# مصخ (م-ص-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B5%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ص - خ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AE/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والصاد والميم معهما
خ ص م، خ م ص، ص م خ، م ص خ مستعملات
خصم:
الخَصْم: واحد وجميعٌ، قال الله عز وجل: "وهل أتاك نبأُ الخَصْم إذ تَسوَّروا المِحْراب" فجعله جمعاً لأنه سمي بالمصدر. وخَصيمُك: الذي يُخاصِمكَ، وجمعه: خُصَماء.
والخُصومةُ: الأسم من التَّخاصُم والإختصام. يقال: أختصم القوم وتخاصموا، وخاصم فلان فلاناً، مُخَاصَمَةً وخِصاماً.
والخُصْمُ: طرف الراوية الذي بحيال العزلاء في مؤخرها. والطرف الأعلى هو العصم، وهي: الأَخْصام وزوايا الوسائد والجواليق والفرش كلها أخصام، واحدها: عصم.
خمص: الخَمُص: خَماصَةُ البطن، وهو دقة خلقته.
والخَمْصُ: الخَمَصُ والمَخْمَصَةُ. أيضا: خلاء البطن من الطعام.
وامرأة خَميصةُ البطن خمصانة. وهن خُمْصانات، وفلان خميصُ البطن من أموال الناس، أي: عفيفٌ عنها، وهم خِماصُ البطون. والطير تغدو خِماصاً وتروح بطانا.
والخميصةُ: كساء أسود معلمٌ من المرعزي والصوف ونحوها.
والأخْمَص: خصر القدم.والأخْمَص: باطن القدم. قال:
كأن أَخْمَصهما بالشوك منتعلُ
والجميع: الأخامِضُ.
والخَمْصَةُ: بطن من الأرض صغير، لين الموطيء.
صمخ: الصَّماخُ: خرق الأذن إلى الدماغ ، والسماخ: لغة فيه. والصاد تميمية، وصَمَخني الصوت. وصَمَخْت فلاناً: عقرت صماخ أذنه بعودٍ أو نحوه ويقال للعطشان: إنه لصادي الصَّماخ.
مصخ: المَصْحُ: أجتذابك الشيء عن الشيء.
وضربٌ من الثمام من أصغره يسمَّى الغَرَز. الواحدةُ: غرَزَة ينبتُ على شطوط الأنهار، لا ورق له، إنما هو أنابيب مركبٌ بعضُها في بعض، كل أنبوبةٍ منها أَمْصُوخة، إذا اجتذبتَها خرجت من جوف أخرى خروج العفاص من المُكْحُلة وإجتذابه: المصخ والامتصاخ.
والمَصُوخة من الغنم: ما كان ضرعُها مُسترخَي الأصل، كأنما امْتُصِخَتْ ضرتها وامَّصَخَتْ عن البطن، أي: انفصلت.

##### Türkçe

باب **الخاء** ve **الصاد** ve **الميم** onlarla birlikte

**خ ص م**، **خ م ص**، **ص م خ**، **م ص خ** kullanımdadırlar.

**خصم**:
**الخَصْم**: tek ve çoğul; Allah عز وجل dedi: “وهل أتاك نبأُ **الخَصْم** إذ تَسوَّروا المِحْراب” onu çoğul kıldı; çünkü mastarla adlandırıldı. Ve **خَصيمُك**: seninle çekişen kimse; onun çoğulu: **خُصَماء**.
Ve **الخُصومةُ**: **التَّخاصُم** ve **الإختصام**’dan isimdir. Denir: **أختصم** kavim ve **تخاصموا**; ve falan falanla **خاصم**; **مُخَاصَمَةً** ve **خِصاماً**.
Ve **الخُصْمُ**: kırbanın arka tarafında **العزلاء**’nın karşısında bulunan kırba ucu. Üst uç ise **العصم**’dır; ve bunlar: **الأَخْصام**; ve yastıkların ve çuvalların ve döşeklerin köşeleri, hepsi **أخصام**’dır; onun teki: **عصم**.

**خمص**: **الخَمُص**: karnın **خَماصَةُ**’si; o, yaratılışının inceliğidir.
Ve **الخَمْصُ**: **الخَمَصُ** ve **المَخْمَصَةُ**. Yine: karnın yemekten boş oluşu.
Ve **امرأة خَميصةُ البطن**: **خمصانة**. Ve onlar **خُمْصانات**; ve falan, insanların mallarından **خميصُ البطن**’dır; yani: ondan iffetlidir; ve onlar **خِماصُ البطون**’dur. Ve kuş sabah gider **خِماصاً** ve akşam döner tok.
Ve **الخميصةُ**: mer‘azîden ve yünden ve benzerlerinden, işaretli siyah bir örtü.
Ve **الأخْمَص**: ayağın beli. Ve **الأخْمَص**: ayağın tabanı. Dedi ki:
كأن **أَخْمَصهما** بالشوك منتعلُ
Ve hepsi: **الأخامِضُ**.
Ve **الخَمْصَةُ**: yerden küçük bir karın; basması yumuşak.

**صمخ**: **الصَّماخُ**: kulağın beyne kadar olan deliği; ve **السماخ**: onda bir dildir. Ve **الصاد** Temîmîdir; ve ses beni **صَمَخني**. Ve falanı **صَمَخْت**: kulağının **صماخ**’ını bir çubukla veya benzeriyle yaraladın. Ve susuza denir: o, **لصادي الصَّماخ**’tır.

**مصخ**: **المَصْحُ**: senin bir şeyi bir şeyden çekip koparman.
Ve **الثمام**’dan, en küçüğünden bir tür; ona **الغَرَز** denir. Teki: **غرَزَة**; ırmak kıyılarında biter; onun yaprağı yoktur; ancak o, bazıları bazısının içine geçmiş borulardır; onun her bir borusu **أَمْصُوخة**’dır; onu çekip kopardığında, bir başkasının içinden, **العفاص**’ın **المُكْحُلة**’den çıkışı gibi çıkar. Ve onu çekip koparmak: **المصخ** ve **الامتصاخ**.
Ve koyundan **المَصُوخة**: memesinin kökü gevşek olan; sanki onun memesi **امْتُصِخَتْ** ve karından **امَّصَخَتْ**; yani: ayrıldı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AE/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الأُمْصوخة: خوصةُ الثُمامِ والنَصِيِّ. والجمع الأُمْصوخُ والأماصيخُ. ومَصَخْتُها وامْتَصَخْتُها، إذا انتزعتها منه وأخذتها.

##### Türkçe

**الأُمْصوخة**: **الثُمام** ve **النَصِيِّ**’nin **خوصةُ**’si. Çoğulu **الأُمْصوخُ** ve **الأماصيخُ**’tir. Ve “**مَصَخْتُها**” ve “**امْتَصَخْتُها**”; onu ondan çekip çıkardığın ve aldığın zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AE/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

خ ص م
خصم ، خمص ، مصخ ، صمخ ، صخم : مستعملة .
خصم : قال الليث : الْخَصْمُ واحدٌ وجميعٌ ،
قال الله جلّ وعزّ : ( وهل أَتَكَ نَبَؤُا
الْخَصْمِ إِذْ تَسَوَّرُوا الْمِحْرَابَ ( [ ص : 21 ]
فجعله جَمْعاً لأنه سُمِّيَ بالمصْدَر ،
وخَصِيمُك : الذي يخَاصِمُك وجمعُه
خُصمَاءُ .
ويُجْمَعُ الْخَصْمُ خُصُوماً .
والْخُصُومَة : الأسمُ من التَّخَاصُمِ
والاخْتِصَامِ .
يقال : اخْتَصَمَ القوْمُ وتخَاصَموا ، وخَاصَمَ
فلانٌ فلاناً _ مخاصمةً وخِصَاماً .
قال : والْخُصْمُ : طرَفُ الرّاوية الَّذِي بحيَال
العَزْلاءِ في مؤخَّرِها .
قال : وطرَفُها الأعلى هو العُصْمُ ، وهي
الأَعْصَامُ التي عند الكُلْيَة وهي من كلِّ
شيء .
قلتُ : خُصْمُ كل شيء : ناحيَتُه وطرفُه من
المزادةِ والفِراش وغيرهما .
وأَمَّا عُصْمُ الرَّوايا فهي الْحِبَال التي تُنْشَبُ
في عُرَاها وتُشَدُّ بها على ظهْر البعير
واحدُها عِصَامٌ ، وقد أَعْصَمْتُ المَزَادَةَ _ إذا
شَدَدْتُها بالعِصَامَين .
وقيل لِلخَصْمَينِ : خَصْمَانِ ، لأخذِ كلِّ
واحدٍ منهما في شِقٌّ من الحِجَاج
والدَّعْوَى .
وفي حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ) ( مَا فَعَلَتِ
الدَّنَانيرُ التيُ أَنْسِيتُها في خُصْمِ الْفِرَاشِ
فَبِتُّ وَلَمْ أَقْسِمْها ) ( ؟ .
وخصومُ السَّحَابةِ : جوانبُها .
قال الأخطَلُ يذكر سحاباً :
إذَا طَعَنَتْ فِيهِ الجَنُوبُ تَحَامَلَتْ
بِأَعْجَازَ جَرَّارٍ تَدَاعَى خُصُومُها
أي : تجاوَبَ جَوَانبُها بالرَّعْد .
وقال أبو زيد : أَخصَمْتُ فلاناً _ إذا لقَّنْتَه
حُجَّتَه على خَصْمِه ، وخَصمْتُ فلاناً : غَلَبْتَهُ
فيما خَاصَمْتَهُ فيه .
وَطعنُ الْجَنُوب فيه : سَوْقُها إياه .
والجرّار : الثقيلُ ذو الماء .
وتحاملتْ بأَعْجازِه : دَفعتْ أَوَاخِرَه .
وخُصُومُها _ أي : جوانبها .
ويقال : هو خَصْمي ، وهؤلاء خَصمِي .
خمص : قال الليث : الخَمْصُ : خَماصَةُ البطْنِ
وهو دِقَّةُ خِلْقتِه .
والخَمْصُ : الْخَمَصَةُ أيضاً ، وهو خَلاَءُ
البطن من الطَّعام جوعاً .
وامرأةٌ خَمِيصَة البَطن خُمصَانَةٌ ، وهُنَّ
خُمْصَانَاتٌ .
وفلانٌ خَمِيصُ البطْن من أموال الناس :
عَفِيفٌ عنها .
والجميعُ : خِمَاصُ البُطون .
وفي الحديث : ) ( خِمَاصُ البُطُونِ خِفَافُ
الظُّهُورِ ) ( .
وفي حديث آخر _ في الطَّيْر _ : ) ( تَغْدُو
خِمَاصاً وَتَرُوحُ بِطَاناً ) ( .
أراد أنها تَغْدُو جياعاً وتروحُ شِباعاً .
قال : والْخَمِيصَةُ : بَرْنَكَانٌ أَسْودُ مُعْلَمٌ من
المِرْعِزَّى والصوفِ ونحوِه
وقال أبو عبيد : الخميصةُ كساءٌ أسودُ مربَّعٌ
له عَلَمان .
وأنشد قولَ الأعْشى يصف امرأة :
إذا جُرِّدَتْ يوْماً حَسِبْتَ خَمِيصَةً
عَلَيْهَا وَجِرْيَالَ النَّضِيرِ الدُّلاَمِصَا
أراد شَعْرَها الأسودَ ، شبَّهه بالْخَمِيصَةِ ،
وشبَّه لون بَشَرتها بالذهب .
و ) ( النضيرُ ) ( : الذهبُ ، و ) ( الدُّلامِصُ ) ( :
البرّاق .
وقال الليث : ) ( الأخْمَصُ خَصْرُ الْقَدَم ،
والْخَمْصَةُ : بطنٌ من الأرض صغيرٌ ، ليِّنُ
المَوْطِىء . والتَّخَامُصُ : التَّجَافي عن
الشيء .
قال الشَّمَّاخُ :
تَخَامَصُ عَنْ بُرْدِ الْوِشَاحِ إِذَا مَشَتْ
تَخَامُصَ حَافِي الْخَيْلِ في الأَمْعَزِ الْوَجِى
ويقال للرجلُ : تخامصْ للرَّجُل عن حقِّه ،
وتجافَ له عن حقه _ أي : أَعْطِهِ .
وتخَامَصَ الليلُ تخامُصاً _ إذا رَقَّتْ ظُلمته
عند وقت السَّحَر .
وقال الْفَرَزْدَقُ :
فمَا زُلْتُ حَتَّى صَعّدَتنِي حِبَالُها
إليْهاَ وليْلي قَدْ تَخَامَصَ آخرُهْ
أبو زيد : انْحَمَصَ الْجُرْحُ وانخَمَصَ _ إذا
سكنَ ورمُه _ بالحاء والخاء .
وقال أبو العبَّاس : سأَلتُ ابنَ الأعرابي
عن قول عليٍّ رضي الله عنه : ) ( كَانَ رَسُولُ الله ( صلى الله عليه وسلم )
خُمْصَانَ الأَخْمَصَيْنِ ) ( ، فقال : إذا كان
خَمَصُ الأخْمصِ بقَدْرٍ لم يرتفع جدّاً ، ولم
يَسْتو أَسْفَلُ القَدم جِدّاً فهو أحسنُ
ما يكون ، وإذا استوَى أو ارتفعَ جِدّاً فهو ذمٌّ .
صمخ : قال الليث : الصِّمَاخُ : خَرْقُ الأُذُنِ
إلى الدِّمَاغِ ، وَالسِّمَاخُ لُغَةٌ فيه ، والصَّادُ
تَمِيميَّةٌ .
ويقال : صَمَخَ الصَّوْتُ صِمَاخَ فلان
وصَمَخْتُ فلاناً _ إذا عَقَرْتَ صِماخ أُذُنه ،
بِعُودٍ أو غَيْرِه .
ويقال للْعَطْشان : إنه لَصَادِي الصِّمَاخ .
ويقال ضرب الله على صِمَاخ فُلان _ إذا
أَنَامَهُ .
وفي حديث أبي ذَرٍّ : ) ( فَضَرَبَ الله عَلَى
أَصمِخَتِنَا فَمَا انْتَهيْنَا حَتَّى أَضْحَيْنَا ) ( .
وهو كقول الله جلّ وعزّ : ( فَضَرَبْنَا عَلَى
ءَاذَانِهِمْ فِي الْكَهْفِ ( [ الكهف : 11 ] ،
ومعناه : أَنمْنَاهُمْ .
وقال أبو زيد : كلُّ ضَرْبَةٍ أَثَّرَتْ في الوجه
فهي صَمْخٌ .
ابن السكِّيت : صَمَخْتُ عَيْنَهُ صَمْخاً وهو
ضَرْبُكَ الْعَيْنَ بِجمع يدك _ ذَكَرَه بعَقِبِ
قولِكَ : صَمَخْتُ صِمَاخَهُ .
مصخ : قال الليث : الْمَصْخُ : اجْتذَابُكَ الشيءَ
عن جوف شيء آخَرَ .
قال : وَضَرْبٌ من الثُّمَام لا وَرَقَ له إنَّما
هي أنَابِيبُ مُرَكَّبٌ بَعْضُهَا في بعض كُلُّ
أُنْبُوبَةٍ منها أُمْصُوخَةٌ ، إذَا اجتذَبْتَها خَرَجَتْ
من جَوْف أخرى ، كأنها عِفَاصٌ أُخْرِجَ من
الْمُكْحُلَةِ .
واجْتِذَابُهُ : الْمَصْخُ والامِّصَاخُ .
قلتُ : وقد رأيتُ في البادية نَبْتاً يقال له :
الْمُصَّاخُ والثُّدَّاءُ ، له قُشُور بعضها فوق
بعض ، كلما قَشَرْتَ منه أُمْصُوخَةً ظهَرَتْ
أخرى ، وقُشُورُهُ ثَقُوبٌ جيِّدٌ .
وأهلُ ) ( هَرَاةَ ) ( يُسَمُّونَهُ : دَلِيزَاذَ .
وقال الليث : الْمَصُوخَةُ من الغَنَمِ : ما كان
ضَرْعُها مُسْتَرْخِيَ الأصْل _ كأنما امْتُصِخَتْ
ضَرَّتُها ، فامّصَخَتْ عن الْبَطْنِ _ أي :
انْفَصَلَتْ .
صخم : أبو عبيد _ عن أبي عمرٍ و _ :
الْمُصْلخِمُّ : الْمُنْتَصِبُ القائم - بتشديد
الميم .
قال : والْمُصْطَخِمُ : في معناه ، غير أَنَّه
مُخَفَّفُ الميم .
قلتُ : والْمُصْطَخِمُ مُفْتَعِلٌ مِنْ صَخمَ ، وهو
ثُلاَثِيٌّ ، ولم أجد ل ) ( صَخَمَ ) ( ذكْراً في
كلام العرب .

##### Türkçe

خ ص م
**خصم** ، **خمص** ، **مصخ** ، **صمخ** ، **صخم** : kullanımdadır.
**خصم** : Leys dedi: **الْخَصْمُ** tekil de çoğul da (kullanılır),
Allah azze ve celle dedi: (Ve sana **الْخَصْمِ**’in haberi geldi mi; hani mihrabı aşıp girmişlerdi) [ص: 21]
onu çoğul kıldı; çünkü masdar ile adlandırılmıştır,
ve **خَصِيمُك**: seninle çekişen kimsedir; onun çoğulu
**خُصمَاءُ**’dur.
Ve **الْخَصْمُ** **خُصُوماً** olarak çoğul yapılır.
Ve **الْخُصُومَة**: **التَّخَاصُمِ** ve
**الاخْتِصَامِ**’dan olan isimdir.
Denir ki: kavim **اخْتَصَمَ** ve **تخَاصَموا**; ve falan, falanla çekişti: **مخاصمةً** ve **خِصَاماً**.
Dedi: ve **الْخُصْمُ**: kırbanın, arka tarafında **العَزْلاءِ**’nın hizasında bulunan ucudur.
Dedi: ve onun üst ucu **العُصْمُ**’dur; o da böbrek yanında bulunan **الأَعْصَامُ**’dır; ve her şeyden (olan)dır.
Ben dedim: her şeyin **خُصْمُ**’u: kırbadan, döşekten ve başkalarından onun yanı ve ucudur.
Ama kırbaların **عُصْمُ**’u, onun halkalarına takılan ve onunla devenin sırtına bağlanan iplerdir; onun teki **عِصَامٌ**’dır; ve ben kırbayı **أَعْصَمْتُ**: onu iki **عِصَام** ile bağladığım zaman.
Ve iki hasma **خَصْمَانِ** denildi; her birinin, çekişme ve dava’nın bir tarafını alması sebebiyle.
Ve Peygamber’in (sallallahu aleyhi ve sellem) hadisinde: “Döşek **خُصْمِ**’ünde unutturulduğum dinarlar ne yaptı da ben geceleyip onları taksim etmedim?” (buyurdu).
Ve bulutun **خصومُ**’u: onun yanlarıdır.
Ahtal, bir bulutu anarak dedi:
إذا طَعَنَتْ فِيهِ الجَنُوبُ تَحَامَلَتْ
بِأَعْجَازَ جَرَّارٍ تَدَاعَى خُصُومُها
Yani: yanları gök gürültüsüyle karşılıklı seslendi.
Ebu Zeyd dedi: falanı **أَخصَمْتُ**: ona, hasmına karşı hüccetini telkin ettiğim zaman; ve falanı **خَصمْتُ**: onunla çekiştiğim şeyde ona galip geldiğim zaman.
Ve güney rüzgârının ona saplaması: onu sevk etmesidir.
Ve **الجرّار**: su sahibi ağır (bulut)tur.
Ve “**تحاملتْ بأَعْجازِه**”: onun sonlarını itti.
Ve “**خُصُومُها**”: yani onun yanları.
Ve denir: o benim **خَصْمي**’mdir; ve bunlar benim **خَصمِي**’mdir.

**خمص** : Leys dedi: **الخَمْصُ**: karnın çöküklüğüdür; o da yaratılışının inceliğidir.
Ve **الخَمْصُ**: **الْخَمَصَةُ** da (demektir); o da açlıktan karnın yemekten boş olmasıdır.
Ve karınlı (karnı çökük) bir kadın: **خَمِيصَة البَطن** **خُمصَانَةٌ**; ve onlar **خُمْصَانَاتٌ**’tır.
Ve falan, insanların mallarından **خَمِيصُ البطْن**’dır: ondan iffetlidir.
Ve hepsi: **خِمَاصُ البُطون**’dur.
Hadiste: “**خِمَاصُ البُطُونِ** **خِفَافُ الظُّهُورِ**” (vardır).
Başka bir hadiste — kuş hakkında —: “**تَغْدُو خِمَاصاً وَتَرُوحُ بِطَاناً**” (vardır).
Maksadı: sabahleyin aç gider, akşamleyin tok döner.
Dedi: ve **الْخَمِيصَةُ**: **بَرْنَكَانٌ**; **المِرْعِزَّى**’dan ve yünden ve benzerinden siyah, işaretli (bir şey)dir.
Ebu Ubeyd dedi: **الخميصةُ** iki işareti olan kare siyah bir örtüdür.
A‘şâ’nın, bir kadını vasfederken söylediği sözü inşad etti:
إذا جُرِّدَتْ يوْماً حَسِبْتَ خَمِيصَةً
عَلَيْهَا وَجِرْيَالَ النَّضِيرِ الدُّلاَمِصَا
Maksadı onun siyah saçıdır; onu **الْخَمِيصَةِ**’ye benzetti; ve teninin rengini altına benzetti.
Ve “**النضيرُ**”: altındır; ve “**الدُّلامِصُ**”: parlaktır.
Leys dedi: “**الأخْمَصُ** ayağın belidir; ve **الْخَمْصَةُ**: yerden küçük bir karın (çukur)dur; basması yumuşaktır. Ve **التَّخَامُصُ**: şeyden uzak durmadır.”
Şemmâh dedi:
تَخَامَصُ عَنْ بُرْدِ الْوِشَاحِ إِذَا مَشَتْ
تَخَامُصَ حَافِي الْخَيْلِ في الأَمْعَزِ الْوَجِى
Ve adama denir: adam için hakkından **تخامصْ**; ve onun hakkından ona **تجافَ** — yani: ona ver.
Ve gece **تخَامَصَ** **تخامُصاً**: seher vaktinde karanlığı inceldiği zaman.
Ferazdak dedi:
فمَا زُلْتُ حَتَّى صَعّدَتنِي حِبَالُها
إليْهاَ وليْلي قَدْ تَخَامَصَ آخرُهْ
Ebu Zeyd: yara **انْحَمَصَ** ve **انخَمَصَ**: şişiği sakinleştiği zaman — **بالحاء والخاء**.
Ebu’l-Abbâs dedi: İbnü’l-A‘râbî’ye, Ali’nin (radıyallahu anh) sözü hakkında sordum: “Resûlullah (sallallahu aleyhi ve sellem) **خُمْصَانَ الأَخْمَصَيْنِ** idi”; dedi ki: **الأخْمصِ**’un **خَمَصُ**’u bir ölçüde olursa, pek yükselmez ve ayağın altı pek düzleşmez; işte bu, olduğu en güzel şeydir; eğer pek düzleşirse yahut pek yükselirse bu yerme (dir).

**صمخ** : Leys dedi: **الصِّمَاخُ**: kulağın, beyne kadar olan deliğidir; ve **السِّمَاخُ** onda bir lehçedir; ve **الصَّادُ** Temîmî (lehçesi)dir.
Ve denir: ses, falanın **صِمَاخَ**’ına **صَمَخَ**; ve ben falanı **صَمَخْتُ**: onun kulağının **صِماخ**’ını bir çubukla veya başkasıyla yaraladığın zaman.
Ve susuza denir: o, **لَصَادِي الصِّمَاخ**’tır.
Ve denir: Allah falanın **صِمَاخ**’ına vurdu: onu uyuttuğu zaman.
Ebu Zerr’in hadisinde: “Allah bizim **أَصمِخَتِنَا**’mıza vurdu da sabahlamadıkça uyanmadık” (vardır).
Bu, Allah azze ve celle’nin sözü gibidir: (Onların kulaklarına mağarada vurduk) [الكهف: 11],
manası: onları uyuttuk.
Ebu Zeyd dedi: yüzde iz bırakan her darbe **صَمْخٌ**’tur.
İbnü’s-Sikkît: gözünü **صَمَخْتُ** **صَمْخاً**: bu, elini yumruk yaparak göze vurmandır; onu, “onun **صِمَاخ**’ını **صَمَخْتُ**” sözünün ardından zikretti.

**مصخ** : Leys dedi: **الْمَصْخُ**: bir şeyi, başka bir şeyin içinden çekip çıkarmandır.
Dedi: ve **الثُّمَام**’dan bir tür vardır; yaprağı yoktur; ancak o, bazıları bazısının içine geçmiş borulardır; onlardan her bir boru **أُمْصُوخَةٌ**’dur; onu çekip çıkardığın zaman başka birinin içinden çıkar; sanki bir **عِفَاصٌ**’tır, **الْمُكْحُلَةِ**’den çıkarılmış.
Ve onun çekip çıkarılması: **الْمَصْخُ** ve **الامِّصَاخُ**’tır.
Ben dedim: ve ben bedevîde, ona **الْمُصَّاخُ** ve **الثُّدَّاءُ** denilen bir bitki gördüm; onun, bazısı bazısının üstünde kabukları vardır; ondan bir **أُمْصُوخَةً** soyduğun her seferinde bir başkası ortaya çıkar; ve onun kabukları delikli, iyi (dir).
Ve **هَرَاةَ** ehli ona **دَلِيزَاذَ** derler.
Leys dedi: koyundan **الْمَصُوخَةُ**: memesinin kökü gevşek olan (dır) — sanki memesi **امْتُصِخَتْ**; böylece karından **امّصَخَتْ** — yani: ayrıldı.

**صخم** : Ebu Ubeyd — Ebu Amr’dan rivayetle —: **الْمُصْلخِمُّ**: dikilmiş ayakta duran (dır) — **بتشديد الميم**.
Dedi: ve **الْمُصْطَخِمُ**: manasında (dır); ancak o, **مُخَفَّفُ الميم**’dir.
Ben dedim: ve **الْمُصْطَخِمُ** **مُفْتَعِلٌ**’dir, **صَخمَ**’dan; o da üçlüdür; ve ben Arapların sözünde **صَخَمَ** için bir anış bulmadım.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AE/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والصاد وما يثلثهما)
(مصع)  الميم والصاد والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما لَمعٌ في الشَّيء وحركة، والآخر ذَهاب الشيء وتولِّيه.
فالأوَّل مَصَعَ البرقُ: أومَضَ. ثم يقال: مَصَعَ الرّجل: ضَرَب بالسَّيف. ومنه المُماصَعة: المجالدة. ويُقاس عليه، فيقال رجل مَصِعٌ: شديد. ومَصَعَ ضَرع النّاقةِ بالماء: ضَربَه. ومَصَعَتِ الأمُّ بالولد: رمت به. ويقال: إنَّ المَصْعَ: المشْي. قال:
يَمْصَعُ في قِطعةِ طيلسانْ ***مَصعاً كمصع ذَكَر الوِرْلانْ([1])والآخر مَصَعَ الشّيء: ولَّى وذَهَب، وذلك في كلِّ شيء، فهو ماصعٌ. ومَصَعتِ الإبلُ: نَقَصَتْ ألبانُها.
ومما شذَّ عن هذين المعنيين المُصَع: ثَمر العَوسج.
(مصل)  الميم والصاد واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على تحلُّب شيءٍ وقَطْره. منه المَصْل: ماء الأقِط. وشاةٌ مُمْصِل، وذلك إذا تَزَيَّلَ لبنُها في العُلبة قبل أن يُحقن: وهي مِمصالٌ أيضاً. ومَصَل الجرحُ: سال منه شيءٌ يسير. ويستعار فيقال أعطاه عطاءً ماصِلاً: قليلاً. والمُمْصِل: المرأة تُلقِي ولدَها وهو مُضْغة. يقال: أمصلَتْ. وأمصَلَ الرّاعي الغَنَم: حلَبها فاستوعَبَ ما فيها. وأمْصَلَ بِضاعَتَه: أهلكَها وصَرَفها فيما لا خيرَ فيه. أنشد ابن السّكِّيت:
* أمْصَلت مالي كلَّه ونقَصْته([2]) *
والمُصَالة: قُطارة الحُبِّ([3]).
(مصو)  الميم والصاد والحرف المعتلّ كلمةٌ واحدة. المَصْواء: المرأة لا لحمَ على فَخِذَيها([4]).
(مصت)  الميم والصاد والتاء. ذكر ابن دريدٍ([5]) المصت مثل المَصْد: الجِماع، سواء.
(مصح)  الميم والصاد والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على ذَهاب الشّيء. تقول: مَصَحَ الشيءُ يَمصَح مُصُوحاً: رسَخَ في الثَّرى* وغيره. والدَّار تَمصَح، أي تدرُس وتذهَب. ومَصَحَ الظِّلُّ: قَصُر. ومَصَح النَّبات: ولّى وذهب لونُ زهره.
(مصخ)  الميم والصاد والخاء كلمةٌ، وهي الأُمصوخ: واحد الأماصيخ، وهي أنابيب الثّمام. وتَمصَّخْتها: أخَذتها. قال أبو بكر([6]): والمَصخ لغة في المسخ.
(مصد)  الميم والصاد والدال أصلٌ صحيح فيه كلمتان غيرُ متقايستين.
فالأولى المَصْد، يقال هو الرَّضاع، ويقال هو الجِماع، مَصَدَها مَصْداً.
والأخرى المُصْدان: أعالي الجِبال، الواحد مَصَاد. قال:
* مَصَادٌ لمن يأوِي إليهم ومَعقِلُ([7]) *
قال ابن دريد: والمَصْد: البرد. وأصابَتْنا العامَ مَصْدَةٌ([8])، أي مطر.
(مصر)  الميم والصاد والراء أصلٌ صحيح له ثلاثة معان.
الأوّل جنسٌ من الحَلْب، والثاني تحديدٌ في شيء، والثالث عُضوٌ من الأعضاء.
فالأوّل: المَصْر: الحَلْب بأطراف الأصابع وناقةٌ مَصورٌ: لبنُها بطيء الخروج لا تُحلَب إلاّ مَصْراً.
قال ابن السكِّيت: المَصْر: حلب ما في الضَّرع. ويقال التمصُّر: حلب بقايا اللَّبَن في الضّرع. وبقيّةُ اللبن: المَصْر([9]). ومصَّرت عليه الشَّيءَ: أعطيتُه إيّاه قليلاً قليلاً.
والثاني: المِصْر، وهو الحدُّ؛ يقال إنَّ أهل هَجَرَ يكتُبون في شُروطهم: "اشترى فلانٌ الدَّارَ بمُصورها"، أي حدودها. قال عديّ([10]):
وجاعل الشَّمس مِصراً لا خفاء به *** بين النَّهار وبين اللَّيل قد فَصَلا([11])والمِصْر: كلُّ كُورةٍ يقسم فيها الفَيء والصَّدَقات.
والثالث المَصِير، وهو المِعَى، والجمع مُصران ثم مصارين. ومُصْران الفأرة:  ضربٌ من رديّ التَّمر.
--------------ـــ
([1])  أنشده في المجمل واللسان (مصع)، وهكذا جاء رويه مقيداً في المجمل، وأطلق في اللسان بالكسر.
([2]) في المجمل: "مصلت"، وباقي روايته فيه مطابقة لما هنا. والذي في إصلاح المنطق لابن السكيت 310.
لقد أمصلت عفراء مالي كله *** وماسست من شيء فربك ماحقه
          وفي اللسان بدون عزو إلى ابن السكيت:
لعمري لقد أمصلت مالي كله *** وماسست من شيء فربك ماحقه
 ([3]) الحب بالضم: الجرة الضخمة، والخابية. قال ابن دريد: فارسي معرب. قال أبو حاتم: أصله "حنب" فعرب. قلت: صوابه "خنب" بالخاء، كما في معجم استينجاس 476 وفسره بقوله:
“An earthen vessel for holding wine or water ”
          أي وعاء من الخزف يحفظ فيه الخمر أو الماء.
([4]) وكذا في اللسان والقاموس. وفي المجمل: "خديها"، تحريف، وهو من تصرف مصلح نسخة المجمل.
([5]) الجمهرة (2: 275).
([6]) الجمهرة (2: 227).
([7]) صدره كما في اللسان (مصد): * إذا أبرز الروع الكعاب فإنهم *
([8]) الذي في الجمهرة (2: 275): "ما أصابنا العام مصدة".
([9]) هذا مما فات المعاجم المتداولة، وفي اللسان: "والمصر: قلة اللبن".
([10]) وكذا في المجمل، وصححه ابن بري. ويروى لأمية بن أبي الصلت، كما في اللسان. وليس في ديوانه.
([11]) في الأصل: "وجاعل الليل"، صوابه من المجمل واللسان. ونبه في اللسان على أن صواب روايته: "وجعل الشمس". وقبله:
والأرض صوى بساطاً ثم قدرها *** تحت السماء سواء مثل ما ثقلا

ـ

##### Türkçe

(باب **الميم** ve **الصاد** ve ikisini üçleyen şey)
(**مصع**)  **الميم** ve **الصاد** ve **العين** sahih bir asıldır; iki mânaya delâlet eder: ikisi de şudur: birincisi şeyde bir parıltı ve hareket; diğeri şeyin gitmesi ve yüz çevirmesidir.
Birincisi: **مَصَعَ** şimşek: parladı. Sonra denir: **مَصَعَ** adam: kılıçla vurdu. Ondan **المُماصَعة**: çarpışma. Ve ona kıyas edilir; denir: adam **مَصِعٌ**: şiddetli. Ve **مَصَعَ** devenin memesini su ile: onu vurdu. Ve **مَصَعَتِ** anne çocuk ile: onu attı. Ve denir: muhakkak **المَصْعَ**: yürüyüştür. Dedi ki:
يَمْصَعُ في قِطعةِ طيلسانْ ***مَصعاً كمصع ذَكَر الوِرْلانْ([1])Diğeri: **مَصَعَ** şey: yüz çevirdi ve gitti; bu her şeydedir; o hâlde o **ماصعٌ**dur. Ve **مَصَعتِ** develer: sütleri azaldı.
Ve bu iki mânadan şâz olanlardan: **المُصَع**: **العَوسج**’in meyvesi.

(**مصل**)  **الميم** ve **الصاد** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir şeyin sızmasına ve damlamasına delâlet eder. Ondan **المَصْل**: **الأقِط** suyu. Ve **مُمْصِل** bir koyun; bu, sütü, henüz tuluma doldurulmadan önce kap içinde ayrıştığı zamandır: o ayrıca **مِمصالٌ**dır. Ve **مَصَل** yara: ondan az bir şey aktı. Ve mecaz yapılır; denir: ona **ماصِلاً** bir bağış verdi: az. Ve **المُمْصِل**: kadın; çocuğunu, o bir **مُضْغة** iken düşürür. Denir: **أمصلَتْ**. Ve **أمصَلَ** çoban koyunu: onu sağdı da içindekini tamamen aldı. Ve **أمْصَلَ** malını: onu helâk etti ve onu hayır olmayan şeyde harcadı. İbn es-Sikkît inşâd etti:
* أمْصَلت مالي كلَّه ونقَصْته([2]) *
Ve **المُصَالة**: **الحُبِّ**’ün damlası([3]).

(**مصو**)  **الميم** ve **الصاد** ve illetli harf tek bir kelimedir. **المَصْواء**: kadın; uyluklarında et yoktur([4]).

(**مصت**)  **الميم** ve **الصاد** ve **التاء**. İbn Düreyd([5]) zikretti: **المصت** tıpkı **المَصْد** gibidir: cinsel birleşme; eşittir.

(**مصح**)  **الميم** ve **الصاد** ve **الحاء** sahih bir asıldır; şeyin gitmesine delâlet eder. Dersin: **مَصَحَ** şey **يَمصَح** **مُصُوحاً**: toprağa* ve başkasına yerleşti. Ve ev **تَمصَح**; yani silinir ve gider. Ve **مَصَحَ** gölge: kısaldı. Ve **مَصَح** bitki: yüz çevirdi ve çiçeğinin rengi gitti.

(**مصخ**)  **الميم** ve **الصاد** ve **الخاء** bir kelimedir; o **الأُمصوخ**tur: **الأماصيخ**’in teki; o da **الثّمام**’ın borularıdır. Ve onu **تَمصَّخْتها**: onu aldım. Ebû Bekir([6]) dedi: ve **المَصخ** **المسخ**’ta bir dildir.

(**مصد**)  **الميم** ve **الصاد** ve **الدال** sahih bir asıldır; onda birbirine kıyaslanmayan iki kelime vardır.
Birincisi **المَصْد**’dir; denir: o emzirmedir; ve denir: o cinsel birleşmedir; **مَصَدَها** **مَصْداً**.
Diğeri **المُصْدان**: dağların üstleridir; teki **مَصَاد**. Dedi ki:
* مَصَادٌ لمن يأوِي إليهم ومَعقِلُ([7]) *
İbn Düreyd dedi: ve **المَصْد**: soğuktur. Ve bize bu yıl **مَصْدَةٌ**([8]) isabet etti; yani yağmur.

(**مصر**)  **الميم** ve **الصاد** ve **الراء** sahih bir asıldır; onun üç mânası vardır.
Birincisi sağmanın bir cinsi, ikincisi bir şeyde sınır koyma, üçüncüsü organlardan bir organdır.
Birincisi: **المَصْر**: parmak uçlarıyla sağma; ve **مَصورٌ** bir deve: sütü yavaş çıkar; ancak **مَصْراً** sağılır.
İbn es-Sikkît dedi: **المَصْر**: memedeki şeyi sağmaktır. Ve denir: **التمصُّر**: memedeki sütün kalıntılarını sağmaktır. Ve sütün kalıntısı: **المَصْر**([9]). Ve ona şeyi **مصَّرت**: onu ona azar azar verdim.
İkincisi: **المِصْر**; o sınırdır; denir: muhakkak **هَجَرَ** ehli şartlarında yazarlar: "Falanca, evi **بمُصورها** ile satın aldı"; yani sınırlarıyla. Adî([10]) dedi:
وجاعل الشَّمس مِصراً لا خفاء به *** بين النَّهار وبين اللَّيل قد فَصَلا([11])Ve **المِصْر**: içinde fey ve sadakaların taksim edildiği her **كُورةٍ**dur.
Üçüncüsü **المَصِير**; o bağırsaktır; çoğulu önce **مُصران** sonra **مصارين**. Ve **مُصْران** farenin: kötü hurmanın bir türüdür.

--------------ـــ
([1]) Onu **المجمل** ve **اللسان**’da (**مصع**) inşâd etti; ve böylece onun kafiyesi **المجمل**’de kayıtlı olarak geldi; **اللسان**’da ise kesre ile serbest bırakıldı.
([2]) **المجمل**’de: "مصلت"; ve onun geri kalan rivayeti orada buradakiyle mutabıktır. Ve **إصلاح المنطق**’ta İbn es-Sikkît’e ait olan 310’dadır.
لقد أمصلت عفراء مالي كله *** وماسست من شيء فربك ماحقه
          Ve **اللسان**’da İbn es-Sikkît’e nispet olmaksızın:
لعمري لقد أمصلت مالي كله *** وماسست من شيء فربك ماحقه
 ([3]) **الحب** (damme ile): büyük küp ve **الخابية**. İbn Düreyd dedi: Farsça, Arapçalaştırılmıştır. Ebû Hâtim dedi: aslı "حنب" idi; Arapçalaştırıldı. Ben dedim: doğrusu "خنب"dır, **الخاء** ile; **معجم استينجاس** 476’da olduğu gibi; ve onu şu sözüyle açıkladı:
“An earthen vessel for holding wine or water ”
          yani içinde şarap veya su saklanan çömlekten bir kap.
([4]) Ve **اللسان** ve **القاموس**’ta da böyledir. **المجمل**’de: "خديها"; tahriftir; ve o, **المجمل** nüshası düzelticisinin tasarrufundandır.
([5]) **الجمهرة** (2: 275).
([6]) **الجمهرة** (2: 227).
([7]) Onun ilk mısraı **اللسان** (**مصد**)’da olduğu gibi: * إذا أبرز الروع الكعاب فإنهم *
([8]) **الجمهرة** (2: 275)’de olan: "ما أصابنا العام مصدة".
([9]) Bu, tedavüldeki sözlüklerin kaçırdıklarındandır; ve **اللسان**’da: "والمصر: قلة اللبن".
([10]) Ve **المجمل**’de de böyledir; ve İbn Berrî onu tashih etti. **اللسان**’da olduğu gibi Ümeyye b. Ebî’s-Salt’a rivayet edilir. Ve onun divanında değildir.
([11]) Asılda: "وجاعل الليل"; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır. Ve **اللسان**’da, rivayetinin doğrusunun: "وجعل الشمس" olduğuna dikkat çekti. Ve ondan önce:
والأرض صوى بساطاً ثم قدرها *** تحت السماء سواء مثل ما ثقلا

ـ

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AE/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَصْخ: اجتذابك الشيء عن جوف شيءٍ آخر. مصخ الشيءَ يمصَخُه مَصْخاً وامْتَصَخه وتمصَّخه: جذبه من جوف شيء آخر. وامْتَصخ الشيءُ من الشيء: انفصل.
والأُمْصوخَة: أُنبوب الثُّمام؛ الليث: وضرب من الثمام لا ورق له إِنما هي أَنابيب مركب بعضها في بعض، كل أُنبوبة منها أُمْصوخَة إِذا اجتذبْتَها خرجت من جوف أُخرى، كأَنها عفاص أُخرج من المكحلة، واجتذابه المَصْخُ والإِمْصاخ. وأَمْضَخ الثمامُ: خرجت أَماصيخُه، وأَحْجَن: خرجت حجنَته، وكلاهما خوص الثمام؛ وقال أَبو حنيفة: الأُمصوخة والأُمصوخ كلاهما ما تنزعه من النَّصيّ مثلَ القضيب؛ قال: والأُمْصُوخة أَيضاً شحمة البردي البيضاء؛ وتمصَّخها: نزع لبها؛ والمُصُوخ: جُدُر الثُّمام بعد شهرين. والأُمصوخة: خوصة الثمام والنَّصيّ، والجمع الأُمصوخ والأَماصيخ؛ ومصختها وامتصختها إِذا انتزعتها منه وأَخذتها. وفي الحديث: لو ضربك بأُمصُوخِ عَيْشُومَةٍ لَقَتَلَك؛ الأُمصوخ: خوص الثمام، وهو أَضعف ما يكون؛ قال الأَزهري: رأَيت في البادية نباتاً يقال له المُصَّاخ والثُّدَّاءُ، له قشور بعضها فوق بعض كلما قشرت أُمصوخة ظهرت أُخرى، وقشوره تقوِّي جيداً وأَهل هراة يسمونه دليزاذ.
والمَصُوخة من الغنم: المسترخية أَصل الضرع.
التهذيب: المَصُوخة من الغنم ما كان ضرعها مسترخي الأَصل، كما امْتَصَخَت ضرَّتها فأَمصَخَت عن البطْن أَي انفصلت.
والمصخ: لغة في المسخ مضارعة.

##### Türkçe

**المَصْخ**: senin bir şeyi başka bir şeyin iç boşluğundan çekip çıkarman. **مصخ الشيءَ يمصَخُه مَصْخاً وامْتَصَخه وتمصَّخه**: onu başka bir şeyin iç boşluğundan çekti. Ve **امْتَصخ الشيءُ من الشيء**: ayrıldı.

Ve **الأُمْصوخَة**: **الثُّمام**’ın borusu; **الليث**: ve **الثمام**’dan bir tür; onun yaprağı yoktur, ancak o, bazısı bazısının içine geçirilmiş borulardır; onlardan her bir boru, onu çekip çıkardığında başka birinin iç boşluğundan çıktığı vakit **أُمْصوخَة**’dır; sanki sürme kabından çıkarılmış bir kılıf gibidir; ve onu çekip çıkarma **المَصْخُ** ve **الإِمْصاخ**’tır. Ve **أَمْضَخ الثمامُ**: onun **أَماصيخُه**’i çıktı; ve **أَحْجَن**: onun **حجنَته**’si çıktı; ve ikisi de **خوص الثمام**’dır. Ve Ebû Hanîfe dedi: **الأُمصوخة** ve **الأُمصوخ** ikisi de, **النَّصيّ**’den çubuk gibi söküp çıkardığın şeydir; dedi: ve **الأُمْصُوخة** ayrıca **البردي**’nin beyaz içyağıdır; ve **تمصَّخها**: onun içini söküp çıkardı; ve **المُصُوخ**: iki aydan sonra **الثُّمام**’ın duvarlarıdır.

Ve **الأُمصوخة**: **الثمام** ve **النَّصيّ**’nin yaprakçığıdır; çoğulu **الأُمصوخ** ve **الأَماصيخ**’tir; ve **مصختها وامتصختها**: onu ondan söküp çıkardığında ve aldığında.

Ve hadiste: “Eğer sana **أُمصُوخِ عَيْشُومَةٍ** ile vursaydı seni öldürürdü”; **الأُمصوخ**: **الثمام**’ın yaprakçığıdır ve o, olduğu şeyin en zayıfıdır. **الأَزهري** dedi: Bâdiyede **المُصَّاخ** ve **الثُّدَّاءُ** denilen bir bitki gördüm; onun, bazısı bazısının üstünde kabukları vardır; her ne zaman bir **أُمصوخة**’yi soyarsan bir başkası ortaya çıkar; ve onun kabukları iyice kuvvet verir; ve Herat ehli ona **دليزاذ** der.

Ve koyundan **المَصُوخة**: memenin kökü gevşek olan.

**التهذيب**: koyundan **المَصُوخة**, memesi kökü gevşek olan şeydir; tıpkı onun memesinin **امْتَصَخَت** olup da karından **فأَمصَخَت** etmesi gibi; yani ayrıldı.

Ve **المصخ**: **المسخ**’ta bir dildir; benzeştirme (mudarâa) olarak.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AE/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المصخ لغة في المسخ. والمصخ: انتزاع الشيء واجتذابه عن جوف شيء آخر وأخذه, مصخ الشيء يمصخه مصخا، كالامتصاخ والتمصخ، امتصخه وتمصخه: اجتذبه. والأمصوخة، بالضم: خوصة الثمام، قال الليث: وضرب من الثمام لاورق له، إنما هي أنابيب مركب بعضها في بعض، كل أنبوبة منها أمصوخة، إذا اجتذبتها خرجت من جوف أخرى، كأنها عفاص أخرج من المكحلة. ج أمصوخ، وهو الجمع اللغوي، والجمع الحقيقي اأماصخ. وقال أبو حنيفة: الأمصوخة والأمصوخ، كلاهما: ما تنزعه من النصي مثل القضيب. قال: والأمصوخة أيضا: شحمة البردي البيضاء. وأمصخ الثمام: خرجت أماصيخه. ومصخها وامتصخها، إذا انتزع الأمصوخة منها وأخذها. وتمصخ البردي: نزع لبها. وفي الحديث: لو ضربك بأمصوخ عيشومة لقتلك هو خوص الثمام، وهو أضعف ما يكون. والمصوخة من الغنم: الشاة التي استرخى أصل ضرعها كأنها امتصخت ضرتها، كذا في التهذيب. وكرمان: نبات، قال الأزهري: رأيت في البادية نباتا يقال له المصاخ والثداء له قشور كالبصل بعضها فوق بعض، كلما قشرت أمصوخة ظهرت أخرى، وقشوره جيدة، وأهل هراة يسمونه دليزاد وامتصخ الشيء عن الشيء: انفصل. وامصخ الولد امصاخا: انفصل عن بطن أمه.

##### Türkçe

**المصخ**: **المسخ**’ta bir lugattır (dil varyantıdır). Ve **المصخ**: bir şeyi başka bir şeyin iç boşluğundan söküp çekip çıkarmak ve onu almak; **مصخ** etti (bir şeyi) **يمصخه** **مصخا** (مصخ etmek), **كالامتصاخ** ve **التمصخ** gibi; **امتصخه** ve **تمصخه**: onu çekip çıkardı. Ve **الأمصوخة**, (mim’in) dammesiyle: **الثمام**’ın bir **خوصة**’si (yaprak/şerit parçası); **الليث** dedi: ve **الثمام**’dan bir tür ki onun yaprağı yoktur; ancak o, bazıları bazılarının içine geçirilmiş borucuklardır; onun her bir borucuğu **أمصوخة**’dir; onu çekip çıkardığında, başka birinin iç boşluğundan çıkar; sanki **عفاص** (kılıf) **المكحلة**’den (sürme kabından) çıkarılmış gibidir. Çoğulu **أمصوخ**’tur; bu lugavî çoğuldur; hakikî çoğul ise **اأماصخ**’tır. Ve **أبو حنيفة** dedi: **الأمصوخة** ve **الأمصوخ**, ikisi de: **النصي**’den (bir şeyden) çekip çıkardığın şeydir; tıpkı **القضيب** (çubuk) gibi. Dedi: ve **الأمصوخة** ayrıca: **البردي**’nin beyaz içyağı/yağlı kısmıdır. Ve **أمصخ الثمام**: onun **أماصيخ**’i çıktı. Ve **مصخها** ve **امتصخها**, ondan **الأمصوخة**’yi söküp çıkardığında ve onu aldığında (denir). Ve **تمصخ البردي**: onun özünü (içini) çekip çıkardı. Ve hadiste: “Eğer sana **أمصوخ** bir **عيشومة** ile vursaydı, seni öldürürdü”; o, **الثمام**’ın **خوص**’udur; ve o, olabilecek en zayıf şeydir. Ve koyundan **المصوخة**: memesi kökünün gevşediği koyundur; sanki onun memesini **امتصخت** (çekip çıkarmış) gibidir; **التهذيب**’de böyle (geçer). Ve **كرمان**: bir bitkidir; **الأزهري** dedi: Bâdiyede **المصاخ** denilen bir bitki gördüm; ve onun **الثداء**’sı (yumrusu/baş kısmı) soğan gibi, bazısı bazısının üstünde olan kabuklara sahiptir; her ne zaman bir **أمصوخة**’yi soyarsan, başka biri ortaya çıkar; ve onun kabukları iyidir; ve **هراة** halkı onu **دليزاد** diye adlandırır. Ve **امتصخ الشيء عن الشيء**: ayrıldı. Ve **امصخ الولد امصاخا**: annesinin karnından ayrıldı.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AE/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَصَخَ
1 مَصَخَ ذ , aor. مَصَخَ , (L,) inf. n. مَصْخٌ; and ↓ امتصخ and ↓ تمصّخ; (L, K;) He pulled away a thing (L, K) from the inside of another thing, (L,) and took it: (K:) and مَصَخَ and ↓ امتصخ he pulled away an أُمْصُوخَة of the kind of plant called ثُمَام, or of that called نَصِىّ, (S, L,) from within another امصوخة thereof, (L,) and took it: (S, L:) and ↓ تمصّخ he pulled out the white pith called امصوخة of the بَرْدِىّ. (AHn, L.) -A2- مَصَخَ, inf. n. مَصْخٌ, a dial form of مَسَخَ, q. v. (L, K. *)

امصخ
4 امصخ ذ It (a plant of the kind called ثُمَام) put forth its أَمَاصِيخ [pl. of أُمْصُوخَة, q. v.] (K.)

5 تَمَصَّخَ see 1 in two places.

اِمَّصَخَ
7 اِمَّصَخَ ذ , inf. n. اِمِّصَاخٌ, It (a child) became disunited from its mother; (K;) i. e., from the belly of its mother. (L, TA.)

امتصخ
8 امتصخ ذ , It (a thing) became disunited from (عَنْ) another thing. (TA.) ― -b2- See 1 in two places.

مَصُوخَةٌ
مَصُوخَةٌ ذ A ewe or she-goat whose udder is flaccid at the base; (T, K;) as though it were disunited (امتصخت, i. e. انفصلت,) from the belly. (T, L.)

مُصَّاخٌ
مُصَّاخٌ ذ A certain plant having coats (قُشُور) like the onion; (K;) of which Az says, I have seen, in the desert, a plant called مُصَّاخٌ and ئُدَّآءٌ having coats (قشور), one above another; whenever one peels off one أُمْصُوخة (or coat) there appears another; and its coats (قشور) are an excellent fuel: the people of Harلh (هراة) call it دليزاذ. (L.)

أُمْصُوخَةٌ
أُمْصُوخَةٌ ذ A sheath or coat, of a plant, enveloping, or surrounding, another sheath or coat, and the latter another, and so on: (T, L:) a خَوصَة of the kind of plant called ثُمَام, (S, K,) and of that called نَصِىّ; (S;) what is plucked from the نصىّ, like a rod; (AHn;) [i. e., a sheath of the ثمام or the نصىّ;] there is a species of the ثمام having no leaves properly so called, its leaves being sheaths (أَنَابِيب) set one into another, each sheath (أُنْبُوبَة) of which is called امصوخة, and when it is pulled away it comes forth from the inside of another, as though it were a stopper taken out from a vessel in which collyrium (كُحْل) is kept: (Lth:) pl. أُمْصُوخٌ and أَمَاصِيخُ: (S, K:) the former is a lexicological pl., [or rather a coll. gen. n., of which امصوخة is the n. un.,] and the latter is the proper pl. (TA.) ― -b2- Also, The white pith of the بَرْدِىّ. (AHn.)

##### Türkçe

مَصَخَ
1 **مَصَخَ** **ذ** , muzâri‘ **مَصَخَ** , (L,) mastar ismi **مَصْخٌ**; ve ↓ **امتصخ** ve ↓ **تمصّخ**; (L, K;) O, bir şeyi (L, K) başka bir şeyin içinden, (L,) çekip ayırdı ve onu aldı: (K:) ve **مَصَخَ** ve ↓ **امتصخ** o, **ثُمَام** denilen bitki türünden, yahut **نَصِىّ** denilen türden bir **أُمْصُوخَة**’yi, (S, L,) onun başka bir **امصوخة**’sinin içinden, (L,) çekip ayırdı ve onu aldı: (S, L:) ve ↓ **تمصّخ** o, **بَرْدِىّ**’nin **امصوخة** denilen beyaz özünü çekip çıkardı. (AHn, L.) -A2- **مَصَخَ**, mastar ismi **مَصْخٌ**, **مَسَخَ**’ın bir lehçe şeklidir, bkz. (L, K. *)

امصخ
4 **امصخ** **ذ** O ( **ثُمَام** denilen türden bir bitki) **أَمَاصِيخ**’lerini [**أُمْصُوخَة**’nin çoğulu, bkz.] çıkardı. (K.)

5 **تَمَصَّخَ** bkz. 1’de iki yerde.

اِمَّصَخَ
7 **اِمَّصَخَ** **ذ** , mastar ismi **اِمِّصَاخٌ**, O (bir çocuk) annesinden ayrık hâle geldi; (K;) yani, annesinin karnından. (L, TA.)

امتصخ
8 **امتصخ** **ذ** , O (bir şey) başka bir şeyden (**عَنْ**) ayrık hâle geldi. (TA.) ― -b2- Bkz. 1’de iki yerde.

مَصُوخَةٌ
**مَصُوخَةٌ** **ذ** Memesinin dibi gevşek olan bir koyun yahut keçi; (T, K;) sanki o, karından ayrılmış ( **امتصخت**, yani **انفصلت**, ) gibidir. (T, L.)

مُصَّاخٌ
**مُصَّاخٌ** **ذ** Soğan gibi kabukları (**قُشُور**) olan belirli bir bitki; (K;) Az’ın hakkında dediği üzere: Ben çölde, **مُصَّاخٌ** ve **ئُدَّآءٌ** denilen, üst üste kabukları (**قشور**) olan bir bitki gördüm; ne zaman bir **أُمْصُوخة** (yahut kabuk) soyulsa bir başkası görünür; ve onun kabukları (**قشور**) pek iyi bir yakıttır: Harلh (هراة) halkı ona **دليزاذ** der. (L.)

أُمْصُوخَةٌ
**أُمْصُوخَةٌ** **ذ** Bir bitkinin, başka bir kılıfı yahut kabuğu kuşatan yahut çevreleyen, ve onun da bir başkasını, ve böyle devam eden, bir kılıfı yahut kabuğu: (T, L:) **ثُمَام** denilen türden bitkinin, (S, K,) ve **نَصِىّ** denilenin bir **خَوصَة**’si; (S;) **نصىّ**’den koparılan, çubuk gibi olan şey; (AHn;) [yani, **ثمام**’ın yahut **نَصِىّ**’nin bir kılıfı;] **ثمام**’ın, asıl anlamıyla yaprakları olmayan bir türü vardır; onun yaprakları, birbirinin içine geçirilmiş kılıflar (**أَنَابِيب**) olup, bunların her bir kılıfına (**أُنْبُوبَة**) **امصوخة** denir; ve o çekip ayrıldığında, başka birinin içinden çıkar; sanki sürmenin (**كُحْل**) saklandığı bir kaptan çıkarılan bir tıpa gibi: (Lth:) çoğulu **أُمْصُوخٌ** ve **أَمَاصِيخُ**: (S, K:) birincisi lugavî bir çoğuldur, [daha doğrusu, **امصوخة**’nin tekil birimi olduğu bir cins-çoğul isimdir,] ikincisi ise asıl çoğuldur. (TA.) ― -b2- Ayrıca, **بَرْدِىّ**’nin beyaz özü. (AHn.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AE/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَصَخَ
مَصَخَ A ( n. ac. مَصْخ 1 ),
a.  Pulled out; removed.

أَمْصَخَ
أَمْصَخَ IV ,
a.  Put forth its leaves ( plant ).

تَمَصَّخَ
تَمَصَّخَ V ,
a.  see I .

اِمْتَصَخَ
اِمْتَصَخَ VIII ,
a.  see I .

b.  ( m ) [ 'An ], Became disunited from.

مُصَّاْخ
مُصَّاْخ 29 ,
a.  A certain plant.

أُمصُوْخَة
أُمصُوْخَة ( pl. أُمْصُوَخ &  أَمَاْصِيْخُ 69 ),
a.  Sheath or coat ( of a plant ).

b.  White pith.

##### Türkçe

**مَصَخَ**
**مَصَخَ** A (isim-fiil: **مَصْخ** 1),
a. Çekip çıkardı; çıkardı.

**أَمْصَخَ**
**أَمْصَخَ** IV,
a. Yapraklarını çıkardı (bitki).

**تَمَصَّخَ**
**تَمَصَّخَ** V,
a. I’e bak.

**اِمْتَصَخَ**
**اِمْتَصَخَ** VIII,
a. I’e bak.

b. (m) [‘An], -den ayrık hâle geldi.

**مُصَّاْخ**
**مُصَّاْخ** 29,
a. Belli bir bitki.

**أُمصُوْخَة**
**أُمصُوْخَة** (çoğulu: **أُمْصُوَخ** ve **أَمَاْصِيْخُ** 69),
a. Kılıf yahut örtü (bir bitkinin).

b. Beyaz öz.
