# مشي (م-ش-ي) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B4%D9%8A

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Yürür

- Harfler: م - ش - ي
- Kur'an'da: 23 geçiş · 20 ayet · 12 sîga
- 11 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: مشى

## Sîgalar (12)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [يَمْشِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%B4%D9%90%D9%8A.md) | يَفْعِلُ | Yürür | 6 | 3 | [6:122](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/6:122.md) |
| [يَمْشُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%B4%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعِلُونَ | Yürürler | 5 | 5 | [7:195](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/7:195.md) |
| [تَمْشِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%B4%D9%90.md) | تَفْعِلْ | Yürüme | 2 | 2 | [17:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/17:37.md) |
| [تَمْشِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%B4%D9%90%D9%8A.md) | تَفْعِلُ | Yürür | 2 | 2 | [20:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/20:40.md) |
| [امْشُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/siga/%D8%A7%D9%85%D9%92%D8%B4%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | افْعِلُوا | Yürüyün | 1 | 1 | [38:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/38:6.md) |
| [تَمْشُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%B4%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعِلُونَ | Yürürsünüz | 1 | 1 | [57:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/57:28.md) |
| [فَامْشُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D9%85%D9%92%D8%B4%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْعِلُوا | Bundan dolayı yürüyün | 1 | 1 | [67:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/67:15.md) |
| [مَشَوْا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Yürüdüler | 1 | 1 | [2:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/2:20.md) |
| [مَشَّاءٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B4%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%A1%D9%8D.md) | فَعَّالٍ | Çok gezen | 1 | 1 | [68:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/68:11.md) |
| [مَشْيِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B4%D9%92%D9%8A%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | فَعْلِكَ | Senin yürümen | 1 | 1 | [31:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/31:19.md) |
| [وَيَمْشُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%B4%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | وَيَفْعِلُونَ | Ve yürürler | 1 | 1 | [25:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/25:20.md) |
| [وَيَمْشِي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/siga/%D9%88%D9%8E%D9%8A%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%B4%D9%90%D9%8A.md) | وَيَفْعِلُ | Ve yürür | 1 | 1 | [25:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/25:7.md) |

## Mücavir kökler — 35 mücavir (150 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [مرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%AD.md) — 2 ortak ayet · G² 19 · Derlenmiş hasattır
2. [كفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Üstüne oturulan keçe demektir
3. [سوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Sevk bacak demektir
4. [أكل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%83%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 8 · Ekel pas demektir
5. [قرن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · “Kevarir” kristal, “karun” mücevherci demektir
6. [قدر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Kıdr kazandır
7. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Yiyecek demektir
8. [بصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Basar çevresiyle birlikte göz, ayn ise gözbebeği…
9. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
10. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
11. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · İşiten
12. [عين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%8A%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Ayn göz, “evya” göze demektir
13. [هلك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%84%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Helek, ot bitmeyen tuzlu çorak yerdir
14. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
15. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Rical ayak demektir
16. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Sikkin” bıçak demektir
17. [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Özel konuşmak
18. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Granit taş demektir
19. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Saçak demektir
20. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
21. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Önce
22. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Zalimler
23. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Uyanık yılan demektir
24. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Ateş demektir
25. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
26. [ملك](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Melekut, tüm kainatı mülk olarak varlığını ifade eder
27. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Şey
28. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · “Nezle” konaklama yeri demektir
29. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
30. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
31. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
32. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 1 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
33. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Evye kuş yuvası demektir
34. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların ön ayaklarına denir
35. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 0 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مشي |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Nâkıs (son harfi illetli) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [سعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A.md), [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md), [سير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [وقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%81.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Canlının ayakları veya uzuvları üzerinde dengeli, sıralı adımlarla yer değiştirerek ilerlemesi; bu hareketin getirdiği doğal akışkanlık, üreme ve çoğalma |
| Çekirdek Özet 2 | İnsanın yeryüzündeki ontolojik durumu, iradi eylemlerinin bütünü, ahlaki tutumu ve istikamet üzere aşama aşama ilerleyişi |
| Çekirdek Özet 3 | Varlık mertebelerinde amaçlı hareket, süreklilik arz eden davranış disiplini ve amelî varoluşun amaca yönelmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca mekanik bir yer değiştirme (adımlama) eylemine indirgeyip, Kur'an'ın bu eyleme yüklediği ahlaki tavır, kibir-tevazu karşıtlığı ve istikamet bilincini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مش | Bir şeyin içinden bir şeyi çıkarma, sıvıyı veya unsuru seyreltip akıtma, ayrışarak yayılma ve karışıp çoğalma hareketi; nitekim aynı çekirdeği paylaşan köklerden [مشج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D8%AC.md) sıvıların birbiri içine girip karışmasını, [مشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D8%B1.md) bitkinin dallanıp budaklanarak yayılmasını ifade eder | ي | Yayılma ve akış hareketine irade, süreklilik ve canlı uzuvlarıyla yön verilerek doğrusal veya ritmik bir yer değiştirme (yürüme) ile canlının döl verip soyunu çoğaltması (mâşiye) boyutunun kazandırılması |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su | Dalgalanma, kesintisiz akış, canlılığın sürekliliği ve içten gelen hareket gücü |
| ش | Diş | Keskin temas, zemine basma, kuvvet uygulama ve art arda gelen temaslar |
| ي | El ve kol | İradi yönelim, eylem yapma, uzanma ve amaca doğru mesafe katetme |
| مشي | Su gibi sürekli akan bir gücün, zemine art arda basarak iradi bir amaca doğru ilerlemesi | Canlının içsel enerjisini basamaklı ve sıralı temaslarla zemine aktararak bir gaye doğrultusunda mesafe alması ve bu hareketin sağladığı canlılık bereketi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki veya dört ayak üzerinde dengeli adımlarla ilerlemek; karnın gevşeyip içindekini kolayca dışarı atması (ishal edici ilaca da bu sebeple meşiyy denir); hayvanların döl tutup sürünün doğal bir akışla çoğalması (mâşiye) |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şair en-Nâbiğa el-Ca‘dî cömertliğini anlatırken kökü mecliste kadehlerle dolaşıp ikramda bulunma anlamında kullanmıştır: سَهْلُ الخَلِيقَةِ مَشَّاءٌ بِأَقْدُحِهِ / إِلَى أُولاَتِ الذُّرَى حَمَّالُ أَثْقَالِ |
| Erken Arapça kullanım | Muhadram şair Hutey’a terk edilmiş yurdun yaban hayvanlarınca adımlandığını tasvir ederken şöyle demiştir: عَفَا مُسْحُلاَنٌ مِنْ سُلَيْمَى فَحَامِرُهْ / تَمَشَّى بِهِ ظِلْمَانُهُ وَجَآذِرُهْ |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha, Maqāyīs al-Lugha.

### Sami etimolojik katman

Arapça مشي kökü, Batı ve Güney Sami dillerinde canlı varlığın uzuvları vasıtasıyla yer değiştirmesini, adım atmasını ve bir hat boyunca ilerlemesini ifade eden arkaik bir eylem köküdür. Kökün en ilksel katmanında bedenin fiziki olarak hareket etmesi ile bir akışkanın yol alması arasındaki semantik geçişkenlik dikkat çeker; bu durum Klasik Arapçada hem adımlama hem de ilacın karındaki tortuları akıtıp yürütmesi anlamında korunmuştur. İbranicede doğrudan ses denkliği gösteren bir yürüyüş kökü bulunmamakla birlikte, kökün semantik matrisi benzer kökler üzerinden yer değiştirme ve akış düzleminde şekillenir; Arapça bu kökü özgülleştirerek sadece alelade yer değiştirmeyi değil, adımların tarzını, tavrını ve bu hareketin semeresi olan sürü çoğalmasını (el-mâşiye) tek bir semantik eksende birleştirmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | مشي kökünden türeyen yürüme, sürme, döl verme ve çoğalma | Kök adımlama eyleminden hayvan sürülerinin yayılmasına ve ahlaki yürüyüşe doğru semantik genişleme göstermiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça ortak leksikal katmanı | Bedenin uzuvlarla yer değiştirmesi ve akışkan hareket kavramı bu katmanda yerel olarak belirginleşmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik hareket ve ilerleme kökleri | Temel hareket fiillerinde gözlemlenen ikili çekirdek benzerlikleri dışında doğrudan eşsesli kök tespit edilememiştir | Muhtemel |

Kaynak: HALOT, Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مشي | Anlamlı | Adımlamak, yürümek, çoğalmak | Canlının ayaklarıyla hareket etmesi; sürünün üreyip artması; karnın akması | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [ميش](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D8%B4.md) | Anlamlı | Pamuğu didiklemek, ayırmak, karıştırmak | Çırpılmış pamuğu elle ayırıp inceltmek; laf taşıyıp arasını bozmak | Zıtlaşma ve ayrıştırma; Kur'an'da geçmez |
| شمي | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu dizilişle müstakil bir kök kullanımı kaydedilmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| [شيم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D9%85.md) | Anlamlı | Huy, fıtrat; kılıcı kınına sokmak | İnsanın tabiatına yerleşen karakter; bir şeyi örtüp içine sokma eylemi | İçsel karakter (hedef kökün dışsal tavrına mukabil); Kur'an'da geçmez |
| يمش | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Bu harf dizilişi fonotaktik kurallar gereği Arapçada kök olarak teşekkül etmemiştir | Kur'an'da geçmez |
| [يشم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%B4%D9%85.md) | Anlamlı | Yeşim taşı | Başka dilden Arapçalaşmış kıymetli taş ismi (yeşm/yeşeb) | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مشي | Merkez | İntikal, yürüyüş, tavır | Canlının olağan adımlarla, kendi tabii ritminde ilerlemesi ve bu esnada sergilediği ahlaki duruş | Dengeli, sakin ve bedensel ayak hareketinin esas olduğu doğal ilerleyiş |
| [سعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A.md) | Komşu | Gayretli ve hızlı hareket | Bir maksada hızla ulaşmak için harcanan yoğun çaba ve adımları hızlandırma | مشي tabii seyir iken [سعي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B9%D9%8A.md) kastın ve hedefin şiddetlendiği tempolu koşmadır |
| [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) | Komşu | Ayrılma ve gitme | Bir noktadan uzaklaşıp başka bir yöne intikal etme; varlığın geçip gitmesi | Vasıtaya bakılmaksızın yönelme ve ayrılma esastır; adımlama şart değildir |
| [سير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B1.md) | Komşu | Yolculuk, akış | Uzun mesafeli, sürekli ve genellikle bir yol takip eden genel hareket | [سير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B1.md) geniş bir güzergâhı ve toplu intikali kapsar, مشي ise bizzat ayakların yere basmasıdır |
| [وقف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%81.md) | Zıt | Durma, hareketsizlik | Hareketi kesme, adımı durdurma, bir noktada sabit kalma | İlerlemenin, adımlamanın ve süregiden tavrın tamamen kesintiye uğramasıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مشي | Yürümek, adımlamak, yol almak | Hem fiziksel adımlamayı hem de ahlaki/ontolojik gidişatı ve canlılık üremesini kapsar | Kesin |
| Latince | ambulare, gradior | Yürümek, adım adım ilerlemek | Bedensel adım atmayı karşılar; kökün bereket ve çoğalma (mâşiye) boyutunu taşımaz | Güçlü |
| İngilizce | to walk, to tread, conduct | Yürümek, adım basmak, hal ve gidişat | Fiziki hareketi eksiksiz verir; mecazi olarak ahlaki tutumu kısmen karşılar | Güçlü |
| Almanca | gehen, schreiten | Yürümek, adımlamak | Bedenin ayaklar üzerinde intikalini verir; ontolojik yönelim boyutunu dışarıda bırakır | Güçlü |
| Fransızca | marcher, cheminer | Yürümek, yol almak, işlemek | Yürüme eylemini ve bir düzen içinde ilerlemeyi karşılar; kökün üreme anlam katmanını kapsamaz | Güçlü |

Kaynak: Lewis & Short Latin Dictionary, Oxford English Dictionary, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| يَكُونَ لَهُ نُورٌ يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ | İman, hidayet ve basiretle yaşamak | Manevi aydınlanma, hakikat üzere bilinçli ve istikametli hayat sürme; En‘âm [6:122](https://lisan.digital/tr/ayet/6:122.md) |
| وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا | Tevazu, vakar ve sekinet ile davranmak | Müminlerin yeryüzündeki ahlaki tutumu, kibrin reddi; Furkān [25:63](https://lisan.digital/tr/ayet/25:63.md) |
| وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا | Kibir, gurur ve haddi aşma | Boş böbürlenme, bedensel tavırla üstünlük taslama yasağı; İsrâ [17:37](https://lisan.digital/tr/ayet/17:37.md), Lokmân [31:18](https://lisan.digital/tr/ayet/31:18.md) |
| فَجَاءَتْهُ إِحْدَاهُمَا تَمْشِي عَلَى اسْتِحْيَاءٍ | Hayâ, edep ve iffet ölçüsü | Toplumsal karşılaşmalarda beden dilinin edep üzere korunması; Kasas [28:25](https://lisan.digital/tr/ayet/28:25.md) |
| أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا | Fıtrata aykırılık ile dosdoğru istikamet karşıtlığı | İnkârın getirdiği baş aşağı körlük ile imanın sağladığı dik ve dengeli duruş; Mülk [67:22](https://lisan.digital/tr/ayet/67:22.md) |
| كُلَّمَا أَضَاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ | Tereddütlü, fırsatçı ve duruma göre adım atma | Münafıkların çıkar ve aydınlık anında adım atıp zorlukta duraklamaları; Bakara [2:20](https://lisan.digital/tr/ayet/2:20.md) |
| وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى بَطْنِهِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى رِجْلَيْنِ | Canlıların biyolojik hareket tarzları | Yaratılış çeşitliliği, fiziki yer değiştirme biçimleri; Nûr [24:45](https://lisan.digital/tr/ayet/24:45.md) |
| هَمَّازٍ مَشَّاءٍ بِنَمِيمٍ | Fesatçılık, laf taşıma ve nifak yayma | Kötülük peşinde sürekli gidip gelme, ahlaksız çaba; Kalem [68:11](https://lisan.digital/tr/ayet/68:11.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İstikamet, hidayet ve dalalet temsilleri | Kafirlerin yüzükoyun sürünerek (مكبا على وجهه), müminlerin ise dosdoğru yürümesi (سويا) üzerinden cebir, ihtiyar ve ahiret hallerinin temellendirilmesi | Yürüyüşün ontolojik yönelimi ve imanın ruhi koordinatları simgelemesi |
| Fıkıh | İbadetlere gidiş adabı, hac menasiki ve ahlaki mükellefiyetler | Namaza ve camiye yürüyerek gitmenin fazileti, hacda tavaf ve sa‘y esnasındaki yürüme kuralları, sokakta tevazu ile yürümenin ahlaki-hukuki boyutu | Eylemin ibadi değere dönüşmesi ve yürüyüş tarzının şeriat adabıyla çerçevelenmesi |
| Tefsir | Temsili ve ahlaki ayetlerin beyanı | هونا ve مرحا ifadeleri bağlamında insanın beden dilinin ruh halini ve inanç seviyesini doğrudan dışa vurması tahlili | Ahlaki durumun adımlara ve bedenin duruşuna yansıyan somut tezahürü |
| Hadis | Cemaate devam, faziletli ameller ve ahlak | Karanlıklarda mescitlere yürüyenlere müjde verilmesi; laf taşıyıcıların kınanması; tevazu ile yürüme sünneti | Adımların günahlara kefaret olması veya fesat vasıtası haline gelmesi |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Ahlaki ve ameli istikamet | Fıtri yürüyüş ve kulluk edebi | Kulun ilahi iradeye boyun eğerek yeryüzünde vakarla mesafe katetmesini sağlar | Kibirli yürüyüş imanın zıddı sayılmış, sekinetle yürüyüş kulluğun esası kılınmıştır | Kesin |
| İlmi | Yöntem ve tedrici ilerleme | Basamaklı metodoloji | Bilgiye ve hedefe adım adım, sırasını bozmadan ulaşmayı temin eder | Hakikat yolunda acelecilik veya duraklama yerine dengeli adımlarla ilerleme ilkesidir | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal adalet ve iktidar tavrı | Yöneticinin tevazu ve adaleti | Güç sahiplerinin halka tepeden bakmasını ve tahakküm kurmasını engeller | Yeryüzünde böbürlenerek yürümenin yasaklanması siyasal kibrin kökten reddidir | Güçlü |
| İktisadi | Üretim, ticaret ve canlı varlık | Ticari dolaşım ve hayvan varlığı (mâşiye) | Zenginliğin dolaşımını ve biyolojik sermayenin üreyip artmasını ifade eder | Rızık için yeryüzünde yürümek (فامشوا في مناكبها) ve canlı hayvan bereketi iktisadın temelidir | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Ayrık adımlı dinamik sistemler (discrete step progression) | Bir sistemin sürekli bir sıçrama yerine, belirli zaman ve uzay aralıklarında ardışık temaslar (adımlar) vasıtasıyla durum değiştirmesi ve ivme kazanması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Habitus ve davranışsal beden dili | Bireyin içselleştirdiği ahlaki, sınıfsal ve kültürel normların fiziksel hareketlerine, yürüme stiline ve mekânı kullanma biçimine kendiliğinden yansıması | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca bacakların mekanik hareketinden ibaret basit bir biyolojik ulaşıma indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bedensel adımlamanın ötesinde insanın dünya görüşünü, fıtri tutumunu, ahlaki seviyesini (tevazu-kibir) ve varoluşsal rotasını temsil etmesi |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Yürüyüşle ilgili ayetleri sadece dışsal bir görgü kuralı sanıp, bunların doğrudan inanç, kalp ameli ve ontolojik duruşla olan irtibatını koparmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an soyut ahlaki ve akidevi ilkeleri somut bedensel eylemler üzerinden somutlaştırır; مشي insanın iç dünyasındaki niyet ve kibrin yeryüzündeki dolaysız aynasıdır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İbadü'r-Rahmân'ın vasıflarını bildiren Furkān suresinde, Lokmân ve İsrâ surelerindeki ahlaki nehiylerde ve Mülk suresindeki istikamet temsillerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Dindarlığın yalnızca zihinsel kabulden ibaret olduğu yanılgısını yıkar; imanın bedenin hareket tarzına, sokağa çıkışına ve yeryüzündeki adımlarına yansıyan bir disiplin olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Canlının bacak veya ayaklarıyla zemine basarak dengeli, sıralı adımlarla yer değiştirmesi; akışkanın yavaşça ilerlemesi ve canlı hayvan sürüsünün üreyip çoğalması.
- Soyut anlam: İnsanın yeryüzündeki ahlaki yönelimi, bilinçli istikameti, fıtri dengesi veya bu dengeden saparak kibre ve savrulmaya düşmesi.
- Sistematik karşılık: Bir hedefe doğru zamana ve mekâna yayılan ardışık, kontrollü ve kesintisiz iradi eylemler bütünü.
- LaTeX modeli: $$M = \sum_{i=1}^{n} \vec{s}_i \cdot \cos(\theta_i)$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $M$ nihai yürüyüşü ve ahlaki hasılayı temsil eder. $\vec{s}_i$ atılan her bir ayrık adımı ve fiziki/iradi eylemi, $n$ bu adımların toplam sayısını ifade eder. $\theta_i$ ise atılan adımın hakiki istikamet ekseniyle (sırat-ı müstakîm) yaptığı sapma açısıdır; $\cos(\theta_i)$ çarpanı, istikamete uygun adımların pozitif değer üretmesini, kibre veya sapmaya yönelen açıların ise yürüyüşün değerini sıfırlamasını ya da negatifleştirmesini simgeler.

## Geçtiği ayetler (20 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B4%D9%8A/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/2:20.md) — مَشَوْا

يَكَادُ الْبَرْقُ يَخْطَفُ أَبْصَارَهُمْ كُلَّمَا أَضَاءَ لَهُمْ مَشَوْا فِيهِ وَإِذَا أَظْلَمَ عَلَيْهِمْ قَامُوا وَلَوْ شَاءَ اللَّهُ لَذَهَبَ بِسَمْعِهِمْ وَأَبْصَارِهِمْ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Az kalsın şimşek gözlerini alıverecek. Onları aydınlattıkça ışığında yürürler. Üzerlerine karanlık basınca dikilip kalıverirler. Şayet Allah, dileseydi onların işitmelerini de, görmelerini de giderirdi. Muhakkak ki Allah, her şeye Kadir’dir.

### [En'am 6:122](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/6:122.md) — يَمْشِي

أَوَمَنْ كَانَ مَيْتًا فَأَحْيَيْنَاهُ وَجَعَلْنَا لَهُ نُورًا يَمْشِي بِهِ فِي النَّاسِ كَمَنْ مَثَلُهُ فِي الظُّلُمَاتِ لَيْسَ بِخَارِجٍ مِنْهَا كَذَلِكَ زُيِّنَ لِلْكَافِرِينَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Ölü iken dirilttiğimiz ve insanlar arasında yürüyebileceği bir nur verdiğimiz kimse; karanlıklarda kalıp ondan çıkamayan kimse gibi midir hiç? İşte böyle, kafirlere işledikleri süslü gösterilmiştir.

### [Araf 7:195](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/7:195.md) — يَمْشُونَ

أَلَهُمْ أَرْجُلٌ يَمْشُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ أَيْدٍ يَبْطِشُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ أَعْيُنٌ يُبْصِرُونَ بِهَا أَمْ لَهُمْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا قُلِ ادْعُوا شُرَكَاءَكُمْ ثُمَّ كِيدُونِ فَلَا تُنْظِرُونِ

Meal (IK): Onların ayakları var mıdır ki onunla yürüsünler? Elleri var mıdır ki onunla tutsunlar? Gözleri var mıdır ki onunla görsünler? Kulakları var mıdır ki onunla işitsinler? De ki: Çağırın ortaklarınızı da, elinizden gelirse, bana tuzak kurun ve göz açtırmayın.

### [İsra 17:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/17:37.md) — تَمْشِ

وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَلَنْ تَبْلُغَ الْجِبَالَ طُولًا

Meal (IK): Yeryüzünde kibirlenerek yürüme. Şüphesiz ki sen, ne yeri yarabilirsin, ne de boyca dağlara ulaşabilirsin.

### [İsra 17:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/17:95.md) — يَمْشُونَ

قُلْ لَوْ كَانَ فِي الْأَرْضِ مَلَائِكَةٌ يَمْشُونَ مُطْمَئِنِّينَ لَنَزَّلْنَا عَلَيْهِمْ مِنَ السَّمَاءِ مَلَكًا رَسُولًا

Meal (IK): De ki: Eğer yeryüzünde yerleşmiş dolaşan melekler olsaydı; Biz, ancak onlara peygamber olarak gökten bir melek indirirdik.

### [Taha 20:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/20:40.md) — تَمْشِي

إِذْ تَمْشِي أُخْتُكَ فَتَقُولُ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى مَنْ يَكْفُلُهُ فَرَجَعْنَاكَ إِلَى أُمِّكَ كَيْ تَقَرَّ عَيْنُهَا وَلَا تَحْزَنَ وَقَتَلْتَ نَفْسًا فَنَجَّيْنَاكَ مِنَ الْغَمِّ وَفَتَنَّاكَ فُتُونًا فَلَبِثْتَ سِنِينَ فِي أَهْلِ مَدْيَنَ ثُمَّ جِئْتَ عَلَى قَدَرٍ يَامُوسَى

Meal (IK): Hani kızkardeşin gidip diyordu ki: Ona bakacak birini size göstereyim mi? İşte böylece, annen üzülmesin de gözü aydın olsun diye seni ona geri vermiştik. Ve sen, bir cana kıymıştın da; seni üzüntüden kurtarmıştık. Hem seni bir çok musibetlerle denemiştik. Böylece Medyen halkı arasında yıllarca kalmıştın. Sonra da bir kader üzerine geldin ey Musa.

### [Taha 20:128](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/20:128.md) — يَمْشُونَ

أَفَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُمْ مِنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَسَاكِنِهِمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِأُولِي النُّهَى

Meal (IK): Kendilerinden önce nice nesilleri yok edişimiz hala onları uyarmadı mı? Halbuki onların yurdlarında gezinip duruyorlar. Doğrusu bunda sağduyu sahipleri için ayetler vardır.

### [Nur 24:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/24:45.md) — يَمْشِي

وَاللَّهُ خَلَقَ كُلَّ دَابَّةٍ مِنْ مَاءٍ فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى بَطْنِهِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى رِجْلَيْنِ وَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلَى أَرْبَعٍ يَخْلُقُ اللَّهُ مَا يَشَاءُ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Allah; hareket eden her canlıyı sudan yaratmıştır. Kimi karnı üzerinde sürünür, kimi iki ayakla yürür, kimi de dört ayakla yürür. Allah; dilediğini yaratır. Şüphesiz ki Allah; her şeye kadirdir.

### [Furkan 25:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/25:7.md) — وَيَمْشِي

وَقَالُوا مَا لِهَذَا الرَّسُولِ يَأْكُلُ الطَّعَامَ وَيَمْشِي فِي الْأَسْوَاقِ لَوْلَا أُنْزِلَ إِلَيْهِ مَلَكٌ فَيَكُونَ مَعَهُ نَذِيرًا

Meal (IK): Ve dediler ki: Bu peygambere ne oluyor ki; yemek yiyor, sokaklarda geziyor? Onun beraberinde bulunup uyaran bir melek indirilmeli değil miydi?

### [Furkan 25:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/25:20.md) — وَيَمْشُونَ

وَمَا أَرْسَلْنَا قَبْلَكَ مِنَ الْمُرْسَلِينَ إِلَّا إِنَّهُمْ لَيَأْكُلُونَ الطَّعَامَ وَيَمْشُونَ فِي الْأَسْوَاقِ وَجَعَلْنَا بَعْضَكُمْ لِبَعْضٍ فِتْنَةً أَتَصْبِرُونَ وَكَانَ رَبُّكَ بَصِيرًا

Meal (IK): Senden önce gönderdiğimiz bütün peygamberler de şüphesiz yemek yerler, sokaklarda gezinirlerdi. Sabreder misiniz diye sizi birbirinizle deneriz. Ve Rabbın Basir olandır.

### [Furkan 25:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/25:63.md) — يَمْشُونَ

وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا

Meal (IK): Rahman’ın kulları, onlardır ki; yeryüzünde mütevazi olarak yürürler. Bilgisizler kendilerine takıldıkları zaman, selam, derler.

### [Kasas 28:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/28:25.md) — تَمْشِي

فَجَاءَتْهُ إِحْدَاهُمَا تَمْشِي عَلَى اسْتِحْيَاءٍ قَالَتْ إِنَّ أَبِي يَدْعُوكَ لِيَجْزِيَكَ أَجْرَ مَا سَقَيْتَ لَنَا فَلَمَّا جَاءَهُ وَقَصَّ عَلَيْهِ الْقَصَصَ قَالَ لَا تَخَفْ نَجَوْتَ مِنَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Derken, o kadınlardan biri, utana utana yürüyüp ona geldi: Babam, dedi, sana sulama ücretini ödemek için seni çağırıyor. Ona gelince, başından geçeni anlattı. O da: Korkma; artık zalimler güruhundan kurtuldun, dedi.

### [Lokman 31:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/31:18.md) — تَمْشِ

وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ

Meal (IK): İnsanları küçümseyip yüz çevirme. Yeryüzünde böbürlenerek yürüme. Allah kendini beğenip böbürleneni şüphesiz ki hiç sevmez.

### [Lokman 31:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/31:19.md) — مَشْيِكَ

وَاقْصِدْ فِي مَشْيِكَ وَاغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ إِنَّ أَنْكَرَ الْأَصْوَاتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ

Meal (IK): Yürüyüşünde tabii ol, sesini kıs. Şüphesiz ki seslerin en çirkini eşeklerin sesidir.

### [Secde 32:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/32:26.md) — يَمْشُونَ

أَوَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنَا مِنْ قَبْلِهِمْ مِنَ الْقُرُونِ يَمْشُونَ فِي مَسَاكِنِهِمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ أَفَلَا يَسْمَعُونَ

Meal (IK): Şimdi yurtlarında gezip dolaştıkları, kendilerinden önceki nesillerden nicesini yok etmiş olmamız, onları doğru yola sevketmez mi? Şüphesiz bunlarda ayetler vardır. Hala dinlemezler mi?

### [Sad 38:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/38:6.md) — امْشُوا

وَانْطَلَقَ الْمَلَأُ مِنْهُمْ أَنِ امْشُوا وَاصْبِرُوا عَلَى آلِهَتِكُمْ إِنَّ هَذَا لَشَيْءٌ يُرَادُ

Meal (IK): Onların elebaşlarından bir grup; yürüyün ve tanrılarınız üzerinde direnin. Şüphesiz ki bu; sizden istenen bir şeydir, diyerek çıkıp gittiler.

### [Hadid 57:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/57:28.md) — تَمْشُونَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَآمِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ وَيَجْعَلْ لَكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’tan korkun ve peygamberlerine inanın ki, size rahmetini iki kat versin. Size ışığında yürüyeceğiniz bir nur lutfetsin. Ve sizi bağışlasın. Allah; Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Mülk 67:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/67:15.md) — فَامْشُوا

هُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ ذَلُولًا فَامْشُوا فِي مَنَاكِبِهَا وَكُلُوا مِنْ رِزْقِهِ وَإِلَيْهِ النُّشُورُ

Meal (IK): Size yeryüzünü boyun eğdiren O’dur. O halde onun sırtlarında yürüyün. O’ nun rızkından yiyin, nihayet dönüş O’nadır.

### [Mülk 67:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/67:22.md) — يَمْشِي

أَفَمَنْ يَمْشِي مُكِبًّا عَلَى وَجْهِهِ أَهْدَى أَمَّنْ يَمْشِي سَوِيًّا عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Yüzükoyun sürünen mi daha çok hidayettedir, yoksa doğru yolda düpedüz yürüyen mi?

### [Kalem 68:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/ayet/68:11.md) — مَشَّاءٍ

هَمَّازٍ مَشَّاءٍ بِنَمِيمٍ

Meal (IK): Daima ayıplayan ve laf getirip götürene.

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الشين والميم و و ا ي ء معهما
و ش م، ش ي م، م ش ي، م ي ش، ش أ م، م أ ش مستعملات
وشم:
الوشم: أن تَشِمَ المرأةُ يدها بنؤورٍ أو نيل.. وشمت الجارية، واستوشمت. وفي الحديث: "لعن الله الواشمة والمُستوشمة والمتشمة".
وأوشمت الأرض: ظهر شيء من نباتها، متفرق، شبِّه بالوشم، وجمعه: وُشُوم.
شيم:
شيمةُ الإنسان: خلقه.
والأشيم من كلِّ شيء: الذي به شامة. والشّامةُ: علامة مخالفة لسائر اللّون والأنثى، شيماء. والشَّيم من قولك: شمتُ السَّحاب، أي: نظرت أين يقصد، وأين يمطر، وشمتُ السَّيف أشيمهُ: غمدته. وشام فيها: دخل فيها: قال:
قال ألا أشيمه قالت: بلى
فشام فيها مثل مهزام الغضا
ويروى:مثل محراث العصا،ويروى: مثل مزمرازم العصا، والهزام الذي يهزام به الخبز، إذا أخرج من الملة ليسقط ما عليه من رماد.
مشي: المشية: ضرب من المشي.
والمشاء، ممدود:الدواء الذي يسهل وهو: المشوّ والمشي.. شربت مشوّا ومشياً وشماء، وهو استطلاق البطنهدنو، والفعلُ: استمشى إذا شرب المشَّي، والدّواء يمشيه. والمشاءُ، ممدود: فعل الماشية، تقول: إن فلاناً لذو مشاءٍ وماشية. وأمشى فلانٌ: كثرت ماشيته، قال:
وكلُّ فتىً وإن أمشى وأثرى		ستخلجُه عن الدُّنيا منـون
ميش:
الميشُ: أن تميش المرأة القطن بيدها إذا زبدته بعد الحلج، تقطِّعه، وتؤلِّفه، قال:
عاذل، قد أولعتِ بالتَّرقيشِ
إليّ سرٍّ فاطرفي وميشي
وماش بين القوم ومأش: أفسد.
والماشُ: حبٌّ من الغلات معروف.
شأم:
الشَّأم: أرض، سمِّيت به لأنها من مشأمة القبلة.. وشأمتُ القوم: يسرتهم.
والمشأمةُ من الشُّؤم، ويقال: رجل مشؤوم، وقد شئم.. وشأم فلانٌ أصحابه، إذا أصابهم شؤومٌ من قبله. ويقال: طائرٌ أشأمُ وطيرٌ أشأم. والجميع: الأشائم.. ويقال: جرت لهم طير الأشائم، أي: جرت بالشُّؤوم.
مأش:
مأش المطرُّ الأرض إذا سحاها، قال:
وقلتُ يوم المطرِ المئيشِ
أقاتلي حبُّكِ أم مُعيشـي

##### Türkçe

باب **الشين** ve **الميم** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**و ش م**، **ش ي م**، **م ش ي**، **م ي ش**، **ش أ م**، **م أ ش** kullanımdadırlar.

**وشم**:
**الوشم**: kadının elini **بنؤورٍ** veya **نيل** ile damgalaması (dövme yapması).. **وشمت** cariye, ve **استوشمت**. Hadiste: “Allah **الواشمة**’ye ve **المُستوشمة**’ye ve **المتشمة**’ye lanet etti.”

**وأوشمت** yer: bitkisinden bir şey göründü, dağınık; **الوشم**’a benzetildi; çoğulu: **وُشُوم**.

**شيم**:
İnsanın **شيمةُ**’si: huyudur.

Her şeyden **الأشيم**: üzerinde **شامة** bulunan. **والشّامةُ**: rengin geri kalanına aykırı bir işaret; dişisi: **شيماء**. **والشَّيم** senin “**شمتُ السَّحاب**” sözündendir; yani: nereye yöneldiğine ve nerede yağmur yağdıracağına baktım. Ve “**وشمتُ السَّيف أشيمهُ**”: onu kınına soktum. Ve “**وشام فيها**”: onun içine girdi: dedi ki:
Dedi: “Onu kınına sokayım mı?” Dedi: “Evet.”
Derken onun içine, **مهزام الغضا** gibi girdi.

Rivayet olunur: **مثل محراث العصا**; ve rivayet olunur: **مثل مزمرازم العصا**. **والهزام**: ekmeğin onunla silkelenip (üzerindekinin döküldüğü) şeydir; **الملة**’den çıkarıldığında, üzerindeki külün düşmesi için.

**مشي**: **المشية**: yürüyüşten bir türdür.

Ve **المشاء** (uzatmalı): kolaylaştıran ilaçtır; o da: **المشوّ** ve **المشي**’dir.. **مشوّاً** ve **مشياً** ve **وشماء** içtim; o, karnın gevşeyip akmasıdır (**استطلاق البطنهدنو**). Fiil: **استمشى**; **المشَّي**’yi içtiği zaman. Ve ilaç onu yürütür (ishal eder): **يمشيه**. Ve **المشاءُ** (uzatmalı): davarın fiilidir; dersin ki: “Şüphesiz falan kimse **مشاءٍ** ve **ماشية** sahibidir.” Ve **وأمشى** falan: davarı çoğaldı, dedi ki:
“Her delikanlı, ister **أمشى** olsun ister **أثرى**,
onu dünyadan **منـون** koparıp alacaktır.”

**ميش**:
**الميشُ**: kadının pamuğu, çırpıp kabarttıktan sonra, çırçırlamadan (**الحلج**) sonra eliyle **تميش** etmesidir; onu parçalayıp keser ve birleştirir, dedi ki:
“Ey kınayıcı, **بالتَّرقيشِ**’e tutulmuşsun;
Bana bir sır (söyle): gözünü indir ve **ميشي** et.”

Ve “**وماش** kavim arasında” ve “**ومأش**”: bozdu.

Ve **الماشُ**: hububattan bilinen bir danedir.

**شأم**:
**الشَّأم**: bir yerdir; onunla adlandırıldı, çünkü kıblenin solundan (**مشأمة**)dır.. Ve “**وشأمتُ القوم**”: onları sola aldım.

Ve **المشأمةُ**: **الشُّؤم**’dandır. Ve denir: **رجل مشؤوم**; ve **شئم** olmuştur.. Ve “**وشأم** falan, arkadaşlarını”: eğer onun tarafından onlara bir uğursuzluk (**شؤومٌ**) isabet ederse. Ve denir: **طائرٌ أشأمُ** ve **طيرٌ أشأم**. Hepsi: **الأشائم**. Ve denir: “Onlara **طير الأشائم** cereyan etti”; yani: uğursuzlukla cereyan etti (**بالشُّؤوم**).

**مأش**:
**مأش** yağmur, yeri, onu sıyırıp süpürdüğü zaman (**سحاها**), dedi ki:
“Ve dedim, **المئيشِ** yağmur gününde:
Senin sevgin mi beni öldürüyor, yoksa **مُعيشـي** mi?”

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

#### Madde başı: مشى

ش م ( و ا ي ء )
شأم ، شام ، شيام ، وشم ، ومش ، ماش ، مشى ، شما .
شما : أهمله الليث . وروى أبو العباس ، عن ابن الأعرابيّ : شما ، إذا علا أمرُه ، قال : والشَّمَا : الشمَع .
ومش : أهمله الليث . وروى أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : الوَمْشَة : الخالُ الأبيض .
وشم : روي عن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه لَعَن الواشِمة والمسْتَوشِمة ، وبعضهم يرويه : ( المُؤتشِمة ) .
قال أبو عُبيد : الوَشْمُ في اليد ، ذلك أنّ المرأة كانت تَغْرِزُ ظهر كفّها ومِعْصمها بإبرة أو بمِسلّة حتى تؤثر فيه ، ثم تحشوه بالكحل ، أو بالنَّؤُر فيخضرّ ، تفعل ذلك بدَاراتٍ ونقوش .
يقال : وَشَمَتْ تَشِمُ وشْماً ، فهي واشِمَةٌ ، والأخرى موشومة ومُسْتَوشِمة ، وأنشد :
كما وُشِمَ الرَّوَاهِشُ بالنَّؤُورِ
والنَّؤُور : دُخَان الشّحْم .
ابن شُمَيل : يقال : فلان أعظم في نَفْسه من المتَّشِمة ، وهذا مَثَل ، والمتّشمة امرأة وشمت اسْتَها ، ليكون أحسنَ لها .
وقال الباهليّ : من أمثالهم : لَهُوَ أَخْيَلُ في نفسه من الواشمة .
قلت : والمتّشمة في الأصل مُوتشمة ، وهو مثل المتّصل ، أصله ( موتصل ) ، فأدغمت الواو أو الهمزة في التاء وشدّدت .
أبو عُبيد عن الأصمعيّ : أوْشَمَت السماء ، إذا بَدَا منها بَرق ، وأنشدنا :
حَتى إذا ما أوشمَ الرواعدُ
ومنه قيل : أوشَم النَّبْت ، إذا أبصَرْتَ أولَه .
وقال الليث : أوشمت الأرض ، إذا ظهر شيء من نَبَاتها .
أبو عُبيد ، عن الفرّاء : ما عصيتُك وَشْمة ، أي طرفَة عَيْن .
وقال غيره : أوشم فلان في ذلك الأمر إيشاماً ، إذا نظر فيه ، وأوشمت الأعناب ، إذا لانتْ وطابَتْ .
وقال ابن شُميل : الوُشُوم والوُسُوم : العلامات .
شيم : أبو عُبيد ، عن أبي عُبيدة : شِمتُ السيفَ ، أغمدته ، وشِمْتُه سَلَلْته .
قال شَمر : أبو عبيد في شِمْتُه ، بمعنى سَللْتُه . قال شَمر : ولا أعرفه أنا .
وقال أبو حاتم في الأضداد : يقال : شامَ سَيفه ، إذا سلّه ، وشامه إذا أغمَدَه ، وأنشد قول الفرزدق في الشَّيْم بمعنى السلّ :
إذا هي شِيمَتْ فالقوائم تحتها
وإن لم تُشَمْ يوماً عَلَتْها القوائم
قال : أراد سُلَّت ، والقوائم مَقَابضُ السيوف .
ثعلب ، عن ابن الأعرابي : شام السيف : غَمَدَه ، وشامه ، جَرّدَه ، وشام البرقَ : نظر إليه ، وشام الرّجل يَشِيم شَيْماً وشُيُوماً ، إذا حَقَّقَ الحمْلَة في الحرب ، وشَامَ أبا عُمَير ، إذا نال من البِكْر مرادَه ، وشام يَشِيمُ ، إذا ظهرت بجلدته الرّقمة السوداء ، وشام يَشِيم إذا غبّر رجليه بالشِّيام ، وهو التراب ، وشام إذا دَخَلَ .
وقال الليث : شِمْتُ البرق والسَّحاب ، إذا نظرت أين يَقْصِد وأين يمطر .
وقال أبو زيد : شِمْ في الفرس ساقَك ، أي أركُلْها بساقك وأَمِرَّها .
وقال أبو مالك : شِمْ ، أَدخِلْ ، وذلك إذا أَدخَلَ رجلَهُ في بطنها يضربُها وأشام في الشيء ، دخل فيه .
أبو عبيد ، عن الكسائيّ : رجل مَشِيم ومَشْيُوم ومَشُوم ، من الشامَة . وقال الطِّرِمّاح :
كم بها من مَكْوِ وَحْشِيةٍ
قِيضَ من مُنْتَثِلٍ أو شِيَامِ
قال أبو سعيد : سمعت أبا عمرو ينشده أو شَيَام يفتح الشين ، وقال : هي الأرض السهلة .
قال أبو سعيد : وهو عندي ( شِيام ) بالكسر ، وهو الكِناس ، سُمِّي ( شِياماً ) لأن الوَحْش تنشام فيه ، أي تدخل .
قال : والمُنْتَثِلُ : الذي كان اندَفَنَ ، فاحتاج الثَّورُ إلى انتثاله ، أي استخراج تُرابه ، والشِّيام ، الذي لم يندَفن ولا يحتاج إلى انتثاله ، فهو يَتْشام فيه ، كما يقال : لِباسٌ لا يُلْبس .
قال : ويقال حَفَرَ فَشَيم ، وقال : الشَّيْم : كلّ أرض لم يُحْفَرْ فيها قبل ، فالحفْر على الحافر فيها أشَدُّ .
وقال الطِّرِمّاح أيضاً ، يصف ثَوْراً :
غَاصَ حَتَّى اشتباث من شَيَمِ الأرْض سَفَاةً من دوتها ثَأَدُهْ
والمَشِيمَة هي للمرأة التي فيها الوَلَد ، والجميع مَشِم ومَشائم .
قاله التَّوزيّ ، وأنشد لجرير :
وذاك الفحلُ جاء بشرِّ نَجْلٍ
خبيثاتِ المثَابِرِ والمَشِيم
ثعلب ، عن ابن الأعْرابي ، يقال : لما يكون فيه الولد : المَشِيمة والكِيسُ والْحَوْرَان والقميص .
وقال الليث : الأشْيَمُ من الدواب ومن كلُّ شيءَ : الذي به شامَة ، والشامَة علامة مخالِفَة لسائر اللَّون ، والأنثى شَيْمَاء .
وقال أبو عُبَيدة : ممّا لا يقال له بَهِيم ولاشِيَةَ له : الأبرش ، والأشْيَم . قال :
والأشْيَم أن تكون به شامَةٌ ، أو شامٌ في جَسَده .
وقال ابنُ شُمَيْل : الشَّامة : شامةٌ تخالف لونَ الفرس على مكان يُكْرَه ، ربّما كانت في دَوَابِرها .
أبو زيد : رجل أشيم بيِّن الشَّيَم ، للّذي به شامة ، ولم يعرف له فِعل .
قال ابن الأعرابيّ : الشَّامة : النّاقة السوداء ، وجمعها شام ، والشِّيمُ : الإبل السُّود ، والحِضار البيض .
وقال أبو ذؤيب :
بنات المخاضِ شِيمُها وحِضَارُها
ويُرْوَى : ( شُومها ) أي سُودُها وبيضها ، قال ذلك أبو عَمْرو .
ابن الأعرابيّ : الشِّيام بالكسر : الفأر . والشِّيَام : التّراب .
شأم : قال الليث : الشَّأم : أرض : سمِّيَتْ بها لأنها عن مَشْأمَة القبلة . ويقال : شأمْتُ القومَ ، أي يَسَرْتُهم . والمشْأَمَةُ من الشُّؤْم ، يقال : رجل مشئوم ، وقد شُئِمَ . ويقال : شَأَمَ فلانٌ أصحابَه ؛ إذا أصابَهُم شُئُوم من قِبلَه . ويقال : هذا طائر أشأم ، وطير أشأَم ، والجميع الأَشائم .
وأنشد أبو عُبيدة :
فإذا الأشائم كالأيا
مِنِ والأيامِنُ كالأشَائمْ
وأخبرني المنذري عن أبي الهيثم أنَّه قال : العَرَبُ تقول : أَشأَمُ كُلِّ امرىء بين لحْيَيْه . قال : أشأَم ، في مَعْنى الشؤم ، يعني اللسان ، وأَنشد :
فَتُنْتِجْ لكُمْ غِلْمَانَ أشْأَمَ كُلُّهُمْ
كأحْمَرِ عادٍ ثم تُرْضِعْ فَتَفْطِم
قال : ( غلمان أشأمَ ) ، أي غلمان شؤم .
وقال ابن السِّكِّيت : يقال : يامِنْ بأصحابك أي خذْ بهم يَمْنَةً ، وشائِمْ بهم ، أي خُذْ بهم شَأْمَة ، أي ذات الشمال ، ولا يقال : تيامنْ بهم .
ويقال : قعد فلان يَمْنَةً ، وقعد فلان شَأْمَةً . وتقول : قد يُمِن فلانٌ على قومه ، فهو ميمونٌ عليهم . وقد شُئِمَ عليهم فهو مَشْئوم عليهم ، بهمزة بعدها واو . وقوم مشائيم ، وقوم مَيَامِين ، وقد أشأم القوم ، إذا أتوا الشأم ، ورجل شآمٍ وتَهامٍ ، إذا نُسب إلى تهامة والشأم ، وكذلك رجل يمانٍ ، زادوا ألفاً وخفّفوا ياء النّسْبَة .
وفي الحديث : ( إذا نشأَتْ بَحْرِيةً ثم تشاءَمتْ فتلك عينٌ عَذِيقة ) ، تشاءمتْ : أخذت نحو الشأم . قال : تشاءم الرجل ، إذا أخذ نحو الشأم ، وأشأم ، إذا أتى الشأم ، ويامَنَ القوم وأيمنوا ، إذا أتوا اليَمَن .
ميش : قال اللّيث : الميْش : أن تمَيش المرأة القطنَ بيدها ، إذا أزبدته بعد الحلْج ،
وأنشد :
إليَّ سِرّاً فاطْرُفِي وَمِيشي
قلت : المَيْش : خَلْط الشَّعر بالصوف ، كذلك فَسَّره الأصمعيّ وابن الأعرابيّ وغيرهما .
ويقال : مَاشَ فلانٌ ، إذا خَلَطَ الصدق بالكذب .
أبو عبيد عن الكسائيّ ، قال : إذَا أخْبر الرَّجُل ببعض الخبر ، وكتم بعضه قيل : مَذَع ، وماش يَمِيش .
وقال النابغة :
وَمَاشَ مِنْ رَهْطِ رِبِعِيّ وَحَجَّارِ
ورَوَى ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : يقال : ماش يميش مَيْشاً ، إذا خَلَطَ اللَّبن الحلو بالحامض ، أو خَلَطَ الصُّوف بالوبرَ ، أو خَلَط الجِدَّ بالهزْل .
قال : وماش كَرْمَه يَمُوشة مَوْشاً ، إذا طلب باقي قُطُوفه .
قال : والماش قماش البيت ، وهي الأوقَابُ والأوغابَ والثَّوى .
قلت : ومِنْ هذا قولهم : ( الماش خير من لاَش ) ، أي ما كان في البيت من قماش خير لا قيمةَ له ، خيرٌ من بيت فارغ لا شيء فيه ، مخفف ( لا شيء ) ؛ لازدواجه مع ( ماش ) .
أبو عُبَيد عن أبي عمرو : مِشْتُ الناقة أَمِيشُها ، وهو أن تحلبَ نصفَ ما في ضَرْعِها ، فإذا جُزْتَ النِّصْف فليس بميْش .
وقال اللَّيث : ماش المطر الأرض ، إذا سحاها . وأنشد :
وقلتُ يوم المطر الميشِ
أقاتلي جبيلة أم مُعيشي
مشى : قال اللّيث : المِشْيَةُ : ضرب من المَشْي إذا مشى . قال : والمَشَاء ممدود ، وهو المَشُوْ والمَشِيُّ . يقال : شربت مَشُوّاً ومَشِيّاً وَمَشَاءً ، وهو استطلاق البُطْن ، والفعل استَمشى إذا شرب المَشيَّ ، والدواء يُمْشِيهِ .
وقال ابن السكِّيت : يقال : شربت مَشُوّاً ومَشاءً ، وهو الدّواء الذي يسهل ، مثل : الحَسُوّ والحَسَاء ، قاله بفتح الميم ، وذكر المشيَّ أيضاً ، وهو صحيح .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : مَشى الرجل يمشي ، إذا أنْجى ، داواؤه ، قال : ومشى يمشي بالنَّمائم .
وقال الليث : المَشَاء ، ممدود : فِعل الماشية ، تقول : إنّ فلاناً لذو مَشاءٍ وماشية . وأمشى فلان ، كثرت ماشِيتُه ، وأنشد :
وكلُّ فتىً وإن أمْشى فأثرَى
ستخِلجُه عن الدّنيا المنونُ
وقال الحُطيئة :
فَيبْني مَجْدَهَا وَيُقيمُ فيها
ويَمْشِي إنْ أُرِيد بِها المَشاءُ
قال أبو الهَيْثَم : يمشي : يكثر يقال : مشت إبلُ بنِي فلان تمشي مَشاءً ، إذا كثرت والمشَاء : النَّماءِ ، ومنه قيل : الماشية .
وقال غيره : كلّ مالٍ يكون سائمةً للنَّسل والقُنْية من إبل وبقر وشاءٍ ، فهي ماشية ، وأصل الشاء النّماءِ والكثرة والتناسل .
وقال الراجز :
الْعَنْزُ لاَ تَمْشِي مَعَ الْمَمَلَّعِ
ابن السّكّيت : الماشية تكون من الإبل والغَنَم ، يقال : قد أمشى الرجل ، إذا كَثُرت ماشيتُه ، وقد مَشِيَت الماشية ، إذا كثرت أولادُها . وناقة ماشية : كثيرة الأولاد .
ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ : المَشاء الجَزَرُ الذي يؤكل ، وهو الإصطفلين .
أبو زَيد : شَرِبتُ مَشيّاً ، فمشيْتُ عنه مَشياً كثيراً .

##### Türkçe

ش م ( و ا ي ء )
**شأم** ، **شام** ، **شيام** ، **وشم** ، **ومش** ، **ماش** ، **مشى** ، **شما** .
**شما** : Lîs onu ihmal etti. Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: **شما**; işi/yetkisi yükseldiği zaman (denir). Dedi ki: ve **الشَّمَا**: **الشمَع**’dır.
**ومش** : Lîs onu ihmal etti. Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti, dedi ki: **الوَمْشَة**: beyaz ben’dir.
**وشم** : Nebî’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu ki o, **الواشِمة**’ye ve **المسْتَوشِمة**’ye lânet etti; bazısı onu şöyle rivayet eder: ( **المُؤتشِمة** ).
Ebû ‘Ubeyd dedi ki: **الوَشْمُ** elde (olur); şu ki kadın, iğneyle yahut bizle elinin üstünü ve bileğini delip batırırdı, ta ki onda iz bıraksın; sonra onu sürmeyle yahut **النَّؤُر** ile doldururdu da yeşerirdi; bunu daireler ve nakışlarla yapardı.
Denir: **وَشَمَتْ** **تَشِمُ** **وشْماً**; o hâlde o **واشِمَةٌ**’dir; öteki (kadın) **موشومة** ve **مُسْتَوشِمة**’dir. Ve şu beyit okunmuştur:
كما وُشِمَ الرَّوَاهِشُ بالنَّؤُورِ
Ve **النَّؤُور**: içyağı dumanıdır.
İbn Şümeyl: denir ki: falan, kendi nefsinde **المتَّشِمة**’den daha büyüktür; bu bir meseldir. **المتّشمة** ise, kendisi için daha güzel olsun diye kıçını dövmeleyen bir kadındır.
Bâhilî dedi ki: onların mesellerindendir: “O, kendi nefsinde **الواشمة**’den daha kibirlidir.”
Dedim ki: **المتّشمة** aslında **مُوتشمة**’dir; **المتّصل** gibidir; aslı ( **موتصل** )’dir; sonra **الواو** yahut hemze **التاء**’ya idğam edildi ve şeddelendi.
Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: **أوْشَمَت** gök; ondan bir şimşek belirdiği zaman (denir). Ve bize şu beyit okutuldu:
حَتى إذا ما أوشمَ الرواعدُ
Bundan dolayı denildi: **أوشَم** bitki; onun ilkini gördüğün zaman (denir).
Lîs dedi ki: **أوشمت** yer; bitkisinden bir şey göründüğü zaman (denir).
Ebû ‘Ubeyd, el-Ferrâ’dan: “Sana **وَشْمة** isyan etmedim”; yani göz kırpması (kadar).
Başkası dedi ki: falan, o işte **إيشاماً** **أوشم** etti; onda baktığı zaman. Ve **أوشمت** üzümler; yumuşadığı ve olgunlaştığı zaman.
İbn Şümeyl dedi ki: **الوُشُوم** ve **الوُسُوم**: alâmetlerdir.
**شيم** : Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Ubeyde’den: **شِمتُ** kılıcı; onu kınına soktum. Ve **شِمْتُه**; onu çektim.
Şemr dedi ki: Ebû ‘Ubeyd, **شِمْتُه**’yi “çektim” mânasında (kullanır). Şemr dedi ki: ben onu tanımıyorum.
Ebû Hâtim, zıtlar bahsinde: denir: **شامَ** kılıcını; onu çektiği zaman. Ve **شامه**; onu kınına soktuğu zaman. Ve **الشَّيْم**’i “çekme” mânasında el-Ferezdak’ın sözünü okudu:
إذا هي شِيمَتْ فالقوائم تحتها
وإن لم تُشَمْ يوماً عَلَتْها القوائم
Dedi ki: “çekildi”yi kastetti; **القوائم** kılıçların kabzalarıdır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **شام** kılıcı: onu kınına soktu; ve **وشامه**: onu sıyırdı (kınından çıkardı). Ve **شام** şimşeği: ona baktı. Ve adam **يَشِيم** **شَيْماً** ve **شُيُوماً** **شام** eder; savaşta hücumu gerçekleştirdiği zaman. Ve **شَامَ** Ebû ‘Umeyr’i; bakireden muradını elde ettiği zaman. Ve **شام** **يَشِيمُ**; derisinde siyah benek belirdiği zaman. Ve **شام** **يَشِيم**; ayaklarını **بالشِّيام** ile tozlandırdığı zaman; o da topraktır. Ve **شام**; girdiği zaman.
Lîs dedi ki: **شِمْتُ** şimşeğe ve buluta; nereye yöneldiğine ve nerede yağmur yağdıracağına baktığım zaman.
Ebû Zeyd dedi ki: atta bacağını **شِمْ**; yani bacağınla onu tekmele ve onu yürüt.
Ebû Mâlik dedi ki: **شِمْ**; sok (içeri) demektir; bu, adamın ayağını onun karnına sokup onu dövdüğü zamandır. Ve bir şeye **أشام** etti; ona girdi.
Ebû ‘Ubeyd, el-Kisâî’den: **مَشِيم** ve **مَشْيُوم** ve **مَشُوم** adam; **الشامَة**’den (türemedir). Et-Tırimmâh dedi ki:
كم بها من مَكْوِ وَحْشِيةٍ
قِيضَ من مُنْتَثِلٍ أو شِيَامِ
Ebû Sa‘îd dedi ki: Ebû ‘Amr’u onu “**شَيَام**” diye, **الشين**’i fetha ile okurken işittim; ve dedi ki: o, düz arazidir.
Ebû Sa‘îd dedi ki: o, benim yanımda kesre ile ( **شِيام** )’dır; o da in’dir. ( **شِياماً** ) diye adlandırıldı; çünkü vahşî hayvan onda **تنشام** eder; yani girer.
Dedi ki: ve **المُنْتَثِلُ**: gömülmüş olan (yerdir); sonra öküz onun **انتثاله**’ına muhtaç oldu; yani toprağını çıkarmaya. Ve **الشِّيام**: gömülmemiş olan ve **انتثاله**’ına muhtaç olmayan (yerdir); o hâlde onda **يَتْشام** eder; “giyilmeyen elbise” denildiği gibi.
Dedi ki: ve denir: kazdı da **فَشَيم** etti. Ve dedi ki: **الشَّيْم**: daha önce hiç kazılmamış her arazidir; onda kazma, kazana daha şiddetlidir.
Et-Tırimmâh da, bir öküzü vasfederken (şunu söyledi):
غَاصَ حَتَّى اشتباث من شَيَمِ الأرْض سَفَاةً من دوتها ثَأَدُهْ
Ve **المَشِيمَة**; kadında içinde çocuk bulunan (yer)dir; çoğulu **مَشِم** ve **مَشائم**’dir.
Bunu et-Tevvezî söyledi. Ve Cerîr’den şu beyit okundu:
وذاك الفحلُ جاء بشرِّ نَجْلٍ
خبيثاتِ المثَابِرِ والمَشِيم
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: içinde çocuk bulunan şey için denir: **المَشِيمة** ve **الكِيسُ** ve **الْحَوْرَان** ve **القميص**.
Lîs dedi ki: **الأشْيَمُ**; binek hayvanlarından ve her şeyden: üzerinde **شامَة** bulunan kimsedir. Ve **الشامَة**: diğer renkten farklı bir alâmettir. Dişisi **شَيْمَاء**’dır.
Ebû ‘Ubeyde dedi ki: kendisine **بَهِيم** denmeyen ve **لاشِيَةَ**’si olmayan şeylerdendir: **الأبرش** ve **الأشْيَم**. Dedi ki:
Ve **الأشْيَم**: onda bir **شامَةٌ** yahut bedeninde **شامٌ** bulunmasıdır.
İbn Şümeyl dedi ki: **الشَّامة**: atın renginden, hoş görülmeyen bir yerde farklı olan bir ben’dir; bazen sağrılarında olur.
Ebû Zeyd: **الشَّيَم**’i açık olan **أشيم** adam; **شامة**’si olan kimse içindir; onun için bir fiil tanımadı.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الشَّامة**: siyah dişi devedir; çoğulu **شام**’dır. Ve **الشِّيمُ**: siyah develerdir; **الحِضار** ise beyazlardır.
Ebû Züeyb dedi ki:
بنات المخاضِ شِيمُها وحِضَارُها
Ve şöyle rivayet olunur: ( **شُومها** ); yani siyahları ve beyazları. Bunu Ebû ‘Amr söyledi.
İbnü’l-A‘râbî: kesre ile **الشِّيام**: faredir. Ve **الشِّيَام**: topraktır.
**شأم** : Lîs dedi ki: **الشَّأم**: bir yerdir; kıblenin sol tarafında olduğundan onunla adlandırıldı. Ve denir: kavmi **شأمْتُ**; yani onları sola götürdüm. Ve **المشْأَمَةُ** **الشُّؤْم**’dandır. Denir: **رجل مشئوم**; ve gerçekten **شُئِمَ** olundu. Ve denir: falan, arkadaşlarını **شَأَمَ** etti; onlara onun tarafından uğursuzluk isabet ettiği zaman. Ve denir: bu, **طائر أشأم**’dır; ve **طير أشأَم**; çoğulu **الأَشائم**’dir.
Ebû ‘Ubeyde şu beyiti okudu:
فإذا الأشائم كالأيا
مِنِ والأيامِنُ كالأشَائمْ
El-Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den haber verdi ki o şöyle dedi: Araplar der ki: “Her kişinin en uğursuzu, iki çenesi arasındadır.” Dedi ki: **أشأَم**; uğursuzluk mânasındadır; yani dil. Ve şu beyiti okudu:
فَتُنْتِجْ لكُمْ غِلْمَانَ أشْأَمَ كُلُّهُمْ
كأحْمَرِ عادٍ ثم تُرْضِعْ فَتَفْطِم
Dedi ki: ( **غلمان أشأمَ** ); yani uğursuz oğlanlar.
İbnü’s-Sikkît dedi ki: denir: arkadaşlarınla **يامِنْ**; yani onları sağa götür. Ve onlarla **شائِمْ**; yani onları **شَأْمَة**’ye götür; yani sol taraf olana. Ve denmez: onlarla **تيامنْ**.
Ve denir: falan sağa **يَمْنَةً** oturdu; ve falan sola **شَأْمَةً** oturdu. Ve dersin ki: falan kavmine uğur getirdi; o hâlde o, onlara karşı **ميمونٌ**’dur. Ve onlara karşı uğursuz oldu; o hâlde o, onlara karşı **مَشْئوم**’dur; hemzeden sonra **واو** ile. Ve **قوم مشائيم**; ve **قوم مَيَامِين**. Ve kavim **أشأم** etti; Şam’a geldikleri zaman. Ve **رجل شآمٍ** ve **تَهامٍ**; Tihâme’ye ve Şam’a nisbet edildiği zaman. Ve aynı şekilde **رجل يمانٍ**; bir ألف eklediler ve nisbet yâ’sını hafiflettiler.
Hadiste: ( إذا نشأَتْ بَحْرِيةً ثم تشاءَمتْ فتلك عينٌ عَذِيقة ) ; **تشاءَمتْ**: Şam tarafına yöneldi (demektir). Dedi ki: adam **تشاءم** eder; Şam tarafına yöneldiği zaman. Ve **أشأم**; Şam’a geldiği zaman. Ve kavim **يامَنَ** etti ve **أيمنوا**; Yemen’e geldikleri zaman.
**ميش** : Lîs dedi ki: **الميْش**: kadının pamuğu eliyle **تمَيش** etmesidir; çırçırdan sonra onu kabarttığı zaman.
Ve şu beyit okundu:
إليَّ سِرّاً فاطْرُفِي وَمِيشي
Dedim ki: **المَيْش**: kılı yünle karıştırmaktır; el-Asma‘î, İbnü’l-A‘râbî ve başkaları onu böyle tefsir etti.
Ve denir: falan **مَاشَ** etti; doğruluğu yalanla karıştırdığı zaman.
Ebû ‘Ubeyd, el-Kisâî’den: dedi ki: adam haberin bir kısmını haber verip bir kısmını gizlediği zaman **مَذَع** denir; ve **ماش** **يَمِيش**.
En-Nâbiga dedi ki:
وَمَاشَ مِنْ رَهْطِ رِبِعِيّ وَحَجَّارِ
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti: denir: **ماش** **يميِش** **مَيْشاً**; tatlı sütü ekşiyle karıştırdığı zaman; yahut yünü kılla karıştırdığı zaman; yahut ciddiyeti şakayla karıştırdığı zaman.
Dedi ki: ve **ماَش** bağını, **يَمُوشة** **مَوْشاً**; kalan salkımlarını aradığı zaman.
Dedi ki: ve **الماش** evin eşyasıdır; o da **الأوقَابُ** ve **الأوغابَ** ve **الثَّوى**’dır.
Dedim ki: bundan onların şu sözü (vardır): ( **الماش خير من لاَش** ); yani evde değersiz de olsa eşya bulunması, içinde hiçbir şey olmayan boş bir evden hayırlıdır. ( **لا شيء** )’in hafifletilmişidir; ( **ماش** ) ile ikilenmesinden dolayı.
Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan: dişi deveyi **مِشْتُ**; onu **أَمِيشُها**; bu, memesindekinin yarısını sağmandır; yarıyı geçtiğin zaman **بميْش** değildir.
Lîs dedi ki: yağmur yeri **ماش** etti; onu süpürdüğü zaman. Ve şu beyit okundu:
وقلتُ يوم المطر الميشِ
أقاتلي جبيلة أم مُعيشي
**مشى** : Lîs dedi ki: **المِشْيَةُ**: yürüdüğü zaman yürüyüşten bir türdür. Dedi ki: **المَشَاء** medlidir; o, **المَشُوْ** ve **المَشِيُّ**’dir. Denir: **مَشُوّاً** ve **مَشِيّاً** ve **مَشَاءً** içtim; o, karnın çözülmesidir. Fiil: **استَمشى**; **المَشيَّ** içtiği zaman. Ve ilaç onu **يُمْشِيهِ**.
İbnü’s-Sikkît dedi ki: denir: **مَشُوّاً** ve **مَشاءً** içtim; o, ishâl eden ilaçtır; **الحَسُوّ** ve **الحَسَاء** gibi. Bunu mîm’i fetha ile söyledi; ve **المشيَّ**’yi de zikretti; o da doğrudur.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: adam **مَشى** **يمشي**; kurtulduğu zaman (denir). **داواؤه** (de böyledir). Dedi ki: ve **مشى** **يمشي**; koğuculuklarla (söz taşıyarak) (denir).
Lîs dedi ki: medli **المَشَاء**: **الماشية**’nin fiilidir. Dersin ki: şüphesiz falan, **مَشاءٍ** ve **ماشية** sahibidir. Ve falan **أمشى** etti; **ماشِيتُه** çoğaldı. Ve şu beyit okundu:
وكلُّ فتىً وإن أمْشى فأثرَى
ستخِلجُه عن الدّنيا المنونُ
El-Hutay’e dedi ki:
فَيبْني مَجْدَهَا وَيُقيمُ فيها
ويَمْشِي إنْ أُرِيد بِها المَشاءُ
Ebû’l-Heysem dedi ki: **يمشي**: çoğalır (demektir). Denir: falanın oğullarının develeri **مشت**; **مَشاءً** **تمشي** eder; çoğaldığı zaman. Ve **المشَاء**: büyümedir. Bundan dolayı **الماشية** denildi.
Başkası dedi ki: deve, sığır ve koyundan nesil ve edinim için otlayan her mal; o, **ماشية**’dir. Ve **الشاء**’nın aslı büyüme, çokluk ve çoğalmadır.
Er-Recez şairi dedi ki:
الْعَنْزُ لاَ تَمْشِي مَعَ الْمَمَلَّعِ
İbnü’s-Sikkît: **الماشية** deve ve koyundan olur. Denir: adam **أمشى** etti; **ماشيتُه** çoğaldığı zaman. Ve **مَشِيَت** **الماشية**; yavruları çoğaldığı zaman. Ve **ناقة ماشية**: yavrusu çok olan (deve).
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **المَشاء**: yenilen havuçtur; o, **الإصطفلين**’dir.
Ebû Zeyd: **مَشيّاً** içtim; sonra ondan dolayı çokça **مَشياً** yürüdüm.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والشين وما يثلثهما)
(مشط)  الميم والشين والطاء كلمةٌ واحدة وهي المُشْط. ومَشَط شَعره مَشْطاً. والمُشَاطة: ما سقَط من الشعر إذا مُشِط. ويقال على معنى التَّشبيه لسُلاَمَيات ظهرِ القدم: مُشْط.
(مشظ)  الميم والشين والظاء كلمةٌ واحدة. مَشِظَت يدُه: دخلت فيها شَظِيَّةٌ من قَصَبة.
(مشع)  الميم والشين والعين فيه كلماتٌ على غير قياس. يقولون المَشْع: ضربٌ من الأكل، كأكلِكَ القِثَّاء إذا مضغتَها. ويقولون التمشُّع: الاستنجاء. وذكروا حديثاً: "لا تَمَشَّعْ بروثٍ ولا عَظْم"، أي لا تَستَنج بهما. وحُكِي عن ابن الأعرابيّ: امتَشَع الرّجُل ثوبَ صاحبِهِ واختَلَسه. وذئب مَشُوعٌ. ويقولون مَشَعْتُ الغَنَم: حَلَبْتُها. ومَشَع: كَسَب وجَمَعَ.
(مشغ)  الميم والشين والغين كلمةٌ واحدة، مَشَّغه بالقبيح، لطّخه. قال:
* أعلُو وعِرضي ليس بالممشَّغِ([1]) *
(مشق)  الميم والشين والقاف أصلٌ صحيح يدلُّ على سُرعة وخِفّة. يقولون: مَشَق، إذا أسرَعَ الكتابة. ومَشَق: طَعَن طَعْناً بسرعة. ومَشَق في أكله: أسرَع واشتدَّ. والمَشْق: جَذْب الشّيءَ ليمتدَّ ويطول. والوتر يُمشَق حتَّى يَلين. وامتشقتُ الشَّيءَ: اقتطعتُه بسرعة. ومشَقْت الثّوْبَ: مزَّقته. وفَرسٌ مَشِيقٌ وممشوق: طويل مُنجرِد خفيف. وجاريةٌ ممشوقة: حسنة القَوَام([2]). والأصل في الجميع واحد. ومَشِق الرَّجل يَمْشَق: اصطكَّت أليتاه حَتَّى تَسحَّجا([3]).
ومما شذَّ عن الباب المَشِْق: المَغْرة. وثوب مُمشَّقٌ: صبغ بها.
(مشن)  الميم والشين والنون أصلٌ يدلُّ على تناوُل الشّيءِ بضربٍ واستلالٍ وما أشبَهَ ذلك. فالمَشْن: الضَّرب بالسَّوط، ومَشَنه. وامتشَنَ السَّيفَ: استلَّه. وامتشَنَ الشَّيء: اقتَطَعه. ومشَنَ الجِلدَ: سلخه. وممّا يحمل على هذا مَشَّنَت النّاقةُ: دَرَّتْ كارهةً.
(مشي)  الميم والشين والحرف المعتل أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على حركة الإنسان وغيره، والآخَر النَّماء والزيادة.
والأوّل مَشَى يَمشِي مَشْياً. وشرِبْتُ مَشُوَّاً ومَشِيَّاً، وهو الدَّواء الذي يُمْشِي.
والآخر المَشَاء، وهو النِّتاج الكثير، وبه سمِّيت الماشية. وامرأةٌ ماشية: كثُر ولدُها. وأمْشَى الرّجُل: كثُرت ماشيتُه.
(مشج)  الميم والشين والجيم أصلٌ صحيح، وهو الخَلْط. ونُطفةٌ أمشاجٌ، وذلك اختلاط الماء والدّم. ويقال إن الواحد مَشْجٌ ومَشَِج([4]) ومَشيج.  قال الشاعر([5]):
كأنَّ النَّصلَ والفُوقَينِ منه *** خلافَ الصَّدر سِيطَ به مشيجُ([6]) (مشر)  الميم والشين والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على تشعُّبٍ في شيء وتفرُّق. يقال: المَشْرة: شبيه خوصةٍ تخرج في العِضاهِ أيّامَ الخَريف لها ورقٌ وأغصان. يقال: أمْشَرَتِ العِضاهُ. ومَشَرتِ([7]) الأرض: أخرجَتْ نَباتَها. ومَشَّرْتُ الشّيءَ. فرَّقتهُ. قال:
فقلتُ أشِيعا مَشِّرَا القِِدْر حَولَنا *** وأيَّ زمانٍ قدرُنا لم تمَشّرِ([8])وتَمشَّر فُلانٌ، إذا رُئِي([9]) عليه أثر الغِنى، وهو على معنى التّشبيه، كأنّه أوْرَقَ.
--------------ـــ
([1]) لرؤبة في ديوانه 98، وروايته في الديوان والمجمل مطابقة لهذه، لكن في اللسان (مشغ): "أغدو وعرضي".
([2]) في الأصل: "القيام"، صوابه في المجمل واللسان.
([3])في الأصل: "تستحجا"، وفي اللسان: "تشحجا"، كلاهما محرف عما أثبت. وفي المجمل: "تنسحجا".
([4]) هو كسبب وكنف، كما في القاموس واللسان.
([5]) هو عمرو بن الداخل الهذلي، أو هو زهير بن حرام الهذلي، الذي يقال له "الداخل". ديوان الهذليين  (3: 104)، واللسان (مسج)، ونسب أبو الحسن البيت في حواشي الكامل 496 إلى الشماخ. وليس في ديوانه.
([6]) وكذا جاءت روايته في المجمل، ويروى: "كأن المتن والشرخين منه خلال النصل".  كما في الكامل وإحدى روايتي اللسان. وفي الديوان:
كأن الريش والفوقين منه *** خلاف النصل سيط به مشيج
 ([7]) كذا ورد هنا والذي في المجمل واللسان والقاموس: "أمشرت"، لكن ورد في اللسان: "أرض ماشرة، وهي التي اهتز نباتها واستوت ورويت من المطر".
([8]) للمرار بن سعيد الفقعسي، كما في اللسان (مشر). وأنشده في (شيع) بدون نسبة.
([9]) في الأصل: "رأى". وفي المجمل: "إذا ظهر".

ـ

##### Türkçe

(باب **الميم** ve **الشين** ve ikisini üçleyen şey)

(**مشط**)  **الميم** ve **الشين** ve **الطاء** tek bir kelimedir; o da **المُشْط**’tur. Ve “saçını taradı” ( **مَشَط شَعره** ) “tarama” olarak ( **مَشْطاً** ). Ve **المُشَاطة**: tarandığı zaman saçtan düşen şeydir. Ve benzetme mânâsı üzere ayağın üstünün boğumlarına: **مُشْط** denir.

(**مشظ**)  **الميم** ve **الشين** ve **الظاء** tek bir kelimedir. “Eli **مَشِظَت**”: ona kamıştan bir kıymık girdi.

(**مشع**)  **الميم** ve **الشين** ve **العين** onda kıyas üzere olmayan kelimelerdir. Derler ki **المَشْع**: yemenin bir türüdür; senin hıyarı çiğnediğin zaman yemen gibi. Ve derler ki **التمشُّع**: istincâdır. Ve bir hadis zikrettiler: “**لا تَمَشَّعْ بروثٍ ولا عَظْم**”, yani ikisiyle istincâ etme. Ve İbnü’l-A‘râbî’den hikâye edildi: adam, sahibinin elbisesini **امتَشَع** etti ve onu aşırdı. Ve **ذئب مَشُوعٌ**. Ve derler ki: “koyunu **مَشَعْتُ**”: onu sağdım. Ve **مَشَع**: kazandı ve topladı.

(**مشغ**)  **الميم** ve **الشين** ve **الغين** tek bir kelimedir: onu çirkin olanla **مَشَّغه** etti; onu bulaştırdı. Dedi ki:
* Yükselirim; hâlbuki ırzım **بالممشَّغِ** değildir([1]) *

(**مشق**)  **الميم** ve **الشين** ve **القاف** sahih bir asıldır; sürat ve hafifliğe delâlet eder. Derler ki: **مَشَق**; yazmayı hızlandırdığı zaman. Ve **مَشَق**: hızlıca bir saplama ile sapladı. Ve yemesinde **مَشَق**: hızlandı ve şiddetlendi. Ve **المَشْق**: uzayıp uzun olsun diye şeyi çekmektir. Ve kiriş yumuşayıncaya kadar **يُمشَق** edilir. Ve “şeyi **امتشقتُ**”: onu süratle kopardım. Ve elbiseyi **مشَقْت**: onu yırttım. Ve **فَرسٌ مَشِيقٌ** ve **ممشوق**: uzun, soyulmuş (ince), hafif. Ve **جاريةٌ ممشوقة**: güzel kıvamlı([2]). Ve hepsinde asl bir tanedir. Ve adam **مَشِق** eder, **يَمْشَق**: iki kalçası birbirine vurdu, ta ki sıyrılıp yara oluncaya kadar([3]).
Ve babdan şâz olan şeylerden **المَشِْق**: **المَغْرة**’dir. Ve **ثوب مُمشَّقٌ**: onunla boyanmış.

(**مشن**)  **الميم** ve **الشين** ve **النون** bir asıldır; vurma ve çekip çıkarma ile ve buna benzer şeylerle bir şeyi ele almaya delâlet eder. İşte **المَشْن**: kamçı ile vurmaktır; ve onu **مَشَنه**. Ve kılıcı **امتشَنَ**: onu kınından çekti. Ve şeyi **امتشَنَ**: onu kopardı. Ve deriyi **مشَنَ**: onu yüzdü. Ve buna hamledilen şeylerden: dişi deve **مَشَّنَت**: istemeyerek süt verdi.

(**مشي**)  **الميم** ve **الشين** ve illetli harf iki sahih asıldır; ikisinden biri insanın ve başkasının hareketine delâlet eder, diğeri büyüme ve artışa.
Birincisi: **مَشَى يَمشِي مَشْياً**. Ve **مَشُوَّاً** ve **مَشِيَّاً** içtim; o, yürütüp ishal eden ilâçtır ( **الدَّواء الذي يُمْشِي** ).
Diğeri: **المَشَاء**; o, çok doğumdur; ve onunla **الماشية** adlandırıldı. Ve **امرأةٌ ماشية**: çocuğu çok oldu. Ve adam **أمْشَى**: davarı çok oldu.

(**مشج**)  **الميم** ve **الشين** ve **الجيم** sahih bir asıldır; o da karıştırmadır. Ve **نُطفةٌ أمشاجٌ**; bu, su ile kanın karışmasıdır. Ve denir ki tekili **مَشْجٌ** ve **مَشَِج**([4]) ve **مَشيج**. Şair([5]) dedi:
Sanki ondan kılıç ucu ve iki tüy yuvası *** göğsün karşısında, onunla **مشيجُ** karıştırılmıştır([6])

(**مشر**)  **الميم** ve **الشين** ve **الراء** sahih bir asıldır; bir şeyde dallanıp budaklanmaya ve dağılmaya delâlet eder. Denir ki: **المَشْرة**: sonbahar günlerinde **العِضاهِ** içinde çıkan, yaprak ve dalları olan hurma yaprağına benzer bir şey. Denir ki: **أمْشَرَتِ العِضاهُ**. Ve yer **مَشَرتِ**([7]): bitkisini çıkardı. Ve şeyi **مَشَّرْتُ**: onu ayırdım. Dedi ki:
Dedim: “İkiniz yayıp duyurun; kazanı çevremizde **مَشِّرَا** edin *** ve hangi zaman bizim kazanımız **تمَشّرِ** etmedi([8])”
Ve falan kimse **تَمشَّر** etti; üzerinde zenginliğin izi görüldüğü zaman([9]); ve bu benzetme mânâsı üzeredir; sanki yapraklanmıştır.

--------------ـــ
([1]) Rü’be’nindir; divanında 98; divanda ve el-Mücmel’de rivayeti buna mutabıktır; lâkin Lisân’da (**مشغ**): “**أغدو وعرضي**”.
([2]) Asılda: “**القيام**”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.
([3]) Asılda: “**تستحجا**”; Lisân’da: “**تشحجا**”; ikisi de sabit kıldığımızdan tahrif edilmiştir. El-Mücmel’de: “**تنسحجا**”.
([4]) O, “**كسبب وكنف**” gibidir; Kāmûs ve Lisân’da olduğu üzere.
([5]) O, Amr b. ed-Dâhil el-Hüzelî’dir; yahut o, kendisine “**الداخل**” denilen Züheyr b. Harâm el-Hüzelî’dir. Dîvânü’l-Hüzeliyyîn (3: 104) ve Lisân (**مسج**). Ebü’l-Hasen, el-Kâmil’in hâşiyelerinde 496’da beyti eş-Şemmâh’a nisbet etti. Ve onun divanında değildir.
([6]) Rivayeti el-Mücmel’de de böyle gelmiştir; ve şöyle rivayet olunur: “**كأن المتن والشرخين منه خلال النصل**”; el-Kâmil’de ve Lisân’ın iki rivayetinden birinde olduğu üzere. Ve divanda:
**كأن الريش والفوقين منه *** خلاف النصل سيط به مشيج**
([7]) Burada böyle vârid olmuştur; el-Mücmel ve Lisân ve Kāmûs’ta olan: “**أمشرت**”tir; lâkin Lisân’da vârid olmuştur: “**أرض ماشرة، وهي التي اهتز نباتها واستوت ورويت من المطر**”.
([8]) el-Murâr b. Sa‘îd el-Feka‘sî’nindir; Lisân (**مشر**)’de olduğu üzere. Ve (**شيع**)’de nisbet olmaksızın onu inşâd etti.
([9]) Asılda: “**رأى**”. El-Mücmel’de: “**إذا ظهر**”.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

#### Madde başı: مشى

- المشي: الانتقال من مكان إلى مكان بإرادة. قال الله تعالى: ﴿كلما أضاء لهم مشوا فيه﴾ [البقرة/20]، وقال: ﴿فمنهم من يمشي على بطنه﴾ [النور/45]، إلى آخر الآية. ﴿يمشون على الأرض هونا﴾ [الفرقان/63]، ﴿فامشوا في مناكبها﴾ [الملك/15]، ويكنى بالمشي عن النميمة. قال تعالى: ﴿هماز مشاء بنميم﴾ [القلم/11]، ويكنى به عن شرب المسهل، فقيل: شربت مشيا ومشوا، والماشية: الأغنام، وقيل: امرأة ماشية: كثر أولادها. * مصر
- المصر اسم لكل بلد ممصور، أي: محدود، يقال: مصرت مصرا. أي: بنيته، والمصر: الحد، وكان من شروط هجر: اشترى فلان الدار بمصورها. أي: حدودها (قال ابن فارس: ويقال: إن أهل هجر يكتبون في شروطهم: اشترى فلان الدار بمصورها، أي: بحدودها. انظر: المجمل 3/833). قال الشاعر:
- 424 - وجاعل الشمس مصرا لاخفاء به * بين النهار وبين الليل قد فصلا
(البيت لعدي بن زيد في ديوانه ص 159، والبصائر 4/509؛ والمجمل 3/833؛ واللسان (مصر) ؛ ونسبه لأمية)
وقوله تعالى: ﴿اهبطوا مصرا﴾ [البقرة/61] فهو البلد المعروف، وصرفه لخفته، وقيل: بل عنى بلدا من البلدان. والماصر: الحاجز بين الماءين، ومصرت الناقة: إذا جمعت أطراف الأصابع على ضرعها فحلبتها، ومنه قيل: لهم غلة يمتصرونها (قال في اللسان: والتمصر: حلب بقايا اللبن في الضرع بعد الدر، وصار مستعملا في تتبع القلة. يقولون: يمتصرونها. اللسان (مصر).
وقال الزمخشري: ومنه قولهم: لبني فلان غلة يمتصرونها، أي: لا تجدي عليه تلك الكلمة، وهو يهلك إن نشرت عنه. انظر: الفائق 3/370). أي: يحتلبون منها قليلا قليلا، وثوب ممصر: مشبع الصبغ، وناقة مصور: مانع للبن لا تسمح به، وقال الحسن: لا بأس بكسب التياس ما لم يمصر ولم يبسر (راجع: النهاية لابن الأثير 1/126، 4/336)، أي: يحتلب بأصبعه، ويبسر على الشاة قبل وقتها. والمصير: المعى، وجمعه مصران، وقيل: بل هو مفعل من صار؛ لأنه مستقر الطعام.

##### Türkçe

- **المشي**: irade ile bir yerden bir yere intikal etmektir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿كلما أضاء لهم **مشوا** فيه﴾ [البقرة/20] ve dedi ki: ﴿فمنهم من **يمشي** على بطنه﴾ [النور/45], âyetin sonuna kadar. ﴿**يمشون** على الأرض هونا﴾ [الفرقان/63], ﴿ف**امشوا** في مناكبها﴾ [الملك/15]. Ve **المشي** ile nemîme (laf taşıma) kastedilir. Teâlâ dedi ki: ﴿هماز **مشاء** بنميم﴾ [القلم/11]. Ve onunla müshil içmek kastedilir; şöyle denildi: **شربت مشيا ومشوا**. Ve **الماشية**: koyunlardır. Ve denildi: **امرأة ماشية**: çocukları çok oldu.

* **مصر**
- **المصر** her **بلد ممصور** için bir isimdir; yani: sınırlandırılmış. Denilir: **مصرت مصرا**; yani: onu bina ettim. Ve **المصر**: sınırdır. Ve **هجر**’in şartlarından idi: “Falan kimse evi **بمصوّرها** ile satın aldı”; yani: onun sınırları ile. (İbn Fâris dedi ki: Ve denilir ki: **هجر** ehli şartlarında yazarlar: “Falan kimse evi **بمصوّرها** ile satın aldı”; yani: sınırları ile. Bak: **المجمل** 3/833). Şair dedi ki:
- 424 - Ve güneşi, onunla gizlenmek için bir **مصرا** kılan * gündüz ile gece arasında ayırmışlardır
(Beyit, divanında s. 159’da **عدي بن زيد**’indir; ve **البصائر** 4/509; ve **المجمل** 3/833; ve **اللسان** (**مصر**); ve onu **أمية**’ye nisbet etti.)
Ve Teâlâ’nın sözü: ﴿اهبطوا **مصرا**﴾ [البقرة/61]; o, bilinen beldedir. Ve hafifliğinden dolayı tenvin aldı. Ve denildi: bilakis beldelerden bir beldeyi kastetti. Ve **الماصر**: iki su arasındaki engeldir. Ve **مصرت الناقة**: parmak uçlarını memesinin üzerine topladığın zaman, sonra onu sağdığın zamandır. Ondan dolayı denildi: “Onların bir mahsulü vardır, onu **يمتصرونها**.” (Lisân’da dedi ki: Ve **التمصر**: sağmadan sonra memede kalan sütün artığını sağmaktır; ve azı takip etmede kullanılır oldu. Derler: **يمتصرونها**. **اللسان** (**مصر**).
Ve **الزمخشري** dedi ki: Ve ondandır onların sözü: “Falanın oğullarına bir mahsul vardır, onu **يمتصرونها**”; yani: o söz ona fayda vermez; ve o, ondan yayılsa helâk olur. Bak: **الفائق** 3/370). Yani: ondan azar azar sağarlar. Ve **ثوب ممصر**: boyası doyurulmuş (iyice emdirilmiş)tir. Ve **ناقة مصور**: sütü engelleyen, ona izin vermeyen (vermeye yanaşmayan)dır. Ve **الحسن** dedi ki: **التياس** kazancında, **يمصر** etmedikçe ve **يبسر** etmedikçe bir beis yoktur (müracaat: **النهاية** İbnü’l-Esîr 1/126, 4/336); yani: parmağıyla sağar; ve koyuna vaktinden önce **يبسر** eder. Ve **المصير**: bağırsaktır; çoğulu **مصران**’dır. Ve denildi: bilakis o, **صار**’dan **مفعل**dir; çünkü o, yemeğin karar kıldığı (yerleştiği) yerdir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ش ي
مشيت ومشّيت وتمشّيت وماشيته وتماشوا وهي حسنة المشية والمشي ورجل مشّاء إلى المساجد ‏"‏ بشر المشّائين ‏"‏‏.‏
وقال النابغة‏:‏ سهل الخليقة مشاء بأقدحه إلى أولات الذرى حمّال أثقال وجاء الحاج حتى المشاة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ مشى بطنه وأمشاه الدّواء واستمشيت بالدواء وشربت مشواً ومشيت مشياً كثيراً من الدواء ومنه‏:‏ مشت المرأة‏:‏ كثرت أولادها مشاءً‏.‏
وناقة ماشية‏:‏ ولادة ومنه‏:‏ الماشية والمواشي على التفاؤل‏.‏
وإن فلاناً لذو مشاءٍ‏.‏
ومال ذو مشاء‏:‏ ذو نماء‏.‏
ومشى على فلانٍ ماله‏:‏ تناتج‏.‏
وأمشى القوم‏:‏ كثرت مواشيهم‏.‏
وتقول‏:‏ أمشينا وما أمشينا‏.‏
وهو يمشي بينهم بالنمائم مشياً‏.‏
ومشّى الأمر تمشيةً‏.‏
وتمشّت فيه الحميا‏.‏
قال زهير‏:‏ يجرّون البرود وقد تمشّت حميا الكأس فيهم والغثاء

##### Türkçe

م ش ي
**مشيت** ve **مشّيت** ve **تمشّيت** ve **ماشيته** ve **تماشوا**; ve o, yürüyüşü ve yürümesi güzel olandır; ve mescitlere çok yürüyen bir adam: “**بشر المشّائين**”.
Ve en-Nâbiğa dedi:
Yaratılışı kolay, kadehleriyle çok yürüyen; yüksek tepelerin sahiplerine doğru; yükleri taşıyan. Ve hacı, hatta yürüyenler (olarak) geldi.

Mecazdan: Karnı yürüdü; ilâç onu yürüttü; ilâçla yürümeyi istedim; ve bir **مشواً** içtim; ve ilâçtan çokça bir **مشياً** yürüdüm. Ve ondandır: Kadın yürüdü: çocukları çok oldu; **مشاءً**.

Ve yürüyen bir dişi deve: doğurgan. Ve ondandır: **الماشية** ve **المواشي**; uğur sayma üzere.

Ve şüphesiz falan kimse, bir **مشاءٍ** sahibidir.

Ve **مال ذو مشاء**: artma sahibi.

Ve falan kimse üzerine onun malı yürüdü: yavruladı.

Ve **أمشى** kavim: davarları çoğaldı.

Ve dersin ki: **أمشينا** ve **ما أمشينا**.

Ve o, aralarında koğuculuklarla bir **مشياً** yürür.

Ve işi bir **تمشيةً** yürüttü.

Ve onda **الحميا** yürüdü.

Züheyr dedi:
Onlar, çizgili elbiseleri sürüklerler; ve onların içinde kadehin **حميا**sı ve köpük yürümüştür.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَشي: معروف، مَشى يَمْشي مَشْياً، والاسم المِشْية؛ عن اللحياني، وتَمَشَّى ومَشَى تَمْشِيةً؛ قال الحطيئة:
عَفا مُسْحُلانٌ من سُلَيْمى فحامِرُهْ،
تَمَشَّى به ظِلْمانُه وجَآذِرُهْ
وأَنشد الأَخفش للشماخ:
ودَوِّيَّةٍ قَفْرٍ تَمَشَّى نَعامُها،
كمَشْيِ النَّصارى في خِفافِ الأَرَنْدَجِ
وقال آخر:
ولا تَمَشَّى في فضاءٍ بُعْداً
قال ابن بري: ومثله قول الآخر:
تَمَشَّى بها الدَّرْماءُ تَسْحَبُ قُصْبَها،
كأَنْ بَطْنُ حُبْلى ذاتِ أَوْنَين مُتْئِمِ
وأَمْشاهُ هو ومَشَّاهُ، وتَمشَّتْ فيه حُمَيَّا الكأْس. والمِشْيةُ: ضَرْب من المَشْي إِذا مَشى. وحكى سيبويه: أَتيته مَشْياً، جاؤوا بالمصدر على غير فِعْله، وليس في كل شيءٍ يقال ذلك، إِنما يحكى منه ما سُمع. وحكى اللحياني أَن نساءَ الأَعراب يقلن في الأُخَذ: أَخَّذْته بدُبَّاءِ مُمَلإٍ من الماءِ مُعَلَّقٍ بتِرْشاءٍ فلا يزال في تِمْشاءٍ، ثم فسره فقال: التِّمْشاءُ المَشي. قال ابن سيده: وعندي أَنه لا يستعمل إِلا في الأُخْذة. وكل مستمرٍّ ماشٍ وإِن لم يكن من الحيوان فيقال: قد مشى هذا الأَمر. وفي حديث القاسم بن محمد في رجل نَذَرَ أَن يَحُجَّ ماشِياً فأَعْيا قال: يَمْشِي ما رَكِب ويركَبُ ما مَشى أَي أَنه يَنْفُذُ لوجهه ثم يعُود من قابل فيركب إِلى الموضع الذي عَجَز فيه عن المَشْي ثم يَمْشي من ذلك الموضع كلَّ ما ركِب فيه من طريقه.
والمَشَّاءُ: الذي يَمْشِي بين الناس بالنَّمِيمة. والمُشاةُ: الوُشاة. والماشِيةُ: الإِبل والغنم معروفة، والجمع المَواشي اسم يقع على الإِبل والبقر والغنم؛ قال ابن الأَثير: وأَكثر ما يستعمل في الغنم. ومَشَتْ مَشاء: كثُرت أَولادُها. ويقال: مَشَتْ إِبل بني فلان تَمْشي مشاء إِذا كثرت. والمَشاء: النَّماء، ومنه قيل الماشيةُ. وكلُّ ما يكون سائمةً للنسل والقِنْية من إِبل وشاءٍ وبقر فهي ماشِيةٌ.وأَصل المَشاء النَّماء والكثرة والتَّناسُل؛ وقال الراجز:
مِثْلِيَ لا يُحْسِنُ قَوْلاً فَعْفَعِي،
العَيْرُ لا يَمْشي مع الهَمَلَّعِ،
لا تأْمُرِيني ببناتِ أَسْفَعِ
يعني الغنم. وأَسْفَع: اسم كَبْش. ابن السكيت: الماشِيةُ تكون من الإِبل والغنم. يقال: قد أَمشى الرجل إِذا كثرَت ماشِيَتُه. ومَشَت الماشِيةُ إِذا كثرت أَولادُها؛ قال النابغة الذبياني:
فكُلُّ قَرينةٍ ومَقَرِّ إِلْفٍ
مُفارِقُه إِلى الشَّحَطِ، القَرِينُ
وكلُّ فَتًى، وإِن أَثْرَى وأَمْشى،
ستَخْلِجُه، عن الدُّنْيا، مَنُونُ
وكلُّ فَتًى، بما عَمِلتْ يَداهُ،
وما أَجْرَتْ عَوامِلُه، رَهِينُ
وفي الحديث: أَن إِسمعيلَ أَتى إِسحقَ، عليهما السلام، فقال له إِنَّا لم نَرِثْ من أَبينا مالاً وقد أَثْريْتَ وأَمْشَيْتَ فأَفِئْ عليَّ مما أَفاء اللهُ عليك، فقال: أَلم تَرْضَ أَني لم أَسْتَعْبِدْك حتى تَجِيئني فتَسأَلني المالَ؟
قوله: أَثْرَيْتَ وأَمْشَيْتَ أَي كثُر ثَراكَ أَي مالُك وكثُرت ماشيتُك، وقوله: لم أَسْتَعْبِدْك أَي لم أَتَّخِذْكَ عبداً، قيل: كانوا يَسْتَعْبدون أَولادَ الإِماء؛ وكانت أُمُّ إِسمعيل أَمة، وهي هاجَر، وأُمُّ إِسحق حُرَّة، وهي سارةُ. وناقةٌ ماشِيةٌ: كثيرة الأَولاد. والمَشاء: تَناسُل المالِ وكثرته، وقد أَمْشَى القَوْمُ وامْتَشَوْا؛ قال طُرَيْحٌ:فأَنْتَ غَيْثُهُمُ نفْعاً وطَوْدُهُمُ
دَفْعاً، إِذا ما مَرادُ المُمْتَشِي جَدَبا
وأَفْشَى الرجلُ وأَمْشَى وأَوْشَى إِذا كثر ماله، وهو الفَشاء والمَشاء، ممدود. الليث: المَشاء، ممدود، فعل الماشية، تقول: إِن فلاناً لَذُو مَشاءٍ وماشِيةٍ. وأَمْشَى فلان: كثرت ماشيتُه؛ وأَنشد للحطيئة: فَيَبْني مَجْدَها ويُقِيمُ فيها،
ويَمْشِي، إِن أُرِيدَ به المَشاءُ
قال أَبو الهَيثَم: يَمْشِي يكثُر. ومشى على آلِ فلان مالٌ: تَناتَجَ وكثُر. ومالٌ ذو مَشاء أَي نَماء يَتَناسَلُ. وامرأَة ماشيةٌ: كثيرة الولد. وقد مَشَتِ المرأَةُ تَمْشِي مَشاء، ممدود، إِذا كثر ولدها، وكذلك الماشيةُ إِذا كثر نسلها؛ وقول كثير:
يَمُجُّ النَّدَى لا يذكرُ السَّيرَ أَهْلُه،
ولا يَرْجِعُ الماشِي به، وهْوَ جادِبُ
يعني بالماشِي الذي يَسْتَقْرِيه؛ التفسير لأَبي حنيفة. ومَشَى بطنُه مَشْياً: اسْتَطْلَق. والمَشِيُّ والمَشِيَّة: اسم الدواء. وشربت مَشِيّاً ومَشُوًّا ومَشْواً، الأَخيرتان نادرتان، فأَما مَشُوٌّ فإِنهم أَبدلوا فيه الياء واواً لأَنهم أَرادوا بناء فَعُول فكرهوا أَن يلتبس بفَعِيل، وأَمَّا مَشْوٌ فإِنَّ مثل هذا إِنما يأْتي على فَعُول كالقَيُوء. التهذيب: والمَشاء، ممدود، وهو المَشُوُّ والمَشِيُّ، يقال: شَرِبت مَشُوًّا ومَشِيًّا ومَشاء؛ أَو استطلاقُ البطن، والفعل اسْتَمْشَى إِذا شَرِبَ المَشِيَّ، والدَّواء يُمْشِيه. وفي حديث أَسماء: قال لها بِم تَسْتَمْشِينَ أَي بمَ تُسْهِلِينَ بَطْنَكِ؟قال: ويجوز أَن يكون أَراد المَشْي الذي يَعْرِض عند شُرْب الدواء إِلى المَخْرج. ابن السكيت: شربت مَشُوًّا ومَشاء ومَشِيّاً، وهو الدواء الذي يُسهل مثل الحَسُوَّ والحَساء؛ قاله بفتح الميم وذكر المَشِيَّ أَيضاً، وهو صحيح، وسُمي بذلك لأَنه يحمل شاربه على المَشْي والتَّرَدُّد إِلى الخلاء، ولا تقل شربت دواء المَشْيِ. ويقال: اسْتَمْشَيْتُ وأَمْشاني الدَّواء. وفي الحديث: خير ما تداوَيْتم به المَشِيُّ. ابن سيده: المَشْوُ والمَشُوُّ الدَّواء المُسْهِل؛ قال: شَرِبْتُ مَشْواً طَعْمه كالشَّرْيِ
قال ابن دريد: والمَشْيُ خطأٌ، قال: وقد حكاه أَبو عبيد. قال ابن سيده: والواو عندي في المَشُوِّ معاقبة فبابه الياء. أَبو زيد: شربت مَشِيّاً فَمَشَيْت عنه مَشْياً كثيراً. قال ابن بري: المَشِيُّ، بياء مشدَّدة، الدواء، والمَشْيُ، بياء واحدة: اسم لما يجيء من شاربه؛ قال الراجز: شَرِبْتُ مُرًّا مِن دواءِ المَشْيِ،
مِنْ وَجَعٍ بِخَثْلَتي وحَقْوِي
ابن الأَعرابي: أَمْشَى الرجلُ يُمْشِي إِذا أَنْجَى دَواؤه (* قوله«
أنجى دواؤه» في القاموس والتكملة: ارتجى دواؤه.) ، ومَشَى يَمْشِي بالنَّمائم.
والمَشا: نبت يشبه الجَزَر، واحدته مَشاةٌ. ابن الأَعرابي: المَشا الجَزَرُ الذي يُؤكل، وهو الإِصْطَفْلِينُ:
وذات المَشا: موضع؛ قال الأَخطل:
أَجَدُّوا نَجاءً غَيَّبَتْهُمْ، عَشِيَّةً،
خَمائِلُ من ذاتِ المَشا وهُجُولُ

##### Türkçe

**المَشي**: bilinen (şey); **مَشى يَمْشي مَشْياً**; ismi **المِشْية**’dir; **اللحياني**’den. Ve **تَمَشَّى** ve **مَشَى تَمْشِيةً**; **الحطيئة** dedi ki:
عَفا مُسْحُلانٌ من سُلَيْمى فحامِرُهْ،
تَمَشَّى به ظِلْمانُه وجَآذِرُهْ
Ve **الأَخفش** **الشماخ** için rivayet etti:
ودَوِّيَّةٍ قَفْرٍ تَمَشَّى نَعامُها،
كمَشْيِ النَّصارى في خِفافِ الأَرَنْدَجِ
Ve bir başkası dedi ki:
ولا تَمَشَّى في فضاءٍ بُعْداً
**ابن بري** dedi ki: ve onun benzeri, bir başkasının sözü:
تَمَشَّى بها الدَّرْماءُ تَسْحَبُ قُصْبَها،
كأَنْ بَطْنُ حُبْلى ذاتِ أَوْنَين مُتْئِمِ
Ve **أَمْشاهُ** o (kimse) onu yürüttü ve **مَشَّاهُ**; ve onda kadehin humması **تَمشَّتْ**. Ve **المِشْيةُ**: yürüdüğü zaman yürüyüşten bir türdür. Ve **سيبويه** nakletti: “ona **مَشْياً** geldim”; masdarı kendi fiilinin dışında getirdiler; ve her şeyde bu söylenmez; ancak ondan işitilen nakledilir. Ve **اللحياني** nakletti ki bedevî kadınları **الأُخَذ** hakkında şöyle derler: “onu, su ile dolu, **تِرْشاءٍ** ile asılı bir kabakla **أَخَّذْته**; artık **تِمْشاءٍ** içinde durmadan kalır”; sonra onu açıkladı ve dedi ki: **التِّمْشاءُ** yürüyüştür. **ابن سيده** dedi ki: ve bende, onun ancak **الأُخْذة**’de kullanıldığı (kanaati) vardır. Ve her devam eden yürüyendir, hayvandan olmasa bile; şöyle denir: “bu iş yürüdü: **قد مشى هذا الأَمر**”. Ve **القاسم بن محمد**’in, yürüyerek haczetmeyi adayıp da yorulan bir adam hakkındaki hadisinde dedi ki: “bindiği kadar yürür ve yürüdüğü kadar biner: **يَمْشِي ما رَكِب ويركَبُ ما مَشى**”; yani yüzü üzere gider, sonra gelecek yılda döner; yürüyüşten aciz kaldığı yere kadar biner; sonra o yerden, yolunda bindiği her şey kadar yürür.

Ve **المَشَّاءُ**: insanlar arasında koğuculukla yürüyen (kimse). Ve **المُشاةُ**: koğucular. Ve **الماشِيةُ**: deve ve koyun; bilinen. Çoğulu **المَواشي**; deve, sığır ve koyun üzerine düşen bir isimdir; **ابن الأَثير** dedi ki: ve en çok koyunda kullanılır. Ve **مَشَتْ مَشاء**: yavruları çoğaldı. Ve denir: “falancanın oğullarının develeri **تَمْشي مشاء** yürüdü” yani çoğaldı. Ve **المَشاء**: büyüme; bundan dolayı **الماشيةُ** denildi. Ve nesil ve edinim için deve, küçükbaş ve sığırdan otlayan her şey, o **ماشِيةٌ**’dir. Ve **المَشاء**’ın aslı büyüme, çokluk ve üremedir; **الراجز** dedi ki:
مِثْلِيَ لا يُحْسِنُ قَوْلاً فَعْفَعِي،
العَيْرُ لا يَمْشي مع الهَمَلَّعِ،
لا تأْمُرِيني ببناتِ أَسْفَعِ
Koyunu kasteder. Ve **أَسْفَع**: bir koç ismidir. **ابن السكيت**: **الماشِيةُ** deve ve koyundan olur. Denir: adam **أَمشى** etti, yani sürüsü çoğaldı. Ve **مَشَت الماشِيةُ**: yavruları çoğaldı; **النابغة الذبياني** dedi ki:
فكُلُّ قَرينةٍ ومَقَرِّ إِلْفٍ
مُفارِقُه إِلى الشَّحَطِ، القَرِينُ
وكلُّ فَتًى، وإِن أَثْرَى وأَمْشى،
ستَخْلِجُه، عن الدُّنْيا، مَنُونُ
وكلُّ فَتًى، بما عَمِلتْ يَداهُ،
وما أَجْرَتْ عَوامِلُه، رَهِينُ
Ve hadiste: **إِسمعيل** **إِسحق**’a geldi, ikisine de selam olsun; ona dedi ki: “biz babamızdan mal miras almadık; sen zengin oldun ve sürü sahibi oldun: **أَثْريْتَ وأَمْشَيْتَ**; Allah’ın sana verdiğinden bana da ver.” Dedi ki: “beni köleleştirmemiş olmam sana yetmedi mi ki bana gelesin de benden mal isteyesin: **لم أَسْتَعْبِدْك**?”
Onun sözü: **أَثْرَيْتَ وأَمْشَيْتَ** yani toprağın (servetin) çoğaldı, yani malın; ve sürün çoğaldı. Ve onun sözü: **لم أَسْتَعْبِدْك** yani seni köle edinmedim; denildi ki: cariyelerin çocuklarını köleleştirirlerdi; **إِسمعيل**’in annesi bir cariyeydi, o **هاجَر**’dir; **إِسحق**’ın annesi hürdü, o **سارةُ**’dır. Ve **ناقةٌ ماشِيةٌ**: yavrusu çok olan. Ve **المَشاء**: malın üremesi ve çoğalması; kavim **أَمْشَى** etti ve **امْتَشَوْا**; **طُرَيْحٌ** dedi ki:
فأَنْتَ غَيْثُهُمُ نفْعاً وطَوْدُهُمُ
دَفْعاً، إِذا ما مَرادُ المُمْتَشِي جَدَبا
Ve adam **أَفْشَى** etti ve **أَمْشَى** ve **أَوْشَى**; malı çoğaldığı zaman; ve o, **الفَشاء** ve **المَشاء**’dır; uzatılmıştır. **الليث**: **المَشاء** uzatılmıştır; **الماشية**’nin fiilidir; dersin ki: “falanca, **مَشاءٍ** ve **ماشِيةٍ** sahibidir.” Ve falanca **أَمْشَى**: sürüsü çoğaldı; ve **الحطيئة**’den rivayet etti:
فَيَبْني مَجْدَها ويُقِيمُ فيها،
ويَمْشِي، إِن أُرِيدَ به المَشاءُ
**أَبو الهَيثَم** dedi ki: **يَمْشِي** çoğalır demektir. Ve falancanın ailesi üzerine bir mal **مشى**: doğurdu ve çoğaldı. Ve **مالٌ ذو مَشاء**: yani üreyen bir büyüme. Ve **امرأَة ماشيةٌ**: çocuğu çok olan. Ve kadın **مَشَتْ تَمْشِي مَشاء** (uzatılmış) etti: çocuğu çoğaldığı zaman; aynı şekilde **الماشيةُ** de nesli çoğaldığı zaman. Ve **كثير**’in sözü:
يَمُجُّ النَّدَى لا يذكرُ السَّيرَ أَهْلُه،
ولا يَرْجِعُ الماشِي به، وهْوَ جادِبُ
**الماشِي** ile, onu misafirliğe çağıranı kasteder; **أَبي حنيفة**’nin tefsiri. Ve karnı **مَشَى مَشْياً**: ishal oldu. Ve **المَشِيُّ** ve **المَشِيَّة**: ilacın ismidir. Ve **مَشِيّاً** ve **مَشُوًّا** ve **مَشْواً** içtim; son ikisi nadirdir. **مَشُوٌّ**’a gelince: onda **الياء**’yı **واواً** ile değiştirdiler; çünkü **فَعُول** kalıbını yapmak istediler; **فَعِيل** ile karışmasından hoşlanmadılar. **مَشْوٌ**’a gelince: bunun benzeri ancak **فَعُول** üzere gelir; **القَيُوء** gibi. **التهذيب**: ve **المَشاء** uzatılmıştır; o, **المَشُوُّ** ve **المَشِيُّ**’dir; denir: **مَشُوًّا** ve **مَشِيًّا** ve **مَشاء** içtim; yahut karnın ishal olmasıdır. Fiil **اسْتَمْشَى**’dır: **المَشِيَّ** içtiği zaman; ve ilaç onu ishal eder: **الدَّواء يُمْشِيه**. Ve **أَسماء** hadîsinde: ona dedi ki: “ne ile **تَسْتَمْشِينَ**?” yani karnını ne ile yumuşatıyorsun? Dedi ki: ve caizdir ki, ilacı içince çıkış yerine doğru arız olan yürüyüşü kastetmiş olsun. **ابن السكيت**: **مَشُوًّا** ve **مَشاء** ve **مَشِيّاً** içtim; o, **الحَسُوَّ** ve **الحَساء** gibi ishal eden ilaçtır; bunu **الميم**’i fetha ile söyledi ve **المَشِيَّ**’yi de zikretti; o da doğrudur. Ona bu ad verildi; çünkü içeni yürüyüşe ve helaya gidip gelmeye taşır; “**دواء المَشْيِ** içtim” deme. Ve denir: **اسْتَمْشَيْتُ** ve ilaç beni ishal etti: **أَمْشاني الدَّواء**. Ve hadiste: “tedavi olduğunuz şeylerin en hayırlısı **المَشِيُّ**’dür.” **ابن سيده**: **المَشْوُ** ve **المَشُوُّ** ishal ilacıdır; dedi ki:
شَرِبْتُ مَشْواً طَعْمه كالشَّرْيِ
**ابن دريد** dedi ki: **المَشْيُ** hatadır; dedi ki: onu **أَبو عبيد** nakletmiştir. **ابن سيده** dedi ki: ve bende, **المَشُوِّ**’daki **الواو** nöbetleşmedir; aslı **الياء**’dır. **أَبو زيد**: **مَشِيّاً** içtim; ondan dolayı çokça **مَشْياً** yürüdüm. **ابن بري** dedi ki: **المَشِيُّ** (şeddeli **ياء** ile) ilaçtır; **المَشْيُ** (tek **ياء** ile): içenin başına gelen şeyin ismidir; **الراجز** dedi ki:
شَرِبْتُ مُرًّا مِن دواءِ المَشْيِ،
مِنْ وَجَعٍ بِخَثْلَتي وحَقْوِي
**ابن الأَعرابي**: adam **أَمْشَى يُمْشِي** eder; ilacı fayda verdiği zaman. Ve **مَشَى يَمْشِي بالنَّمائم**: koğuculukla yürür.

Ve **المَشا**: havuca benzeyen bir bitki; tekili **مَشاةٌ**. **ابن الأَعرابي**: **المَشا** yenilen havuçtur; o, **الإِصْطَفْلِينُ**’dür.
Ve **ذات المَشا**: bir yerdir; **الأَخطل** dedi ki:
أَجَدُّوا نَجاءً غَيَّبَتْهُمْ، عَشِيَّةً،
خَمائِلُ من ذاتِ المَشا وهُجُولُ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ش ي * * مَشَى * من باب رمى و * مَشَّى تَمْشِيةً * مثله و * مَشَّاهُ * أيضا و * أمْشَاهُ * بمعنى و * تَمَشَّتْ * فيه حُميا الكأس ويُقال * اسْتَمْشَى * و * أمْشَاهُ * الدواء و * المَاشِيةُ * معروفة والجمع * المَواشِي

##### Türkçe

* م ش ي * **مَشَى** “**رَمَى**” bâbındandır ve **مَشَّى تَمْشِيةً**: onun benzeridir; ve **مَشَّاهُ** da; ve **أمْشَاهُ** “(aynı) anlamda”dır; ve “**تَمَشَّتْ** onda kadehin harareti”; ve denilir: **اسْتَمْشَى**; ve **أمْشَاهُ** ilâç; ve **المَاشِيةُ** bilinen (şey)dir; çoğulu **المَواشِي**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( ي ( *!مَشَى *!يَمْشِي ) *!مَشْياً : ( مَرَّ ) .
( قال الراغبُ : *!المَشْيُ الانْتِقالُ مِن مَكانٍ إلى مَكانٍ بإرادَةٍ .
( *!كمَشَّى *!تَمْشِيَةً ) . ) قالَ الجَوْهرِي : وأَنْشَدَ الأخْفَش أي للشمَّاخ :
ودَوِّيَّةٍ قَفْرٍ *!تَمَشَّى نَعامُها
كمَشْيِ النَّصارَى في خِفافِ الأَرْنْدَجِوقالَ آخَرُ :
ولا تَمَشَّى في فَضاءٍ بُعْداً قُلْتُ : ومثْلُه قولُ الحُطَيْئة :

عَفى مُسْحُلانٌ من سُلَيْمى فخامِرُهْ
تَمَشَّى به ظِلْمانُه وجَآذِرُهْوقال ابن برِّي : ومثْلُه قولُ الآخرِ :
تَمَشَّى بها الدَّرْماءُ تَسْحَبُ قُصْبَها
كأَنْ بَطْنُ حُبْلَى ذاتِ أَوْنين مُتْئِمِ ( و ) مَشَى يَمْشِي *!مَشاءً : ( كَثُرَتْ *!مَاشِيَتُه ) . ) يقالُ : مَشَى على آلِ فلانٍ مالٌ : إذا تَناتَجَ وكَثُرَ ؛ وهو مجازٌ . ( *!كأَمْشَى ) ؛ ) وأَنْشَدَ الجَوْهرِي للنابغَةِ :
وكلُّ فَتًى وإن أَثْرَى *!وأَمْشَى
ستَخْلِجُه عن الدُّنْيا مَنُونُوكَذلكَ أَفْشَى وأَوْشَى .
( و ) مِن المجازِ : مَشَى إذا ( اهْتَدَى ) ، قيلَ : ( ومنه ) قولُه تعالى : ﴿نُوراً *!تَمْشُونَ به﴾ ، ) أَي تَهْتَدُونَ به . وفي التكْملةِ : المَشْيُ الهَدْيُ ؛ وذَكَرَ الآيَةَ .
( والاسْمُ *!المِشْيَةُ ، بالكسْر ) ؛ ) عن اللّحْياني ؛ يقالُ : هو حَسَنُ المِشْيَةِ ؛ ( وهي ضَرْبٌ منه أَيْضاً ) إذا مَشَى .
( *!والتِّمْشاءُ ، بالكسرِ : المَشْيُ ) ، حكَاهُ اللّحْياني ، وقالَ : إنَّ نِساءَ الأعْرابِ يَقُلْنَ في الأُخْذَةِ : أَخَّذْته بدُبَّار مُمَلاَّءٍ مِن الماءِ مُعَلَّقٍ بتِرْشاءٍ فلا يَزالُ في *!تِمْشاءٍ ، وفَسَّره *!بالمَشْي .
قالَ ابنُ سِيدَه : وعنْدِي أَنَّه لا يُسْتَعْمل إلاَّ في الأُخْذَةِ .
( و ) مِن الكِنايَةِ : ( *!المَشَّاءُ : النَّمَّامُ ) زِنَة ومعْنًى . يقالُ : هو يَمْشِي بَيْنهم بالنَّمائِمِ مَشْياً .
( *!والمُشَاةُ : الوُشاةُ ) جَمْعُ ماشٍ مِن ذلكَ .
( و ) مِن المجازِ : ( *!الماشِيَةُ : الإِبِلُ والغَنَمُ ) على التَّفاؤُلِ ، والجَمْعُ *!المَواشِي ، وهو اسْمٌ يَقَعُ على

الإِبِلِ والبَقَرِ والغَنَم .
قال ابنُ الأثير : وأَكْثَر ما يُسْتَعْملُ في الغَنَمِ .
وقِيلَ : كلُّ مالٍ يكونُ سائِمةً للنَّسْلِ ، والقِنْيَةِ مِن إِبِلٍ وشَاءٍ وبَقَرٍ فهي *!ماشِيَةٌ ، وأَصْلُ *!المَشاءِ النَّماءُ والكَثْرةُ .
( *!ومَشَتِ ) الماشِيَةُ ( *!مَشاءً : كَثُرَتْ أَوْلادُها ) ؛ ) قالَ الراجزُ :
العَيْرُ لا *!يَمْشِي مع الهَمَلَّعِ وأَنْشَدَ الليْثُ للحُطَيْئة :
فيَبْنِي مَجْدُها ويُقِيمُ فيها
*!ويَمْشِي إن أُرِيدَ به المَشاءُ ( *!وأَمْشَى القومُ *!وامْتَشَوا ) : ) كَثُرَ مَالُهم ؛ قالَ طريح :
فأَنْتَ غَيْثُهُمُ نَفْعاً وَطَوْدُهُمْ
دَفْعاً إذا ما مَرادُ *!المُمْتَشِي جَدَبا ( وامْرَأَةٌ *!ماشِيَةٌ : كثيرَةُ الوَلَدِ ) ؛ ) وكذلكَ ناقَةٌ ماشِيَةٌ ، وقد *!مَشَتْ مَشْياً .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!تَمَشَّى : إذا مَشَى ؛ وبه رُوِي قولُ الحُطَيْئة :
تَمَشَّى به ظِلْمانُه وجَآذِرُهْ ويُكْنَى به أَيْضاً عن التَّغَوّطِ ، وهي عاميَّةٌ .
*!وتَمَشَّتْ فيه حُمَيَّا الكاسِ : دَبَّتْ .
*!وأَمْشاهُ هو *!ومَشَّاهُ بمعْنًى .
وحَكى سيبويه : أَتَيْتُه مَشْياً جاؤُوا بالمصْدَرِ على غيرِ فِعْله ، وليسَ في كلِّ شيءٍ يقالُ ذلكَ ، إنَّما يُحْكَى منه ما سُمِع .
وكلُّ مُسْتَمِرَ *!ماشٍ ، وإن لم يَكُنْ مِن الحَيوانِ فيقالُ : قد مَشَى هذا الأمْر .
*!والمُشاةُ : خِلافُ الرُّكْبانِ .
ورجُلٌ *!مَشَّاءٌ إلى المساجِدِ : كثيرُ المَشْي .

*!والمشائِيُّونَ : فِرْقَةٌ من الحُكَماءِ كانوا *!يَمْشُونَ في ركابِ أَفْلاطُون .
*!وتَماشَوْا : مَشَى بعضُهم إلى بعضٍ ، ومنه *!التَّماشا اسْمٌ لما يُتَفَرَّج عليه ، أُخِذَ من المَصْدرِ .
*!والمَمْشَى : مَوْضِعُ المُرورِ على المحل .
*!والمِشَى ، كإلَى : جَمْعُ *!مِشْيَة للحالَةِ ؛ نقلَهُ القالِي .

##### Türkçe

: ( **مَشَى** **يَمْشِي** ) **مَشْياً** : ( geçti ) .
( Râgıb dedi ki: **المَشْيُ** irade ile bir mekândan bir mekâna intikaldir.
( **كمَشَّى** **تَمْشِيَةً** ) . ) Cevherî dedi ki: Ahfeş, Şemmâh için, inşâd etti:
Ve ıssız bir çöl ki **تَمَشَّى** onun devekuşları
Hıfâf-ı erndec içinde Hristiyanların yürüyüşü gibi
Ve bir başkası dedi ki:
Ve bir uzaklık olarak bir boşlukta **تَمَشَّى** etme
Dedim ki: Bunun benzeri Hutay’e’nin sözüdür:

Musḥulân, Süleymâ’dan silindi; artık onun kalanı da
Onunla onun genç devekuşları ve ceylanları **تَمَشَّى** eder
İbn Berrî dedi ki: Bunun benzeri başkasının sözüdür:
Onunla dermâ **تَمَشَّى** eder, kamışını sürükler
Sanki ikiz, iki doğumlu, gebe birinin karnı gibi
( ve ) **مَشَى** **يَمْشِي** **مَشاءً** : ( onun **مَاشِيَتُه** çoğaldı ) . ) Denir ki: Falanın âli üzerine bir mal **مَشَى** etti: yani doğurdu ve çoğaldı; bu mecazdır. ( **كأَمْشَى** ) ; ) Cevherî, Nâbiga için inşâd etti:
Her yiğit, zenginleşse de **وأَمْشَى** etse de
Onu dünyadan ölüm ayıracaktır
Böylece **أَفْشَى** ve **أَوْشَى** .
( ve ) mecazdandır: **مَشَى** ettiğinde ( hidayet buldu ) ; denildi ki: ( ve ondandır ) Yüce Allah’ın sözü: ﴿bir nur ki onunla **تَمْشُونَ**﴾ , ) yani onunla hidayet bulursunuz. Tekmile’de: **المَشْيُ** hidayettir; âyeti zikretti.
( İsim **المِشْيَةُ**’dir, kesre ile ) ; ) Lihyânî’den; denir ki: o, **المِشْيَة**si güzeldir; ( o da ondan bir türdür ) yürüdüğünde.
( **والتِّمْشاءُ** , kesre ile: **المَشْيُ** ) , Lihyânî onu hikâye etti ve dedi ki: Bedevî kadınları, yakalamada şöyle derler: “Onu, su ile doldurulmuş, **تِرْشاء** ile asılmış bir tulumla yakaladım; artık **تِمْشاءٍ** içinde durup durur”; onu **بالمَشْي** ile tefsir etti.
İbn Sîde dedi ki: Bana göre o, ancak yakalamada kullanılır.
( ve ) kinayedendir: ( **المَشَّاءُ** : **النَّمَّامُ** ) vezin ve mânâca. Denir ki: o, aralarında dedikodularla yürür, yürüyüş olarak.
( **والمُشَاةُ** : **الوُشاةُ** ) bununla ilgili olarak yürüyen (ماشٍ)’in çoğuludur.
( ve ) mecazdandır: ( **الماشِيَةُ** : develer ve koyunlar ) tefe’ül üzere; çoğulu **المَواشِي**’dir; o,

develere, sığırlara ve koyunlara şâmil bir isimdir.
İbnü’l-Esîr dedi ki: En çok koyunlarda kullanılır.
Ve denildi ki: nesil için ve elde tutulan mal olarak deve, koyun ve sığırdan sâime olan her mal **ماشِيَةٌ**’dir; **المَشاءِ**’ın aslı büyüme ve çokluktur.
( **ومَشَتِ** ) **الماشِيَةُ** ( **مَشاءً** : onun yavruları çoğaldı ) ; ) Râciz dedi ki:
Yaban eşeği, hızlı koşanla birlikte **يَمْشِي** etmez
Leys, Hutay’e için inşâd etti:
Onun şerefi bina eder ve onda ikame eder
Ve eğer onunla **المَشاءُ** kastedilirse **يَمْشِي** eder
( **وأَمْشَى** kavim **وامْتَشَوا** ) : ) malları çoğaldı; Tarîh dedi ki:
Sen onların yağmurusun fayda olarak ve onların dağısın
Defetme olarak; **المُمْتَشِي**’nin muradı kıtlık olduğunda
( ve bir kadın **ماشِيَةٌ** : çok çocuklu ) ; ) aynı şekilde bir dişi deve de **ماشِيَةٌ**’dir; ve **مَشَتْ** **مَشْياً**.
Üzerine istidrâk olunanlardandır:
**تَمَشَّى** : yürüdüğünde; bununla Hutay’e’nin sözü rivayet edildi:
Onunla onun genç devekuşları ve ceylanları **تَمَشَّى** eder; ve onunla ayrıca büyük abdest etmeye de kinaye yapılır; o, avâmîdir.
**وتَمَشَّتْ** onda kadehin humyâsı: yayıldı.
**وأَمْشاهُ** o, **ومَشَّاهُ** aynı mânâdadır.
Sîbeveyh hikâye etti: “Ona yürüyerek geldim”; masdarı kendi fiilinden başka bir fiil üzere getirdiler; her şeyde böyle denilmez; ancak ondan işitilen hikâye olunur.
Her devam eden **ماشٍ**’dir; hayvandan olmasa bile; denir ki: bu iş **مَشَى** etti.
**والمُشاةُ** : binekli olanların zıddıdır.
Ve mescitlere **مَشَّاءٌ** bir adam: yürüyüşü çok olan.

**والمشائِيُّونَ** : hikmet sahiplerinden bir fırkadır; Eflâtun’un arkasında **يَمْشُونَ** ederlerdi.
**وتَماشَوْا** : bazısı bazısına yürüdü; ve ondan **التَّماشا** seyredilen şeye isimdir; masdardan alınmıştır.
**والمَمْشَى** : mahal üzerinde geçiş yeridir.
**والمِشَى** , **كإلَى** : hâl için **مِشْيَة**’nin çoğuludur; onu Kâlî nakletti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

#### Madde başı: مشى

مَشَى
1 مَشَى ذ He walked, went, or went along; (MA, KL;) [in its primary sense] He went any pace upon his feet, afoot, or on foot; he footed; whether quickly or slowly: (Mgh, Msb:) he removed from place to place at pleasure: (Er-Rلghib:) walked; went along, marched; travelled; trod; paced; stepped. See 5. ― -b2- مَشَى also signifies He went on, or continued, in his course of action, &c. (Mughnee voce أَنْ, in explanation of this verb as used in Kur xxxviii. 5.) ― -b3- [مَشَى (assumed tropical:) It (money) passed; was, or became, current. ― -b4- (assumed tropical:) It (a calumny) was, or became, current. See مِئْبَرٌ.] ― -b5- مَشَى بَنْطُهُ [His belly became moved, or in motion; it discharged itself.] (S, K, art. طلق; &c.)

2 مَشَّىَ see 4.

مَاشَاهُ
3 مَاشَاهُ ذ He walked, or went on foot, with him: he kept pace with him. See an ex. voce الأَحْصَّانِ.

أَمْشَىَ الدَّوَآءُ بَطْنَهُ
4 أَمْشَىَ الدَّوَآءُ بَطْنَهُ ذ (A, K, art. حدر,) [The medicine moved, or purged, his bowels; made his belly to discharge itself:] and البَطْنَ ↓ مَشَّى. (TA, art. طوس, &c.)

تَمَشَّى
5 تَمَشَّى ذ i. q. مَشَى: (TA:) [or, properly, and accord. to general usage, he walked with slow steps: so I have rendered it voce دَلَفَ, &c.:] he walked heavily, with an effort. (TK voce تَزَحَّفَ.) [One says in the present day, خَرَجْتُ أَتَمَشَى I went forth taking a walk; and تَمَشَّى He walked; walked about.] ― -b2- [Hence the saying,] تَمَشَّتْ فِيهِ حُمَيَّا الكَأْسِ [The intoxicating influence of the cup of wine pervaded him, or] crept in him. (TA.) See also تَفَشَّى.

تَمَاشَوْا
6 تَمَاشَوْا ذ They walked, or went on foot, one towards, or to, another. (TA.)

اِسْتَمْشَى بِالدَّوَآءِ
10 اِسْتَمْشَى بِالدَّوَآءِ ذ [He used the medicine as a laxative or purgative. (IbrD.)] (Az in L, art. عقر.) ― -b2- اِسْتَمْشَى بِهِ, referring to a plant, (K in art. صع,) He drank its water (i. e. infusion or the like) for moving the bowels. (TA ibid.)

مَشَّآءٌ
مَشَّآءٌ ذ [That goes with energy; a good or strong goer;] strong to walk, or go, or go on foot. (TA voce رِجِيلٌ.)

دَوَآءُ المَشِىِّ
دَوَآءُ المَشِىِّ ذ Medicine that moves, or purges, the bowels. (TA in art. طوس.)

مَاشِيَةٌ
مَاشِيَةٌ ذ A she-camel having numerous offspring. (S, Mgh.) ― -b2- Hence, and مَوَاشٍ, as ominous of good, Camels, and cows, and sheep or goats that are for breeding and gain. (Mgh.)

مَمْشَى
مَمْشَى ذ A passage, or way, by a place; (TA;) [a walking-place: the gangway of a ship?]

##### Türkçe

**مَشَى**
1 **مَشَى** ذ Yürüdü, gitti veya yürüyüp geçti; (MA, KL;) [aslî mânasında] ayakları üzerinde herhangi bir tempoyla gitti; yaya olarak, ayakla; ayakla yürüdü; ister hızlı ister yavaş: (Mgh, Msb:) dilediği gibi bir yerden bir yere intikal etti: (Er-Rلghib:) yürüdü; yürüyüp gitti, yürüyüş yaptı; yolculuk etti; çiğnedi; adımladı; adım attı. Bk. 5. ― -b2- **مَشَى** ayrıca, işinde, vb. yolunda gitti veya devam etti mânasına gelir. (Mughnee, **أَنْ** maddesi, bu fiilin Kur xxxviii. 5’te kullanılışının açıklamasında.) ― -b3- [**مَشَى** (mecazî farz edilerek:) O (para) geçti; tedavülde oldu veya oldu.] ― -b4- (mecazî farz edilerek:) O (bir iftira) tedavülde oldu veya oldu. Bk. **مِئْبَرٌ**.] ― -b5- **مَشَى بَنْطُهُ** [Onun karnı hareket etti veya harekete geçti; kendini boşalttı.] (S, K, **طلق** maddesi; vb.)

2 **مَشَّىَ** bk. 4.

**مَاشَاهُ**
3 **مَاشَاهُ** ذ Onunla birlikte yürüdü veya yaya gitti: onunla aynı tempoda yürüdü. Bir örnek için **الأَحْصَّانِ** maddesine bk.

**أَمْشَىَ الدَّوَآءُ بَطْنَهُ**
4 **أَمْشَىَ الدَّوَآءُ بَطْنَهُ** ذ (A, K, **حدر** maddesi,) [İlaç onun bağırsaklarını hareket ettirdi veya ishal etti; karnını kendini boşaltır hâle getirdi:] ve **البَطْنَ** ↓ **مَشَّى**. (TA, **طوس** maddesi, vb.)

**تَمَشَّى**
5 **تَمَشَّى** ذ **مَشَى** ile aynı mânadadır: (TA:) [yahut, doğru olarak ve genel kullanıma göre, yavaş adımlarla yürüdü: ben onu **دَلَفَ** maddesinde, vb. böyle çevirdim:] ağır ağır, bir çabayla yürüdü. (TK, **تَزَحَّفَ** maddesi.) [Günümüzde şöyle denir: **خَرَجْتُ أَتَمَشَى** “dışarı çıktım, yürüyüş yaparak”; ve **تَمَشَّى** “yürüdü; dolaştı.”] ― -b2- [Bundan dolayı şu söz (denir):] **تَمَشَّتْ فِيهِ حُمَيَّا الكَأْسِ** [Şarap kadehinin sarhoş edici tesiri onun içine yayıldı, yahut] onun içinde sürünüp girdi. (TA.) Ayrıca bk. **تَفَشَّى**.

**تَمَاشَوْا**
6 **تَمَاشَوْا** ذ Birbirlerine doğru, yahut birbirlerine, yürüdüler veya yaya gittiler. (TA.)

**اِسْتَمْشَى بِالدَّوَآءِ**
10 **اِسْتَمْشَى بِالدَّوَآءِ** ذ [İlacı müshil veya ishal edici olarak kullandı. (IbrD.)] (Az, L’de, **عقر** maddesinde.) ― -b2- **اِسْتَمْشَى بِهِ**, bir bitkiye dair olarak, (K, **صع** maddesinde,) bağırsakları hareket ettirmek için onun suyunu (yani demlemesini veya benzerini) içti. (TA, aynı yer.)

**مَشَّآءٌ**
**مَشَّآءٌ** ذ [Enerjiyle giden; iyi veya güçlü yürüyen;] yürümeye, gitmeye veya yaya gitmeye güçlü. (TA, **رِجِيلٌ** maddesinde.)

**دَوَآءُ المَشِىِّ**
**دَوَآءُ المَشِىِّ** ذ Bağırsakları hareket ettiren veya ishal eden ilaç. (TA, **طوس** maddesinde.)

**مَاشِيَةٌ**
**مَاشِيَةٌ** ذ Çok sayıda yavrusu olan bir dişi deve. (S, Mgh.) ― -b2- Bundan dolayı, ve **مَوَاشٍ** (hayra yorma olarak), üreme ve kazanç için olan develer, sığırlar ve koyunlar yahut keçiler. (Mgh.)

**مَمْشَى**
**مَمْشَى** ذ Bir yerin yanından geçen bir geçit veya yol; (TA;) [bir yürüme yeri: bir geminin geçit yolu mu?]

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَشَى
مَشَى I ( n. ac. مَشْي 1 ,  تِمْشَآء ),
a.  Walked, went; journeyed, travelled; marched.

b.  [ Bi &  La ], Took, brought to.

c.  [ Bi &  Fi ], Slandered to.

d.  ( n. ac. مَشآء [ مَشَاْي 22A ]),  see VIII .

مَشَّيَ
مَشَّيَ II ,
a.  see I (a) .

b.  Made to walk &c.; set going; sent off.

c.  calumniated.

مَاْشَيَ
مَاْشَيَ III ,
a.  Walked with.

أَمْشَيَ
أَمْشَيَ IV ,
a.  see II (b) & VIII.

تَمَشَّيَ
تَمَشَّيَ V ,
a.  see (a) .

b.  [ Fī ], Engrossed, absorbed.

اِمْتَشَيَ
اِمْتَشَيَ VIII ,
a.  Had many cattle or many children.

مَشْي
مَشْي [ 1 ],
a.  Walk.

مِشْيَة
مِشْيَة [ 2t ],
a.  Gait.

b.  Pace.

مُشَاة
مُشَاة [ 9tA ],
a.  Slanderers, detractors.

b.  Feet.

مَمْشًى
مَمْشًى [ 17 ] , ( pl. مَمَاشٍ [ 44 ] ),
a.  Passage, corridor.

b.  Pavement; foot-path.

مَاشٍ
مَاشٍ [ 21 ] , ( pl. مُشَاة [ 9tA ] ),
a.  Walker, pedestrian.

b.  Passenger, foot-passenger; wayfarer.

c.  Slanderer, detractor.

d.  Rich in cattle.

e.  [ coll. ], Foot-soldier, infantry.

مَاشِيَة
مَاشِيَة [ 21t ] , ( pl. مَوَاشٍ [ 41 ] ),
a.  fem. of مَاْشِي 21 .

b.  Four-footed animal, quadruped.

c.  Head of cattle; cattle; flocks.

d.  Fruitful ( woman ).

مَشِيَّة
مَشِيَّة [ 25t ],
a.  Will.

b.  Formula of divorce.

مَشَّآء
مَشَّآء [ 28A ] , ( pl. مَشَّاؤُوْن ),
a.  Great walker, pedestrian; traveller.

b.  slanderer, detractor.

##### Türkçe

**مَشَى**
**مَشَى** I (mastar ismi **مَشْي** 1, **تِمْشَآء**),
a. Yürüdü, gitti; yolculuk etti, seyahat etti; yürüyüş yaptı.

b. [ **بِ** ve **لِ** ile ], aldı, götürdü -e.

c. [ **بِ** ve **فِي** ile ], -e iftira etti.

d. (mastar ismi **مَشآء** [ **مَشَاْي** 22A ]), VIII’e bak.

**مَشَّيَ**
**مَشَّيَ** II,
a. I (a)’ya bak.

b. Yürüttü vb.; yürümeye koydu; gönderdi.

c. İftira etti.

**مَاْشَيَ**
**مَاْشَيَ** III,
a. Birlikte yürüdü.

**أَمْشَيَ**
**أَمْشَيَ** IV,
a. II (b) ve VIII’e bak.

**تَمَشَّيَ**
**تَمَشَّيَ** V,
a. (a)’ya bak.

b. [ **فِي** ile ], meşgul oldu, içine gömüldü.

**اِمْتَشَيَ**
**اِمْتَشَيَ** VIII,
a. Çok sığırı veya çok çocuğu oldu.

**مَشْي**
**مَشْي** [ 1 ],
a. Yürüme.

**مِشْيَة**
**مِشْيَة** [ 2t ],
a. Yürüyüş tarzı.

b. Adım.

**مُشَاة**
**مُشَاة** [ 9tA ],
a. İftiracılar, çekiştirenler.

b. Ayaklar.

**مَمْشًى**
**مَمْشًى** [ 17 ], (çoğulu **مَمَاشٍ** [ 44 ]),
a. Geçit, koridor.

b. Kaldırım; yaya yolu.

**مَاشٍ**
**مَاشٍ** [ 21 ], (çoğulu **مُشَاة** [ 9tA ]),
a. Yürüyen, yaya.

b. Yolcu, yaya yolcu; yolcu.

c. İftiracı, çekiştiren.

d. Sığırı bol.

e. [ topluluk ], piyade, yaya asker.

**مَاشِيَة**
**مَاشِيَة** [ 21t ], (çoğulu **مَوَاشٍ** [ 41 ]),
a. **مَاْشِي** 21’in müennesi.

b. Dört ayaklı hayvan, dört ayaklı.

c. Sığır başı; sığır; sürüler.

d. Doğurgan (kadın).

**مَشِيَّة**
**مَشِيَّة** [ 25t ],
a. İrade.

b. Boşama formülü.

**مَشَّآء**
**مَشَّآء** [ 28A ], (çoğulu **مَشَّاؤُوْن**),
a. Çok yürüyen, yaya; yolcu.

b. İftiracı, çekiştiren.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

مشي
مَشَى - يَمْشِي - مَشَّاء
مَشَى - يَمْشِي + الكائن أو الأمر: ينتقل من مكان لآخر ببطء: يتحرك الكائن على سطح الأرض مستخدماً أرجله أو عضلات بطنه للانتقال ببطء  من مكان إلى مكان
مَشَى - يَمْشِي + الكائن + في مكان
﴿مال هذا الرسول يأكل الطعام ويمشي في الأسواق﴾
مَشَى - يَمْشِي + الكائن + في ضياء
﴿يكاد البرق يخطف أبصارهم كلما أضاء لهم مشوا فيه﴾
مَشَى - يَمْشِي + الكائن + في جمع + بـِ شيء أو أمر
﴿وجعلنا له نورا يمشي به في الناس﴾
﴿هماز مشاء بنميم﴾
مَشَى - يَمْشِي + الكائن + على مكان
﴿وعباد الرحمان الذين يمشون على الأرض هونا﴾
مَشَى - يَمْشِي + الكائن + على قوائم أو أرجل أو بطن
﴿والله خلق كل دابة من ماء فمنهم من يمشي على بطنه﴾
مَشَى - يَمْشِي + الكائن + حال
﴿قل لو كان في الأرض ملائكة يمشون مطمئنين﴾
مَشَّاء :على وزن " فَعَّال ": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " مَشَى - يَمْشِي " : الذي يمشي بكثرة
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ "حركة الانتقال ملامساً الأرض بالحمل على الأرجل أو ما شابه، والترتيب بحسب سرعة الانتقال، الأسرع فالأبطأ ", وهي:
رَكَضَ - يَرْكُضُ، هَرَعَ - يَهْرَعُ (هَرِعَ - يَهْرَعُ)، نَسَلَ - يَنْسِلُ، مَشَى - يَمْشِي، هَدَا - يَهْدُو، هَامَ - يَهِيْمُ
مشى - يمشي
الضوء والنور من مستلزمات المشي	﴿يكاد البرق يخطف أبصارهم كلما أضاء لهم مشوا فيه وإذا أظلم عليهم قاموا ولو شاء الله لذهب بسمعهم وأبصارهم إن الله على كل شيء قدير(20)﴾ البقرة ﴿أومن كان ميتا فأحييناه وجعلنا له نورا يمشي به في الناس كمن مثله في الظلمات ليس بخارج منها كذلك زين للكافرين ما كانوا يعملون(122)﴾ الأنعام ﴿ياأيها الذين آمنوا اتقوا الله وآمنوا برسوله يؤتكم كفلين من رحمته ويجعل لكم نورا تمشون به ويغفر لكم والله غفور رحيم(28)﴾ الحديد
المشي بالبطن أو بالأرجل	﴿والله خلق كل دابة من ماء فمنهم من يمشي على بطنه ومنهم من يمشي على رجلين ومنهم من يمشي على أربعيخلق الله ما يشاء إن الله على كل شيء قدير(45)﴾ النور ﴿ألهم أرجل يمشون بها أم لهم أيد يبطشون بها أم لهم أعين يبصرون بها أم لهم آذان يسمعون بها قل ادعوا شركاءكم ثم كيدوني فلا تنظروني(195)﴾ الأعراف
مكان وهدف المشي
التنقل في الأسواق﴿وقالوا مال هذا الرسول يأكل الطعام ويمشي في الأسواق لولا أنزل إليه ملك فيكون معه نذيرا(7)﴾ الفرقان ﴿وما أرسلنا قبلك من المرسلين إلا إنهم ليأكلون الطعام ويمشون في الأسواق وجعلنا بعضكم لبعض فتنة أتصبرون وكان ربك بصيرا(20)﴾ الفرقان
التنقل في مساكنهم	﴿أفلم يهد لهم كم أهلكنا قبلهم من القرون يمشون في مساكنهم إن في ذلك لآيات لأولي النهى(128)﴾ طه ﴿أولم يهد لهم كم أهلكنا من قبلهم من القرون يمشون في مساكنهم إن في ذلك لآيات أفلا يسمعون(26)﴾ السجدة
طلب الرزق في مناكب الأرض	﴿هو الذي جعل لكم الأرض ذلولا فامشوا في مناكبها وكلوا من رزقه وإليه النشور(15)﴾ الملك
الإعلان ونشر الأخبار	﴿إذ تمشي أختك فتقول هل أدلكم على من يكفله فرجعناك إلى أمك كي تقر عينها ولا تحزن وقتلت نفسا فنجيناك من الغم وفتناك فتونا فلبثت سنين في أهل مدين ثم جئت على قدر ياموسى(40)﴾ طه ﴿هماز مشاء بنميم (11)﴾ القلم
الدعوة لأمر	﴿وانطلق الملأ منهم أن امشوا واصبروا على آلهتكم إن هذا لشيء يراد(6)﴾ ص
أشكال المشي
مرحاً﴿ولا تمش في الأرض مرحا إنك لن تخرق الأرض ولن تبلغ الجبال طولا(37)﴾ الإسراء ﴿ولا تصعر خدك للناس ولا تمش في الأرض مرحا إن الله لا يحب كل مختال فخور(18)﴾ لقمان
القصد     هوناً	﴿واقصد في مشيك واغضض من صوتك إن أنكر الأصوات لصوت الحمير(19)﴾ لقمان ﴿وعباد الرحمان الذين يمشون على الأرض هونا وإذا خاطبهم الجاهلون قالوا سلاما(63)﴾ الفرقان
على استحياء	﴿فجاءته إحداهما تمشي على استحياء قالت إن أبي يدعوك ليجزيك أجر ما سقيت لنا فلما جاءه وقص عليه القصص قال لا تخف نجوت من القوم الظالمين(25)﴾ القصص
مطمئنين	﴿قل لو كان في الأرض ملائكة يمشون مطمئنين لنزلنا عليهم من السماء ملكا رسولا(95)﴾ الإسراء
مكباً على وجهه	﴿أفمن يمشي مكبا على وجهه أهدى أمن يمشي سويا على صراط مستقيم (22)﴾ الملك
مشاء
 ﴿هماز مشاء بنميم (11)﴾ القلم
مختار الصحاح
● [مشي] م ش ي: مَشَى من باب رمى و مَشَّى تَمْشِيةً مثله و مَشَّاهُ أيضا و أمْشَاهُ بمعنى و تَمَشَّتْ فيه حُميا الكأس ويُقال اسْتَمْشَى و أمْشَاهُ الدواء و المَاشِيةُ معروفة والجمع المَواشِي
الراغب
مشى
- المشي: الانتقال من مكان إلى مكان بإرادة. قال الله تعالى: }كلما أضاء لهم مشوا فيه﴿[البقرة/20]، وقال:﴾فمنهم من يمشي على بطنه﴿[النور/45]، إلى آخر الآية.﴾يمشون على الأرض هونا﴿[الفرقان/63]،﴾فامشوا في مناكبها﴿[الملك/15]، ويكنى بالمشي عن النميمة. قال تعالى:﴾هماز مشاء بنميم{ [القلم/11]، ويكنى به عن شرب المسهل، فقيل: شربت مشيا ومشوا، والماشية: الأغنام، وقيل: امرأة ماشية: كثر أولادها.
ملخص اللسان:
1.     المَشي: معروف، مَشى يَمْشي مَشْياً، والاسم المِشْية؛ وتَمَشَّى ومَشَى تَمْشِيةً ،وأَمْشاهُ هو ومَشَّاهُ
2.     ويقال: مَشَتْ إِبل بني فلان تَمْشي مشاء إِذا  كثرت. والمَشاء: النَّماء، ومنه قيل الماشيةُ
3.     والمِشْيةُ:  ضَرْب من المَشْي إِذا مَشى.: أَتيته مَشْياً
4.     وكل مستمرٍّ ماشٍ وإِن لم يكن من الحيوان فيقال: قد مشى هذا الأَمر
5.     والمَشَّاءُ: الذي يَمْشِي بين الناس بالنَّمِيمة. والمُشاةُ: الوُشاة.
6.     والماشِيةُ: الإِبل والغنم معروفة، والجمع المَواشي اسم يقع على الإِبل  والبقر والغنم
7.     ومَشَى بطنُه  مَشْياً: اسْتَطْلَق. والمَشِيُّ والمَشِيَّة: اسم الدواء
لسان العرب
● - مشي: المَشي: معروف، مَشى يَمْشي مَشْياً، والاسم المِشْية؛ عن  اللحياني، وتَمَشَّى ومَشَى تَمْشِيةً؛ قال الحطيئة:  عَفا مُسْحُلانٌ من سُلَيْمى فحامِرُهْ،  تَمَشَّى به ظِلْمانُه وجَآذِرُهْ  وأَنشد الأَخفش للشماخ:  ودَوِّيَّةٍ قَفْرٍ تَمَشَّى نَعامُها،  كمَشْيِ النَّصارى في خِفافِ الأَرَنْدَجِ  وقال آخر:  ولا تَمَشَّى في فضاءٍ بُعْداً  قال ابن بري: ومثله قول الآخر:  تَمَشَّى بها الدَّرْماءُ تَسْحَبُ قُصْبَها،  كأَنْ بَطْنُ حُبْلى ذاتِ أَوْنَين مُتْئِمِ  وأَمْشاهُ هو ومَشَّاهُ، وتَمشَّتْ فيه حُمَيَّا الكأْس. والمِشْيةُ:  ضَرْب من المَشْي إِذا مَشى. وحكى سيبويه: أَتيته مَشْياً، جاؤوا بالمصدر  على غير فِعْله، وليس في كل شيءٍ يقال ذلك، إِنما يحكى منه ما سُمع. وحكى  اللحياني أَن نساءَ الأَعراب يقلن في الأُخَذ: أَخَّذْته بدُبَّاءِ  مُمَلإٍ من الماءِ مُعَلَّقٍ بتِرْشاءٍ فلا يزال في تِمْشاءٍ، ثم فسره فقال:  التِّمْشاءُ المَشي. قال ابن سيده: وعندي أَنه لا يستعمل إِلا في  الأُخْذة. وكل مستمرٍّ ماشٍ وإِن لم يكن من الحيوان فيقال: قد مشى هذا الأَمر.  وفي حديث القاسم بن محمد في رجل نَذَرَ أَن يَحُجَّ ماشِياً فأَعْيا قال:  يَمْشِي ما رَكِب ويركَبُ ما مَشى أَي أَنه يَنْفُذُ لوجهه ثم يعُود من  قابل فيركب إِلى الموضع الذي عَجَز فيه عن المَشْي ثم يَمْشي من ذلك الموضع  كلَّ ما ركِب فيه من طريقه.  والمَشَّاءُ: الذي يَمْشِي بين الناس بالنَّمِيمة. والمُشاةُ: الوُشاة.  والماشِيةُ: الإِبل والغنم معروفة، والجمع المَواشي اسم يقع على الإِبل  والبقر والغنم؛ قال ابن الأَثير: وأَكثر ما يستعمل في الغنم. ومَشَتْ  مَشاء: كثُرت أَولادُها. ويقال: مَشَتْ إِبل بني فلان تَمْشي مشاء إِذا  كثرت. والمَشاء: النَّماء، ومنه قيل الماشيةُ. وكلُّ ما يكون سائمةً للنسل  والقِنْية من إِبل وشاءٍ وبقر فهي ماشِيةٌ.وأَصل المَشاء النَّماء والكثرة  والتَّناسُل؛ وقال الراجز:  مِثْلِيَ لا يُحْسِنُ قَوْلاً فَعْفَعِي،  العَيْرُ لا يَمْشي مع الهَمَلَّعِ،  لا تأْمُرِيني ببناتِ أَسْفَعِ  يعني الغنم. وأَسْفَع: اسم كَبْش. ابن السكيت: الماشِيةُ تكون من الإِبل  والغنم. يقال: قد أَمشى الرجل إِذا كثرَت ماشِيَتُه. ومَشَت الماشِيةُ  إِذا كثرت أَولادُها؛ قال النابغة الذبياني:  فكُلُّ قَرينةٍ ومَقَرِّ إِلْفٍ  مُفارِقُه إِلى الشَّحَطِ، القَرِينُ  وكلُّ فَتًى، وإِن أَثْرَى وأَمْشى،  ستَخْلِجُه، عن الدُّنْيا، مَنُونُ  وكلُّ فَتًى، بما عَمِلتْ يَداهُ،  وما أَجْرَتْ عَوامِلُه، رَهِينُ  وفي الحديث: أَن إِسمعيلَ أَتى إِسحقَ، عليهما السلام، فقال له إِنَّا  لم نَرِثْ من أَبينا مالاً وقد أَثْريْتَ وأَمْشَيْتَ فأَفِئْ عليَّ مما  أَفاء اللهُ عليك، فقال: أَلم تَرْضَ أَني لم أَسْتَعْبِدْك حتى تَجِيئني  فتَسأَلني المالَ؟  قوله: أَثْرَيْتَ وأَمْشَيْتَ أَي كثُر ثَراكَ أَي مالُك وكثُرت  ماشيتُك، وقوله: لم أَسْتَعْبِدْك أَي لم أَتَّخِذْكَ عبداً، قيل: كانوا  يَسْتَعْبدون أَولادَ الإِماء؛ وكانت أُمُّ إِسمعيل أَمة، وهي هاجَر، وأُمُّ  إِسحق حُرَّة، وهي سارةُ. وناقةٌ ماشِيةٌ: كثيرة الأَولاد. والمَشاء:  تَناسُل المالِ وكثرته، وقد أَمْشَى القَوْمُ وامْتَشَوْا؛ قال  طُرَيْحٌ:فأَنْتَ غَيْثُهُمُ نفْعاً وطَوْدُهُمُ  دَفْعاً، إِذا ما مَرادُ المُمْتَشِي جَدَبا  وأَفْشَى الرجلُ وأَمْشَى وأَوْشَى إِذا كثر ماله، وهو الفَشاء  والمَشاء، ممدود. الليث: المَشاء، ممدود، فعل الماشية، تقول: إِن فلاناً لَذُو  مَشاءٍ وماشِيةٍ. وأَمْشَى فلان: كثرت ماشيتُه؛ وأَنشد للحطيئة:  فَيَبْني مَجْدَها ويُقِيمُ فيها،  ويَمْشِي، إِن أُرِيدَ به المَشاءُ  قال أَبو الهَيثَم: يَمْشِي يكثُر. ومشى على آلِ فلان مالٌ: تَناتَجَ  وكثُر. ومالٌ ذو مَشاء أَي نَماء يَتَناسَلُ. وامرأَة ماشيةٌ: كثيرة الولد.  وقد مَشَتِ المرأَةُ تَمْشِي مَشاء، ممدود، إِذا كثر ولدها، وكذلك  الماشيةُ إِذا كثر نسلها؛ وقول كثير:  يَمُجُّ النَّدَى لا يذكرُ السَّيرَ أَهْلُه،  ولا يَرْجِعُ الماشِي به، وهْوَ جادِبُ  يعني بالماشِي الذي يَسْتَقْرِيه؛ التفسير لأَبي حنيفة. ومَشَى بطنُه  مَشْياً: اسْتَطْلَق. والمَشِيُّ والمَشِيَّة: اسم الدواء. وشربت مَشِيّاً  ومَشُوًّا ومَشْواً، الأَخيرتان نادرتان، فأَما مَشُوٌّ فإِنهم أَبدلوا  فيه الياء واواً لأَنهم أَرادوا بناء فَعُول فكرهوا أَن يلتبس بفَعِيل،  وأَمَّا مَشْوٌ فإِنَّ مثل هذا إِنما يأْتي على فَعُول كالقَيُوء. التهذيب:  والمَشاء، ممدود، وهو المَشُوُّ والمَشِيُّ، يقال: شَرِبت مَشُوًّا  ومَشِيًّا ومَشاء؛ أَو استطلاقُ البطن، والفعل اسْتَمْشَى إِذا شَرِبَ  المَشِيَّ، والدَّواء يُمْشِيه. وفي حديث أَسماء: قال لها بِم تَسْتَمْشِينَ  أَي بمَ تُسْهِلِينَ بَطْنَكِ؟قال: ويجوز أَن يكون أَراد المَشْي الذي  يَعْرِض عند شُرْب الدواء إِلى المَخْرج. ابن السكيت: شربت مَشُوًّا ومَشاء  ومَشِيّاً، وهو الدواء الذي يُسهل مثل الحَسُوَّ والحَساء؛ قاله بفتح  الميم وذكر المَشِيَّ أَيضاً، وهو صحيح، وسُمي بذلك لأَنه يحمل شاربه على  المَشْي والتَّرَدُّد إِلى الخلاء، ولا تقل شربت دواء المَشْيِ. ويقال:  اسْتَمْشَيْتُ وأَمْشاني الدَّواء. وفي الحديث: خير ما تداوَيْتم به  المَشِيُّ. ابن سيده: المَشْوُ والمَشُوُّ الدَّواء المُسْهِل؛ قال:  شَرِبْتُ مَشْواً طَعْمه كالشَّرْيِ  قال ابن دريد: والمَشْيُ خطأٌ، قال: وقد حكاه أَبو عبيد. قال ابن سيده:  والواو عندي في المَشُوِّ معاقبة فبابه الياء. أَبو زيد: شربت مَشِيّاً  فَمَشَيْت عنه مَشْياً كثيراً. قال ابن بري: المَشِيُّ، بياء مشدَّدة،  الدواء، والمَشْيُ، بياء واحدة: اسم لما يجيء من شاربه؛ قال الراجز:  شَرِبْتُ مُرًّا مِن دواءِ المَشْيِ،  مِنْ وَجَعٍ بِخَثْلَتي وحَقْوِي  ابن الأَعرابي: أَمْشَى الرجلُ يُمْشِي إِذا أَنْجَى دَواؤه  (* قوله«  أنجى دواؤه» في القاموس والتكملة: ارتجى دواؤه.) ، ومَشَى يَمْشِي  بالنَّمائم.  والمَشا: نبت يشبه الجَزَر، واحدته مَشاةٌ. ابن الأَعرابي: المَشا  الجَزَرُ الذي يُؤكل، وهو الإِصْطَفْلِينُ:  وذات المَشا: موضع؛ قال الأَخطل:  أَجَدُّوا نَجاءً غَيَّبَتْهُمْ، عَشِيَّةً،  خَمائِلُ من ذاتِ المَشا وهُجُولُ
مقاييس اللغة:
(مشي) الميم والشين والحرف المعتل أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على حركة الإنسان وغيره، والآخَر النَّماء والزيادة.
والأوّل مَشَى يَمشِي مَشْياً. وشرِبْتُ مَشُوَّاً ومَشِيَّاً، وهو الدَّواء الذي يُمْشِي.
والآخر المَشَاء، وهو النِّتاج الكثير، وبه سمِّيت الماشية. وامرأةٌ ماشية: كثُر ولدُها. وأمْشَى الرّجُل: كثُرت ماشيتُه.
القاموس المحيط:
ي مَشَى يَمْشِي مَرَّ، كَمَشَّى تَمْشِيَةً، وكَثُرَتْ ماشِيَتُه، كأَمْشَى، واهْتَدَى، ومنه " نُوراً تَمْشُونَ به " ، والاسمُ المِشْيَةُ، بالكسر وهي ضَرْبٌ منه أيضاً. والتِّمْشاءُ، بالكسر المَشْيُ. والمَشَّاءُ النَّمَّامُ. والمُشَاةُ الوُشاةُ. والماشِيَةُ الإِبِلُ، والغَنَمُ. ومَشَتْ مَشَاءً كثُرَتْ أولادُها. وأمْشَى القومُ، وامْتَشَوا. وامرأةٌ ماشِيَةٌ كثيرَةُ الوَلَدِ.
و المَشْوُ، بالفتح وكعَدُوٍّ وغَنِيٍّ وسَماءٍ الدَّواءُ المُسْهِلُ، واسْتَمْشَى، وأمْشاهُ الدَّواءُ. والمَشَا الجَزَرُ، أو نَبْتٌ يُشْبِهُهُ. وأُمْشِيَ الرجلُ ارْتُجِيَ دَواؤُهُ.
تاج العروس:
( ى مشى يمشى ) مشيا ( مر ) قال الراغب المشى الانتقال من مكان الى بارادة ( كمشى تمشية ) قال الجوهرى وأنشد الاخفش أي للشماخ ودوية قفر تمشى نعامها * كمشى النصارى في خفاف الارندج وقال آخر * ولا تمشي في فضاء بعدا * قلت ومثله قول الحطيئة عفى مسحلان من سليمى فخامره * تمشى به ظلمانه وجاذره وقال ابن برى ومثله قول الاخر تمشى بها الدرماء تسحب قصبها * كأن بطن حبلى ذات أونين متئم ( و ) مشى يمشى مشاء ( كثرت ماشيته ) يقال مشى على آل فلان مال إذا تناتج وكثر وهو مجاز ( كامشى ) وأنشد الجوهرى للنابغة
وكل فتى وان أثرى وأمشى * ستنجله عن الدنيا منون وكذلك أفشى وأوشى ( و ) من المجاز مشى إذا ( اهتدى ) قيل ( ومنه ) قوله تعالى ( نورا تمشون به ) أي تهتدون به وفى التكملة المشى الهدى وذكر الاية ( والاسم المشية بالكسر ) عن اللحيانى يقال هو حسن المشية ( وهى ضرب منه أيضا ) إذا مشى ( والتمشاء بالكسر المشى ) حكاه اللحيانى وقال ان نساء الاعراب يقلن في الاخذة أخذته بدباء مملا من الماء معلق بترشاء فلا يزال في تمشاء وفسره بالمشى قال ابن سيده وعندي أنه لا يستعمل الا في الاخذة ( و ) من الكناية ) ( المشاء النمام ) زنة ومعنى يقال هو يمشى ينهم بالنمائم مشيا ( والمشاة الوشاء ) جمع ماش من ذلك ( و ) المجاز ( الماشية الابل والغنم ) على التفاؤل والجمع المواشى وهو اسم يقع على الابل والبقر والغنم قال ابن الاثير وأكثر ما يستعمل في الغنم وقيل كل مال يكون سائمة للنسل والقنية من ابل وشاء وبقر فهى ماشية وأصل المشاء النماء والكثرة ( ومشت ) الماشية ( مشاء كثرت أولادها ) قال الراجز * العير لا يمشى مع الهملع * وأنشد الليث للحطيئة فيبنى مجدها ويقيم فيها * ويمشى ان أريد به المشاء ( وأمشى القوم وامتشوا ) كثر مالهم قال طريح : فأنت غيثهم نفعا وطودهم * دفعا إذا ما مر ادا لممتشى جدبا ( وامرأة ماشية كثيرة الولد ) وكذلك ناقة ماشية وقد مشت مشيا * ومما يستدرك عليه تمشى إذا مشى وبه روى قول الحطيئة * تمشى به ظلمانه وجا ذره * ويكنى به أيضا عن التغوط وهى عامية وتمشت فيه حميا الكاس دبت وأمشاه هو ومشاه بمعنى وحكى سيبويه أتيته مشيا جاؤوا بالمصدر على غير فعله وليس في كل شئ يقال ذلك يحكى منه ما سمع وكل مستمر ماش وان لم يكن من الحيوان فيقال قد مشى هذا الامر والمشاة خلاف الركبان ورجل مشاء الى المساجد كثير المشى والمشائيون فرقة من الحكماء كانوا يمشون في ركاب افلاطون وتماشوا مشى بعضهم الى بعض ومنه التماشا اسم لما يتفرج عليه أخذ من المصدر والمشى موضع المرور على المحل والمشى كالى جمع للحالة نقله القالى ( والمشو بالفتح و ) المشو ( كعدوو ) المشى مثل ( غنى و ) المشاء مثل ( سماء ) الاولى عن ابن عباد في المحيط والرابعة نقلها الصاغانى واقتصر الجوهرى على الثانية والثالثة ( الدواء المسهل ) وأنشد ابن سيده * شربت مشو اطعمه كالشرى * قال الجوهرى يقال شربت مشوا ومشيا ولا تقل شربت دواء المشى وقال ابن السكيت شربت مشوا ومشاء ومشيا وهو الدواء الذى يسهل مثل الحسوو الحساء قاله بفتح الميم وذكر المشى أيضا وهو صحيح سمى بذلك لانه
يحمل شاربه على المشى والتردد الى الخلاء وفى الحديث خير ماندا ويتم به المشى قال ابن دريد والمشى خطأ قال وقد حكاه أبو عبيد قال ابن سيده والواو عندي في المشو معاقبة فبابه الياء وقال أبو زيد شربت مشيا فمشيت منه مشيا كثيرا قال ابن برى المشى مشددة الدواء والمشى بياء واحدة اسم لما يجئ من شاربه قال الراجز : شربت مرا من دواء المشى * من وجع بحثلتى وحقوى قيل ومنه مشت المرأة إذا تناسلا كثيرا ( واستمشى ) شرب المشى ومنه حديث اسماء قال لها بم تستمشين أي بم تسهلين بطنك ( وأمشاه الدواء ) أطلق بطنه ( والمشا ) بالفتح مقصورا ( الجزر ) الذى يؤكل عن ابن الاعرابي ( أو نبت يشبهه ) واحدته مشاة كذا في كتاب أبى على والجامع للقزاز ( وأمشى الرجل ارتجى دواؤه ) كذا في النسخ وهو قول ابن الاعرابي ومثله في التكملة وهو في اللسان عن الازهرى عنه أمشى يمشى إذا أنجى دواؤه ونقل الارموى في كتابه عن الازهرى عنه مشى يمشى إذا أنجى دواؤه كذا هو بخطه في مسودته فتأمل ذلك * ومما يستدرك عليه مشى بطنه استطلق والمشية كغنية اسم الدواء واستمشى طلب المشى الذى يعرض عند شرب الدواء وامتشى بمعناه وذات المشا موضع نقله ابن سيده وأنشد هو والقالي للاخطل أجد وانجاء غيبتهم عشية * خمائل من ذات المشا وهجول

_Türkçe çeviri henüz yok_
