# مشر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B4%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: مشر

المَشْرَةُ: شِبه خُوصة تخرج في العِضاه وفي كثير من الشجر أَيام الخريف، لها ورقٌ وأَغصان رَخْصَة. ويقال: أَمْشَرَت العِضاهُ إِذا خرج لها ورق وأَغصان؛ وكذلك مَشَّرَتِ العضاه تمشيراً. وفي صفة مكة، شرفها الله: وأَمْشَرَ سَلَمُها أَي خرج ورَقُه واكتسى به. والمَشْرُ: شيءٌ كالخوص يخرج في السَّلَم والطَّلْحِ، واحدته مَشْرَةٌ. وفي حديث أَبي عبيد: فأَكلوا الخبط وهو يومئذ ذو مَشْرٍ. والمَشْرَةُ من العُشْبِ: ما لم يَطُلْ؛ قال الطرماح بن حكيم يصف أُرْوِيَّةً:
لها تَفَراتٌ تَحْتَها، وقُصارُها
إِلى مَشْرَةٍ، لم تُعْتَلَقْ بالمَحاجِنِ
والتَّفَرات: ما تَساقَطَ من ورَقِ الشَّجَرِ .
والمَشْرَةُ: ما يَمْتَشِرُه الراعي من ورق الشجر بِمِحْجَنِهِ؛ يقول: إِن هذه الأُرْوِيَّةَ ترعى من ورق لا يُمْتَشَرُ لها بالمحاجن، وقُطارُها أَن تَأْكُلَ هذه المَشْرَة التي تحت الشجر من غير تعب.
وأَرْضٌ ماشِرَةٌ: وهي التي اهْتَزَّ نباتُها واسْتَوَتْ ورَوِيَتْ من المطرِ، وقال بعضهم: أَرض ناشِرَةٌ بهذا المعنى؛ وقد مَشِرَ الشجرُ ومَشَّرَ وأَمْشَرَ وتَمَشَّرَ. وقيل: التَّمَشُّرُ أَن يُكْسَى الورقُ خُضْرةً. وتَمَشَّرَ الشجرُ إِذا أَصابه مطرٌ فخرجت رِقَتُه أَي وَرَقَتُه. وتَمَشَّرَ الرجلُ إِذا اكتسى بعد عُرْيٍ. وامْرَأَةٌ مَشْرَةُ الأَعضاءِ إِذا كانت رَبَّا. وأَمْشَرَتِ الأَرضُ أَي أَخرجتْ نباتَها. وتَمَشَّرَ الرجلُ: استغنى، وفي المحكم: رُؤِيَ عليه أَثر غِنًى؛ قال الشاعر:
ولَوْ قَدْ أَتانا بُرُّنا ودقِيقُنا،
تَمَشَّرَ مِنكُم مَنْ رَأَيناهُ مُعْدِمَا
ومَشَّرَه هو: أَعطاهُ وكساهُ؛ عن ابن الأَعرابي. وقال ثعلب: إِنما هو مَشَرَه، بالتخفيف. والمَشْرَةُ: الكُِسْوَةُ. وتَمَشَّرَ لأَهله: اشترى لهم مَشْرَةً. وتَمَشَّرَ القومُ: لبِسُوا الثِّيابَ. والمَشْرَةُ: الورَقَة قبل أَن تَتَشَعَّبَ وتَنْتشِر.
ويقال: أُذُنٌ حَشْرَة مَشْرَةٌ أَي مُؤَلَّلَةٌ عليها مَشْرَةُ العِيقِ أَي نَضارَتُه وحُسْنُه، وقيل: لطيفَةٌ حَسَنَةٌ؛ وقوله:
وأُذْنٌ لها حَشْرَةٌ مَشْرَةٌ،
كإِعْلِيطِ مَرْخٍ، إِذا ما صَفِرْ
إِنما عنى أَنها دَقِيقَةٌ كالورَقَةِ قبل أَن تَتَشَعَّب. وحَشْرَةٌ: مُحَدَّدَةُ الطرَف، وقيل: مَشْرَةٌ إِتباع حَشْرَة. قال ابن بري: البيت للنمر بن تولب يصف أُذن ناقته ورِقَّتها ولُطفها، شبهها بإِعْلِيطِ المَرْخِ، وهو الذي يكون فيه الحب، وعليه مَشْرَةُ غِنى أَي أَثَرُ غِنى. وأَمْشَرَت الأَرضُ: ظَهَرَ نباتُها. وما أَحسن مَشَرَتَها، بالتحريك، أَي نَشَرَتَها ونباتَها. وقال أَبو خيرة: مَشَرَتُها ورَقُها، ومشْرَة الأَرضِ أَيضاً، بالتسكين؛ وأَنشد:
إِلى مَشْرَةٍ لم تُعْتَلَقْ بالمَحاجِن
وتَمَشَّرَ فلان إِذا رُؤِي عليه آثارُ الغِنى. والتَّمْشِيرُ: حُسْنُ نَباتِ الأَرض واسْتِواؤُه. ومَشَرَ الشيءَ يَمْشُرُهُ مَشْراً: أَظهره. والمَشارَةُ: الكَرْدَةُ؛ قال ابن دريد: وليس بالعربي الصحيح. وتَمَشَّرَ لأَهله شيئاً: تَكَسَّبَه؛ أَنشد ابن الأَعرابي:
تَرَكْتُهُمْ كَبِيرُهُمْ كالأَصْغَرِ،
عَجْزاً عَنِ الحِيلَةِ والتَّمَشُّرِ
والتَّمْشِيرُ: القِسْمَةُ. ومَشَّرَ الشيءَ: قَسَّمَه وفَرَّقَه، وخَصَّ بعضُهم به اللحمَ؛ قال:
فَقُلْتُ لأَهْلي: مَشِّرُوا القِدْرَ حَوْلكم،
وأَيَّ زمانٍ قِدْرُنا لم تُمَشَّرِ
أَي لم يُقَسَّمْ ما فيها؛ وهذا البيت أَورد الجوهري عجزه وأَورده ابن سيده بكماله؛ قال ابن بري: البيت للمَرَّارِ بن سعيدٍ الفَقْعَسِيِّ وهو:وقُلْتُ: أَشِيعَا مَشِّرا القِدْرَ حَوْلَنا،
وأَيَّ زمانٍ قِدْرُنا لم تُمَشَّرِ
قال: ومعنى أَشِيعَا أَظْهِرا أَنَّا نُقَسِّمُ ما عندنا من اللحم حتى يَقْصِدَنا المُسْتَطْعِمون ويأْتينا المُسْتَرْفِدُون، ثم قال: وأَيّ زمان قِدْرُنا لم تمشر أَي هذا الذي أَمرتكما به هو خُلُق لنا وعادة في الأَزمنة على اختلافها؛ وبعده:
فَبِتْنا بِخَيْرٍ في كرامَةِ ضَيْفِنا،
وبِتْنا نُؤَدِّي طُعْمَةً غَيْرَ مَيْسِرِ
أَي بِتْنا نُؤَدِّي إِلى الحيّ من لَحْمِ هذه الناقة من غير قِمارٍ، وخص بعضهم به المُقَسَّم من اللحم، وقيل: المُمَشِّرُ المُفَرِّقُ لكل شيء. والتَّمْشِيرُ: النشاطُ لِلجماع؛ عن ابن الأَعرابي. وفي الحديث: إِنّي إِذا أَكَلْتُ اللحمَ وجدت في نفسي تَمْشِيراً أَي نَشاطاً للجماع، وجعله الزمخشري حديثاً مرفوعاً. والأَمْشَرُ: النَّشِيطُ.
والمُشَرَةُ: طائِرٌ صغير مُدَبَّج كأَنه ثَوْبُ وشْيٍ.
ورجل مِشْرٌ: أَقْشَرُ شديد الحُمْرَةِ. وبنو المِشْرِ: بَطْن من مَذْحج.

### Türkçe

**المَشْرَةُ**: **العِضاه**’da ve ağaçların çoğunda sonbahar günlerinde çıkan, yaprakları ve yumuşak dalları olan, **خُوصة** benzeri (şey). Ve denilir: **أَمْشَرَت العِضاهُ**; yani ona yaprak ve dallar çıktı; yine **مَشَّرَتِ العضاه تمشيراً** (da böyledir). Mekke’nin vasfında, Allah onu şereflendirsin: **وأَمْشَرَ سَلَمُها**; yani onun yaprağı çıktı ve onunla örtündü. Ve **المَشْرُ**: **السَّلَم** ve **الطَّلْحِ**’ta çıkan, **الخوص** gibi bir şeydir; onun teki **مَشْرَةٌ**’dir. Ebû Ubeyd’in hadisinde: “Böylece **الخبط** yediler; o gün o, **مَشْرٍ** sahibi idi.” Ve ottan **المَشْرَةُ**: uzamamış olan (şey); **الطرماح بن حكيم** bir **أُرْوِيَّةً**’yi vasfederek dedi:
لها تَفَراتٌ تَحْتَها، وقُصارُها
إِلى مَشْرَةٍ، لم تُعْتَلَقْ بالمَحاجِنِ
Ve **التَّفَرات**: ağaç yaprağından dökülen şeydir.

Ve **المَشْرَةُ**: çobanın ağaç yaprağından **مِحْجَنِهِ** ile **يَمْتَشِرُه** (koparıp aldığı) şeydir; der ki: Bu **الأُرْوِيَّةَ**, kendisi için **المحاجن** ile koparılmayan bir yapraktan otlar; ve onun **قُطارُها** (en kolay olanı), zahmetsizce ağaçların altındaki şu **المَشْرَة**’yi yemesidir.

Ve **أَرْضٌ ماشِرَةٌ**: bitkisi kıpırdanıp yükselen, düzleşen ve yağmurdan sulanan (arazi)dir. Bazıları dedi ki: Bu mânâ ile **أَرض ناشِرَةٌ**. Ve ağaç **مَشِرَ** ve **مَشَّرَ** ve **أَمْشَرَ** ve **تَمَشَّرَ**. Ve denildi: **التَّمَشُّرُ** yaprağın yeşillikle giydirilmesidir. Ve **تَمَشَّرَ الشجرُ**; ona yağmur isabet ettiğinde, onun **رِقَتُه**’i yani **وَرَقَتُه** (yaprağı) çıktığında (denir). Ve **تَمَشَّرَ الرجلُ**; çıplaklıktan sonra giyindiğinde (denir). Ve **امْرَأَةٌ مَشْرَةُ الأَعضاءِ**; **رَبَّا** olduğunda (denir). Ve **أَمْشَرَتِ الأَرضُ**; yani bitkisini çıkardı.

Ve **تَمَشَّرَ الرجلُ**: zengin oldu; ve **المحكم**’de: üzerinde zenginlik izi görüldü; şair dedi:
ولَوْ قَدْ أَتانا بُرُّنا ودقِيقُنا،
تَمَشَّرَ مِنكُم مَنْ رَأَيناهُ مُعْدِمَا
Ve **مَشَّرَه** o (başkası): ona verdi ve giydirdi; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve Sa‘leb dedi ki: O ancak **مَشَرَه**’dir, hafifletmeyle. Ve **المَشْرَةُ**: elbise. Ve **تَمَشَّرَ لأَهله**: onlar için bir **مَشْرَةً** satın aldı. Ve **تَمَشَّرَ القومُ**: elbiseleri giydiler. Ve **المَشْرَةُ**: dallanıp yayılmadan önceki yapraktır.

Ve denilir: **أُذُنٌ حَشْرَة مَشْرَةٌ**; yani sivri uçlu; üzerinde **مَشْرَةُ العِيقِ**; yani onun tazeliği ve güzelliği; ve denildi: latif, güzel. Ve onun sözü:
وأُذْنٌ لها حَشْرَةٌ مَشْرَةٌ،
كإِعْلِيطِ مَرْخٍ، إِذا ما صَفِرْ
Ancak kastetti: onun, dallanıp yayılmadan önceki yaprak gibi ince olduğudur. Ve **حَشْرَةٌ**: ucu sivri olan; ve denildi: **مَشْرَةٌ**, **حَشْرَة**’ye tâbi (peşi sıra gelen)dir. İbn Berrî dedi ki: Beyit, **النمر بن تولب**’undur; devesinin kulağını, onun inceliğini ve latifliğini vasfeder; onu **إِعْلِيطِ المَرْخِ**’e benzetti; o, içinde tane bulunan (şey)dir; ve onun üzerinde **مَشْرَةُ غِنى**; yani zenginlik izi.

Ve **أَمْشَرَت الأَرضُ**: bitkisi göründü. Ve onun **مَشَرَتَها**’sı ne güzeldir, hareke ile; yani onun yayılması ve bitkisi. Ebû Hayra dedi ki: onun **مَشَرَتُها**’sı, onun yaprağıdır; ve yerin **مشْرَة**’si de, sükûn ile, (böyledir); ve şu beyiti okudu:
إِلى مَشْرَةٍ لم تُعْتَلَقْ بالمَحاجِنِ
Ve falan **تَمَشَّرَ**; üzerinde zenginlik izleri görüldüğünde (denir). Ve **التَّمْشِيرُ**: yerin bitkisinin güzelliği ve onun düzleşmesi. Ve **مَشَرَ الشيءَ يَمْشُرُهُ مَشْراً**: onu ortaya çıkardı. Ve **المَشارَةُ**: **الكَرْدَةُ**; İbn Düreyd dedi ki: sahih Arapça değildir. Ve **تَمَشَّرَ لأَهله شيئاً**: onu kazandı; İbnü’l-A‘râbî şu beyiti okudu:
تَرَكْتُهُمْ كَبِيرُهُمْ كالأَصْغَرِ،
عَجْزاً عَنِ الحِيلَةِ والتَّمَشُّرِ
Ve **التَّمْشِيرُ**: taksimdir. Ve **مَشَّرَ الشيءَ**: onu böldü ve ayırdı; bazıları bunu özellikle et hakkında kullandı; dedi ki:
فَقُلْتُ لأَهْلي: مَشِّرُوا القِدْرَ حَوْلكم،
وأَيَّ زمانٍ قِدْرُنا لم تُمَشَّرِ
Yani içindekiler taksim edilmedi; bu beytin ikinci mısraını Cevherî nakletti, İbn Sîde onu tamamıyla nakletti; İbn Berrî dedi ki: Beyit, **المَرَّارِ بن سعيدٍ الفَقْعَسِيِّ**’nindir; o şöyledir:
وقُلْتُ: أَشِيعَا مَشِّرا القِدْرَ حَوْلَنا،
وأَيَّ زمانٍ قِدْرُنا لم تُمَشَّرِ
Dedi ki: **أَشِيعَا**’nın mânâsı, bizim yanımızdaki etten olanı taksim ettiğimizi ortaya çıkarın; ta ki yemek isteyenler bize yönelsin ve yardım isteyenler bize gelsin; sonra dedi ki: “Ve hangi zaman bizim tenceremiz **لم تمشر** (taksim edilmedi)?” yani size emrettiğim bu, zamanların farklılığına rağmen bizim için bir huy ve âdettir; ve ondan sonra:
فَبِتْنا بِخَيْرٍ في كرامَةِ ضَيْفِنا،
وبِتْنا نُؤَدِّي طُعْمَةً غَيْرَ مَيْسِرِ
Yani kumar olmaksızın bu devenin etinden mahalleye bir yedirme sunarız. Bazıları bunu, etin taksim edilmiş olanına tahsis etti; ve denildi: **المُمَشِّرُ** her şey için ayıran (kimsedir). Ve **التَّمْشِيرُ**: cinsel birleşmeye canlılık; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve hadiste: “Ben eti yediğimde nefsimde **تَمْشِيراً** bulurum”; yani cinsel birleşmeye canlılık; Zemahşerî onu merfû bir hadis kıldı. Ve **الأَمْشَرُ**: canlı, faal (kimse).

Ve **المُشَرَةُ**: küçük, nakışlı bir kuş; sanki **وشْيٍ** elbisesi.

Ve **رجل مِشْرٌ**: kabuğu soyulmuş, şiddetli kızıllık sahibi. Ve **بنو المِشْرِ**: **مَذْحج**’dan bir batın (kol).
