# مشط (م-ش-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B4%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ش - ط
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والطاء والميم معهما
ش م ط، م ش ط، ط م ش مستعملات
شمط:
الشَّمطُ في الرَّجل: شيبُ اللِّحية، وهو المرأة: شيبُ الرأس، ولا يقال: أمةٌ شيباء شمطاء، ويقال للرَّجل: أشمط والشَّميطُ من النَّبات: الذي بعضه هائجٌ، وبعضه أخضر، وقد يُقال لبعض الطَّير، إذا كان في ذنبه سواد وبياض: إنه لشميط الذُّنابى.
والشَّماطيط: الخيلُ المتفرقة يقال: جاءت الخيلُ شماطيط، أي: متفرِّقة، قال الأعشى:
تباري الرِّياح مغـاويرُهـا		شماطيط في رهجٍ كالدَّخن
مشط:
المشطُ والمشطُ، لغتان، والمشطة: ضرب من المشط، والمشطةُ: واحدة.
والماشطةُ: الجاريةُ التي تُحسنُ المشاطة.
وضربٌ من الإبل يسمى: المشط، يقال: بعير ممشوط، به سمةُ المُشط ورجلٌ ممشوطٌ، أي: به رقة وطول.
والمُشطُ: سلاميات ظهر القدم. والمُشطُ: نبتٌ صغيرٌ يُقال له: مُشطُ الذِّئب.
ومِشطت يدُه مشطاً وهو أن يمس الرَّجل الشَّوك أو الجِذع فيدخل منه في يده.
طمش:
الطَّمشُ: الناس، وجمعه: طُموش، قال:
وحشٌ ولا طمشٌ من الطُّمُوشِ

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الطاء** ve **الميم** onlarla birlikte
**ش م ط**، **م ش ط**، **ط م ش** kullanımdadırlar.

**شمط**:
Erkekte **الشَّمطُ**: sakalın ağarmasıdır; kadında ise: başın ağarmasıdır. Ve “**أمةٌ** شيباء شمطاء” denilmez. Erkeğe: **أشمط** denir. Bitkiden **الشَّميطُ**: onun bir kısmı coşkun (kurumuş/sertleşmiş), bir kısmı yeşil olandır. Ve bazı kuş için de denilebilir; kuyruğunda siyahlık ve beyazlık bulunduğu zaman: “O, elbette **شميط الذُّنابى**dır” denir.
Ve **الشَّماطيط**: dağınık atlar; “Atlar **شماطيط** geldi” denir; yani: dağınık. **الأعشى** dedi ki:
تباري الرِّياح مغـاويرُهـا		شماطيط في رهجٍ كالدَّخن

**مشط**:
**المشطُ** ve **المشطُ**: iki lugattır (iki söyleyiştir). **المشطة**: **المشط**’tan bir türdür. **المشطةُ**: bir tanedir (tekil).
**والماشطةُ**: **المشاطة**yı güzel yapan cariyedir.
Ve develerden bir tür: **المشط** diye adlandırılır. “**بعير ممشوط**” denir; onda **المُشط**’un damgası vardır. Ve “**رجلٌ ممشوطٌ**” (denir); yani: onda incelik ve uzunluk vardır.
**والمُشطُ**: ayağın üstünün boğumlarıdır. **والمُشطُ**: küçük bir bitkidir; ona: **مُشطُ الذِّئب** denir.
“**مِشطت** eli **مشطاً**” (denir); bu, adamın dikene yahut kütüğe dokunması ve ondan bir şeyin eline girmesidir.

**طمش**:
**الطَّمشُ**: insanlardır; onun çoğulu: **طُموش**. Dedi ki:
وحشٌ ولا طمشٌ من الطُّمُوشِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

امْتَشَطَتِ المرأةُ، ومَشَطَتْها الماشِطَةُ تمْشِطُها مَشْطاً. ولِمَّةٌ مَشيطٌ، أي ممشوطَةٌ. والمِشْطَةُ: نوعٌ من المَشْطِ. والمُشاطَةُ: ما سقط منه. والمُشْطُ: واحد الأمْشاطِ التي يُمْشَطُ بها. والمُشْطُ أيضاً: نبتٌ صغيرٌ يقال له مُشْطُ الذئبِ. والمُشْطُ: سلامَياتُ ظَهْرِ القدم. ومُشْطُ الكتِفِ: العظم العريض.

##### Türkçe

Kadın **امْتَشَطَتِ**; ve **الماشِطَةُ** onu **مَشَطَتْها**; onu **تَمْشِطُها** **مَشْطاً** (tarama) ile tarar. Ve **لِمَّةٌ مَشيطٌ**: yani taranmış. Ve **المِشْطَةُ**: **المَشْطِ**’tan bir türdür. Ve **المُشاطَةُ**: ondan düşen şeydir. Ve **المُشْطُ**: kendisiyle taranılan **الأمْشاطِ**’tan bir tanesidir. Ve **المُشْطُ** ayrıca: **مُشْطُ الذئبِ** denilen küçük bir bitkidir. Ve **المُشْطُ**: ayağın sırtının falankslarıdır. Ve **مُشْطُ الكتِفِ**: geniş kemiktir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ط م
شمط ، مشط ، طمش : مستعملة .
طمش : أبو عبيد عن أبي زيد ، يقال : ما أدري أيّ الطَّمْش هو ؟ معناه : أي الناس هو ؟ قلت : وقد اسْتُعْمِلَ غير مَنْفِيِّ الأول .
قال رؤبة :
وَحْشٌ ولا طَمْشٌ من الطُّمُّوشِ
مشط : أبو عبيد ، عن الكسائيّ ، قال : هو المُشْط ، والمُشُط ، والمِشْط .
قال أبو الهيثم : ولغة رابعة المُشُطُّ ، وأنشد :
قد كُنْتُ أَحْسَبُنِي غَنِيّاً عنكم
إنّ الْغَنِيَّ عن المشُطِّ الأقرعُ
وقال الليث : المِشْطة : ضرب من المَشْط ، والمَشْطَةُ واحدة ، والمشّاطَة : الجارية التي تحسن المَشَاطَة . قال : وضَربٌ من سِمَاتِ الإبل ، يسمى المُشْط . يقال : بَعيرٌ مَمْشُوط . به سِمَةُ المُشْط .
وقال أبو زيد : المُشْطُ : سُلامِيَات ظَهر القَدم ، يقال : انكسر مُشْطُ ظهر قدميه ، والمُشْط : نَبْتٌ صغيرٌ يقال له : مُشْطُ الذِّئب ، مثل : جِرَاء القَثَد .
أبو عُبيد ، عن الأصمعيّ : مَشِطت يده تمشَطُ مَشَطاً ، وهو أن يمسّ الرجلُ الشَوْكَ والجِذْع فيدخُل منه في يده .
وروى ابن السكيت وغيره : مَشِظَتْ يده بالظّاء ، وهما لغتان . وقال أبو تراب : قال الخيل : الممشوطُ الطَّويلُ الدَّقيق .
قال : وغيره يقول : هو الممْشوق . وفي الحديث أَنَّ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) طُبّ وجُعِلَ سِحْرُهُ في مُشْطٍ ومُشَاطَة . المشاطة : الشَّعر الذي يَسْقُط من الرأس واللّحية عند التَّسريح بالمشط .
شمط : قال الليث : الشَّمَطُ في الرجُل شَيْبُ اللِّحْية ، ولا يقال للمرأة : شَيْبَاء شَمطاء . ويقال للرجل : أَشْمَط .
والشُّمِيطُ من النبات : ما رأيت بَعْضَه هائجاً وبَعْضَه أَخْضَر . وقد يقال لبعض الطَّير إذا كان في ذَنَبِه سَوَادٌ وبَياض : إنَّه لَشَمِيط الذُّنَابَى .
سَلَمة ، عن الفراء ، قال : الشماطِيط والعَباديد ، والشَعارير والأَبَابيل ، كلُّ هذا لا يُفْردُ له واحد .
وقال الليث : الشّماطِيط القِطَع الْمُتَفَرقُون . يقال : جاءت الْخَيْل شماطِيطَ أَيْ مُتَفَرقين واحد شُمْطُوط وشِمْطاط ، وأنشد أبو عمرو :
مُحْتَجِزٌ بخَلَقٍ شِمْطاط
أي بخَلَقٍ قد تشَقَّقَ وتَقَطَّعَ .
الكسائيّ ذهب القوم شَمَاطِيطَ ، وشماليلَ ، إذا تَفَرَّقُوا .
وقال الليث : الشماليل ما تفرّقَ من شُعَب الأغْصَان في رؤوسها مثل شماريخ العِذْق .
ويقال للصُّبح : الشَّمِيطُ ؛ لاختلاط بياض النّهَار بِسواد الليل .
وقال الكميت :
وأَطلعَ منه اللِّياحَ الشَّميط
خُدودٌ ، كما سُلَّت الأَنْصُلِ
الأصمعيّ عن أبي عمرو بن العلاء ، أنه كان يقول لأصحابه : اشْمِطُوا ، أي خُوضوا مرَّةً في الشِّعر ، ومرة في الغريب ، ومرة في كذا .
عمرو ، عن أبيه : الشُّمْطانُ الرُّطَبُ المنَصَّف .
وقال ابن الأعرابي : الشُّمطانَةُ التي يُرطِبُ جانِبٌ منها وسائرها يابسٌ .

##### Türkçe

ش ط م
**شمط** ، **مشط** ، **طمش** : kullanımdadır.

**طمش** : Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: denilir ki: “Bilmiyorum, hangi **الطَّمْش**’tır o?”; mânâsı: “Hangi insan odur?” demektir. Dedim ki: Birincinin nefyedilmemişi dışında da kullanılmıştır.
Rü’be dedi ki:
وَحْشٌ ولا طَمْشٌ من الطُّمُّوشِ

**مشط** : Ebû Ubeyd, Kisâî’den: dedi ki: o, **المُشْط**’tur, **المُشُط**’tur, **المِشْط**’tur.
Ebû’l-Heysem dedi ki: Dördüncü bir lugat da **المُشُطُّ**’tur; ve inşâd etti:
قد كُنْتُ أَحْسَبُنِي غَنِيّاً عنكم
إنّ الْغَنِيَّ عن المشُطِّ الأقرعُ
Leys dedi ki: **المِشْطة**: **المَشْط**’tan bir türdür; **المَشْطَةُ** bir tanedir; **المشّاطَة**: **المَشَاطَة**’yi güzel yapan câriyedir. Dedi ki: Develerin alâmetlerinden bir türdür; ona **المُشْط** denir. Denilir ki: **بَعيرٌ مَمْشُوط**. Onda **سِمَةُ المُشْط** vardır.
Ebû Zeyd dedi ki: **المُشْطُ**: ayağın üstünün boğumlarıdır; denilir ki: “Onun iki ayağının üstünün **مُشْطُ**’u kırıldı.” Ve **المُشْط**: küçük bir bitkidir; ona “**مُشْطُ الذِّئب**” denilir; **جِرَاء القَثَد** gibi.

Ebû Ubeyd, Asma’î’den: “**مَشِطت** eli, **تمشَطُ** **مَشَطاً**”; o, kişinin dikeni ve kütüğü dokunmasıdır; ondan eline girer.
İbnü’s-Sikkît ve başkaları rivayet etti: “**مَشِظَتْ** eli” **بالظّاء** ile; ikisi iki lugattır. Ebû Turâb dedi ki: Huzeyl dedi: **الممشوطُ** uzun, ince olandır.
Dedi ki: Başkası der ki: o, **الممْشوق**’tur. Hadiste: Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) büyülendiği ve sihrinin **مُشْطٍ** ve **مُشَاطَة** içinde kılındığı (konulduğu) vardır. **المشاطة**: **المشط** ile tarama sırasında baştan ve sakaldan düşen saçtır.

**شمط** : Leys dedi ki: **الشَّمَطُ** erkekte sakalın ağarmasıdır; kadına “**شَيْبَاء** **شَمطاء**” denilmez. Erkeğe “**أَشْمَط**” denilir.
Ve bitkiden **الشُّمِيطُ**: onun bir kısmını kurumuş, bir kısmını yeşil gördüğün şeydir. Ve bazı kuşa, kuyruğunda siyahlık ve beyazlık olduğunda, denilir ki: “Şüphesiz o, **لَشَمِيط الذُّنَابَى**’dır.”

Seleme, Ferrâ’dan: dedi ki: **الشماطِيط** ve **العَباديد**; ve **الشَعارير** ve **الأَبَابيل**; bütün bunların tekili yoktur.
Leys dedi ki: **الشّماطِيط**: dağınık parçalar(dır). Denilir ki: “Atlar **شماطِيطَ** geldi”, yani dağınık olarak; (tekili) **شُمْطُوط** ve **شِمْطاط** (tır). Ebû Amr inşâd etti:
مُحْتَجِزٌ بخَلَقٍ شِمْطاط
Yani: çatlamış ve parçalanmış bir eski elbiseyle.
Kisâî: “Kavim **شَمَاطِيطَ** ve **وشماليلَ** gitti” (der); ayrıldıkları zaman.
Leys dedi ki: **الشماليل**: dalların uçlarındaki budaklardan ayrılıp dağılmış olan şeydir; salkımın şemârîhi gibi.
Ve sabaha **الشَّمِيطُ** denilir; gündüzün beyazının gecenin siyahıyla karışmasından dolayı.
Kümeyt dedi ki:
وأَطلعَ منه اللِّياحَ الشَّميط
خُدودٌ ، كما سُلَّت الأَنْصُلِ

Asma’î, Ebû Amr b. el-Alâ’dan: o, ashabına şöyle derdi: “**اشْمِطُوا**”; yani: bir kere şiire dalın, bir kere garîbe, bir kere de şuna.
Amr, babasından: **الشُّمْطانُ**: yarı yarıya olgunlaşmış taze hurmadır.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الشُّمطانَةُ**: onun bir yanı olgunlaşan, geri kalanı kuru olan (şey)dir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والشين وما يثلثهما)
(مشط)  الميم والشين والطاء كلمةٌ واحدة وهي المُشْط. ومَشَط شَعره مَشْطاً. والمُشَاطة: ما سقَط من الشعر إذا مُشِط. ويقال على معنى التَّشبيه لسُلاَمَيات ظهرِ القدم: مُشْط.
(مشظ)  الميم والشين والظاء كلمةٌ واحدة. مَشِظَت يدُه: دخلت فيها شَظِيَّةٌ من قَصَبة.
(مشع)  الميم والشين والعين فيه كلماتٌ على غير قياس. يقولون المَشْع: ضربٌ من الأكل، كأكلِكَ القِثَّاء إذا مضغتَها. ويقولون التمشُّع: الاستنجاء. وذكروا حديثاً: "لا تَمَشَّعْ بروثٍ ولا عَظْم"، أي لا تَستَنج بهما. وحُكِي عن ابن الأعرابيّ: امتَشَع الرّجُل ثوبَ صاحبِهِ واختَلَسه. وذئب مَشُوعٌ. ويقولون مَشَعْتُ الغَنَم: حَلَبْتُها. ومَشَع: كَسَب وجَمَعَ.
(مشغ)  الميم والشين والغين كلمةٌ واحدة، مَشَّغه بالقبيح، لطّخه. قال:
* أعلُو وعِرضي ليس بالممشَّغِ([1]) *
(مشق)  الميم والشين والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على سُرعة وخِفّة. يقولون: مَشَق، إذا أسرَعَ الكتابة. ومَشَق: طَعَن طَعْناً بسرعة. ومَشَق في أكله: أسرَع واشتدَّ. والمَشْق: جَذْب الشّيءَ ليمتدَّ ويطول. والوتر يُمشَق حتَّى يَلين. وامتشقتُ الشَّيءَ: اقتطعتُه بسرعة. ومشَقْت الثّوْبَ: مزَّقته. وفَرسٌ مَشِيقٌ وممشوق: طويل مُنجرِد خفيف. وجاريةٌ ممشوقة: حسنة القَوَام([2]). والأصل في الجميع واحد. ومَشِق الرَّجل يَمْشَق: اصطكَّت أليتاه حَتَّى تَسحَّجا([3]).
ومما شذَّ عن الباب المَشِْق: المَغْرة. وثوب مُمشَّقٌ: صبغ بها.
(مشن)  الميم والشين والنون أصلٌ يدلُّ على تناوُل الشّيءِ بضربٍ واستلالٍ وما أشبَهَ ذلك. فالمَشْن: الضَّرب بالسَّوط، ومَشَنه. وامتشَنَ السَّيفَ: استلَّه. وامتشَنَ الشَّيء: اقتَطَعه. ومشَنَ الجِلدَ: سلخه. وممّا يحمل على هذا مَشَّنَت النّاقةُ: دَرَّتْ كارهةً.
(مشي)  الميم والشين والحرف المعتل أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على حركة الإنسان وغيره، والآخَر النَّماء والزيادة.
والأوّل مَشَى يَمشِي مَشْياً. وشرِبْتُ مَشُوَّاً ومَشِيَّاً، وهو الدَّواء الذي يُمْشِي.
والآخر المَشَاء، وهو النِّتاج الكثير، وبه سمِّيت الماشية. وامرأةٌ ماشية: كثُر ولدُها. وأمْشَى الرّجُل: كثُرت ماشيتُه.
(مشج)  الميم والشين والجيم أصلٌ صحيح، وهو الخَلْط. ونُطفةٌ أمشاجٌ، وذلك اختلاط الماء والدّم. ويقال إن الواحد مَشْجٌ ومَشَِج([4]) ومَشيج.  قال الشاعر([5]):
كأنَّ النَّصلَ والفُوقَينِ منه *** خلافَ الصَّدر سِيطَ به مشيجُ([6]) (مشر)  الميم والشين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على تشعُّبٍ في شيء وتفرُّق. يقال: المَشْرة: شبيه خوصةٍ تخرج في العِضاهِ أيّامَ الخَريف لها ورقٌ وأغصان. يقال: أمْشَرَتِ العِضاهُ. ومَشَرتِ([7]) الأرض: أخرجَتْ نَباتَها. ومَشَّرْتُ الشّيءَ. فرَّقتهُ. قال:
فقلتُ أشِيعا مَشِّرَا القِِدْر حَولَنا *** وأيَّ زمانٍ قدرُنا لم تمَشّرِ([8])وتَمشَّر فُلانٌ، إذا رُئِي([9]) عليه أثر الغِنى، وهو على معنى التّشبيه، كأنّه أوْرَقَ.
--------------ـــ
([1]) لرؤبة في ديوانه 98، وروايته في الديوان والمجمل مطابقة لهذه، لكن في اللسان (مشغ): "أغدو وعرضي".
([2]) في الأصل: "القيام"، صوابه في المجمل واللسان.
([3])في الأصل: "تستحجا"، وفي اللسان: "تشحجا"، كلاهما محرف عما أثبت. وفي المجمل: "تنسحجا".
([4]) هو كسبب وكنف، كما في القاموس واللسان.
([5]) هو عمرو بن الداخل الهذلي، أو هو زهير بن حرام الهذلي، الذي يقال له "الداخل". ديوان الهذليين  (3: 104)، واللسان (مسج)، ونسب أبو الحسن البيت في حواشي الكامل 496 إلى الشماخ. وليس في ديوانه.
([6]) وكذا جاءت روايته في المجمل، ويروى: "كأن المتن والشرخين منه خلال النصل".  كما في الكامل وإحدى روايتي اللسان. وفي الديوان:
كأن الريش والفوقين منه *** خلاف النصل سيط به مشيج
 ([7]) كذا ورد هنا والذي في المجمل واللسان والقاموس: "أمشرت"، لكن ورد في اللسان: "أرض ماشرة، وهي التي اهتز نباتها واستوت ورويت من المطر".
([8]) للمرار بن سعيد الفقعسي، كما في اللسان (مشر). وأنشده في (شيع) بدون نسبة.
([9]) في الأصل: "رأى". وفي المجمل: "إذا ظهر".

ـ

##### Türkçe

(مîm ve şîn ve bunların üçüncüsü olanlar bâbı)

(**مشط**)  **الميم** ve **الشين** ve **الطاء** tek bir kelimedir ve o **المُشْط**’tur. Ve “saçını taradı” **مَشَط** “tarama olarak” **مَشْطاً**. Ve **المُشَاطة**: tarandığı zaman saçtan düşen şeydir. Ve ayağın sırtının boğumları için teşbih mânâsı üzere denilir: **مُشْط**.

(**مشظ**)  **الميم** ve **الشين** ve **الظاء** tek bir kelimedir. “Eli **مَشِظَت**”: içine kamıştan bir kıymık girdi.

(**مشع**)  **الميم** ve **الشين** ve **العين** onda kıyas üzere olmayan kelimelerdir. Derler: **المَشْع**: yemenin bir türüdür; senin hıyarı çiğnediğin zaman yemen gibi. Ve derler: **التمشُّع**: istincâdır. Ve bir hadis zikrettiler: “**لا تَمَشَّعْ بروثٍ ولا عَظْم**”، yani ikisiyle istincâ etme. Ve İbnü’l-A‘râbî’den hikâye edildi: adam, sahibinin elbisesini **امتَشَع** ve onu aşırdı. Ve **ذئب مَشُوعٌ**. Ve derler: “koyunu **مَشَعْتُ**”: onu sağdım. Ve **مَشَع**: kazandı ve topladı.

(**مشغ**)  **الميم** ve **الشين** ve **الغين** tek bir kelimedir: onu çirkin olanla **مَشَّغه**; onu bulaştırdı. Dedi:
* أعلُو وعِرضي ليس بالممشَّغِ([1]) *

(**مشق**)  **الميم** ve **الشين** ve **القاف** sahih bir asıldır; sürat ve hafifliğe delâlet eder. Derler: **مَشَق**; yazmayı süratlendirdiği zaman. Ve **مَشَق**: süratle sapladı, saplama olarak. Ve yemesinde **مَشَق**: süratlendi ve şiddetlendi. Ve **المَشْق**: şey’i uzayıp uzun olsun diye çekmektir. Ve kiriş yumuşayıncaya kadar **يُمشَق**. Ve “şey’i **امتشقتُ**”: onu süratle kopardım. Ve elbiseyi **مشَقْت**: onu yırttım. Ve **فَرسٌ مَشِيقٌ** ve **ممشوق**: uzun, soyulmuş (ince), hafif. Ve **جاريةٌ ممشوقة**: güzel endamlı([2]). Ve hepsinde asl birdir. Ve adam **مَشِق** “**يَمْشَق**”: kalçaları birbirine vurdu, ta ki sıyrılıp yara oldu([3]).
Ve bâbdan şâz olanlardan: **المَشِْق**: **المَغْرة**’dir. Ve **ثوب مُمشَّقٌ**: onunla boyandı.

(**مشن**)  **الميم** ve **الشين** ve **النون** bir asıldır; vurma ve çekip çıkarma ile ve buna benzer şeylerle bir şeyi ele almaya delâlet eder. O hâlde **المَشْن**: kamçıyla vurmaktır; ve onu **مَشَنه**. Ve kılıcı **امتشَنَ**: onu çekip çıkardı. Ve şey’i **امتشَنَ**: onu kopardı. Ve deriyi **مشَنَ**: onu yüzdü. Ve bunun üzerine hamledilenlerden: deve **مَشَّنَت**: istemeyerek süt verdi.

(**مشي**)  **الميم** ve **الشين** ve illetli harf iki sahih asıldır; ikisinden biri insanın ve başkasının hareketine delâlet eder, diğeri büyüme ve artışadır.
Birincisi: **مَشَى** “**يَمشِي**” “yürüyüş olarak” **مَشْياً**. Ve **مَشُوَّاً** ve **مَشِيَّاً** içtim; o, yürütüp ishal eden ilaçtır.
Diğeri: **المَشَاء**; o, çok doğumdur; ve onunla **الماشية** isimlendirildi. Ve **امرأةٌ ماشية**: çocuğu çok oldu. Ve adam **أمْشَى**: davarı çok oldu.

(**مشج**)  **الميم** ve **الشين** ve **الجيم** sahih bir asıldır; o, karıştırmadır. Ve **نُطفةٌ أمشاجٌ**; bu, su ile kanın karışmasıdır. Ve denilir ki tekili **مَشْجٌ** ve **مَشَِج**([4]) ve **مَشيج**’dir. Şair dedi([5]):
كأنَّ النَّصلَ والفُوقَينِ منه *** خلافَ الصَّدر سِيطَ به مشيجُ([6])

(**مشر**)  **الميم** ve **الشين** ve **الراء** sahih bir asıldır; bir şeyde dallanıp budaklanmaya ve ayrılmaya delâlet eder. Denilir: **المَشْرة**: sonbahar günlerinde **العِضاهِ** içinde çıkan, yaprağı ve dalları olan, hurma yaprağına benzer bir şeydir. Denilir: **أمْشَرَتِ العِضاهُ**. Ve yer **مَشَرتِ**([7]): bitkisini çıkardı. Ve şey’i **مَشَّرْتُ**: onu ayırdım. Dedi:
فقلتُ أشِيعا مَشِّرَا القِِدْر حَولَنا *** وأيَّ زمانٍ قدرُنا لم تمَشّرِ([8])
Ve falan **تَمشَّر**; üzerinde zenginliğin izi görüldüğü zaman; ve o, teşbih mânâsı üzeredir; sanki yapraklanmış gibi.

--------------ـــ
([1]) Rü’be’nindir, divanında 98; divandaki ve el-Mücmel’deki rivayeti buna mutabıktır; lâkin Lisân’da (**مشغ**): “أغدو وعرضي”.
([2]) Asılda: “القيام”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.
([3]) Asılda: “تستحجا”; Lisân’da: “تشحجا”; ikisi de sabit kılınandan tahrif edilmiştir. El-Mücmel’de: “تنسحجا”.
([4]) O, Kāmûs ve Lisân’da olduğu üzere, “sebeb” ve “kenef” gibidir.
([5]) O, Amr b. ed-Dâhil el-Hüzelî’dir; yahut “ed-Dâhil” denilen Züheyr b. Harâm el-Hüzelî’dir. Dîvânü’l-Hüzeliyyîn (3: 104), Lisân (**مسج**); Ebü’l-Hasen, el-Kâmil hâşiyelerinde 496’da beyti eş-Şemmâh’a nisbet etti. Ve onun divanında değildir.
([6]) Rivayeti el-Mücmel’de de böyle gelmiştir; ve şöyle rivayet olunur: “كأن المتن والشرخين منه خلال النصل”. El-Kâmil’de ve Lisân’ın iki rivayetinden birinde olduğu üzere. Ve divanda:
كأن الريش والفوقين منه *** خلاف النصل سيط به مشيج
 ([7]) Burada böyle vârid olmuştur; el-Mücmel ve Lisân ve Kāmûs’ta olan: “أمشرت”tir; lâkin Lisân’da vârid olmuştur: “أرض ماشرة، وهي التي اهتز نباتها واستوت ورويت من المطر”.
([8]) el-Murâr b. Sa‘îd el-Feka‘sî’nindir; Lisân (**مشر**)’de olduğu üzere. Ve (**شيع**)’de nisbet olmaksızın onu şâhid getirdi.
([9]) Asılda: “رأى”. El-Mücmel’de: “إذا ظهر”.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ش ط
مَشَطَتِ الماشطةُ والْمَشّاطة والْمَواشطُ والمشّاطات وامتشطت المرأة ومشطت شعرها مشطةً واحدة وهي حسنة المشطة وسقطت مشاطته‏.‏
ومن المجاز‏:‏ انكسر مشط رجله وقاموا على أمشاط أرجلهم‏.‏
قال‏:‏ قوموا قياماً على أمشاط أرجلكم ثم افزعوا قد ينال الأمن من فزعا وضرب الناسج بمشطه وبأمشاطه‏.‏
ومشطت الناقة تمشيطاً‏:‏ صارت على جنبيها أمثال الأمشاط من الشحم‏.‏
وقال أبو النجم‏:‏ حتى إذا عاين ضوءاً صاعداً ذا جدد يمشط ليلاً لابداً أي يفرق الصبح ظلامه فعل الماشط بالشعر المتلبّد‏.‏

##### Türkçe

م ش ط
**مَشَطَتِ** **الماشطةُ** ve **الْمَشّاطة** ve **الْمَواشطُ** ve **المشّاطات**; ve kadın **امتشطت** ve saçını bir tek tarayış olarak **مَشَطَت**; ve o, tarayışı güzel olan (kadın)dır; ve onun tarağı **مِشاطته** düştü.‏
Mecazdan: onun ayağının tarağı **مِشط** kırıldı; ve onlar ayaklarının tarakları üzerinde **أمشاط** durdular.‏
Dedi: “Ayaklarınızın tarakları üzerinde bir kalkış olarak kalkın; sonra ürkün; güven, ürkenden elde edebilir.” Ve dokumacı tarağıyla **مِشط** ve taraklarıyla **أمشاطه** vurdu.‏
Ve dişi deve bir tarayış olarak **تمشيطاً** **مَشَطَت**: yanları üzerinde yağdan taraklar gibi benzerler oldu.‏
Ebû’n-Necm dedi: “Nihayet, yükselen bir ışığı, çizgileri olanı gördüğü vakit; geceleyin, yapışık (karanlığı) **يمشط**”; yani, yapışmış saçla ilgili tarayıcının fiili gibi, sabah onun karanlığını ayırır.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

مَشَطَ شَعرَه يَمْشُطُه ويَمْشِطه مَشْطاً: رَجَّله، والمُشاطةُ: ما سقط منه عند المَشْط، وقد امْتَشَط، وامْتَشَطتِ المرأَة ومشَطتها الماشِطةُ مَشْطاً. ولِمَّةٌ مَشِيطٌ أَي مَمْشوطةٌ. والماشِطةُ: التي تُحْسِن المَشْطَ، وحرفتها المِشاطة. والمَشّاطة: الجارية التي تُحْسِن المِشاطَة. ويقال للمُتَمَلِّقِ: هو دائم المَشْطِ، على المَثَل. والمُشْطُ والمِشْطُ والمَشْطُ: ما مُشِطَ به، وهو واحد الأَمْشاطِ، والجمع أَمْشاطٌ ومِشاطٌ؛ وأَنشد ابن بري لسعيد بن عبد الرحمن بن حسان: قد كنتُ أَغْنى ذِي غِنىً عَنْكُمْ كما
أَغْنَى الرّجالِ، عن المِشاطِ، الأَقْرَعُ
قال أَبو الهيثم: وفي المِشْطِ لغة رابعة المُشُطُّ، بتشديد الطاء؛ وأَنشد:
قد كنتُ أَحْسَبُني غَنِيّاً عَنْكُمُ،
إِنّ الغَنِيّ عن المُشُطِّ الأَقْرَعُ
قال ابن بري: ويقال في أَسمائه المَشِطُ والمُشُطُ والمِمْشَطُ والمِكَدُّ والمِرْجَلُ والمِسْرَحُ والمِشْقا، بالقصر والمدّ، والنَّحيتُ والمُفَرَّجُ. وفي حديث سِحْرِ النبيّ، صلّى اللّه عليه وسلّم: أَنه طُبَّ وجعل في مُشْط ومُشاطةٍ؛ قال ابن الأَثير: هو الشَّعر الذي يَسْقُط من الرأْسِ واللحيةِ عند التَّسْريح بالمشط. والمِشْطَةُ: ضَرب من المَشْط كالرِّكْبةِ والجِلْسة، والمَشْطةُ واحدة. ومن سِمات الإِبل ضرب يُسمّى المُشْط. قال ابن سيده: والمُشُطُ سِمة من سِماتِ البعير على صورة المُشطِ. قال أَبو علي: تكون في الخد والعنق والفخذ؛ قال سيبويه: أَمّا المُشْطُ والدّلْو والخُطَّاف فإِنما يريد أَن عليه صورة هذه الأَشياء. وبعير مَمْشُوطٌ: سِمَتُه المُشْطُ. ومَشِطَتِ الناقةُ مَشَطاً ومَشَّطَت: صار على جانبيها مثل الأَمْشاط من الشحْمِ. ومُشْطُ القَدَمِ: سُلامَياتُ ظهرها، وهي العِظامُ الرِّقاقُ المُفْتَرِشةُ فوق القدم دون الأَصابع. التهذيب: المُشْط سُلامَياتُ ظهر القدم؛ يقال: انكسر مُشط ظهر قدمه. ومُشط الكَتِفِ: اللحمُ العريض. والمُشْط: سبَجَةٌ فيها أَفنان، وفي وسَطها هِراوةٌ يُقبض عليها وتُسوّى بها القِصابُ، ويُغَطَّى بها الحُبُّ، وقد مَشَط الأَرضَ (*
قوله «مشط الأَرض» كذا في الأَصل بدون تفسير.).
ورجل مَمْشُوط: فيه طول ودِقَّةٌ. الخليل: المَمْشُوط الطويل الدقيق. وغيره يقول: هو المَمْشُوقُ.
ومَشِطَتْ يده تَمْشَطَ مَشَطاً: خَشُنت من عمل، وقيل: المَشَطُ أَن يمس الرجلُ الشوك أَو الجِذْع فيدخل منه في يده شيء، وفي بعض نسخ المصنف: مَشِظَت يده، بالظاء المعجمة، لغة أَيضاً، وسيأْتي ذكره.
والمُشْط: نبت صغير يقال له مُشْط الذئب له جِراء مثل جراء القِثَّاء.

##### Türkçe

**مَشَطَ** saçını **يَمْشُطُه** ve **يَمْشِطه** **مَشْطاً**: onu taradı; ve **المُشاطةُ**:
**المَشْط** sırasında ondan düşen şey; ve **امْتَشَط**; ve kadın **امْتَشَطتِ** ve onu
**الماشِطةُ** **مَشْطاً** taradı. Ve **لِمَّةٌ مَشِيطٌ** yani **مَمْشوطةٌ**. Ve **الماشِطةُ**: **المَشْط**ı iyi yapan (kadın); mesleği **المِشاطة**dır. Ve **المَشّاطة**: **المِشاطَة**yı iyi yapan cariye. Ve dalkavuk olana denir: o, darbımesel olarak, sürekli **المَشْط** üzerindedir.
Ve **المُشْطُ** ve **المِشْطُ** ve **المَشْطُ**: kendisiyle taranan şey; o, **الأَمْشاطِ**ın tekilidir; çoğulu **أَمْشاطٌ** ve **مِشاطٌ**dur; ve İbn Berrî, Saîd b. Abdurrahmân b. Hassân’dan şu beyti okudu:
قد كنتُ أَغْنى ذِي غِنىً عَنْكُمْ كما
أَغْنَى الرّجالِ، عن المِشاطِ، الأَقْرَعُ
Ebû’l-Heysem dedi: **المِشْط** hakkında dördüncü bir lehçe vardır: **المُشُطُّ**, **الطاء**ın şeddelenmesiyle;
ve şu beyti okudu:
قد كنتُ أَحْسَبُني غَنِيّاً عَنْكُمُ،
إِنّ الغَنِيّ عن المُشُطِّ الأَقْرَعُ
İbn Berrî dedi: Adları arasında **المَشِطُ** ve **المُشُطُ** ve **المِمْشَطُ**
ve **المِكَدُّ** ve **المِرْجَلُ** ve **المِسْرَحُ** ve **المِشْقا** vardır; kısaltma ve uzatma ile; ve **النَّحيتُ**
ve **المُفَرَّجُ**. Nebî’nin sihri hadîsinde, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun: ona sihir yapıldığı ve
**مُشْط** ve **مُشاطةٍ** içine konulduğu (geçer); İbnü’l-Esîr dedi: o, **المشط** ile tarama sırasında baştan
ve sakaldan düşen saçtır. Ve **المِشْطَةُ**: **المَشْط**tan bir türdür; **الرِّكْبةِ** ve **الجِلْسة** gibi; tekili **المَشْطةُ**dır. Develerin damgalarından **المُشْط** denilen bir damga türü vardır.
İbn Sîde dedi: **المُشُطُ**, **المُشط** sureti üzere devenin damgalarından bir damgadır. Ebû Alî dedi:
yanakta, boyunda ve uylukta olur; Sîbeveyh dedi: **المُشْطُ**
ve **الدّلْو** ve **الخُطَّاف** ise, ancak onun üzerinde bu şeylerin sureti bulunduğunu kasteder. Ve **بعير مَمْشُوطٌ**:
damgası **المُشْط**tur. Ve dişi deve **مَشِطَت** **مَشَطاً** ve **مَشَّطَت**: iki yanında
yağdan **الأَمْشاط** gibi şeyler oldu. Ve **مُشْطُ القَدَمِ**: üst tarafının falankslarıdır; o,
parmakların altında değil, ayağın üstünde yayılan ince kemiklerdir. **التهذيب**:
**المُشْط** ayağın üstünün falankslarıdır; denir ki: ayağının üstünün **مُشط**u kırıldı. Ve **مُشط الكَتِفِ**:
geniş ettir. Ve **المُشْط**: dalları bulunan bir **سبَجَةٌ**dir; ortasında tutulacak bir **هِراوةٌ** vardır; onunla
**القِصابُ** düzeltilir ve onunla **الحُبُّ** örtülür; ve **مَشَط الأَرضَ**
(*
“**مشط الأَرض**” sözü, asılda tefsirsiz olarak böyledir.).
Ve **رجل مَمْشُوط**: onda uzunluk ve incelik vardır. Halîl: **المَمْشُوط** uzun, ince olandır.
Ve başkası der ki: o, **المَمْشُوقُ**tur.
Ve eli **مَشِطَتْ** **تَمْشَطَ** **مَشَطاً**: bir işten dolayı kabalaştı; ve denildi ki: **المَشَطُ**, adamın
dikene yahut kütüğe dokunmasıdır; ondan eline bir şey girer; ve musannifin bazı nüshalarında:
eli **مَشِظَت**; **الظاء** **المعجمة** ile; bu da bir lehçedir; zikri gelecektir.
Ve **المُشْط**: **مُشْط الذئب** denilen küçük bir bitkidir; onda hıyarın yavruları gibi yavrular vardır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ش ط * * امْتَشَطَتِ * المرأة و * مَشَطَتْها الماشِطةُ * من باب نصر و * المُشَاطَةُ * بالضم ما سقط من الشَّعر و * المُشْطُ * بالضم واحد * الأَمْشاطِ * و * المُشْطُ * أيضا سُلاميات ظهر القدم و * مُشْطُ * الكتف العظم العريض

##### Türkçe

* م ش ط * **امْتَشَطَتِ** kadın ve **مَشَطَتْها الماشِطةُ** (saçını) taradı; “نصر” babındandır. **المُشَاطَةُ** (ضم ile) saçtan dökülen şeydir. **المُشْطُ** (ضم ile) **الأَمْشاطِ**’ın bir tanesidir. **المُشْطُ** ayrıca ayağın üstünün boğumlarıdır. **مُشْطُ** omuz: geniş kemiktir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المشط مثلثة الأول، وحكى جماعة التثليث في شينه أيضا، كما نقله شيخنا عن شروح الشفاء، قال: وعندي فيه نظر، وأنكر ابن دريد المشط، بالكسر، واقتصر الجوهري على الضم وهو أفصح لغاته. ومن لغاته: المشط ككتف، وقال الكسائي: المشط، مثال عنق.

  وعن أبي الهيثم وحده: المشط، مثال عتل، وأنشد:
  قد كنت أحسبني غنيا عنكـم                      إن الغني عن المشط الأقرع وقال ابن بري: ومن أسمائه الممشط، مثال منبر والمكد، والمرجل، والمسرح، والمشقا، بالقصر والمد والنحيت، والمفرج، كل ذلك آلة يمتشط أي يسرح بها الشعر.
 ج: أمشاط، كعنق، وأعناق، وقفل وأقفال، وكتف وأكتاف، ومشاط، بالكسر، مثل سلب وسلاب. أنشد ابن بري لسعيد بن عبد الرحمن بن حسان:
  قد كنت أغنى ذي غنى عنكم كماأغنى الرجال عن المشاط الأقرع قلت: وقال المتنخل:
  كأن على مفارقه نسـيلا                      من الكتان ينزع بالمشاط والمشط بالضم: منسج ينسج به منصوبا. يقال: ضرب الناسج بمشطه وأمشاطه، وهو مجاز.
 والمشط: نبت صغير، ويقال له مشط الذئب، نقله الجوهري، وليس فيه الواو، زاد في اللسان: له جراء كجراء القثاء. وفي التهذيب والصحاح: المشط: سلاميات ظهر القدم، وهي العظام الرقاق المفترشة على القدم دون الأصابع، يقال: انكسر مشط قدمه، وقاموا على أمشاط أرجلهم، وهو مجاز. والمشط من الكتف: عظم عريض، كما في الصحاح. وفي التهذيب: ومشط الكتف: اللحم العريض. والمشط: سمة للإبل على صورة المشط. قال أبو علي: تكون في الخد والعنق والفخذ. قال سيبويه: أما المشط والدلو والخطاف فإنما يريد أن عليه صورة هذه الأشياء. وبعير ممشوط: سمته المشط. والمشط: سبجة فيها أفنان، وفي وسطها هراوة يقبض عليها، وتسوى بها القصاب، ويغطى بها الحب، أي الدن. والمشط، بالفتح: الخلط عن الفراء: يقال: مشط بين الماء واللبن. والمشط: ترجيل الشعر. ظاهره أنه من حد نصر، وعليه اقتصر الجوهري أيضا. وفي المحكم والمصباح: مشط شعره يمشطه ويمشطه، مشطا، من حدي نصر وضرب، أي رجله. والمشاطة، كثمامة: ما سقط منه عند المشط، وقد امتشط، وامتشطت المرأة. ومشطتها الماشطة مشطا، كما في الصحاح. والماشطة: التي تحسن المشط، وحرفتها المشاطة، بالكسر، على القياس. ومن المجاز: مشطت الناقة، كفرح مشطا: صار على جانبيها، وفي الأساس: جنبيها كالأمشاط من الشحم، كمشطت تمشيطا، كما في اللسان والأساس. ومشطت يده، إذا خشنت من عمل. أو مشطت يده، أي دخل فيها شوك ونحوه، كشظية من الجذع، نقله ابن دريد، وهو قول للأصمعي. وفي بعض نسخ المصنف لأبي عبيد: مشظت يده، بالظاء المشالة، قال ابن دريد: وهي لغة أيضا وذكرها الجوهري هناك، كما سيأتي. ورجل ممشوط: فيه دقة وطول. وقال الخليل: الممشوط: الطويل الدقيق.
 ويقال للمتملق: هو دائم المشط، على المثل. والأميشط كأميلح: ابن الأعرابي جاء ذكره في الشعر، قال ابن الرقاع:
  فظل بصحراء الأميشـط بـطـنـه                      خميصا يضاهي ضغن هادية الصهب كذا في المعجم. ومما يستدرك عليه: لمة مشيط، أي ممشوطة. والمشاطة: الجارية التي تحسن المشاطة، وقد استعمل بعض المحدثين المشاط في شعره فقال:
  لمياء لم تحتج لمشاط

  والمشطة: ضرب من المشط، كالركبة والجلسة، نقله الجوهري. والممشوط: الممشوق. وبعير أمشط، مثل ممشوط. والمشط، بالكسر: قرية بالمنوفية. ومشطا: قرية بالصعيد.
 والمشاط، ككتان: من يعمل المشط. وابن الأمشاطي: محدث فقيه، وهو الشمس محمد بن أحمد بن حسن ابن إسماعيل العنتابي المصري، أخذ عن الشمس ابن الجزري، وعنه السخاوي.

##### Türkçe

**المشط**: ilk harfi üç türlü (harekeli)dir; bir cemaat de onun **ش**’sinde de üçleme (üç türlü hareke)yi nakletti; Şeyhimiz bunu **الشفاء** şerhlerinden naklettiği üzere. Dedi ki: “Bende bunda bir nazar (tereddüt) vardır.” İbn Düreyd **المشط**’u, kesre ile, inkâr etti; Cevherî ise yalnız zamme üzerine iktisar etti; o, onun dillerinin (okunuşlarının) en fasihidir. Dillerinden: **المشط** “**كتف**” gibi. Kisâî dedi ki: **المشط**, “**عنق**” misali.

Ve yalnız Ebû’l-Heysem’den: **المشط**, “**عتل**” misali. Şu beyti okudu:

  “Sizi(n)den müstağni zengin olduğumu sanırdım
  Şüphesiz zengin, kel **المشط**’tan müstağnidir.”

İbn Berrî dedi ki: İsimlerinden **الممشط**, “**منبر**” misali; ve **المكد**; ve **المرجل**; ve **المسرح**; ve **المشقا**, kısaltma ve uzatma ile; ve **النحيت**; ve **المفرج**; bunların hepsi, onunla saç taranan, yani onunla saçın düzlenip tarandığı âlettir.

Çoğulu: **أمشاط**, “**عنق**” ve **أعناق** gibi; ve “**قفل**” ve **أقفال**; ve “**كتف**” ve **أكتاف**; ve **مشاط**, kesre ile, “**سلب**” ve **سلاب** gibi. İbn Berrî, Saîd b. Abdurrahman b. Hassân için şu beyti okudu:

  “Sizden, zenginlik sahibi bir zengin olarak, şu şekilde daha müstağni idim:
  erkeklerin kel **المشاط**’tan müstağni oluşu gibi.”

Dedim ki: Mütenahhil dedi ki:

  “Sanki onun saç ayrımlarının üzerinde bir lif var,
  ketenden; **المشاط** ile çekilip çıkarılır.”

**المشط** zamme ile: dik (kurulu) olarak onunla dokunan bir dokuma tezgâhı (mensic). Denir ki: dokumacı **مشط**’u ve **أمشاط**’ı ile vurdu; bu mecazdır.

Ve **المشط**: küçük bir bitkidir; ona **مشط الذئب** denir; Cevherî onu nakletti; onda **و** yoktur. **اللسان**’da artırdı: onun, hıyar yavruları gibi yavruları vardır. **التهذيب** ve **الصحاح**’ta: **المشط**: ayağın üstünün boğumlarıdır; o, parmakların altında olmayan, ayağın üzerine serilmiş ince kemiklerdir. Denir ki: ayağının **مشط**’u kırıldı; ve ayaklarının **أمشاط**’ı üzerinde durdular; bu mecazdır. Ve omuzdan **المشط**: geniş bir kemiktir; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **التهذيب**’te: ve omuzun **مشط**’u: geniş ettir. Ve **المشط**: develer için, **المشط** sureti üzere bir damgadır. Ebû Ali dedi ki: yanakta, boyunda ve uylukta olur. Sîbeveyh dedi ki: **المشط** ve **الدلو** ve **الخطاف**’a gelince, ancak onun üzerinde bu şeylerin sureti olduğunu kasteder. Ve **بعير ممشوط**: onu **المشط** damgaladı. Ve **المشط**: dalları olan bir sebecedir; ortasında, onunla tutulacak bir sopa vardır; onunla kasaplar düzeltilir; ve onunla **الحب** (yani küp) örtülür.

Ve **المشط**, fetha ile: karıştırma; Ferrâ’dan: denir ki: su ile süt arasında **مشط** etti (karıştırdı). Ve **المشط**: saçı tarayıp düzleme. Zâhiri, onun **نصر** babından olduğudur; Cevherî de buna iktisar etti. **المحكم** ve **المصباح**’ta: **مشط** saçını, onu **يمشطه** ve **يمشطه**, **مشطا**; **نصر** ve **ضرب** bablarından; yani onu tarayıp düzeltti. Ve **المشاطة**, “**ثمامة**” gibi: tarama esnasında ondan düşen şeydir. Ve **امتشط** etti; ve kadın **امتشطت** etti. Ve **الماشطة** onu **مشطا** ile taradı; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **الماشطة**: taramayı güzel yapan (kadın)dır; onun mesleği **المشاطة**’dır; kesre ile; kıyasa göre.

Mecazdan: dişi deve **مشطت** etti, “**فرح**” gibi, **مشطا**: iki yanında oldu. **الأساس**’ta: iki yanı, yağdan **الأمشاط** gibi. “**مشطت**”i, **تمشيطا** ile; **اللسان** ve **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve “eli **مشطت** etti”: işten dolayı sertleştiği zaman. Yahut “eli **مشطت** etti”: yani ona diken ve benzeri girdi; gövdeden bir kıymık gibi; İbn Düreyd nakletti; bu, Asmaî’nin bir sözüdür. Ebû Ubeyd’in **المصنف**’inin bazı nüshalarında: “eli **مشظت** etti”, **الظاء** (yükseltilmiş) ile. İbn Düreyd dedi ki: o da bir dildir; Cevherî onu orada zikretti; ileride geleceği üzere. Ve **رجل ممشوط**: onda incelik ve uzunluk vardır. Halîl dedi ki: **الممشوط**: uzun, ince olandır.

Ve dalkavuğa denir: o, darb-ı mesel olarak, “daim **المشط**”tur. Ve **الأميشط** “**أميلح**” gibi: İbnü’l-A‘râbî; şiirde zikri geldi. İbnü’r-Riqâ‘ dedi ki:

  “Derken **الأميشط**’ın çölünde karnı (ile) kaldı,
  aç; sarı develerin kılavuzunun kinine benzer.”

Böylece **المعجم**’de. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **لمة مشيط**, yani taranmış. Ve **المشاطة**: **المشاطة**’yı güzel yapan câriye; bazı muhdesler şiirinde **المشاط**’ı kullanmıştır; şöyle dedi:

  “Lemyâ, bir **مشاط**’a ihtiyaç duymadı.”

Ve **المشطة**: **المشط**’tan bir türdür; “**الركبة**” ve “**الجلسة**” gibi; Cevherî onu nakletti. Ve **الممشوط**: **الممشوق**’tur. Ve **بعير أمشط**, **ممشوط** gibi. Ve **المشط**, kesre ile: **المنوفية**’de bir köydür. Ve **مشطا**: **الصعيد**’de bir köydür.

Ve **المشاط**, “**كتان**” gibi: **المشط** yapan kimsedir. Ve **ابن الأمشاطي**: muhaddis fakih; o, Şems Muhammed b. Ahmed b. Hasan b. İsmâil el-‘Antâbî el-Mısrî’dir; Şems İbnü’l-Cezerî’den aldı; ondan da Sehâvî aldı.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَشَطَ الشَّعَرَ
1 مَشَطَ الشَّعَرَ ذ , aor. مَشُطَ and مَشِطَ , (M, Msb,) inf. n. مَشْطٌ, (M, Msb, K,) He combed the hair; loosed and separated it with the comb; or combed and dressed it; syn. رَجَّلَهُ, (M, K, *) or سَرَّحَهُ: (Msb:) and ↓ مشّطهُ signifies he did so much. (Msb.) You say also مَشَطَتِ المَاشِطَةُ المَرْأَةَ, aor. مَشُطَ , inf. n. as above, [The ماشطة combed, or combed and dressed, the woman's hair.] (S, TA.) ― -b2- Hence, (TA,) دَائِمُ المَشْطِ is applied to (tropical:) A blandisher, or coaxer. (K, TA.) -A2- مَشْطٌ also signifies The act of mixing. (Fr, K.) You say, مَشَطَ بَيْنَ المَآءِ وَاللَّبَنِ [He mixed together the water and the milk]. (TA.)

2 مَشَّطَ see 1.

امتشط
8 امتشط ذ He combed, or combed and dressed, his hair: (Msb, K: *) [and in like manner,] you say of a woman, امتشطت. (S, TA.)

مَشْطٌ
مَشْطٌ ذ : see what next follows.

مُشْطٌ
مُشْطٌ ذ (S, Msb, K,) and ↓ مِشْطٌ, (Msb, K,) but the latter disapproved by IDrd, (TA,) and ↓ مَشْطٌ, (K,) and accord. to some with each of the three vowels to the ش, but this requires consideration [in other cases than those here following], (MF,) and ↓ مُشُطٌ (Ks, K) and ↓ مُشُطٌّ (AHeyth, K) and ↓ مَشِطٌ (K) and ↓ مِمْشَطٌ, (IB, K,) of all which the first is the most chaste, (TA,) A comb: pl. أَمْشَاطٌ (S, Msb, K,) and مِشَاطٌ. (IB, K.) ― -b2- مُشْطٌ مِنَ الحَدِيدِ A curry comb (مِحَسَّةٌ): so called by a poet because it has teeth like the مُشْط. (TA, art. نمص.) ― -b3- Also مُشْطٌ (tropical:) [An upright loom;] a loom with which one weaves, set upright: (K, TA:) pl. أَمْشَاطٌ. (TA.) You say ضَرَبَ النَّاسِجُ بِمِشْطِهِ and أَمْشَاطِهِ (tropical:) [app. meaning The weaver wove with his upright loom and his upright looms]. (TA.) ― -b4- (tropical:) [The metatarsal bones;] the سُلَامَيَات of the upper part of the foot; (S, K;) i. e. the slender bones spread upon the foot, exclusive of the toes; [also called, more particularly, or perhaps only called, مُشْطُ القَدَمِ or مُشْطُ الرِّجْلِ:] pl. أَمْشَاطٌ. (TA.) You say, اِنكَسَرَ مُشْطُ قَدَمِهِ (tropical:) [His metatarsal bones broke]. (TA.) And قَامُوا عَلَى أَمْشَاطِ أَرْجُلِهِمْ (tropical:) [They stood upon their metatarsal bones]. (TA.) ― -b5- مُشْطُ الكَتِفِ (assumed tropical:) The wide bone of the scapula: (S:) or a wide bone thereof: (K:) or the wide flesh thereof: (T, TA:) ― -b6- مُشْطٌ also signifies (assumed tropical:) A certain mark made with a hot iron upon camels, (K,) in the form of a comb, (Sb, TA,) upon the body, and the neck, and the thigh. (Aboo-'Alee, TA.)

مِشْطٌ
مِشْطٌ ذ : see مُشْطٌ.

مَشِطٌ
مَشِطٌ ذ : see مُشْطٌ.

مُشُطٌ
مُشُطٌ ذ : see مُشْطٌ.

مُشُطٌّ
مُشُطٌّ ذ : see مُشْطٌ.

مِشْطَةٌ
مِشْطَةٌ ذ A mode, or manner, of combing, or of combing and dressing the hair. (S, * TA.)

لِمَّةٌ مَشِيطٌ
لِمَّةٌ مَشِيطٌ ذ A lock of hair descending below the lobe of the ear combed, or combed and dressed; i. q. ↓ مَمْشُوطَةٌ. (S, TA.)

مُشَاطَةٌ
مُشَاطَةٌ ذ What falls, of hair, on the occasion of combing, or combing and dressing it. (S, * Msb, K. *)

مِشَاطَةٌ
مِشَاطَةٌ ذ The art, or occupation, of the مَاشِطَة. (K.)

مَشَّاطٌ
مَشَّاطٌ ذ A comb-maker. (TA.) ― -b2- See also مَاشِطَةٌ, in two places.

مَاسِطَةٌ
مَاسِطَةٌ ذ [A female comber, or comber and dresser, of the hair;] (S;) a female who combs the hair, or combs and dresses it, well; (K;) and [in like manner] ↓ مَشَّاطَةٌ a girl who performs well the art of combing, or combing and dressing, the hair. (TA.) And one of the post-classical writers has used in his poetry the epithet ↓ مَشَّاطٌ [applied in like manner to a man or boy]. (TA.

أَمْشَطُ
أَمْشَطُ ذ : see مَمْشُوطٌ.

مِمْشَطٌ
مِمْشَطٌ ذ : see مُشْطٌ.

مَمْشُوطٌ
مَمْشُوطٌ ذ : fem. with ة: see مَشِيطٌ. ― -b2- بَعِيرٌ مَمْشُوطٌ. (assumed tropical:) A camel marked with the mark termed مُشْط; (K;) as also ↓ أَمْشَطُ. (TA.)

##### Türkçe

مَشَطَ الشَّعَرَ
1 **مَشَطَ الشَّعَرَ** ذ, muzârîsi **مَشُطَ** ve **مَشِطَ**, (M, Msb,) mastarı **مَشْطٌ**, (M, Msb, K,) O, saçı taradı; tarakla onu gevşetti ve ayırdı; yahut onu taradı ve düzeltti; eş anlamlısı **رَجَّلَهُ**, (M, K, *) yahut **سَرَّحَهُ**: (Msb:) ve ↓ **مشّطهُ** “bunu çokça yaptı” demektir. (Msb.) Yine dersin: **مَشَطَتِ المَاشِطَةُ المَرْأَةَ**, muzârîsi **مَشُطَ**, mastarı yukarıdaki gibidir, [**المَاشِطَةُ** kadının saçını taradı, yahut taradı ve düzeltti]. (S, TA.) ― -b2- Buradan, (TA,) **دَائِمُ المَشْطِ** (mecazen:) Bir gönül alıcıya, yahut kandırıcıya uygulanır. (K, TA.) -A2- **مَشْطٌ** ayrıca Karıştırma fiili demektir. (Fr, K.) Dersin: **مَشَطَ بَيْنَ المَآءِ وَاللَّبَنِ** [suyu ve sütü birbirine karıştırdı]. (TA.)

2 **مَشَّطَ**: bk. 1.

امتشط
8 **امتشط** ذ O, saçını taradı, yahut taradı ve düzeltti: (Msb, K: *) [ve bunun benzeri üzere,] bir kadın hakkında dersin: **امتشطت**. (S, TA.)

مَشْطٌ
**مَشْطٌ** ذ: bk. hemen sonra gelen.

مُشْطٌ
**مُشْطٌ** ذ (S, Msb, K,) ve ↓ **مِشْطٌ**, (Msb, K,) fakat ikincisi IDrd tarafından hoş görülmemiştir, (TA,) ve ↓ **مَشْطٌ**, (K,) ve bazılarına göre **ش** üzerine üç harekenin her biriyle; fakat bu, [burada ardından gelenler dışındaki başka durumlarda] düşünmeyi gerektirir, (MF,) ve ↓ **مُشُطٌ** (Ks, K) ve ↓ **مُشُطٌّ** (AHeyth, K) ve ↓ **مَشِطٌ** (K) ve ↓ **مِمْشَطٌ**, (IB, K,) bunların hepsinden birincisi en fasih olandır, (TA,) Bir tarak: çoğulu **أَمْشَاطٌ** (S, Msb, K,) ve **مِشَاطٌ**. (IB, K.) ― -b2- **مُشْطٌ مِنَ الحَدِيدِ** Bir hayvan tarağı (**مِحَسَّةٌ**): bir şair onu, **مُشْطٌ** gibi dişleri olduğu için böyle adlandırmıştır. (TA, art. نمص.) ― -b3- Ayrıca **مُشْطٌ** (mecazen:) [Dik tezgâh;] kendisiyle dokuma yapılan, dik olarak kurulan bir tezgâh: (K, TA:) çoğulu **أَمْشَاطٌ**. (TA.) Dersin: **ضَرَبَ النَّاسِجُ بِمِشْطِهِ** ve **أَمْشَاطِهِ** (mecazen:) [görünüşe göre anlamı: dokumacı dik tezgâhıyla ve dik tezgâhlarıyla dokudu]. (TA.) ― -b4- (mecazen:) [Taraksı kemikler;] ayağın üst kısmının **سُلَامَيَات**’ı; (S, K;) yani ayak parmakları hariç, ayağın üzerine yayılmış ince kemikler; [ayrıca daha hususi olarak, yahut belki yalnızca, **مُشْطُ القَدَمِ** veya **مُشْطُ الرِّجْلِ** diye adlandırılır:] çoğulu **أَمْشَاطٌ**. (TA.) Dersin: **اِنكَسَرَ مُشْطُ قَدَمِهِ** (mecazen:) [ayağının taraksı kemikleri kırıldı]. (TA.) Ve **قَامُوا عَلَى أَمْشَاطِ أَرْجُلِهِمْ** (mecazen:) [taraksı kemikleri üzerinde durdular]. (TA.) ― -b5- **مُشْطُ الكَتِفِ** (varsayılan mecaz:) Kürek kemiğinin geniş kemiği: (S:) yahut onun geniş bir kemiği: (K:) yahut onun geniş eti: (T, TA:) ― -b6- **مُشْطٌ** ayrıca (varsayılan mecaz:) Develer üzerinde kızgın demirle yapılan, (K,) tarak biçiminde, (Sb, TA,) bedenin, boynun ve budun üzerinde bulunan belirli bir dağlama işareti demektir. (Aboo-'Alee, TA.)

مِشْطٌ
**مِشْطٌ** ذ: bk. **مُشْطٌ**.

مَشِطٌ
**مَشِطٌ** ذ: bk. **مُشْطٌ**.

مُشُطٌ
**مُشُطٌ** ذ: bk. **مُشْطٌ**.

مُشُطٌّ
**مُشُطٌّ** ذ: bk. **مُشْطٌ**.

مِشْطَةٌ
**مِشْطَةٌ** ذ Saçı taramanın, yahut tarayıp düzeltmenin bir tarzı veya biçimi. (S, * TA.)

لِمَّةٌ مَشِيطٌ
**لِمَّةٌ مَشِيطٌ** ذ Kulak memesinin altına inen, taranmış, yahut taranıp düzeltilmiş bir saç tutamı; ↓ **مَمْشُوطَةٌ** ile aynı anlamdadır. (S, TA.)

مُشَاطَةٌ
**مُشَاطَةٌ** ذ Saçtan, tarama yahut tarayıp düzeltme sırasında dökülen şey. (S, * Msb, K. *)

مِشَاطَةٌ
**مِشَاطَةٌ** ذ **مَاشِطَةُ**’nın sanatı yahut mesleği. (K.)

مَشَّاطٌ
**مَشَّاطٌ** ذ Bir tarak yapımcısı. (TA.) ― -b2- Ayrıca iki yerde **مَاشِطَةٌ**’ye de bk.

مَاسِطَةٌ
**مَاسِطَةٌ** ذ [Saçı tarayan, yahut tarayıp düzelten kadın;] (S;) saçı iyi tarayan, yahut tarayıp iyi düzelten bir kadın; (K;) ve [aynı şekilde] ↓ **مَشَّاطَةٌ** saçı tarama, yahut tarayıp düzeltme sanatını iyi icra eden bir kız. (TA.) Ve müteahhir yazarlardan biri şiirinde ↓ **مَشَّاطٌ** sıfatını kullanmıştır [aynı şekilde bir erkeğe yahut oğlana uygulanmış olarak]. (TA.

أَمْشَطُ
**أَمْشَطُ** ذ: bk. **مَمْشُوطٌ**.

مِمْشَطٌ
**مِمْشَطٌ** ذ: bk. **مُشْطٌ**.

مَمْشُوطٌ
**مَمْشُوطٌ** ذ: dişili ة ile: bk. **مَشِيطٌ**. ― -b2- **بَعِيرٌ مَمْشُوطٌ**. (varsayılan mecaz:) **مُشْط** denilen işaretle dağlanmış bir deve; (K;) bunun gibi ↓ **أَمْشَطُ**. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَشَطَ
مَشَطَ I ,  U ( n. ac. مَشْط 1 ),
a.  Combed ( hair ).

b.  [ Bain ], Mixed together.

مَشِطَ
مَشِطَ A ( n. ac. مَشَط 4 ),
a.  Was hurt, torn ( hand ).

مَشَّطَ
مَشَّطَ II ,
a.  see I (a) .

تَمَشَّطَ
تَمَشَّطَ V
a.  [ coll. ],  see VIII .

اِمْتَشَطَ
اِمْتَشَطَ VIII ,
a.  Combed his hair; was combed.

مَشْط
مَشْط 1 ,  مِشْط 2 ,
a.  see 3 (a) .

مِشْطَة
مِشْطَة 2t ,
a.  Manner of combing the hair.

مُشْط
مُشْط 3 , ( pl. مِشَاْط 23 ,  أَمْشَاْط 38 ),
a.  Comb.

b.  Loom.

c.  Shoulder-blade, omoplate, scapula.

d.  Metatarsal bone, metatarsus ( of the foot ).

e.  Bridge ( of a violin ).

f.  A certain brand.

g.  Lid ( of a well ).

مَشِط
مَشِط 5 ,  مُشُط 10 ,  مُشُطّ 13
a.  see 3 (a) .

أَمْشَطُ
أَمْشَطُ 14 ,
a.  see N. P. مَشڤطَ I ( b ).

مِمْشَط
مِمْشَط 20 ,
a.  see 3 (a) .

مَاْشِط
مَاْشِط 21 ,
a.  Comber; hair-dresser.

مَاْشِطَة
مَاْشِطَة 21t ,
a.  Female hair-dresser; lady's maid.

مِشَاْطَة
مِشَاْطَة 23t ,
a.  Hair-dressing.

مُشَاْطَة
مُشَاْطَة 24t ,
a.  Combings, loose hair.

مَشِيْط
مَشِيْط 25 ,
a.  Combed.

مَشُوْط
مَشُوْط 26 ,
a.  A certain plant.

مَشَّاْط
مَشَّاْط 28 ,
a.  Comb-maker.

b.  see 21 .

مَشَّاْطَة
مَشَّاْطَة 28t ,
a.  see 21t .

مَشڤطَ
N. P. مَشڤطَ I ,
a.  see 25 . ( b ), Branded ( camed ).

c.  Tall, graceful ( man ).

مُشْط مِن حَدِيْد
مُشْط مِن حَدِيْد
a.  Curry-comb.

دَائِر المَشْط
دَائِر المَشْط
a.  Flatterer, sycophant.

##### Türkçe

**مَشَطَ**
**مَشَطَ** I , U ( n. ac. **مَشْط** 1 ),
a. Saçı taradı (saç).

b. [Bain], birbirine karıştırdı.

**مَشِطَ**
**مَشِطَ** A ( n. ac. **مَشَط** 4 ),
a. (El) incindi, yırtıldı.

**مَشَّطَ**
**مَشَّطَ** II ,
a. I (a)’ya bak.

**تَمَشَّطَ**
**تَمَشَّطَ** V
a. [coll.], VIII’e bak.

**اِمْتَشَطَ**
**اِمْتَشَطَ** VIII ,
a. Saçını taradı; tarandı.

**مَشْط**
**مَشْط** 1 , **مِشْط** 2 ,
a. 3 (a)’ya bak.

**مِشْطَة**
**مِشْطَة** 2t ,
a. Saçı tarama tarzı.

**مُشْط**
**مُشْط** 3 , ( pl. **مِشَاْط** 23 , **أَمْشَاْط** 38 ),
a. Tarak.

b. Dokuma tezgâhı.

c. Kürek kemiği, omoplat, skapula.

d. Metatarsal kemik, metatarsus (ayağın).

e. Köprü (kemanın).

f. Belli bir dağlama nişanı.

g. Kapak (kuyunun).

**مَشِط**
**مَشِط** 5 , **مُشُط** 10 , **مُشُطّ** 13
a. 3 (a)’ya bak.

**أَمْشَطُ**
**أَمْشَطُ** 14 ,
a. N. P. **مَشڤطَ** I (b)’ye bak.

**مِمْشَط**
**مِمْشَط** 20 ,
a. 3 (a)’ya bak.

**مَاْشِط**
**مَاْشِط** 21 ,
a. Tarayan; kuaför.

**مَاْشِطَة**
**مَاْشِطَة** 21t ,
a. Kadın kuaför; hanımın hizmetçisi.

**مِشَاْطَة**
**مِشَاْطَة** 23t ,
a. Saç yapma/kuaförlük.

**مُشَاْطَة**
**مُشَاْطَة** 24t ,
a. Tarama artıkları, dökülen saç.

**مَشِيْط**
**مَشِيْط** 25 ,
a. Taranmış.

**مَشُوْط**
**مَشُوْط** 26 ,
a. Belli bir bitki.

**مَشَّاْط**
**مَشَّاْط** 28 ,
a. Tarak yapımcısı.

b. 21’e bak.

**مَشَّاْطَة**
**مَشَّاْطَة** 28t ,
a. 21t’ye bak.

**مَشڤطَ**
N. P. **مَشڤطَ** I ,
a. 25’e bak. (b), Dağlanmış (deve).

c. Uzun boylu, zarif (adam).

**مُشْط مِن حَدِيْد**
**مُشْط مِن حَدِيْد**
a. Kaşağı.

**دَائِر المَشْط**
**دَائِر المَشْط**
a. Dalkavuk, yağcı.
