# مسو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B3%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مسو

: ( و ( *!مَسَوْتُ على الناقَةِ ) *!أَمْسُوها *!مَسْواً : ( إِذا أَدْخَلْتَ يَدَكَ في حَيائِها ) ؛ ) ونَصُّ اللّحْياني : في رَحِمِهَا ؛ ( فَنَقَّيْتَه ) اسْتِلْئاماً للفَحْلِ كرَاهَةَ أن تحْمِلَ له ؛ وكَذلكَ *!مَسا رَحِمها فهو *!ماسٍ وقيلَ : مَسَا الناقَةَ والفَرَسَ إذا سَطَا عليهما ؛ ومنه قولُ الراجزِ :
إنْ كُنْتَ مِنْ أَمْرِكَ في مِسْماسِ
فاسْطُ على أُمِّك سَطْوَ *!الماسِي *!وَمَسَيْتُ : لُغَةٌ فيه كما سَيَأْتِي .
( *!ومَسَا الحِمارُ ) مَسْواً : ( حَرَنَ .
( *!والمَساءُ *!والإمْساءُ : ضِدُّ الصَّباحِ والإِصْباحِ ) ، وهو بَعْدَ الظّهْرِ إلى صلاةِ المَغْربِ . وقال بعضُهم : إلى نِصْفِ الليْلِ ، والجَمْعُ *!أَمْسِيَةٌ عن ابنِ الأعْرابي .
( *!والمُمْسَى ) ، كمُكْرَم : ( *!الإِمْساءُ ) ، تقولُ : *!أَمْسَيْنَا *!مُمْسًى ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهري لأُمَيّة بنِ أَبي الصَّلْت :
الحمدُ للَّه *!مُمْسانا ومُصْبَحَنا
بالخَيْرِ صَبَّحَنا رَبي *!ومَسَّانا فهُما مَصْدرانِ ؛ ( والاسْمُ *!المُسِيءُ ، بالضَّمِّ والكسر ) ، كالصُّبْحِ مِن الصَّباح ؛ قال الأضْبطُ بنُ قُرَيْع الأسَدِي :

لكلِّ هَمَ من الأُمُورِ سَعَهْ
*!والمُسْيُ والصُّبْحُ لا فَلاحَ مَعَهْ ( و ) يقالُ : ( أَتَيْتُهُ *!مَساءَ أَمْسٍ *!ومُسْيَهُ ، بالضَّمِّ والكسر ) ، لُغَة ، أَي أَمْسِ عنْدَ المَساءِ ، ( و ) أَتَيْتُهُ أُصْبُوحَة كلِّ يَوْمٍ ، و ( *!أُمْسِيَّتَهُ ، بالضم .
( وجاء *!مُسَيَّاناتٍ ، أَي مُغَيْرِ ياناتٍ ) ، نادِرٌ ولا يُسْتَعْمِلُ إلاَّ ظَرْفاً .
وفي الصِّحاح : أَتَيْتُهُ *!مُسَيَّاناً ، هو تَصْغيرُ مَساءٍ .
( و ) قال سيبويه : ( أَتَى صَبَاحَ مَساءَ ) ، مَبْنِيٌّ ، ( و ) صَباحَ ( مَساءٍ ، بالإضافَةِ .
( و ) قال اللّحْياني : ( إذا تَطَيَّرُوا مِن أَحَدٍ قالوا : مَساءُ اللَّهِ لا *!مَساؤُكَ ) ، وإن شِئْتَ نَصَبْتَ .
( *!ومَسَّيْتُهُ *!تَمْسِيَةً : قُلْتُ له : كيفَ *!أَمْسَيْتَ ) ، ومَعْناهُ كيفَ أَنتَ في وقْتِ *!المَساءِ . ( أَو ) مَسَّيْتُهُ ؛ قُلْتُ له : ( *!مَسَّاكَ اللَّهُ بالخَيْرِ ) ، أَي جَعَلَ *!مَساءَكَ فِي خَيْرٍ ؛ وهو مجازٌ .
( *!وامْتَسى ما عِندَهُ : أَخَذَهُ كُلَّه ) ؛ ) نقلَهُ الصَّاغاني .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!مَسَا *!وأَمْسَى *!ومَسَّى كُلّه إذا وعَدَك بأمْرٍ ثم أَبْطَأَ عَنْكَ ؛ عن ابنِ الأعْرابي .
وقد يكونُ *!المُمْسَى ، كمُكْرَم ، مَوْضِعاً ؛ وأَنْشَدَ الجَوْهرِي لامْرىءِ القيْسِ يصِفُ جارِيَةً :
تُضيءُ الظَّلامَ بالعِشاءِ كأنَّها
مَنارَةُ *!مُمْسَى راهِبٍ مُتَبَتِّلِيريدُ : صَوْمَعَتَه حيثُ *!يُمْسِي فيها .
*!وأَمْسَيْنا صرْنا في وقْتِ المَساءِ ، وقولُ الشاعرِ :
حتى إذا ما أَمْسجَتْ وأَمْسَجا إِنَّما أَرادَ *!أَمْسَتْ *!وأَمْسَى ، فأَبْدَل

مَكانَ الياءِ حرفاً جَلْداً شَبِيهاً بها لتصحَّ له القافِيَة والوَزْن .
*!وأَمْسَى فلانٌ فلاناً : إذا أَعانَهُ بشيءٍ ؛ عن ابنِ الأعْرابي .
وقال أَبو زيدٍ : ركِبَ فلانٌ مَساءَ الطَّريقِ إذا رَكِبَ وسَطَ الطَّرِيقِ .
*!وماسَاهُ *!مِمَاساةً سَخِرَ منه ؛ عن ابنِ الأعْرابي .
*!ومَسَّى به اللَّيْل : جاءَ مَساءً ؛ وهو مجازٌ نقلَهُ الزَّمَخْشري .
*!ومَمْسَى ، مَقْصورٌ : قرْيةٌ بالمَغْربِ عن ياقوت .

### Türkçe

: ( ve ( **مَسَوْتُ على الناقَةِ** ) **أَمْسُوها** **مَسْواً** : ( elini onun hayâsına soktuğun zaman )؛ ) ve **اللّحْياني**’nin nassı: onun rahminde; ( sonra onu temizledin ) erkeğe karşı isteksizlik olarak, ona gebe kalmasından hoşlanmama (sebebiyle); ve yine: **مَسا رَحِمها**; o hâlde o **ماسٍ**’dir. Ve denildi ki: **مَسَا الناقَةَ والفَرَسَ**; onlara saldırdığı zaman. Ve ondan, recez söyleyenin sözü:
Eğer işinden bir **مِسْماسِ** içinde isen
Annenin üzerine **الماسِي**’nin saldırışı gibi saldır.
Ve **وَمَسَيْتُ**: onda bir dildir; ileride geleceği üzere.

( **ومَسَا الحِمارُ** ) **مَسْواً** : ( inat etti (ürktü, huysuzlandı).

( **والمَساءُ** **والإمْساءُ** : sabahın ve sabahlamanın zıddı )؛ ve o, öğleden sonra akşam namazına kadardır. Bazıları dedi ki: gecenin yarısına kadardır. Çoğulu **أَمْسِيَةٌ**’dir; İbnü’l-A‘râbî’den.

( **والمُمْسَى** )، **مُكْرَم** gibi: ( **الإِمْساءُ** )؛ dersin ki: **أَمْسَيْنَا** **مُمْسًى**. Ve **الجَوْهري** Ümeyye b. Ebî’s-Salt için inşâd etti:
Hamd Allah’a; bizim **مُمْسانا**’mıza ve bizim sabahlamamıza,
Rabbim bizi hayır ile sabahlattı ve bizi **مَسَّانا** etti.
İkisi de masdardır. ( İsim **المُسِيءُ**’dür; zamme ve kesre ile )؛ tıpkı sabahın, **الصَّباح**’dan olması gibi. **الأضْبطُ بنُ قُرَيْع الأسَدِي** dedi:

Her işten bir tasa için bir genişlik vardır;
**والمُسْيُ** ve sabah; onunla birlikte kurtuluş yoktur.

( ve ) denilir: ( ona **مَساءَ أَمْسٍ** ve **مُسْيَهُ** ile geldim; zamme ve kesre ile )؛ bir dildir; yani akşam vaktinde dün. ( ve ) ona her gün bir sabahleyin geldim; ve ( **أُمْسِيَّتَهُ**; zamme ile.

( Ve **مُسَيَّاناتٍ** geldi; yani **مُغَيْرِ ياناتٍ** )؛ nadirdir ve ancak zarf olarak kullanılır.

Ve **الصِّحاح**’ta: ona **مُسَيَّاناً** ile geldim; o, **مَساءٍ**’ın küçültmesidir.

( ve ) **سيبويه** dedi: ( **أَتَى صَبَاحَ مَساءَ** )؛ mebnîdir. ( ve ) **صَباحَ** ( **مَساءٍ**; izafet ile.

( ve ) **اللّحْياني** dedi: ( birinden uğursuzluk saydıkları zaman derler ki: Allah’ın akşamı; senin **مَساؤُكَ**’n değil )؛ istersen nasb edersin.

( **ومَسَّيْتُهُ** **تَمْسِيَةً** : ona “nasıl **أَمْسَيْتَ**?” dedim )؛ ve manası: **المَساءِ** vaktinde sen nasılsın. ( yahut ) onu **مَسَّيْتُ**; ona dedim ki: ( **مَسَّاكَ اللَّهُ بالخَيْرِ** )؛ yani senin **مَساءَكَ**’nı hayır içinde kıldı; ve o mecazdır.

( **وامْتَسى ما عِندَهُ** : onun yanındakinin hepsini aldı )؛ ) **الصَّاغاني** onu nakletti.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır:
**مَسَا** ve **أَمْسَى** ve **مَسَّى**: hepsi; sana bir iş vadettiği sonra senden geciktiği zaman; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve **المُمْسَى** ( **مُكْرَم** gibi ) bir yer olabilir. Ve **الجَوْهرِي** İmru’ül-Kays’tan, bir cariyeyi vasfederken, inşâd etti:
Akşam vaktinde karanlığı aydınlatır; sanki o,
Mütebettel bir râhibin **مُمْسَى** minaresidir.
Muradı: onun savmaasıdır; orada akşamladığı yer.

**وأَمْسَيْنا**: akşam vaktinde olduk. Şairin sözü:
Nihayet **أَمْسجَتْ** ve **أَمْسَجا** olduğu zaman; ancak **أَمْسَتْ** ve **أَمْسَى**’yı murad etti; sonra بدل etti,
Yâ’nın yerine, ona benzer sert bir harf (getirdi) ki kafiye ve vezin ona sahih olsun.

**وأَمْسَى** falan, falanı: ona bir şey ile yardım ettiği zaman; İbnü’l-A‘râbî’den.

Ve Ebû Zeyd dedi: falan, yolun akşamını bindi; yolun ortasını bindiği zaman.

**وماسَاهُ** **مِمَاساةً**: onunla alay etti; İbnü’l-A‘râbî’den.

**ومَسَّى به اللَّيْل**: akşam olarak geldi; ve o mecazdır; **الزَّمَخْشري** onu nakletti.

**ومَمْسَى**، maksûr: Mağrib’de bir köydür; Yâkût’tan.
