# مصح — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AD/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B5%D8%AD/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مصح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AD.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: مصح

باب الحاء والصاد والميم معهما
ح م ص، م ح ص، ص ح م، ص م ح، ح ص م، م ص ح كلهن مستعملات
حمص:
الحَمَصيصُ: بَقْلةٌ دونَ الحُمّاض في الحُمُوضة، طَيِّبة الطَّعْم من أحرار البَقْل تَنْبُتُ في رَمْل عالِح. والحَمْصُ: تَرَجُّح الغُلام على أُرجُوحةٍ من غير أن يُرجَّح، يقال: حَمَصَ. وانحَمَصَ الوَرَمُ: أي سَكَن. وحَمَّصَه الدواء. وحمصتُ القَذاةَ بيَدي: إذا رَفْقتَ بإخراجها من العَيْن مَسْحاً مَسْحاً.
حِمْص: كُورةٌ بالشام أهلها يَمانُون. والحِمِصَّ: جمع الحِمِصَّة، وهو حبَّة القِدْر، قال:
ولا تَعْدُوَنَّ سبيلَ الصَّوابِ		فأرزَنُ من كذِبٍ حمَّصَهْ
محص:
المَحْصُ: خُلُوصُ الشَيء، مَحَصْتُه مَحْصاً: خَلَّصْتُه من كلِّ عَيْب، قال:
يَعتادُ كلَّ طِـمِـرَّةٍ		مَمْحُوصةٍ ومُقَلَّص
والمحْص: العَدْوُ، يقال: خَرَجَ يَمْحَص كأنَّه ظَبْيٌ. والتَمحيصُ: التَطهيرُ من الذُنُوب.
صحم:
الصُحْمةُ: لَون من الغُبرة إلى سَوادٍ قليل. واصحامَّتِ البقلةُ فهي مُصحامَّةٌ: إذا أخَذَتْ ريَّها واشتدَّتْ خُضرتُها. والصَحْماءُ: اسمُ بَقْلةٍ ليسَتْ بشديدة الخُضرة. وبَلْدةٌ صَحْماءُ: ذاتُ اغبِرار، قال الطرماح:
وصَحْماءَ مَغْبَرِّ الحَزابي كأنَّها
مصح:
مَصَحَ الشَيءُ يمصَحُ مُصُوحاً: إذا رسَخَ، من الثَرَى وغيره. والدارُ تمصَحُ: أي تَدْرُسُ فتذهَبُ، قال الطرماح:
قِفا نَسْأَلِ الدِّمَن الماصِحَهْ
وقال:
عَبْلُ الشَّوَى ماصِحةٌ أشاعُرهْ
أيْ رسَخَتْ أصُولُ الأشاعِر حتى أُمِنَتْ الانتِتافَ والانحِصاصَ.
صمح:
صَمَحَه الصَيْفُ: أي: كادَ يُذيب دِماغَه من شِدَّة الحَرِّ. قال أبو زبيد الطائي:
من سُمُومٍ كأنَّها لَفْحُ نارٍ		صَمَحتْها ظَهيرةٌ غَرّاء
وقال ذو الرمة:
إذا صَمَحتْنا الشَمسُ كان مَقيلُنا		سَماوَةَ بَيْتٍ لم يُرَوَّقْ له سِتْرُ
وفي حديث مَقتَل حجر بن عَدِيّ عن أبي عُبَيد في ذِكْر سُمَيَّةَ أُمِّ زِيادٍ: إنَّها لَوطْباءُ شدَيدة الصِماح تُحبُّ النِكاح أيْ شديدة الحرِّ.
ورجلٌ صَمَحْمَحٌ وصَمَحْمَحيٌّ: أي مُجْتَمِعٌ ذو ألواحٍ، وفي السِنِّ: ما بين الثَلاثينَ إلى الأربَعينَ.
حصم:
حَصَمَ الفرس وخَبَجَ الحمار: إذا ضَرَط. والحَصُومُ: الضَرُوط.

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الصاد** ve **الميم** onlarla birlikte

**ح م ص**، **م ح ص**، **ص ح م**، **ص م ح**، **ح ص م**، **م ص ح**: hepsinin kullanımı vardır.

**حمص**:
**الحَمَصيصُ**: ekşilikte **الحُمّاض**’dan aşağı (daha az) olan bir ot; tadı hoş, otların seçkinlerinden; tuzlu kumda biter. **الحَمْصُ**: oğlanın, kendisi sallanmaksızın bir salıncak üzerinde sallanması; “**حَمَصَ**” denir. **انحَمَصَ الوَرَمُ**: yani sakinleşti. İlâç onu **حَمَّصَه**. “**حمصتُ القَذاةَ بيَدي**”: onu gözden çıkarırken, ovuşturma ovuşturma (yavaşça) çıkarmada yumuşak davrandığın zaman.

**حِمْص**: Şam’da bir bölge; halkı Yemenlidir. **الحِمِصَّ**: **الحِمِصَّة**’nin çoğuludur; o da tencere tanesidir. Dedi ki:
“Ve sakın doğru yolunu aşma;
çünkü o, **حمَّصَهْ** (onu katıştırdığı) bir yalandan daha ağırbaşlıdır.”

**محص**:
**المَحْصُ**: şeyin arınmışlığıdır; “**مَحَصْتُه مَحْصاً**”: onu her ayıptan arındırdım. Dedi ki:
“Her bir yıpranmış (binit) dişiyi edinir;
**مَمْحُوصةٍ** ve **مُقَلَّص** (olanı).”
Ve **المحْص**: koşmadır; “sanki bir ceylanmış gibi **يَمْحَص** olarak çıktı” denir. **التَمحيصُ**: günahlardan arındırmadır.

**صحم**:
**الصُحْمةُ**: tozluluktan az bir siyahlığa (varan) bir renktir. “**اصحامَّتِ البقلةُ**” — o **مُصحامَّةٌ**’dir: suyunu aldığı ve yeşilliği şiddetlendiği zaman. **الصَحْماءُ**: yeşilliği şiddetli olmayan bir otun adıdır. **وبَلْدةٌ صَحْماءُ**: tozluluğu olan (belde). Tarmah dedi ki:
“Ve tozlu, çakılları tozlu bir **صَحْماءَ**; sanki o…”

**مصح**:
“**مَصَحَ الشَيءُ** **يمصَحُ** **مُصُوحاً**”: yerleşip kökleştiği zaman; topraktan ve başkasından. “Ev **تمصَحُ**”: yani silinip yok olur. Tarmah dedi ki:
“Durun; silinip giden yurt izlerini soralım.”
Ve dedi ki:
“Kalın butlu; kılları yerleşmiş (olan).”
Yani, kılların kökleri yerleşti; böylece yolunma ve kökünden çıkarılmadan emin olundu.

**صمح**:
“**صَمَحَه الصَيْفُ**”: yani, şiddetli sıcaktan neredeyse beynini eritecekti. Ebû Zübeyd et-Tâî dedi ki:
“Bir semûmdan; sanki o ateşin yakışı;
parlak bir öğle onu **صَمَحتْها**.”
Zû’r-Rumme dedi ki:
“Güneş bize **صَمَحتْنا** (kavurduğu) zaman, öğle uykumuz
perdesi için örtü hazırlanmamış bir evin göğü olurdu.”
Hacer b. Adiyy’in öldürülmesi hadîsinde, Ebû Ubeyd’den, Ziyâd’ın annesi Sümeyye’nin zikrinde: “O, **لَوطْباءُ**; **شديدة الصِماح**; nikâhı sever” yani şiddetli hararetlidir.
Ve bir adam **صَمَحْمَحٌ** ve **صَمَحْمَحيٌّ**: yani, birleşik, levhaları olan; ve yaşta: otuz ile kırk arası.

**حصم**:
“**حَصَمَ**” at ve “**خَبَجَ**” eşek: osurduğu zaman. **الحَصُومُ**: çok osuran.
