# مشظ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D8%B8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B4%D8%B8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مشظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D8%B8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مشظ

مشظ، كفرح: مس الشوك أو الجذع، فدخل في يده منه شيء، أو شظية، كما في المحكم، ومشظت يده أيضا، كما في الصحاح، ومثله في العباب، وقد قيلت بالطاء المهملة، وهما لغتان. ومنه قول سحيم بن وثيل الرياحي فيما أنشده ابن السكيت:
  فإن قناتنا مشظ شظاها                      شديد مدها عنق القرين قوله: مشظ شظاها، مثل لامتناع جانبه، أي لا تمس قناتنا فينالك منها أذى، وإن قرن بها أحد مدت عنقه وجذبته فذل، كأنه في حبل يجذبه.
 وقال النابغة الجعدي - رضي الله عنه -: وكل فتى أخي هيجا شجاع على خيفانة مشظ شظاها وروى الأخفش: مشق شظاها، أي شديد.
 وقال الخارزنجي: مشظ الرجل، إذا أصابت إحدى ربلتيه الأخرى، مشظا، محركة.
 ومشظت الدابة: ظهر عصبها مع لحمها مشظا، بالفتح، ويحرك، وهو القياس، كذا في تكملة العين. والمشظ، بالفتح: الذي يدخل في اليد من الشوك.
 والمشظة، بالكسر: الشظية منه، أو من الجذع.
 والمشظة، بالفتح، من الأخبار: هي الخفية التي لا يدرى أحق هي أم لا. يقال: سمعت مشظة من خبر. نقله الخارزنجي. ومشظ البلد: تخيره.

  ومشظ فلانا: أخذه منه شيئا، نقله الخارزنجي. ومما يستدرك عليه: قناة مشظة، إذا كانت جديدة صلبة تمشظ بها يد من تناولها.
 والمشظ: المشق. وتشقق في أصول الفخذين. وقال الخارزنجي: هو بالتحريك المذح في الفخذ. قال غالب المعني:
  قد رث منه مشظ فحجحـجـا                      وكان يضحي في البيوت أزجا الحجحجة: النكوص. والأزج: الأشر. وجمع المشظة من القناة: المشاظ قال جرير:
  مشاظ قناة درؤها لم يقوم والمشظ، بالفتح: الخشبة التي يسكن بها قلق نصاب الفأس، نقله الخارزنجي.

### Türkçe

**مشظ**, **كفرح**: dikene veya gövdeye dokundu; böylece ondan eline bir şey, yahut bir kıymık girdi; **المحكم**’de olduğu gibi. Ve eli de **مشظت** oldu; **الصحاح**’ta olduğu gibi; **العباب**’da da bunun benzeri vardır. Ve **الطاء** **المهملة** ile de söylenmiştir; ikisi iki lehçedir. Bundan, İbnü’s-Sikkît’in rivayet ettiği üzere Süheym b. Vethîl er-Riyâhî’nin sözü:
  فإن قناتنا مشظ شظاها                      شديد مدها عنق القرين
Onun sözü: **مشظ شظاها**; yanının dokunulmazlığı için bir misal; yani: mızrağımıza dokunma ki ondan sana bir eziyet erişmesin; eğer biri onunla boy ölçüşürse onun boynunu uzatır ve onu çeker de zelil eder; sanki onu çeken bir iptedir.
Ve en-Nâbiğa el-Ca‘dî - Allah ondan razı olsun - dedi:
  وكل فتى أخي هيجا شجاع على خيفانة مشظ شظاها
El-Ahfeş rivayet etti: **مشق شظاها**; yani: şiddetli.
Ve el-Hârizencî dedi: **مشظ** الرجل, iki baldırından biri ötekine isabet ettiği zaman; **مشظا**, harekeli.
Ve binek hayvanı **مشظت**: siniri etiyle birlikte ortaya çıktı; **مشظا**, fetha ile; ve harekelenir; bu kıyastır; **تكملة العين**’de böyledir. Ve **المشظ**, fetha ile: dikenden ele giren şey.
Ve **المشظة**, kesra ile: ondan, yahut gövdeden olan kıymık.
Ve **المشظة**, fetha ile, haberlerden: o, hak mı değil mi bilinmeyen gizli olandır. Denir ki: bir haberden **مشظة** işittim. El-Hârizencî nakletti. Ve **مشظ** البلد: onu seçti.

  Ve **مشظ** فلانا: ondan bir şey aldı; el-Hârizencî nakletti. Ve ona ilave olarak şunlar da kaydedilir: **قناة مشظة**, yeni, sert olup onu tutanın eli onunla **تمشظ** olursa.
Ve **المشظ**: **المشق**. Ve uylukların köklerinde çatlama. El-Hârizencî dedi: o, hareke ile, uylukta **المذح**’dır. Gâlib el-Ma‘nî dedi:
  قد رث منه مشظ فحجحـجـا                      وكان يضحي في البيوت أزجا
**الحجحجة**: geri çekilme. Ve **الأزج**: daha şerli. Ve mızraktan **المشظة**’nin çoğulu: **المشاظ**. Cerîr dedi:
  مشاظ قناة درؤها لم يقوم
Ve **المشظ**, fetha ile: balta sapının sallantısını yatıştırılan tahta; el-Hârizencî nakletti.
