah; **العُبابِ**’da böyledir. Hâfız dedi: O, Şîa şeyhlerinden Abdullah b. Müskân’dır; Ca‘fer b. Muhammed’den rivayet etti; Emîr onu zikretti.

Ve **ماسِك** **صاحِب** gibi: bir isim. İbn Düreyd dedi: Ve **ماسكًا** diye adlandırdılar; fasih şiirde ve sözde **مَسَكْتُ** işitmedik; ancak ben onu, **مَسعُودا** diye adlandırdıkları gibi sanıyorum; ve “Allah onu mesut etsin”den başka söylemezler.

Ve denilir: Aramızda bir **ماسِكة رَحِمٍ** vardır; **مَاسَّةُ رحِمٍ** ve **واشِجَةُ رَحِمٍ** denildiği gibi; bu mecazdır.

Ve mecazdandır: O, iki kelimesi harekeli **حَسَكَةٌ مَسَكَة**’dir; yani: yiğit. Benzeri: **رَجُلٌ أَمَنَةٌ**: her bir kimseye güvenir. Çoğulu **حَسَكٌ مَسَكٌ**. Ondandır: Hayfân b. Arâne’nin, Osman’a, Allah ondan razı olsun, ona sorduğu vakit sözü: “Zü’l-Yemen’de Arap topluluklarını nasıl bıraktın?” dedi; o da dedi: “Şu Belhâris b. Ka‘b kabilesine gelince: **حَسَكٌ أَمْراسٌ** ve **مَسَكٌ أَحْماسٌ**; ölümler mızraklarında alevlenir.” Onları kuvvet ve men‘at ile vasfetti; ve onlara kasteden kimse için keskin sert diken gibi olduklarını; o da **الحَسَكُ**tur. Ve birisiyle çarpıştıklarında onlardan sıyrılıp kaçamaz ve kurtulamaz.

Ve **أَرض مَسِيكَةٌ** **سَفِينَةٍ** gibi: sertlik sebebiyle suyu kurutmaz; Ebû Zeyd’den; ve daha önce geçti.

Ve denilir: Onda **مِساكٌ** yok; **كِتابٍ** gibi; ve **مُسكَةٌ** damme ile; ikisi de İbn Düreyd’den; başkası artırdı.

Ve **مَسِيكٌ** **كَأَمِير** gibi: kendisine dönülen hayır; ve **الجَمْهَرَةِ**’nin nassı: umulan hayırdır.

Ve ona istidrâk edilendir: **المَسَك** (harekeli): deniz hayvanının derileri; ondan bileziğe benzer şey yapılırdı.

Ve **تمَسَّكَ به**: onunla koku süründü.

Ve **ثَوْبٌ مُمَسَّكٌ**: onunla boyanmış; aynı şekilde **مَمسُوكٌ**; ve onu onunla **مَسَكَه**; Zemahşerî nakletti.

Ve **المُمَسَّكَةُ**: çokça tutulmuş eski bez parçası; Zemahşerî’den.

Ve **امْتَسَكَ به**: tutundu/sığındı. Züheyr dedi:
"بأي حَبل جِوارٍ كُنْتُ أَمْتَسِكُ
Ve Abbâs dedi:
صَبَحْتُ بها القَوْمَ حَتّى امْتَسَك ... تُ بالأَرْضِ أَعْدِلُها أَنْ تَمِيلاَ
Ve **ما تَمَاسَكَ** “bunu söyledi” demektir; yani: kendini tutamadı.

Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: **بادِنٌ مُتَماسِكٌ**; muradı: şişmanlığıyla beraber eti sıkıdır; gevşek değildir ve sarkık değildir; yani yaratılışı mutedildir; sanki uzuvları birbirini tutar.

Ve **المُسكَةُ** damme ile: kuvvet; **الماسِكَةِ** gibi.

Ve onda hayırdan bir **مُسكَةٌ** vardır; yani: bir kalıntı.

Ve Hâris b. Hillize’nin sözü:
ولَمّا أَنْ رَأَيْتُ سَراةَ قَوْمِي ... مَساكَى لا يَثُوبُ لهم زَعِيمُ
İbn Sîde dedi: Beytinde **مَساكَى**’nın, **مَسِيك** cem‘inin ismi olması caizdir; ve tekilde **مَسكان** vehmedilerek **سَكارَى** ve **حَيارَى** babından olması da caizdir.

Ve **المَسَكَةُ** (harekeli): birisiyle çarpıştığında ondan sıyrılıp kaçmayan ve kurtulamayan kimse.

Ebû Zeyd dedi: **مَسَّكَ بالنّارِ تَمْسِيكًا** ve onunla deldi **تَثْقِيبًا**; bu, onun için yerde bir oyuk açtığı, sonra üzerine kül ve tezek yahut odun koyduğu yahut onu toprağa gömdüğü zamandır.

İbn Şümeyl dedi: Yer **مَسَكٌ**dur; ve yolları: **فمَسَكَةٌ كَذّانَةٌ** ve **مَسَكَةٌ مُشَاشَةٌ** ve **مَسَكَةٌ حِجَارَةٌ** ve **مَسَكَةٌ لَيِّنَةٌ**; yer ancak yollardır; her bir yol **مَسَكَةٌ**’dir.

Ve **المَسَاكاتُ**: yerde son haddine varma; göğün suyunu tutar.

Ve denilir: Kavimle beraber olup bâtıla dalan adama: “Onların içinde bulundukları şeyden alıkoyan bir **مُسكَةً** vardır.”

Ve **مَسِكٌ** **كَكَتِفٍ** gibi: Irak’ta bir yer; orada Mus‘ab b. Zübeyr öldürüldü.

Ve Ahvâz Dûceyl’inde başka bir yer; Haccâc ile İbnü’l-Eş‘as’ın vukuası olduğu yer.

Ve bir **مُمَسَّكَةٍ** içinde çıktı; yani: kokulanmış bir cübbe.

Ve ceylanın sırtında iki **جُدَّتانِ مِسكِنتَانِ**; yani: iki siyah çizgi.

Ve **صِبغٌ مِسكِي**.

Ve adam **مَسُكَ** **مَساكَةً**: cimri oldu.

Ve o, bir **تَماسُكٍ** sahibidir; yani akıl.

Ve kırbasında sudan bir **مُسكَةٌ** yok; yani ondan az.

Ve onda **تَماسك** yoktur: onda hayır olmadığı zaman; bu mecazdır.

Ve neredeyse **مَسكِه**’inden çıkacaktı: hızlı olan için; bu mecazdır.

Ve onların - O’nun (Teâlâ) sıfatında - sözleri: **مِساكُ السَّماءِ**; müvelleddir.

Ve **المِسكِيُّونَ**: bir cemaat muhaddis; misk satmaya nisbet edildiler.

Ve **مُسَيكَةُ** **كجُهَينَةَ** gibi: Askalân köylerindendir; ondan, İbn Busayla diye bilinen hâfız **عَبدُ اللِّه بنُ خَلَفٍ المُسَيكِي**; Silefî’den semâ etti; 614 yılında öldü.

Ve **أَحْمَدُ بنُ عَبدِ الدّائِمِ المُسَيكِي**; ondan Ebû Hayyân semâ etti ve onu ضبط etti.

Ve Emîr İzzüddîn **مُوسَك** el-Hekkârî: Salâhiyye emirlerinden bir emîr; Mısır’daki köprü ona nisbet edildi.

Ve **عطْوانُ بنُ مُسكانَ**: hadisini Yahyâ el-Himmânî rivayet etti; Zehebî, Abdülğanî’ye tâbi olarak böyle ضبط etti; başkası onu şîn’in i‘câmıyla ضبط etti.
