# مسل — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%84/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B3%D9%84/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%84.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: مسل

باب السين واللام والميم معهما
س ل م، س م ل، م س ل، م ل س، ل س م، ل م س كلهن مستعملات سلم: السَّلمُ: دلوٌ مُستْطيلٌ له عُروةٌ واحدةٌ، وجمعُه: سِلام، قال:
سَلْمٌ ترى الدّالِحَ منه أَزْورا
والسَّلمُ: لَدْغُ الحية. والملدوغ يُقالُ له: مَسْلُوم، وسَليم. وسُمِّيَ به تطيُّراً من اللديغ، لأنّه يقال: سلّمه الله.
ورجلٌ سليم، أي سالم، وقد سَلِمَ سلامةً.
والسِّلام: الحِجارة لم أسمع واحدها، ولا سمعت أحداً يُفْرِدُها، وربّما أُنِّثَ على معنى الجَماعة، وربّما ذُكّر، وقيل: واحداتُهُ: سَلِمةٌ، قال:
زمن الفِطَحْل إذِ السِّلامُ رِطابُ
والسَّلام: ضَرْبٌ من دِقِّ الشّجر.
والسَّلام يكون بمعنَى السَّلامة، وقول النّاس: السَّلام عليكم، أي: السَّلامةُ من اللهِ عَلَيْكم.
وقيل: هو اسمٌ من أسماءِ اللهِ، وقيل: السَّلامُ هو اللهُ، فإذا قيل: السَّلامُ عليكم فكأنّه يقول: اللهُ فوقكم.
والسُّلامَى: عظام الأَصابع والأشاجع والأَكارع، وهي كَعابِرُ كأنّها كِعاب، والجمع: السُّلاميات.
ويقالُ إنّ آخر ما يبقى فيه المخ في السُّلامَى وفي العين.
والسَّلَمُ: ضَرْبٌ من الشّجر، والواحدة بالهاء، ووَرَقُه: القَرَظ، يُدْبَغُ به، ويقال للمدبوغ بالقَرَظِ: مَقْرُوظ، وبقشرِ السَّلَم: مسلوم.
والإسلام: الاستسلامُ لأمر اللهِ تَعالَى، وهو الانقيادُ لطاعتِهِ، والقَبُولُ لأَمره.
والاسْتِلام للحَجَر: تَناوُلُه باليَد، وبالقُبْلة، ومَسْحُهُ بالكَفّ.
ويُقالُ: أخذه سَلَماً، أي أَسَرَهُ.
والمسَّلَم: ما أسلفت به.
وقوله عزّ اسمه: "أم لَهُمْ سُلَّمٌ يَستَمِعونَ فيه".
يُقال: هي السُّلَّم، وهو السُّلَّم، أي: السَّبَبُ والمِرْقاةُ، والجميعُ: السَّلاليم.
والسَّلْمُ: ضِدُّ الحَرْب، ويقال: السَّلْمُ والسِّلْم واحد.
سمل:
السَّمَلُ: الثَّوب الخَلَق. والسَّمَلَةُ: الخَلَقُ من الثِّياب، فإذا نُعِتَ، قيل: ثوبٌ سَمَلٌ.
وأَسْمل الثَّوْب إسمالاً، أي أخلق. وسَمَل يَسمُل سَمَلاً.
والسَّمْل: فَقْءُ العين. سَمَلْتُ عينَه: أدخلت المِسمَل فيها. قال أبو ذؤيب:
فالعَيْنُ بَعْدَهُمُ كأنّ حِداقَـهـا		سُمِلَتْ بشوكٍ فهي عُورٌ تدمع
والسَّمَلُ، وواحدها: سَمَلَة: بقيّةُ الماء في الحَوْض.
والسِّمال: بقايا الماء في فُقَر الصَّفا.
والسَّمل: الإصلاح، يقال: سَمَل بينهم سَمْلاً: أصلح.
واسمالّ الظِّلُّ: قَلَص. ولُزَّ بأصل الحائط.
والسَّمَوْألُ: اسمُ رَجُلٍ في الجاهليّة. أَوْفَى أهلِ زَمانِهِ.
والسَّوْملةُ: فنجانةٌ صغيرةٌ.
مسل:
المُسْلان، وواحدها مَسيلٌ: مسايل ماء ظاهر من الأرض.
ملس:
المَلْسُ: النَجاء، أي: السُّرعة والمَلْسُ أيضاً: سَلُّ الخُصْيَتَيْنِ بعُرُوقها خُصنيٌ مملوسٌ.
والمُلُوسة: مصدرُ الأَمْلَس. وأرض مَلْساء، وسَنَةٌ مَلْساء، وسنونَ أماليسُ وأمالِسُ.
ورمّان إمليس وإمليسيٌّ: وهو أطيبُه وأحلاه، ليس له عَجَم.
لسم:
أَلسَمْتُهُ حُجَّتَهُ: أَلزَمْتُهُ إيّاها، كما يُلسَمُ وَلَدُ المنتوجةِ ضَرْعَها.
لمس:
اللَّمْسُ: طلب الشَّيء باليد من ههنا وهنا ومِنْ ثَمَّ.
لميسُ: اسمُ امْرأة.
وإكافٌ مَلْمُوسُ الأَحْناء، أي: قد أُمِرَّعليه اليَدُ، فإنْ كان فيه ارتفاعٌ أو أَوَدٌ نُحِتَ.
والمُلامسةُ في البيع: أن نقول: إذا لَمَستَ ثوبي أو لَمَسْتُ ثَوْبَك فقد وجب البَيع.

### Türkçe

باب **السين** ve **اللام** ve **الميم**’in onlarla birlikte olanı

**س ل م**، **س م ل**، **م س ل**، **م ل س**، **ل س م**، **ل م س**: hepsinin kullanımı vardır. **سلم**: **السَّلمُ**: tek bir kulpu olan, uzunlamasına bir kova; çoğulu: **سِلام**. Dedi ki:

سَلْمٌ ترى الدّالِحَ منه أَزْورا

Ve **السَّلمُ**: yılanın sokmasıdır. Sokulana **مَسْلُوم** ve **سَليم** denir. Ve sokulandan uğursuzluk sayıp (adı) ondan uğur umarak ona bu ad verildi; çünkü “Allah onu esenlikte kılsın” denir.

Ve bir adam **سليم** (dir), yani **سالم**; ve gerçekten **سَلِمَ** bir **سلامةً** ile.

Ve **السِّلام**: taşlardır; onun tekilini işitmedim ve onu tekilleştiren birini de işitmedim. Bazen cemaat mânâsına göre müennes yapılır, bazen de müzekker yapılır. Ve denildi ki: onun tekilleri: **سَلِمةٌ**. Dedi ki:

زمن الفِطَحْل إذِ السِّلامُ رِطابُ

Ve **السَّلام**: ağacın ince kırıntısından bir türdür.

Ve **السَّلام** **السَّلامة** mânâsında olur; insanların sözü: **السَّلام عليكم**; yani: Allah’tan **السَّلامةُ** sizin üzerinizedir.

Ve denildi ki: o, Allah’ın isimlerinden bir isimdir. Ve denildi ki: **السَّلامُ** Allah’tır. Öyleyse **السَّلامُ عليكم** denildiğinde sanki şöyle der: Allah sizin üstünüzdedir.

Ve **السُّلامَى**: parmakların, parmak boğumlarının ve ayak bileklerinin kemikleridir; onlar, sanki topuklar gibi, **كَعابِرُ**’dir; çoğulu: **السُّلاميات**.

Ve denilir ki: onda iliğin en son kaldığı şey **السُّلامَى**’da ve gözde olandır.

Ve **السَّلَمُ**: ağaçtan bir türdür; tekili **الهاء** ile (yani **سَلَمَة**); yaprağı: **القَرَظ**; onunla tabaklanır. Ve **القَرَظ** ile tabaklanmış olana **مَقْرُوظ** denir; ve **السَّلَم** kabuğuyla (tabaklanmış olana) **مسلوم**.

Ve **الإسلام**: Allah Teâlâ’nın emrine boyun eğmektir; ve o, O’na itaatine bağlanmak ve O’nun emrini kabul etmektir.

Ve taş için **الاسْتِلام**: onu elle almak, öpücükle (almak) ve avuçla onu meshetmektir.

Ve denilir: onu **سَلَماً** olarak aldı; yani onu esir etti.

Ve **المسَّلَم**: onunla peşin verdiğin şeydir.

Ve aziz isminin sözü: “أم لَهُمْ **سُلَّمٌ** يَستَمِعونَ فيه”.

Denilir: o **السُّلَّم**’dür ve o **السُّلَّم**’dür; yani: sebep ve merdiven basamağıdır; hepsi: **السَّلاليم**.

Ve **السَّلْمُ**: savaşın zıddıdır. Ve denilir: **السَّلْمُ** ve **السِّلْم** birdir.

**سمل**:
**السَّمَلُ**: eskiyen elbise. Ve **السَّمَلَةُ**: elbiselerden eskiyen şeydir; nitelendiğinde: **ثوبٌ سَمَلٌ** denir.

Ve elbiseyi **أَسْمل** kıldı, **إسمالاً**; yani eskitti. Ve **سَمَل** **يَسمُل** **سَمَلاً**.

Ve **السَّمْل**: gözün oyulmasıdır. “Gözünü **سَمَلْتُ**”: içine **المِسمَل** soktum. Ebû Züeyb dedi ki:

فالعَيْنُ بَعْدَهُمُ كأنّ حِداقَـهـا		سُمِلَتْ بشوكٍ فهي عُورٌ تدمع

Ve **السَّمَلُ**; tekili: **سَمَلَة**: havuzdaki suyun kalıntısıdır.

Ve **السِّمال**: kayadaki oyuklarda su kalıntılarıdır.

Ve **السَّمل**: ıslah etmektir; denilir: aralarında **سَمَل** etti, **سَمْلاً**: ıslah etti.

Ve gölge **اسمالّ** oldu: kısaldı. Ve duvarın dibine yapıştı.

Ve **السَّمَوْألُ**: câhiliye devrinde bir adamın adıdır; zamanının ehlinin en vefalısı.

Ve **السَّوْملةُ**: küçük bir fincandır.

**مسل**:
**المُسْلان**; tekili **مَسيلٌ**: yerden görünen su akıntılarıdır.

**ملس**:
**المَلْسُ**: kurtuluştur; yani sürat. Ve **المَلْسُ** ayrıca: husyelerin damarlarıyla birlikte çekilip çıkarılmasıdır; **خُصنيٌ مملوسٌ**.

Ve **المُلُوسة**: **الأَمْلَس**’ın masdarıdır. Ve **أرض مَلْساء** ve **سَنَةٌ مَلْساء**; ve **سنونَ أماليسُ** ve **أمالِسُ**.

Ve **ورمّان إمليس وإمليسيٌّ**: o, onun en hoş kokulusu ve en tatlısıdır; onun çekirdeği yoktur.

**لسم**:
Onu deliline **أَلسَمْتُهُ**: onu ona **أَلزَمْتُهُ**; tıpkı doğurmuş hayvanın yavrusunun memesine yapıştırılması gibi.

**لمس**:
**اللَّمْسُ**: şeyi elle şuradan buradan ve oradan aramaktır.

**لميسُ**: bir kadının adıdır.

Ve **إكافٌ مَلْمُوسُ الأَحْناء**: yani el onun üzerine geçirilmiştir; eğer onda bir yükselti veya eğrilik varsa yontulur.

Ve satışta **المُلامسةُ**: “Eğer elbisemi **لَمَستَ** veya elbiseni **لَمَسْتُ** ise satış vacip oldu” dememizdir.
