# مشي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B4%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مشي

: ( ي ( *!مَشَى *!يَمْشِي ) *!مَشْياً : ( مَرَّ ) .
( قال الراغبُ : *!المَشْيُ الانْتِقالُ مِن مَكانٍ إلى مَكانٍ بإرادَةٍ .
( *!كمَشَّى *!تَمْشِيَةً ) . ) قالَ الجَوْهرِي : وأَنْشَدَ الأخْفَش أي للشمَّاخ :
ودَوِّيَّةٍ قَفْرٍ *!تَمَشَّى نَعامُها
كمَشْيِ النَّصارَى في خِفافِ الأَرْنْدَجِوقالَ آخَرُ :
ولا تَمَشَّى في فَضاءٍ بُعْداً قُلْتُ : ومثْلُه قولُ الحُطَيْئة :

عَفى مُسْحُلانٌ من سُلَيْمى فخامِرُهْ
تَمَشَّى به ظِلْمانُه وجَآذِرُهْوقال ابن برِّي : ومثْلُه قولُ الآخرِ :
تَمَشَّى بها الدَّرْماءُ تَسْحَبُ قُصْبَها
كأَنْ بَطْنُ حُبْلَى ذاتِ أَوْنين مُتْئِمِ ( و ) مَشَى يَمْشِي *!مَشاءً : ( كَثُرَتْ *!مَاشِيَتُه ) . ) يقالُ : مَشَى على آلِ فلانٍ مالٌ : إذا تَناتَجَ وكَثُرَ ؛ وهو مجازٌ . ( *!كأَمْشَى ) ؛ ) وأَنْشَدَ الجَوْهرِي للنابغَةِ :
وكلُّ فَتًى وإن أَثْرَى *!وأَمْشَى
ستَخْلِجُه عن الدُّنْيا مَنُونُوكَذلكَ أَفْشَى وأَوْشَى .
( و ) مِن المجازِ : مَشَى إذا ( اهْتَدَى ) ، قيلَ : ( ومنه ) قولُه تعالى : ﴿نُوراً *!تَمْشُونَ به﴾ ، ) أَي تَهْتَدُونَ به . وفي التكْملةِ : المَشْيُ الهَدْيُ ؛ وذَكَرَ الآيَةَ .
( والاسْمُ *!المِشْيَةُ ، بالكسْر ) ؛ ) عن اللّحْياني ؛ يقالُ : هو حَسَنُ المِشْيَةِ ؛ ( وهي ضَرْبٌ منه أَيْضاً ) إذا مَشَى .
( *!والتِّمْشاءُ ، بالكسرِ : المَشْيُ ) ، حكَاهُ اللّحْياني ، وقالَ : إنَّ نِساءَ الأعْرابِ يَقُلْنَ في الأُخْذَةِ : أَخَّذْته بدُبَّار مُمَلاَّءٍ مِن الماءِ مُعَلَّقٍ بتِرْشاءٍ فلا يَزالُ في *!تِمْشاءٍ ، وفَسَّره *!بالمَشْي .
قالَ ابنُ سِيدَه : وعنْدِي أَنَّه لا يُسْتَعْمل إلاَّ في الأُخْذَةِ .
( و ) مِن الكِنايَةِ : ( *!المَشَّاءُ : النَّمَّامُ ) زِنَة ومعْنًى . يقالُ : هو يَمْشِي بَيْنهم بالنَّمائِمِ مَشْياً .
( *!والمُشَاةُ : الوُشاةُ ) جَمْعُ ماشٍ مِن ذلكَ .
( و ) مِن المجازِ : ( *!الماشِيَةُ : الإِبِلُ والغَنَمُ ) على التَّفاؤُلِ ، والجَمْعُ *!المَواشِي ، وهو اسْمٌ يَقَعُ على

الإِبِلِ والبَقَرِ والغَنَم .
قال ابنُ الأثير : وأَكْثَر ما يُسْتَعْملُ في الغَنَمِ .
وقِيلَ : كلُّ مالٍ يكونُ سائِمةً للنَّسْلِ ، والقِنْيَةِ مِن إِبِلٍ وشَاءٍ وبَقَرٍ فهي *!ماشِيَةٌ ، وأَصْلُ *!المَشاءِ النَّماءُ والكَثْرةُ .
( *!ومَشَتِ ) الماشِيَةُ ( *!مَشاءً : كَثُرَتْ أَوْلادُها ) ؛ ) قالَ الراجزُ :
العَيْرُ لا *!يَمْشِي مع الهَمَلَّعِ وأَنْشَدَ الليْثُ للحُطَيْئة :
فيَبْنِي مَجْدُها ويُقِيمُ فيها
*!ويَمْشِي إن أُرِيدَ به المَشاءُ ( *!وأَمْشَى القومُ *!وامْتَشَوا ) : ) كَثُرَ مَالُهم ؛ قالَ طريح :
فأَنْتَ غَيْثُهُمُ نَفْعاً وَطَوْدُهُمْ
دَفْعاً إذا ما مَرادُ *!المُمْتَشِي جَدَبا ( وامْرَأَةٌ *!ماشِيَةٌ : كثيرَةُ الوَلَدِ ) ؛ ) وكذلكَ ناقَةٌ ماشِيَةٌ ، وقد *!مَشَتْ مَشْياً .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!تَمَشَّى : إذا مَشَى ؛ وبه رُوِي قولُ الحُطَيْئة :
تَمَشَّى به ظِلْمانُه وجَآذِرُهْ ويُكْنَى به أَيْضاً عن التَّغَوّطِ ، وهي عاميَّةٌ .
*!وتَمَشَّتْ فيه حُمَيَّا الكاسِ : دَبَّتْ .
*!وأَمْشاهُ هو *!ومَشَّاهُ بمعْنًى .
وحَكى سيبويه : أَتَيْتُه مَشْياً جاؤُوا بالمصْدَرِ على غيرِ فِعْله ، وليسَ في كلِّ شيءٍ يقالُ ذلكَ ، إنَّما يُحْكَى منه ما سُمِع .
وكلُّ مُسْتَمِرَ *!ماشٍ ، وإن لم يَكُنْ مِن الحَيوانِ فيقالُ : قد مَشَى هذا الأمْر .
*!والمُشاةُ : خِلافُ الرُّكْبانِ .
ورجُلٌ *!مَشَّاءٌ إلى المساجِدِ : كثيرُ المَشْي .

*!والمشائِيُّونَ : فِرْقَةٌ من الحُكَماءِ كانوا *!يَمْشُونَ في ركابِ أَفْلاطُون .
*!وتَماشَوْا : مَشَى بعضُهم إلى بعضٍ ، ومنه *!التَّماشا اسْمٌ لما يُتَفَرَّج عليه ، أُخِذَ من المَصْدرِ .
*!والمَمْشَى : مَوْضِعُ المُرورِ على المحل .
*!والمِشَى ، كإلَى : جَمْعُ *!مِشْيَة للحالَةِ ؛ نقلَهُ القالِي .

### Türkçe

: ( **مَشَى** **يَمْشِي** ) **مَشْياً** : ( geçti ) .
( Râgıb dedi ki: **المَشْيُ** irade ile bir mekândan bir mekâna intikaldir.
( **كمَشَّى** **تَمْشِيَةً** ) . ) Cevherî dedi ki: Ahfeş, Şemmâh için, inşâd etti:
Ve ıssız bir çöl ki **تَمَشَّى** onun devekuşları
Hıfâf-ı erndec içinde Hristiyanların yürüyüşü gibi
Ve bir başkası dedi ki:
Ve bir uzaklık olarak bir boşlukta **تَمَشَّى** etme
Dedim ki: Bunun benzeri Hutay’e’nin sözüdür:

Musḥulân, Süleymâ’dan silindi; artık onun kalanı da
Onunla onun genç devekuşları ve ceylanları **تَمَشَّى** eder
İbn Berrî dedi ki: Bunun benzeri başkasının sözüdür:
Onunla dermâ **تَمَشَّى** eder, kamışını sürükler
Sanki ikiz, iki doğumlu, gebe birinin karnı gibi
( ve ) **مَشَى** **يَمْشِي** **مَشاءً** : ( onun **مَاشِيَتُه** çoğaldı ) . ) Denir ki: Falanın âli üzerine bir mal **مَشَى** etti: yani doğurdu ve çoğaldı; bu mecazdır. ( **كأَمْشَى** ) ; ) Cevherî, Nâbiga için inşâd etti:
Her yiğit, zenginleşse de **وأَمْشَى** etse de
Onu dünyadan ölüm ayıracaktır
Böylece **أَفْشَى** ve **أَوْشَى** .
( ve ) mecazdandır: **مَشَى** ettiğinde ( hidayet buldu ) ; denildi ki: ( ve ondandır ) Yüce Allah’ın sözü: ﴿bir nur ki onunla **تَمْشُونَ**﴾ , ) yani onunla hidayet bulursunuz. Tekmile’de: **المَشْيُ** hidayettir; âyeti zikretti.
( İsim **المِشْيَةُ**’dir, kesre ile ) ; ) Lihyânî’den; denir ki: o, **المِشْيَة**si güzeldir; ( o da ondan bir türdür ) yürüdüğünde.
( **والتِّمْشاءُ** , kesre ile: **المَشْيُ** ) , Lihyânî onu hikâye etti ve dedi ki: Bedevî kadınları, yakalamada şöyle derler: “Onu, su ile doldurulmuş, **تِرْشاء** ile asılmış bir tulumla yakaladım; artık **تِمْشاءٍ** içinde durup durur”; onu **بالمَشْي** ile tefsir etti.
İbn Sîde dedi ki: Bana göre o, ancak yakalamada kullanılır.
( ve ) kinayedendir: ( **المَشَّاءُ** : **النَّمَّامُ** ) vezin ve mânâca. Denir ki: o, aralarında dedikodularla yürür, yürüyüş olarak.
( **والمُشَاةُ** : **الوُشاةُ** ) bununla ilgili olarak yürüyen (ماشٍ)’in çoğuludur.
( ve ) mecazdandır: ( **الماشِيَةُ** : develer ve koyunlar ) tefe’ül üzere; çoğulu **المَواشِي**’dir; o,

develere, sığırlara ve koyunlara şâmil bir isimdir.
İbnü’l-Esîr dedi ki: En çok koyunlarda kullanılır.
Ve denildi ki: nesil için ve elde tutulan mal olarak deve, koyun ve sığırdan sâime olan her mal **ماشِيَةٌ**’dir; **المَشاءِ**’ın aslı büyüme ve çokluktur.
( **ومَشَتِ** ) **الماشِيَةُ** ( **مَشاءً** : onun yavruları çoğaldı ) ; ) Râciz dedi ki:
Yaban eşeği, hızlı koşanla birlikte **يَمْشِي** etmez
Leys, Hutay’e için inşâd etti:
Onun şerefi bina eder ve onda ikame eder
Ve eğer onunla **المَشاءُ** kastedilirse **يَمْشِي** eder
( **وأَمْشَى** kavim **وامْتَشَوا** ) : ) malları çoğaldı; Tarîh dedi ki:
Sen onların yağmurusun fayda olarak ve onların dağısın
Defetme olarak; **المُمْتَشِي**’nin muradı kıtlık olduğunda
( ve bir kadın **ماشِيَةٌ** : çok çocuklu ) ; ) aynı şekilde bir dişi deve de **ماشِيَةٌ**’dir; ve **مَشَتْ** **مَشْياً**.
Üzerine istidrâk olunanlardandır:
**تَمَشَّى** : yürüdüğünde; bununla Hutay’e’nin sözü rivayet edildi:
Onunla onun genç devekuşları ve ceylanları **تَمَشَّى** eder; ve onunla ayrıca büyük abdest etmeye de kinaye yapılır; o, avâmîdir.
**وتَمَشَّتْ** onda kadehin humyâsı: yayıldı.
**وأَمْشاهُ** o, **ومَشَّاهُ** aynı mânâdadır.
Sîbeveyh hikâye etti: “Ona yürüyerek geldim”; masdarı kendi fiilinden başka bir fiil üzere getirdiler; her şeyde böyle denilmez; ancak ondan işitilen hikâye olunur.
Her devam eden **ماشٍ**’dir; hayvandan olmasa bile; denir ki: bu iş **مَشَى** etti.
**والمُشاةُ** : binekli olanların zıddıdır.
Ve mescitlere **مَشَّاءٌ** bir adam: yürüyüşü çok olan.

**والمشائِيُّونَ** : hikmet sahiplerinden bir fırkadır; Eflâtun’un arkasında **يَمْشُونَ** ederlerdi.
**وتَماشَوْا** : bazısı bazısına yürüdü; ve ondan **التَّماشا** seyredilen şeye isimdir; masdardan alınmıştır.
**والمَمْشَى** : mahal üzerinde geçiş yeridir.
**والمِشَى** , **كإلَى** : hâl için **مِشْيَة**’nin çoğuludur; onu Kâlî nakletti.
