# مشل (م-ش-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B4%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ش - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ش ل م
شلم ، شمل ، مشل ، ملش ، لمش .
شلم : قال الليث : شَالَمٌ وشَيْلَمٌ ، بلغةِ أهل السَّواد ، هو الزُّوَانُ الذي يكون في البُرّ .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : هو الشَّيْلَمُ والزُّوَانُ والسَّعِيعُ .
وقال أبو تراب : سمعتُ السُّلَمِيَّ يقول : رَأَيتُ رجلاً يَتَطَايَرُ شِلَّمةٌ وشنّمُه .
إن تحمليه ساعةً فرُبَّما
أَطارَ في حُب رِضاكَ الشِّلَّما
سلَمة عن الفراء ، قال : لم يَأْت على فَعَّلَ اسمٌ إلا بَقَّم ، وعَثّر وبَذَّر ، وهُما مَوْضعان ، وشَلَّم بَيْتُ المقدس وخضَّمُ : اسمُ قَرْية .
مشل : أهْمله الليث ، وهو مُسْتعمل .
رَوى أبو العباس ، عن ابن الأعرابي ، قال : الْمَشْلُ الحَلْبُ القليل ، والْمِمْشَلِ : الحالِبُ الرَّفيق بالحلْب .
أبو عُبيد ، عن الأُمويّ : مَشَّلَت النّاقة تمشيلاً ، إذا أنزلت شيئاً من اللَّبن قليلاً .
شَمِر ، عن ابن شُميل : تمشيلُ الدِّرَّة : انتِشارُها لا يجتمع فيحلبها الحالِبُ أو فَصِيلها .
قال شمر : ولو لم أسْمَعه له لأنكرته .
سلَمة ، عن الفراء : التَّمشِيلُ : أَن يَحْلُب ويُبْقَى في الضَّرْع شيئاً ، وهو التَّفشيلُ أَيضاً .
لمش : أهمله اللَّيث ، وروى أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ ، قال : اللَّمْشُ : الْعَبَثُ ، وهذا صحيح .
ملش : وقال ابنُ دريد : مَلَشتُ الشيءَ أَمْلِشهُ مَلْشاً ، إذا فَتَّشتَه بيدِكَ كأنك تَطْلب فيه شيئاً .
شمل : أبو عُبيد ، عن أبي زيد : أَشمَلَ الْفَحْلُ شَوْلَه إشمالاً ، إذا أَلْقَحَ النِّصفَ منها إلى الثُّلُثَين ، فإذا أَلْقَحَهَا كُلَّها قيل : أقمهَا حتى قَمَّتْ تَقِمّ قُمُوماً .
وَشملت الناقة لَقاحاً شَمَلاً ، وأَشْمَلَ فلانٌ خَرَائِفَهُ إِشْمالاً ، إذا لَقَطَ ما عليها من الرُّطَب إلاَّ قليلاً ، والخَرائِفُ : النخيل اللواتي تُخْرَصُ أي تُحزَرُ ، واحدتها
خَرُوفَةٌ .
قال : ويقال لما بَقِيَ في العِذْق بعد ما يُلْقَطُ بعضه شَمَلٌ ، وإذا قلَّ حَمْلُ النّخلة ، قيل فيها شَمَلٌ أيضاً .
قال : وكان أبو عُبيدة يقول : حِمْلُ النَّخلة ما لم يَكثر ويَعظُم ، فإذا كثر فهو حَمْلٌ ، وشَمَلْتُ الشاةَ شَمْلاً أَشْمُلُها إذا شدَدْت الشِّمال عليها .
الأصمعيّ ، والكسائيّ : في شِمال الشاة مِثْله .
وقال الليث : شَمِلَهم أمْرٌ ، أي غَشيتهُم يَشمَلُهُمْ شَمْلاً وشُمولاً . قال : واللَّون الشامل : أن يكون لون أسود يعلُوه لونٌ آخر . والشِّمال خلاف اليمن خليقة الإنسان ، وجمعه شمائِل .
وقال لبيد :
هُمُ قَوْمِي وقد أَنْكَرْتُ مِنْهُمْ
شمائِلَ بُدِّلُوها من شِمالِي
وإنها لحسنة الشمائل ، ورجُل كَريمُ الشمائِل ، أي في أَخْلاقه وعِشرتِه . والشَّمَال : ريحٌ تَهُبّ من قِبَلِ الشّام ، عن يسار الْقِبلة ، والشَّمأَلُ لغةٌ فيها ، وقد شَمَلَتْ تَشْمُل شُمولاً . وأَشْمَلَ يومُنا ، إذا هَبَّتْ فيه الشمال ، وغَدِيرٌ مَشْمول : شَمَلَتْه ريح الشمال ، أي ضَرَبَتْهُ فَبَرَدَ ماؤُه ، وخَمْرٌ مَشمولة : بارِدَةٌ ، والشَّمْلَة : كِسَاءٌ يُشتَمل به ، وجمعها شِمال .
قلت : الشمْلَةُ عند البادية : مِئْزَرٌ من صُوفٍ أو شَعَرٍ يُؤْتَزَرُ به ، فإذا لُفِّقَ لِفْقَان فهي مِشمَلَة يَشتَمِلُ بها الرّجل إذا نام باللَّيل ، والشِّملة : الحالةُ التي يَشتَمِلُ بها .
ورُوي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه نهى عن اشْتِمال الصَّمَّاء .
قال أبو عُبيد : قال الأصمعيّ : هو أن يشتَمِلَ بالثوب حتى يُجَلِّل جَسَدَه لا يَرْفَع منه جانِباً ، فيكون فيه فَرْجَةٌ تَخْرُج منها يده ، وربما اضْطَجع فيه على هذه الحالة .
قال أبو عُبيد : وأما تَفْسير الفُقهاء فإنهم يقولون : هو أَنْ يشتَمِلَ بثوب واحد ليس عليه غيره ، ثم يَرْفعه من أحد جانبيه ، فيضعه على مَنْكِبه فيبدو منه فَرْجُه .
قال : والفقهاءُ أعلمُ بالتّأويل من هذا ، وهذا أصَحُّ في الكلام ، والله أعلم .
وقال أبو عُبيد : الشَّمول : الخَمْر ، لأنها تَشمل بريحها النّاس .
وقال الليث : هي البَارِدَة .
وقال أبو حاتم : يقال : شَمَلْتُ الخمر ، إذا وضعتَها في الشَّمال ، ولذلك قيل للخمر : مَشمُولَة .
وقال أبو عُبيد : الْمِشْمَلُ : ثوبٌ يشتمل به ، والمِشمَلُ أيضاً : سَيْفٌ قصيرٌ دقيق نحو المِغْوَل .
وقال الليث : المِشمَلَةُ والمِشمَلُ : كِسَاءٌ له خَمْلٌ متَفَرق يُلْتَحفُ به دون القَطِيفة ،
وقالت امرأةُ الْوَليدِ له : من أَنْتَ ورأْسُكَ في مِشمَلِكَ ؟
أبو زَيْد : يقال : اشتمل فلان على ناقَةٍ فذَهب بها أي ركِبها وذَهب بها ، ويقال : جاء فلان مُشتَمِلاً على دَاهِيَة . والرَّحِمُ تشتَمل على الولَد ، إذا تَضَمَّنَتْهُ .
وأخبرني المنذريّ ، عن الحرانيّ ، عن ابن السكيت أنه قال في قول جرير :
حَيُّوا أُمَامَة واذكُروا عَهْداً مَضَى
قَبْل التَّفَرُّق من شَمَالِيلِ النَّوَى
قال : الشَّماليل الْبَقايا ، قال : وقال أبو صَخْر ، وعمارة : عَنَى بشماليل النَّوى : تَفَرُّقها .
قال : ويقال : ما بَقِيَ في النّخلة إلاَّ شَمَلٌ ، وشَماليل ، أي شَيْءٌ مُتَفَرِّق .
وقال الأصمعيّ : الشَّماليل : شيءٌ خفيف من حَمْل النَّخْلة ، وناقة شِمْلال : خَفِيفَةٌ ، وأنشد قول امرىء القيس :
كَأَنِّي بفَتْخَاءِ الْجَناحَيْن لِقْوَةٍ
دَفُوفٍ من العِقْبَانِ طَأْطأْتُ شِمْلالِي
ويروى :
عَلَى عَجَلٍ منها أُطَأْطِيءُ شِمْلاَلِي
ومعنى طَأْطَأْتُ : أي حرّكتُ واحتَثَثْتُ ، وطأطأ فلان فَرَسَه : إذا حَثَّها برجْلَيه ، وقال المرَّار :
وإذَا طُؤْطِيءَ طَيَّارٌ طِمِرّ
وقال أبو عُبيد : قال أبو عمرو : أراد بقوله أُطأْطِيءُ شِمْلاَلِي : يَدَه الشِّمال ، والشِّمال والشِّمْلال واحد ، ويقال للناقةِ السريعة : شِمْلال ، وهي الشِّمِلَّةُ أيضاً .
وقال ابن السكيت في قول زهير :
نَوًى مَشْمولَةً فَمَتى اللِّقاءُ
قال : مَشمُولة : سريعةُ الانْكِشاف ، أَخَذَه من أنَّ الريح الشمال إذَا هبَّتُ بالسّحاب ، لم يلبث أن يَنْحَسِرَ ويذهب ، ومنه قولُ الهُذَلي :
حارَ وَعقَّتْ مُزْنَةُ الريحُ وانْ
قَارَ به الْعَرْضُ ولم يشمَلِ
يقول : لم تَهبّ به الشمال فتقشعه ، قال : والنَّوى والنِّيَّةُ : الموضِعُ الذي تَنُوِيه .
قال ابنُ السكيت في قول أبي وَجْزَة :
مَجْنُوبَةُ الأُنْسِ مَشْمُولٌ مَوَاعِدُهَا
من الهِجانِ الجمالِ الشُّطْبِ والْقَصَبِ
قوله : مَجْنُوبَة الأنْس ، أي أُنسها محمودٌ ؛ لأنَّ الْجُنوبَ مع المطر فهي تُشْتَهى لِلخِصْب ، وقوله : مَشْمُولٌ مواعِدُها ، أي ليست مواعيدها بمحمودة .
ويقال : به شَمْلٌ من جنون ، أي به فَزَعٌ كالجنون ، وأنشد :
حَمَلَتْ به في لَيْلَةٍ مَشْمُولَةٍ
أي فَزِعَةٍ ، وقال آخر :
فما بِي مِنْ طَيْفٍ على أَنَّ طَيْرَةً
إِذَا خِفْتُ ضَيْماً تَعْتَرِيني كالشَّمْلِ
قال : كالشَّمل : كالجُنون من الْفَزع .
والشَّمل : الاجْتماع . جَمعَ الله شَمْلَك ، ويقال : انشَمَل الرجل في حَاجَته . وانشمَرَ فيها ، وأنشد أبو تراب :
وجْنَاءُ مُقَوَرَّةُ الألْياطِ يَحْسَبُها
مَنْ لَمْ يَكُنْ قَبْلُ رَاهَا رَأْيَةً جَمَلا
حتى يَدُلَّ عليها خَلْقُ أَرْبَعَةٍ
في لاَزِقٍ لَحِقَ الأَقْرابَ فانشمَلاَ
أراد أربعة أخْلاف في ضَرْعٍ لازقٍ لحقَ أقرابَها فانشمرَ ، وانْضَمّ .
وقال الآخر :
رَأَيْتُ بَنِي العَلاَّتِ لما تَضَافَرُوا
يَحوزون سَهْمِي دُونَهُمْ في الشَّمَائِل
أي يُنزلونني بالمنزِلة الْخَسِيسة ، والعرب تقول : فلان عِنْدي باليمين ، أي بمنزلَةٍ حَسَنَة ، وإذا خسَّتْ منزلَتُه قال : أنت عندي بالشِّمال .
وقال عدِي بن زيد يخاطب النُّعمان بن المِنْذِر ، ويفضله على أخيه :
كيف تَرْجو رَدَّ المُفِيضِ وقد أَخَّ
رَ قِدْحَيْكَ في بَياضِ الشِّمال
يقول : كنتُ أنا المُفيضَ بقدح أَخيك وقِدْحِك ففوَّزْتُك عليه ، وقد كان أخوك قد أَخَّرَك ، وجعلِ قِدْحَكَ بالشِّمال لئلا يَفُوز ، قال : ويقال : فلان مَشمُول الخَلاَئق ، أي كريم الأَخْلاق ، أُخِذَ من الماء الذي هَبّت به الشَّمالُ فَبَرَّدَتْه .
والشماليل : جِبَالُ رمالٍ مُتَفرقة بناحية مَعْقُلَة .
قال : ويقال للريح الشَّمال : شَمْأَلَ وشأمَلٌ وشَوْمَلٌ وشَيْمَلٌ وشَمْلٌ . وزاد ابن حبيب : شَمُولٌ وشَمَلٌ ، وأنشد :
ثَوَى مالِكٌ ببلادِ العَدُوّ
تَسْفِي عليه رِياحُ الشمَلْ
وفي الحديث : أَنَّ النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) ذكر القرآن فقال : ( يُعْطَى صاحبُه يوم القيامة المُلْكَ بيمينه ، والخُلَد بشماله ) ، لم يرد به أن شيئاً يوضع في يمينه ولا في شماله ، وإنما أراد أنَّ الملكَ والخُلْد يُجْعلان له ، وكلُّ من جُعِلَ له شيء فملكه فقد جُعل في يده وقبضته ، ومنه قيل : الأمْرُ في يَدِكَ ، أي في قَبْضَتِكَ ، ومنه قول الله : ( بِيَدِكَ الْخَيْرُ ) ( آل عمران : 26 ) أي هو له وإليه . وقال الله جلّ وعزَّ : ( الَّذِى بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ ) ( البقرة : 237 ) يُراد به الْوَلِيّ الذي إليه عَقدُه ، وأراد الزوجَ المالك لنكاح المرْأَة .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : قال : أُمُّ شَملَةٌ : كُنْيَةُ الدُّنيا ، وأنشد :
من أمِّ شمْلَةَ تَرْمِينَا بِذَائِفِها
عَمْرو ، عن أبيه قال : أم شَمْلة ، وأُمُّ ليلى : كُنْيَةُ الخمر .

##### Türkçe

ش ل م
**شلم** , **شمل** , **مشل** , **ملش** , **لمش** .

**شلم** : Leys dedi: **شَالَمٌ** ve **شَيْلَمٌ** , sevâd ehlinin dilinde, bu, buğdayda bulunan **الزُّوَانُ**’dır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: O, **الشَّيْلَمُ** ve **الزُّوَانُ** ve **السَّعِيعُ**’dur.
Ebû Turâb dedi: Sulemî’nin şöyle dediğini işittim: “Bir adam gördüm; **شِلَّمةٌ**’si ve **شنّمُه**’u uçuşuyordu.”
Eğer onu bir saat taşırsan, belki
Senin rızânın sevgisinde **الشِّلَّما**’yı uçurur.
Seleme, Ferrâ’dan: Dedi: **فَعَّلَ** vezninde **بَقَّم**’den başka bir isim gelmemiştir; ve **عَثّر** ve **بَذَّر** (ki ikisi de iki yerdir); ve **شَلَّم** Beytü’l-Makdis’tir; ve **خضَّمُ**: bir köyün adıdır.

**مشل** : Leys onu ihmâl etti; hâlbuki o kullanımdadır.
Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti, dedi: **الْمَشْلُ** az sağmadır; **الْمِمْشَلِ**: sağmada yumuşak davranan sağandır.
Ebû ‘Ubeyd, Ümevî’den: **مَشَّلَت** deve **تمشيلاً** (temşîlen) yürüdü; yani sütten az bir şey indirdiği zaman.
Şemir, İbn Şümeyl’den: **تمشيلُ الدِّرَّة**: onun yayılmasıdır; öyle ki toplanmaz da sağan yahut yavrusu onu sağar.
Şemir dedi: Eğer onu işitmemiş olsaydım, onu inkâr ederdim.
Seleme, Ferrâ’dan: **التَّمشِيلُ**: sağması ve memede bir şey bırakılmasıdır; o, **التَّفشيلُ** de olur.

**لمش** : Leys onu ihmâl etti; Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti, dedi: **اللَّمْشُ**: oynaşma/kurcalamadır; bu doğrudur.

**ملش** : İbn Düreyd dedi: **مَلَشتُ** şeyi, onu **مَلْشاً** **أَمْلِشهُ**; yani onu elinle yokladığın zaman; sanki onda bir şey arıyorsun.

**شمل** : Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **أَشمَلَ** aygır, **شَوْلَه**’unu **إشمالاً**; yani onların yarısını üçte ikisine kadar döllediği zaman; eğer hepsini döllediyse: “**أقمهَا**” denir; ta ki **قَمَّتْ** , **تَقِمّ** **قُمُوماً**.
Ve deve **شملت** gebe olarak **شَمَلاً**; ve falan kimse **أَشْمَلَ** **خَرَائِفَهُ**’nu **إِشْمالاً**; yani üzerindeki rutubdan az bir şey hariç topladığı zaman; **الخَرائِفُ**: tahmin edilen, yani ölçülen hurma ağaçlarıdır; tekili
**خَرُوفَةٌ**.
Dedi: Ve bazıları toplandıktan sonra salkımda kalan şeye **شَمَلٌ** denir; hurma ağacının yükü az olursa onda da **شَمَلٌ** denir.
Dedi: Ebû ‘Ubeyde şöyle derdi: Hurma ağacının yükü, çoğalıp büyümedikçe **حِمْلُ**’dür; çoğalınca o **حَمْلٌ**’dür. Ve **شَمَلْتُ** koyunu **شَمْلاً** **أَشْمُلُها**; yani ona **الشِّمال**’ı bağladığım zaman.
Asma‘î ve Kisâî: Koyunun **شِمال**’ında da bunun benzeri vardır.
Leys dedi: **شَمِلَهم** bir iş; yani onları kapladı; onları **شَمْلاً** ve **شُمولاً** kapsar. Dedi: **واللَّون الشامل**: siyah bir rengin üzerinde başka bir rengin bulunmasıdır. Ve **الشِّمال** insanın yaratılışında **اليمن**’in zıddıdır; çoğulu **شمائِل**’dir.
Lebîd dedi:
“Onlar kavmimdir; hâlbuki onlardan inkâr ettim,
Benim **شِمالِي**’mden değiştirdikleri **شمائِل**’i.”
Ve o, güzel **الشمائل** sahibidir; ve adam **كَريمُ الشمائِل**’dir; yani ahlâkında ve geçiminde. Ve **الشَّمَال**: kıbleden sol tarafta, Şam tarafından esen rüzgârdır; onda bir dil olarak **الشَّمأَلُ** da vardır; ve **شَمَلَتْ** , **تَشْمُل** **شُمولاً**. Ve günümüz **أَشْمَلَ**; yani onda **الشمال** estiği zaman. Ve **غَدِيرٌ مَشْمول**: ona **ريح الشمال** esti; yani ona vurdu da suyu soğudu. Ve **خَمْرٌ مَشمولة**: soğuktur. Ve **الشَّمْلَة**: onunla bürünülen örtüdür; çoğulu **شِمال**’dir.
Dedim: Bedevî yanında **الشمْلَةُ**: yün yahut kıldan bir peştamaldır; onunla kuşanılır. İki parça birleştirilirse o **مِشمَلَة**’dir; erkek gece uyuduğunda onunla bürünür. Ve **الشِّملة**: onunla büründüğü hâldir.
Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet edildi: **اشْتِمال الصَّمَّاء**’dan nehyetti.
Ebû ‘Ubeyd dedi: Asma‘î dedi: O, elbiseyle bürünmesidir; ta ki bedenini örtsün, ondan bir tarafı kaldırmasın; onda elinin çıkacağı bir açıklık olur; bazen bu hâl üzere onun içinde yan yatar.
Ebû ‘Ubeyd dedi: Fukahânın tefsirine gelince, onlar derler ki: O, üzerinde ondan başka bir şey olmayan tek bir elbiseyle bürünmesidir; sonra onu yanlarından birinden kaldırır, onu omzuna koyar; böylece avreti görünür.
Dedi: Fukahâ bu te’vîlde daha bilgilidir; bu ise sözde daha doğrudur; Allah daha iyi bilir.
Ebû ‘Ubeyd dedi: **الشَّمول**: şaraptır; çünkü kokusuyla insanları kaplar.
Leys dedi: O, soğuk olandır.
Ebû Hâtim dedi: Denir ki: **شَمَلْتُ** şarabı; yani onu **الشَّمال**’a koyduğun zaman; bundan dolayı şaraba **مَشمُولَة** denmiştir.
Ebû ‘Ubeyd dedi: **الْمِشْمَلُ**: onunla bürünülen elbisedir; ve **المِشمَلُ** ayrıca: **المِغْوَل** gibi kısa, ince bir kılıçtır.
Leys dedi: **المِشمَلَةُ** ve **المِشمَلُ**: kadifeden aşağı, onunla örtünülen, dağınık tüylü bir örtüdür.
Velîd’in karısı ona dedi: “Sen kimsin; başın **مِشمَلِكَ**’inin içinde?”
Ebû Zeyd: Denir ki: Falan kimse bir deveye **اشتمل** etti de onunla gitti; yani ona bindi ve onunla gitti. Ve denir ki: Falan kimse bir felâkete **مُشتَمِلاً** olarak geldi. Ve rahim çocuğu **تشتَمل** eder; yani onu içine alır.
Münzirî bana haber verdi; Harrânî’den; İbnü’s-Sikkît’ten: Cerîr’in sözü hakkında şöyle dedi:
“Ümâme’ye selâm verin ve geçmiş bir ahdi anın,
Ayrılıktan önce **شَمَالِيلِ النَّوَى**’dan.”
Dedi: **الشَّماليل** kalıntılardır. Dedi: Ebû Sahr ve ‘Umâre dedi ki: **شماليل النَّوى** ile onun dağılmasını kastetti.
Dedi: Ve denir ki: Hurma ağacında **شَمَلٌ** ve **شَماليل**’den başka bir şey kalmadı; yani dağınık bir şey.
Asma‘î dedi: **الشَّماليل**: hurma ağacının yükünden hafif bir şeydir. Ve **ناقة شِمْلال**: hafiftir. İmru’ul-Kays’ın sözünü okudu:
“Sanki ben, iki kanadı geniş bir kartal yavrusuyla,
Kartallardan kanat çırpan bir sürüyle; **شِمْلالِي**’mi eğdirdim.”
Ve şöyle de rivayet edilir:
“Ondan bir acele ile **شِمْلاَلِي**’mi eğdiriyorum.”
Ve **طَأْطَأْتُ**’un manası: yani hareket ettirdim ve kışkırttım. Ve falan kimse atını **طأطأ** eder; yani onu iki ayağıyla koşturduğu zaman. Merrâr dedi:
“Ve eğer bir **طَيَّارٌ طِمِرّ** **طُؤْطِيءَ** edilirse.”
Ebû ‘Ubeyd dedi: Ebû ‘Amr dedi: “**أُطأْطِيءُ شِمْلاَلِي**” sözüyle **الشِّمال** elini kastetti; **الشِّمال** ve **الشِّمْلال** birdir. Ve hızlı deveye **شِمْلال** denir; o, **الشِّمِلَّةُ** de olur.
İbnü’s-Sikkît, Züheyr’in sözü hakkında:
“**نَوًى مَشْمولَةً**; artık buluşma ne zaman?”
Dedi: **مَشمُولة**: çabuk açılan/dağılan (bulut)tur; bunu, **الريح الشمال** bulutla estiği zaman, onun hemen çekilip gitmesinden aldı. Ondan Hüzeli’nin sözü:
“Rüzgârın bulutu şaşırdı ve şiddetlendi; ve
Ufuk onunla yarıldı; ve **يشمَلِ** etmedi.”
Der ki: Onu **الشمال** esmedi de onu dağıtmadı. Dedi: **النَّوى** ve **النِّيَّةُ**: niyet ettiğin yerdir.
İbnü’s-Sikkît, Ebû Vecze’nin sözü hakkında:
“**مَجْنُوبَةُ الأُنْسِ**; **مَشْمُولٌ مَوَاعِدُهَا**
Soylu develerden; uzun boyunlu ve kamış gibi (ince) olanlardan.”
Sözü: **مَجْنُوبَةُ الأُنْسِ**; yani onun ünsü övülmüştür; çünkü **الْجُنوبَ** yağmurla beraberdir; bu yüzden bereket için arzu edilir. Ve sözü: **مَشْمُولٌ مواعِدُها**; yani onun vaatleri övülmüş değildir.
Ve denir ki: Onda delilikten bir **شَمْلٌ** vardır; yani onda delilik gibi bir korku vardır. Ve şu beyit okunur:
“Onu, **لَيْلَةٍ مَشْمُولَةٍ**’de taşıdı.”
Yani korkulu. Ve bir başkası dedi:
“Bende bir hayal yoktur; ancak bir uğursuzluk ki,
Bir zulümden korktuğumda bana ilişir, **كالشَّمْلِ** gibi.”
Dedi: **كالشَّمل**: korkudan delilik gibi.
Ve **الشَّمل**: toplanmadır. Allah senin **شَمْلَك**’ını toplasın. Ve denir ki: Adam işinde **انشَمَل** etti; ve onda **انشمَرَ** etti. Ebû Turâb şu beyiti okudu:
“Kalçaları oyuk, iri bir dişi deve; onu sanır
Daha önce onu görmemiş olan, bir deve (gibi) bir işaret.
Ta ki ona dört (meme) yaratılışı delâlet etsin;
Yakın, memeleri yapışık; memeleri ona yetişmiş; böylece **فانشمَلاَ**.”
Dört memeyi kastetti; memeleri yapışık bir memede; memeleri ona yetişmiş; böylece **انشمرَ** ve birleşti.
Bir başkası dedi:
“Ben, **بَنِي العَلاَّتِ**’i gördüm; birleşince,
Benim payımı, kendilerinden aşağı, **في الشَّمَائِل**’de alıyorlar.”
Yani beni aşağı bir menzile indiriyorlar. Araplar der ki: Falan kimse benim yanımda **باليمين**’dedir; yani iyi bir menzilededir. Menzilesi aşağı olursa: “Sen benim yanımda **بالشِّمال**’dasın” der.
‘Adî b. Zeyd, Nu‘mân b. Münzir’e hitap ederek ve onu kardeşine üstün tutarak dedi:
“Nasıl umarsın **المُفِيضِ**’in geri dönmesini; hâlbuki sen,
İki okunu **بَياضِ الشِّمال**’da geri bıraktın.”
Der ki: Ben, kardeşinin oku ve senin okunla **المُفيضَ** idim; böylece seni ona üstün kıldım. Kardeşin seni geri bırakmıştı; ve kazanmasın diye senin okunu **بالشِّمال** yapmıştı. Dedi: Ve denir ki: Falan kimse **مَشمُول الخَلاَئق**’tır; yani ahlâkı kerîmdir; bunu, **الشَّمال**’ın estiği suyun onu soğutmasından aldı.
Ve **الشماليل**: Ma‘kule tarafında dağınık kum dağlarıdır.
Dedi: Ve **الشَّمال** rüzgârına denir: **شَمْأَلَ** ve **شأمَلٌ** ve **شَوْمَلٌ** ve **شَيْمَلٌ** ve **شَمْلٌ**. İbn Habîb artırdı: **شَمُولٌ** ve **شَمَلٌ**. Ve şu beyit okundu:
“Mâlik, düşman ülkesinde kaldı;
Üzerine **الشمَلْ** rüzgârları toz savurur.”
Hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) Kur’ân’ı andı da dedi ki: “Sahibine kıyamet günü mülk sağında, ebedîlik solunda verilir.” Bununla, sağında yahut solunda bir şeyin konulmasını kastetmedi; ancak mülk ve ebedîliğin ona kılınmasını kastetti. Kendisine bir şey kılınan ve ona sahip olan herkes için, o şey onun eline ve avucuna kılınmış olur. Bundan: “İş senin elindedir” denir; yani senin avucundadır. Ondan Allah’ın sözü: “( **بِيَدِكَ الْخَيْرُ** )” (Âl-i İmrân: 26); yani o, O’nundur ve O’nadır. Ve Allah جلّ وعزّ dedi: “( **الَّذِى بِيَدِهِ عُقْدَةُ النِّكَاحِ** )” (Bakara: 237); bununla, akdi kendisine ait olan velî kastedilir; ve kadının nikâhına mâlik olan koca kastedildi.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Dedi: **أُمُّ شَملَةٌ**: dünyanın künyesidir. Ve şu beyit okundu:
“**أمِّ شمْلَةَ**’den, bizi onun zayıf (ok)larıyla vuruyor.”
‘Amr, babasından dedi: **أم شَمْلة** ve **أُمُّ ليلى**: şarabın künyesidir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَشَل
(* قوله «المشل» هكذا في التهذيب مضبوطاً بالتحريك، ومقتضى صنيع القاموس وضبط التكملة أنه بالفتح): الحَلَب القليل. والمِمْشَلُ: الحالب الرفيق بالحَلْب. ومَشَّلَت الناقةُ تَمْشيلاً: أَنزلت شيئاً قليلاً من اللبَن. وتَمْشِيلُ الدِّرَّة: انتشارُها لا تجتمع فيَحْلُبها الحالب وقد تَمَشَّلَها الحالبُ أَو فَصِيلُها؛ قال شمر: ولو لم أَسمعه لابن شميل لأَنكرته. سلمة عن الفراء: التَّمْشِيل أَن تَحْلُب وتبقي في الضَّرْع شيئاً، وهو التَّفْشِيل أَيضاً. وامْتَشَل سيفَه: اخْتَرَطَه. ابن السكيت: امْتَشَل سيفَه من غِمْده وامْتَشَقه وانْتضاه وانْتَضَله بمعنى واحد.
وفَخِذٌ ناشِلة: قليلة اللحم: قال أَبو تراب: سمعت بعض الأَعراب يقول: فَخِذ ماشِلة بهذا المعنى. وهو مَمْشُول الفخِذ أَي قليل اللحم. وفي الحديث ذكر مُشَلَّل، بضم الميم وفتح الشين وتشديد اللام الأُولى وفتحها، موضع بين مكة والمدينة.

##### Türkçe

**المَشَل**
(*Onun “**المشل**” sözü: teheẕîb’de harekelerle ضبط edilmiş olarak böyledir; kāmûs’un yapışının ve tekmile’nin ضبطının gerektirdiği ise onun fetha ile olduğudur*): az sağım. Ve **المِمْشَلُ**: sağımda yumuşak davranan sağan kimse. Ve **مَشَّلَت** deve **تَمْشيلاً**: sütten az bir şey indirdi. Ve **تَمْشِيلُ الدِّرَّة**: onun yayılmasıdır; toplanmaz da sağan onu sağar; hâlbuki sağan yahut yavrusu onu **تَمَشَّلَها** (yani onu yaydı/dağıttı); Şemmer dedi: İbn Şümeyl’den onu işitmemiş olsaydım onu inkâr ederdim. Seleme, Ferrâ’dan: **التَّمْشِيل** şudur: sağarsın ve memede bir şey bırakırsın; o, **التَّفْشِيل** de aynı şekilde. Ve **امْتَشَل** kılıcını: onu kınından çekip çıkardı. İbnü’s-Sikkît: **امْتَشَل** kılıcını kınından; ve **امْتَشَقه** ve **انْتضاه** ve **انْتَضَله** tek bir mânâdadır.

Ve **فَخِذٌ ناشِلة**: eti az (uyluk); Ebû Turâb dedi: bazı bedevîlerin şöyle dediğini işittim: **فَخِذ ماشِلة** bu mânâ ile. Ve o, uyluğu **مَمْشُول**dur; yani eti az. Ve hadiste **مُشَلَّل** zikredildi; mîm’in dammesi, şîn’in fethası, birinci lâm’ın şeddelenmesi ve fethası ile; Mekke ile Medine arasında bir yer.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المشل، أهمله الجوهري، وقال ابن الأعرابي: هو الحلب القليل. قال: الممشل، كمنبر: الحالب الرفيق بالحلب. ومشلت الناقة تمشيلا: أنزلت شيئا قليلا، من اللبن، قاله الأموي. أو انتشر درتها ولم تجتمع فيحلبها الحالب، وقد تمشلها الحالب أو فصيلها، عن ابن شميل، وقال شمر: لو لم أسمعه لابن شميل لأنكرته. وروى سلمة عن الفراء: التمشيل: أن تحلب وتبقي في الضرع شيئا، وهو التفشيل أيضا، وقد ذكر في موضعه. وامتشل السيف: استله، واخترطه، وكذلك: امتشنه، وانتضاه، وانتضله، بمعنى واحد، قاله ابن السكيت، كمشله، مشلا، كما في العباب. وموشيل، كبوصير: ة، بأرمية، منها غانم بن حسين الفقيه أبو الغنائم الموشيلي الأرموي، تفقه على الشيخ أبي إسحاق، وسمع أبا محمد الصريفيني وغيره، وعنه أبو بكر الضفائري، وقال ابن النجار عن ابن السمعاني أنه مات سنة 525 بأرمية، أو هو منسوب إلى موشيلا، وهو كتاب للنصارى وجده كان نصرانيا، فأسلم وحسن إسلامه، قال بعضهم: إن موشيل معناه موسى بالعربية ولعل بعض أجداده كان كذلك فنسب إليه. ومشل لحمه مشولا: قل، وفخذ ماشلة: قليلة اللحم، رواه أبو تراب عن بعض الأعراب، وكذلك فخذ ناشلة، بالنون. ورجل ممشول الفخذ: قليل اللحم. ومما يستدرك عليه: مشلى، كذكرى: قرية بمصر.

##### Türkçe

**المشل**; el-Cevherî onu ihmal etti. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: O, az sağmadır. Dedi ki: **الممشل**, **منبر** gibi: sağmada yumuşak olan sağan. Ve **مشلت الناقة تمشيلا**: sütten az bir şey indirdi; bunu el-Ümevî söyledi. Yahut memesi yayıldı da toplanmadı; böylece sağan onu sağar; İbn Şümeyl’den: sağan yahut yavrusu onu **تمشلها** etmiştir. Şemmer dedi ki: Onu İbn Şümeyl’den işitmemiş olsaydım onu inkâr ederdim. Ve Seleme, el-Ferrâ’dan rivayet etti: **التمشيل**: sağman ve memede bir şey bırakmandır; o, **التفشيل** dedir; ve kendi yerinde zikredilmiştir. Ve **امتشل السيف**: onu kınından çekti ve onu çekip çıkardı; ve كذلك: **امتشنه** ve **انتضاه** ve **انتضله**, tek bir mânâ ile; bunu İbnü’s-Sikkît söyledi; **كمشله، مشلا** gibi; **العباب**’da olduğu üzere. Ve **موشيل**, **بوصير** gibi: **ة**; Ermiye’dedir; ondan, fakih Gânim b. Hüseyin Ebû’l-Ğanâim el-**الموشيلي** el-Ermevî (vardır); şeyh Ebû İshâk’a fıkıh okudu; Ebû Muhammed es-Sarîfînî’yi ve başkasını dinledi; ondan Ebû Bekr ed-Dufâirî (rivayet etti). İbnü’n-Neccâr, İbnü’s-Sem‘ânî’den: onun 525 yılında Ermiye’de öldüğünü söyledi. Yahut o, **موشيلا**’ya nisbetlidir; o ise Hristiyanlara ait bir kitaptır; onu bulan Hristiyan idi; sonra Müslüman oldu ve İslâmı güzel oldu. Bazıları dedi ki: **موشيل**’in mânâsı Arapçada **موسى**’dır; ve belki atalarından bazısı böyle idi de ona nisbet edildi. Ve **مشل لحمه مشولا**: azaldı. Ve **فخذ ماشلة**: eti az olan; Ebû Turâb, bazı bedevîlerden rivayet etti. Ve كذلك **فخذ ناشلة**, **النون** ile. Ve **رجل ممشول الفخذ**: eti az olan. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **مشلى**, **ذكرى** gibi: Mısır’da bir köy.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

تَمْشِيلٌ
2 تَمْشِيلٌ ذ : see تَفْشِيلٌ.

##### Türkçe

**تَمْشِيلٌ**

2 **تَمْشِيلٌ** **ذ**: bkz. **تَفْشِيلٌ**.
