# مشر — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D8%B1/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B4%D8%B1/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D8%B1.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مشر

المشرة: شبه خوصة تخرج في العضاه وفي كثير من الشجر أيام الخريف، لها ورق وأغصان رخصة، أو المشرة: الأغصان الخضر الرطبة قبل أن تتلون بلون وتشتد، وفي حديث أبي عبيد: فأكلوا الخبط وهو يومئذ ذو مشر. وقد مشر الشجر، كفرح، ومشر تمشيرا، وأمشر وتمشر. ويقال: أمشرت ومشرت تمشيرا، إذا خرج لها ورق وأغصان. وفي صفة مكة، شرفها الله تعالى وأمشر سلمها أي خرج ورقه واكتسى به، وقيل: التمشر أن يكتسي الورق خضرة. ويقال: تمشر الشجر، إذا أصابه مطر فخرجت رقته، أي ورقته، ومشره، أي الشيء مشرا: أظهره. ومن المجاز: التمشير: النشاط للجماع، عن ابن الأعرابي. قال الصاغاني: وفي الحديث الذي لا طرق له إني إذا أكلت اللحم وجدت في نفسي تمشيرا، وفي اللسان: وجعله الزمخشري حديثا مرفوعا. والتمشير: تقسيم الشيء وتفريقه. وخص بعضهم به اللحم، قال:
  فقلت لأهلي مشروا القدر حولكم                      وأي زمان قدرنا لم تـمـشـر أي لم يقسم ما فيها، هكذا أورده ابن سيده، وأورد الجوهري عجزه. وقال ابن بري: البيت للمرار بن سعيد الفقعسي، وهو:
  وقلت أشيعا مشرا القدر حولنا                      وأي زمان قدرنا لم تمشـر

  قال: ومعنى أشيعا: أظهرا أنا نقسم ما عندنا من اللحم حتى يقصدنا المستطيعون ويأتينا المسترفدون، ثم قال: وأي زمان، إلخ، أي هذا الذي أمرتكما به هو خلق لنا وعادة في الأزمنة على اختلافها. وبعده:
  فبتنا بخير في كرامة ضيفنـا                      وبتنا نؤدي طعمة غير ميسر أي بتنا نؤدي إلى الحي من لحم هذه الناقة من غير قمار. ومن المجاز: تمشر الرجل، إذا استغنى. وفي المحكم: رئي عليه أثر غنى، قال الشاعر:
  ولو قد أتانا برنا ودقـيقـنـا                      تمشر منكم من رأيناه معدما و تمشر الورق: اكتسى خضرة. ومن المجاز: تمشر القوم إذا لبسوا الثياب بعد عري، وتمشر لأهله: تكسب شيئا، وأنشد ابن الأعرابي:
  تركتهم كبيرهم كالأصغر                      عجزا عن الحيلة والتمشر و تمشر لأهله: اشترى لهم مشرة أي كسوة، وهي المشرة: الورقة قبل أن تشعب وتنتشر. والمشرة: طائر، وضبطه الصاغاني كهمزة. وفي اللسان: هو طائر صغير مدبج كأنه وشي. ويقال: أذن حشرة مشرة، أي مؤللة، عليها مشرة العتق، أي نضارته وحسنه، وقيل: لطيفة حسنة، وقول الشاعر:
  وأذن لها حشرة مـشـرة                      كإعليط مرخ إذا ما صفر إنما عنى أنها دقيقة كالورقة قبل أن تتشعب، وحشرة، محددة الطرف، وقيل: مشرة إتباع حشرة وقال ابن بري: البيت للنمر بن تولب يصف أذن ناقته ورقتها ولطفها، شبهها بإعليط المرخ، وهو الذي يكون فيه الحب. ويقال: رجل مشر أقشر، بالكسر، أي شديد الحمرة. وبنو المشر بطن من مذحج، عن ابن دريد. والمشارة بالفتح: الكردة، قال ابن دريد: وليس بالعربي الصحيح. ومن المجاز: أمشر الرجل: إذا انبسط في العدو. وأمشر: انتفخ. وأمشرت الأرض: أخرجت، وفي اللسان: ظهر نباتها. ويقال: امرأة مشرة الأعضاء، أي ريا، نقله الصاغاني وصاحب اللسان. والمشر، محركة: الأشر، وهو البطر. وأذهبه مشرا: شتمه وهجاه أو سمع به. وأرض ماشرة، وهي التي اهتز نباتها واستوت ورويت من المطر. وقال بعضهم: أرض ناشرة، بهذا المعنى. ومشره تمشيرا: أعطاه وكساه، عن ابن الأعرابي. وقال ثعلب: إنما هو مشره مشرا، بالتخفيف. ومما يستدرك عليه: المشرة من العشب: ما لم يطل، وما يمتشره الراعي من ورق الشجر بمحجنه، قال الطرماح يصف أروية:
  لها تفرات تحتها وقصارهـا                      إلى مشرة لم تعتلق بالمحاجن وما أحسن مشرتها، بالتحريك، أي نشرتها ونباتها. وقال أبو خيرة: مشرتها: ورقها، ومشرة الأرض أيضا بالتسكين. والتمشير حسن نبات الأرض واستواؤه. والأمشر: النشيط. ومشرة العتق، بالفتح: نضارته. وقد سموا مشرا، بالفتح. ومشرت اللحم: قشرته. وهذه عن ابن القطاع.

### Türkçe

**المشرة**: sonbahar günlerinde **العضاه**’da ve birçok ağaçta çıkan, **خوصة** benzeri bir şey; onun yaprağı ve yumuşak dalları vardır. Yahut **المشرة**: bir renkle renklenip sertleşmeden önceki yeşil, ıslak dallar. Ebû Ubeyd’in hadisinde: “Derken **الخبط** yediler; o gün o, **ذو مشر** idi.” Ve ağaç **مشر** etti, (vezni) **كفرح**; ve **مشر** etti **تمشيرا**; ve **أمشر** etti ve **تمشر** etti. Ve denilir: **أمشرت** ve **مشرت تمشيرا**; ona yaprak ve dallar çıktığı zaman. Mekke’nin vasfında, Allah Teâlâ onu şereflendirsin: “Ve onun **سلم**’i **أمشر** etti” yani yaprağı çıktı ve onunla örtündü. Ve denildi: **التمشر** yaprağın yeşillik giymesidir. Ve denilir: **تمشر الشجر**; ona yağmur isabet ettiği zaman, onun **رقته**’si, yani **ورقته**’si ve **مشره**’si çıktı. Ve **مشره** yani bir şeyi **مشرا**: onu ortaya çıkardı. Mecazdan: **التمشير**: cinsel birleşme için canlılık; İbnü’l-A‘râbî’den. Sâgânî dedi: Yolu olmayan hadiste: “Ben eti yediğimde nefsimde **تمشيرا** bulurum.” Ve **اللسان**’da: Zemahşerî onu merfû bir hadis kıldı. Ve **التمشير**: şeyin taksim edilmesi ve dağıtılmasıdır. Bazıları onu özellikle et ile tahsis etti; dedi ki:

  “Dedim ki ehlim(e): ‘Etrafınızda tencereyi **مشروا** edin;
  hangi zaman tenceremiz **تـمـشـر** edilmedi?’” yani içindekiler taksim edilmedi. İbn Sîde onu böylece rivayet etti; Cevherî de onun ikinci mısraını rivayet etti. İbn Berrî dedi: Beyit, Murâr b. Sa‘îd el-Fak‘asî’nindir; o şöyledir:

  “Ve dedim: ‘İkiniz yayı(n), tencereyi etrafımızda **مشرا** edin;
  hangi zaman tenceremiz **تمشـر** edilmedi?’”

  Dedi: **أشيعا**’nın manası: “Bizde bulunan etten taksim ettiğimizi ortaya çıkarın ki gücü yetenler bize yönelsin ve yardım isteyenler bize gelsin.” Sonra dedi: “Ve hangi zaman… ilh.” yani sana emrettiğim bu, zamanların farklılığına rağmen bizim için bir huy ve âdettir. Ondan sonra:

  “Misafirimizin ikramında hayır üzere geceledik,
  ve kumarsız bir yiyeceği eda eder halde geceledik” yani bu deveden olan etten, kumar olmaksızın mahalleye eda eder halde geceledik. Mecazdan: **تمشر الرجل**; zengin olduğu zaman. **المحكم**’de: Üzerinde zenginlik eseri görüldü. Şair dedi ki:

  “Eğer bize buğdayımız ve unumuz gelseydi,
  sizden, onu yoksul gördüğümüz kimse **تمشر** ederdi.” Ve **تمشر الورق**: yeşillik giydi. Mecazdan: **تمشر القوم**; çıplaklıktan sonra elbise giydikleri zaman. Ve **تمشر لأهله**: bir şey kazandı. İbnü’l-A‘râbî şu beyti okudu:

  “Onları bıraktım; büyükleri küçük gibi,
  çareden ve **التمشر**’den aciz.” Ve **تمشر لأهله**: onlar için **مشرة** yani bir giysi satın aldı. Ve o **المشرة**: dallanıp yayılmadan önceki yapraktır. Ve **المشرة**: bir kuştur; Sâgânî onu (vezin olarak) **كهمزة** diye ضبط etti. **اللسان**’da: O, sanki nakış gibi, süslü küçük bir kuştur. Ve denilir: **أذن حشرة مشرة**; yani ince, üzerinde **مشرة العتق** vardır; yani onun tazeliği ve güzelliği. Ve denildi: latif, güzel. Şairin sözü:

  “Ve onun bir kulağı var: **حشرة مـشـرة**;
  sarardığında **مرخ**’un **إعليط**’i gibi.” Ancak kastetti: onun, dallanıp yayılmadan önceki yaprak gibi ince olduğudur. Ve **حشرة**: ucu sivri. Ve denildi: **مشرة**; **حشرة**’nin peşi sıra getirilişidir. İbn Berrî dedi: Beyit, Nemir b. Tevleb’indir; devesinin kulağını, onun inceliğini ve latifliğini vasfeder; onu **إعليط المرخ**’a benzetti; o, içinde tane bulunan şeydir. Ve denilir: **رجل مشر أقشر**; kesre ile; yani şiddetli kızıllık sahibi. Ve **بنو المشر**: Mezḥic’ten bir batındır; İbn Düreyd’den. Ve **المشارة** fetha ile: **الكردة**; İbn Düreyd dedi: “Arapçanın sahihi değildir.” Mecazdan: **أمشر الرجل**; koşuda yayıldığı zaman. Ve **أمشر**: şişti. Ve **أمشرت الأرض**: çıkardı; **اللسان**’da: bitkisi göründü. Ve denilir: **امرأة مشرة الأعضاء**; yani dolgun; bunu Sâgânî ve **اللسان** sahibi nakletti. Ve **المشر** (harekeli): **الأشر**’dir; o da azgın sevinçtir. Ve onu **مشرا** giderdi: ona sövdü ve onu hicvetti; yahut onunla ilgili işitti. Ve **أرض ماشرة**: bitkisi kıpırdanıp düzgünleşen ve yağmurla sulanan yerdir. Bazıları dedi: **أرض ناشرة**; bu manada. Ve **مشره تمشيرا**: ona verdi ve onu giydirdi; İbnü’l-A‘râbî’den. Sa‘leb dedi: Ancak o, hafifletmeyle **مشره مشرا**’dır. Üzerine istidrâk edilenlerdendir: ottan **المشرة**: uzamamış olan. Ve çobanın, kancalı değneğiyle ağaç yaprağından **يمتشره** ettiği şey. Tırimmâh, bir yaban koyununu vasfederek dedi ki:

  “Onun altında **تفرات**’ı ve kısaları vardır;
  **المحاجن**’e takılmamış bir **مشرة**’ye kadar.” Ve onun **مشرتها**’sı ne güzeldir; (harekeli) yani onun yayılışı ve bitişi. Ebû Hayra dedi: **مشرتها**: onun yaprağıdır. Ve **مشرة الأرض** da sükûn ile. Ve **التمشير**: yerin bitkisinin güzelliği ve düzgünleşmesidir. Ve **الأمشر**: çevik olandır. Ve **مشرة العتق** fetha ile: onun tazeliği. Ve (insanlara) **مشرا** diye ad verdiler; fetha ile. Ve **مشرت اللحم**: onu soydum. Bu, İbnü’l-Kattâ‘dandır.
