# مصد (م-ص-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B5%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ص - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والدال والميم معهما
ص د م، د م ص، م ص د، ص م د مستعملات
صدم:
الصَّدْمُ: ضَرْبُ شيءٍ صُلْب بشيء مثله، ورجلانِ يَعْدُوانِ فتَصادَ ما، وجَيْشانِ، مثلُه، يَتَصادَمانِ.
وصَدَمَهم أمْرٌ اي أصابتهم شِدَّةٌ.
وصِدام: اسْمُ فَرَسٍ.
ورجلٌ مِصْدَم: مُجَرِّبٌ.
والصُّدامُ: داءٌ يأخُذُ رُءوسَ الدَّوابِّ.
وهذا صَدَم هذا أي يُصادِمُه.
دمص:
كلُّ عِرْقٍ من أعراق الحائِطِ يُسمَّى دِمْصاً، ما خَلا العِرْقَ الأسفَلَ فإِنّه دِهْصٌ.
والأدْمَصُ: الذي رَقَّ حاجِبُه من أُخُرٍ، وكَثُفَ من قُدُمٍ، والمصدرُ الدَّمَصُ، ورُبَّما قالوا: أدمَصُ الرأس اذا رَقَّ منه مَواضِعُ، وقَلَّ شَعُره.
مصد:
المَصْدُ: ضَرْبٌ من الرَّضاعِ، يقالُ: قَبَّلَها فمصَدَها مَصْداً.
صمد:
الصَّمَدُ عن الحَسنَ: الذي أُصْنِدَتْ إليه الأمورُ، فلا يعتني فيها أحَدٌ غيرُه.
وصَمَدْتُ: قَصَدْتُ.
وفي العربية: الصَّمَدُ السّيِّد في قومه، ليس فوقه أحَدٌ، ولا يُقضَى أمرٌ دونه، قال: خُذْها حُذَيْفَ فأنتَ السَّيِّدُ الصَّمَدُ ويقال: هو المُصمَتُ الذي ليس بأجْوَفَ.
والصَّمدَةُ والصُّمْدَة: صخرةٌ راسيةٌ في الأرض مستوية بمَتْنٍ من الأرض، وربَّما ارتَفَعَتْ شيئاً.
وصَمَدْتُ صَمْدَ كذا أي قَصَدْتُ قَصدَه واعتَمَدْتُه.
والصِّماد: عِفاصُ القارورة، وصَمَدتُها صَمْداً، قال الشاعر في الصُّمْدة:
مخالِفُ صُمْدةٍ وقرينُ أخرى		تَجُرُّ عليه حاصِبَها الشَّمالُ
وقال رؤبة: وزادَ ربّي حَسَدَ الحُسّادِ غيظاً وعَضُّوا جَنْدَلَ الصِّمادِ

##### Türkçe

باب **الصاد** و**الدال** و**الميم** معهما
**ص د م**، **د م ص**، **م ص د**، **ص م د** مستعملات

**صدم**:
**الصَّدْمُ**: sert bir şeyin benzeri bir şeyle vurulmasıdır; ve iki adam koşarlar da çarpışırlar; ve iki ordu; onun gibisi, çarpışırlar.
Ve **صَدَمَهم** bir iş, yani onlara bir şiddet isabet etti.
Ve **صِدام**: bir atın adıdır.
Ve bir adam **مِصْدَم**: tecrübeli.
Ve **الصُّدامُ**: binek hayvanlarının başlarını tutan bir hastalıktır.
Ve “bu, şuna **صَدَم** etti” yani ona çarpışır.

**دمص**:
Duvarın damarlarından her bir damarına, en alt damar hariç, **دِمْصاً** denir; çünkü o **دِهْصٌ**dur.
Ve **الأدْمَصُ**: kaşının arkadan inceldiği, önden ise gürleştiği kimse; mastar **الدَّمَصُ**tur; ve bazen derler: “baş **أدمَصُ** oldu” yani ondan yerler inceldi ve saçı azaldı.

**مصد**:
**المَصْدُ**: emzirmenin bir türüdür; denir ki: onu öptü de onu bir **مَصْداً** ile **مصَدَ** etti.

**صمد**:
**الصَّمَدُ** (hüsn’den): işlerin kendisine dayandırıldığı kimsedir; onda ondan başkası hiçbir kimse ilgilenmez.
Ve **صَمَدْتُ**: kastettim.
Ve Arapçada: **الصَّمَدُ** kavminde efendidir; onun üstünde hiç kimse yoktur; ve onun dışında bir iş görülmez. Dedi ki: “Onu al, Hudhayfa; çünkü sen efendi **الصَّمَدُ**sun.” Ve denir ki: o, içi boş olmayan **المُصمَتُ**tur.
Ve **الصَّمدَةُ** ve **الصُّمْدَة**: yerde sağlamca duran, yerin bir sırtıyla aynı seviyede olan bir kayadır; ve bazen biraz yükselir.
Ve “şunun **صَمْدَ**’ine **صَمَدْتُ**” yani onun kastına kastettim ve ona dayandım.
Ve **الصِّماد**: şişenin kılıfıdır; ve onu bir **صَمْداً** ile **صَمَدتُ**. Şair **الصُّمْدة** hakkında dedi ki:
مخالِفُ **صُمْدةٍ** وقرينُ أخرى		تَجُرُّ عليه حاصِبَها الشَّمالُ
Ve Ru’be dedi ki: وزادَ ربّي حَسَدَ الحُسّادِ غيظاً وعَضُّوا جَنْدَلَ **الصِّمادِ**

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المَصادُ: أعلى الجبل. قال الشاعر:
إذا أبرزَ الرَوْعُ الكَعابَ فإنَّهممَصادٌ لمن يأوي إليهم ومعقِلُ
والجمع أمْصِدَةٌ ومُصْدانٌ. ومَصَدَ الريقَ: مصَّه. والمصد: ضربٌ من الرَضاع. والمَصْدُ: الجِماع؛ يقال: مَصَدَها. وما وجدنا لهذا العام مَصْدَةً، أي بَرْداً.

##### Türkçe

**المَصادُ**: dağın en üstü. Şair dedi ki:
Eğer **الرَوْعُ** **الكَعابَ**’ı ortaya çıkarırsa, şüphesiz onlar
kendilerine sığınana bir **مَصادٌ** ve bir sığınaktır
Çoğulu **أمْصِدَةٌ** ve **مُصْدانٌ**’dır. Ve **مَصَدَ الريقَ**: onu emdi. Ve **المصد**: emzirmenin bir türüdür. Ve **المَصْدُ**: cinsel birleşme; denir ki: **مَصَدَها**. Ve bu yıl için bir **مَصْدَةً** bulmadık; yani bir soğuk.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص د م
صدم ، صمد ، دمص ، مصد : ( مستعملة ) .
دصم ، مدص : ( مهملان ) .
صدم : قال الليث : الصَّدْمُ : ضربُ الشيء الصُّلْب بشيءٍ مثله ، والرجلان يَعْدُوان فيتصادَمان .
قلت : والجيشان يتصادمان واصطدام السَّفينتين : إذا ضَربَتْ كلُّ واحدةٍ صاحبتَها إذا جَرَيا فوقَ الماء بحَمُولَتهِما .
وفي الحديث : ( الصبر عند الصَّدْمة الأولى ) ، أي : عند فَوْرة المصيبة وحَمْوَتِها .
قال شَمِر : يقول : مَن صَبَر تلك الساعَة وتلقّاها بالرِّضَى فله الأجر .
قال الليث : صِدام : اسمُ فَرَس .
قلتُ : لا أدري صِدام أو صِرام .
قال : والصُّدَامُ داءٌ يأخذ في رؤوس الدوابّ .
وقال ابن شميل : ورجل مصدامَ : مجرب الصُّدام : داءٌ يأخذ الإبل فَتَخْمص بطونُها وتَدَعُ الماء وهي عِطاش أَيَّاماً حتى تبرأ أو تموت .
يقال منه : جمل مَصْدوم ، وإبل مُصدَّمة .
وقال بعضهم : الصُّدام : ثِقَلٌ يأخذ الإنسان في رأسه ، وهو الخُشام .
والعرب تقول : رماه بالصّدام والأولق والجذام .
أبو العبّاس عن ابن الأعرابي قال : الصَّدْم : الدَّفْع . والصَّدِمتان : الجَبِينان . والصَّدمة : النزَعة . ورجلٌ أصدَم : أنزَع .
وقال غيره : يقال : لا أفعل الأمرين صَدْمةً واحدة ، أي : دَفْعةً واحدةً .
وقال عبدُ الملك بنُ مَرْوان لبعض عمَّاله : إني ولّيتُك العِراقَين صَدْمة واحدةً ، أي : دَفْعة واحدة .
وقال أبو زيد : في الرأس الصَّدِمتان بكسر الدال وهما الجَبِينَان .
صمد : الصَّمَد : من أسماء الله جلَّ وعزَّ .
ورَوَى الأعمش عن أبي وائل أنه قال : الصَّمَدُ : السيّدُ الذي قد انتهى سُؤدُدُه .
قلتُ : أمَّا الله تبارك وتعالى فلا نهايَة لسؤدُدِه ، لأن سؤدده غير مَحْدود .
وقال أبو عبد الرحمن السُّلَمي : الصمَد الذي يُصمَد إليه الأمْر فلا يُقضَى دُونَه ، وهو من الرجال الذي ليس فوقَه أحد .
وقال الحسن : الصَّمَدُ : الدائم .
وقال ميسرة : المُصْمَت : المصْمَد . والمُصمَت : الذي لا جَوْفَ له ، ونحواً من ذلك قال الشّعْبي .
وقال أبو إسحاق : الصَّمَد : الذي يَنتَهي إليه السُّودَد ، وأنشد :
لقد بَكَّر النّاعي بخَيْرَيْ بني أسَدْ
بعَمرو بنِ مسعود وبالسَّيّد الصَّمَدْ
وقيل : الصمَد : الذي صَمَد إليه كلُّ شيء ، أي : الذي خَلَق الأشياءَ كلَّها لا يَستغني عنه شيء وكلُّها دالٌّ على واحدنيّته .
وقيل : الصَّمَد : الدائِم الباقي بعد فَنَاءِ خَلْقه ، وهذه الصفات كلُّها يجوز أن تكون لله جلّ وعزّ .
وروي عن عمر أنه قال : أيّها الناس ، إيّاكم وتَعلُّمَ الأنسابِ والطَّعنَ فيها ، والَّذي نفسُ عمر بِيَدِه ، لو قلتُ : ولا يخرج من هذا البابِ إلا صَمَدٌ ما خرج إلا أقلُّكم .
وقال شمر : الصَّمَد : السيّد الذي قد انتهى سُؤدُدُه .
وقال الليث : صمدتُ صَمْدَ هذا الأمر ، أي : قصدتُ قصْدَه واعتمدتُه .
وقال أبو زيد : صَمَده بالعصا صَمْداً : إذا ضَرَبه بها .
ويقول : إني على صمادة من أمر : إذا أشرف عليه وحفلت به .
قال : وصَمَّد رأسَه تصميداً ، وذلك إذا لَفَّ رأسَه بِخرقة أو منديل أو ثوبٍ ما خلا العمامة ، وهي الصِّمادُ .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الصِّماد : سِدادُ القَارُورة .
وقال الليث : الصِّماد : عِفاصُ القارورة ، وقد صَمَدْتها أصمِدها .
وقال الأصمعي : الصَّمْدُ : المكان المرتفع الغليظ ، والمُصمَّدُ : الصلْبُ الذي ليس فيه خَدد .
وقال أبو خَيرة : الصَّمْد والصِّماد : ما دقَّ من غِلَظ الجَبَل وتواضَع واطمأنَّ ونَبَت فيه الشجر .
وقال أبو عمرو : الصمْد : الشديدُ من الأرض .
وقال الليث : الصمْدة : صخرةٌ راسيةٌ في الأَرض مستويةٌ بمَتْن الأرض ، وربما ارتفعتْ شيئاً .
وقال غيره : ناقة مِصْمادٌ وهي الباقية على القُرّ والجَدْب ، الدائمةُ الرِّسْل . ونُوقٌ مَصامِد ومَصامِيد .
وقال الأغلب :
بين طَرِيِّ سَمَكٍ ومالحِ
ولُقَّحٍ مصامدٍ مجَالِحِ
دمص : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ قال : الدَّمصُ : الإسراعُ في كلّ شيء ، وأصله في الدَّجاجة ، يقال : دَمَصت بالكَيْكَة ، ويقال للمرأة إذا رمتْ ولدَها بزَحْرة واحدة : قد دَمَصَتْ به ، وزَكَبَتْ به .
وقال الليث : كلَّ عِرْق من أعراق الحائط يسمَّى دِمْصاً ، ما خلا العِرْق الأَسفل ، فإنه دِهْص .
قال : والدّمَص : مصدَرُ الأدمص ، وهو الذي رقَّ حاجِبهُ من أُخُرٍ ، وكَثُفَ من قُدُم . وربَّما قالوا : أدمص الرّأس : إذا رَقَّ منه مواضع وقلَّ شعرُه .
ويقال : دمَصَت الكلبةُ ولدَها : إذا أسقَطَتْه ، ولا يقال في الكلاب أسقَطَتْ .
عمرو عن أبيه : يقال للبَيْضة : الدَّوْمَصة ودَمَصت السباعُ إذا وَلَدَتْ ، ووضعتْ ما في بطونها .
مصد : ثعلب عن ابن الأعرابي قال : المصْدُ : المَصُّ ، مَصدَ جارِيَته ورَفَّها ومَصَّها ورَشَفَها بمعنَى واحد .
قال : والمصدُ : الرَّعد . والمصدُ : المطر .
وقال أبو زيد : يقال : ما لها مصْدةٌ ، أي : ما للأرض قُرٌّ ولا حَرّ .
ويقال : مصَدَ الرجُل جاريته وعصدها : إذا نكَحها ، وأنشد :
فأَبِيتُ أعتنِقُ الثُّغورَ وأقتفي
عن مَصدها وشِفاؤها المصدُ
وقال الرِّياشيّ : المصدُ : البرد . ورواه وانتهى ، عن مصدها ، أي : أتَّقِي أخبرنيه المنذريُّ عن الأسدي عن الرِّياشيّ .
وقال الليث : المصد : ضَرْبٌ من الرَّضاع ، يقال : قبَّلها فمصدها .
أبو عبيد عن الأصمعي : المُصدانُ : أعالي الجبال ، واحدها مصَاد .
قلت : ميمُ مصاد ميمُ مفْعَل وجمع ، على مُصدان ، كما قالوا مطيرٌ ومُطران ، على توهُّم أنّ الميم فاءُ الفعل .

##### Türkçe

ص د م
**صدم** ، **صمد** ، **دمص** ، **مصد** : (kullanılan).
**دصم** ، **مدص** : (ihmal edilen ikisi).

**صدم** : Leys dedi: **الصَّدْمُ**: sert bir şeyi onun benzeri bir şeyle vurmak; iki adam koşarlar da çarpışırlar.
Ben dedim: iki ordu da çarpışır; iki geminin çarpışması: her biri, su üzerinde yükleriyle akıp giderken arkadaşını vurduğu zaman.
Hadiste: (ilk **الصَّدْمة** anında sabır), yani: musibetin coşkunluğu ve harareti anında.
Şemir dedi: der ki: o saatte sabreden ve onu rıza ile karşılayan kimse için ecir vardır.
Leys dedi: **صِدام**: bir atın adıdır.
Ben dedim: **صِدام** mı yoksa **صِرام** mı bilmiyorum.
Dedi: **الصُّدَامُ** ise, binek hayvanlarının başlarında tutan bir hastalıktır.
İbn Şümeyl dedi: ve **مصدامَ** bir adam: **الصُّدام**ı tecrübe etmiş; **الصُّدام**: develeri tutan bir hastalıktır; karınları çöker ve susuz oldukları hâlde günlerce suyu bırakırlar; iyileşinceye kadar yahut ölünceye kadar.
Ondan denir: **جمل مَصْدوم** ve **إبل مُصدَّمة**.
Bazıları dedi: **الصُّدام**: insanın başında tutan bir ağırlıktır; o, **الخُشام**dır.
Araplar der: onu **الصّدام** ile, **الأولق** ile ve **الجذام** ile attı.
Ebu’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **الصَّدْم**: itmedir. **الصَّدِمتان**: iki alın (şakak/cebîn). **الصَّدمة**: çekilme (saçın geriye çekilmesi). **أصدَم** bir adam: alnı açılmış (saçı çekilmiş).
Başkası dedi: denir: iki işi bir tek **صَدْمة** ile yapmam; yani: bir tek itişle.
Abdülmelik b. Mervân, âmillerinden birine dedi: ben seni iki Irak’a bir tek **صَدْمة** ile tayin ettim; yani: bir tek itişle.
Ebu Zeyd dedi: başta **الصَّدِمتان** vardır; **الدال**’ın kesresiyle; ikisi de iki alın (cebîn)dir.

**صمد** : **الصَّمَد**: Allah’ın—aziz ve celil—isimlerindendir.
A‘meş, Ebû Vâil’den rivayet etti: dedi ki: **الصَّمَدُ**: efendidir; efendiliği nihayete varmış olan.
Ben dedim: Allah—tebâreke ve teâlâ—ise, O’nun efendiliğine nihayet yoktur; çünkü O’nun efendiliği sınırlı değildir.
Ebû Abdurrahman es-Sülemî dedi: **الصمَد**: işin kendisine yöneltildiği, onsuz hükme bağlanmayan; ve erkeklerden, üstünde hiç kimse olmayan kimsedir.
Hasen dedi: **الصَّمَدُ**: daim olandır.
Meysera dedi: **المُصْمَت**: **المصْمَد**dır. **المُصمَت**: içi boşluğu olmayan kimsedir; buna benzer bir şeyi Şa‘bî de söyledi.
Ebû İshak dedi: **الصَّمَد**: kendisine efendiliğin vardığı kimsedir; ve inşad etti:
لقد بَكَّر النّاعي بخَيْرَيْ بني أسَدْ
بعَمرو بنِ مسعود وبالسَّيّد الصَّمَدْ
Ve denildi: **الصمَد**: her şeyin kendisine yöneldiği; yani: bütün şeyleri yaratan; hiçbir şeyin kendisinden müstağni olmadığı; hepsi de O’nun birliğine delâlet eder.
Ve denildi: **الصَّمَد**: yaratıklarının fenasından sonra baki kalan daim; bu sıfatların hepsi Allah—aziz ve celil—için caizdir.
Ömer’den rivayet olundu: dedi: ey insanlar, nesebleri öğrenmekten ve onlarda ta‘n etmekten sakının; Ömer’in nefsi elinde olan (Allah)a yemin olsun, eğer deseydim: bu kapıdan ancak **صَمَد** çıkar; ancak en azınız çıkardı.
Şemir dedi: **الصَّمَد**: efendidir; efendiliği nihayete varmış olan.
Leys dedi: **صمدتُ** bu işin **صَمْد**’ine; yani: onun kastına yöneldim ve ona dayandım.
Ebû Zeyd dedi: onu değnekle **صَمْداً** **صَمَده**: onunla vurduğu zaman.
Ve der: ben bir işten **صمادة** üzerindeyim: ona vâkıf olduğu ve onunla ilgilendiği zaman.
Dedi: ve başını **تصميداً** **صَمَّد**; bu, başını bir bezle yahut mendille yahut bir elbiseyle—sarık hariç—sardığı zamandır; o da **الصِّماد**dır.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الصِّماد**: şişenin tıkacı.
Leys dedi: **الصِّماد**: şişenin kılıfı; onu **صَمَدْتها**; **أصمِدها**.
Asma‘î dedi: **الصَّمْدُ**: yüksek, kaba yer; **المُصمَّدُ**: içinde yarıklar olmayan katı (şey).
Ebû Hayra dedi: **الصَّمْد** ve **الصِّماد**: dağın kalınlığından incelen, alçalan, yatışan ve içinde ağaç biten şeydir.
Ebû Amr dedi: **الصمْد**: yerin şiddetli (sert) olanı.
Leys dedi: **الصمْدة**: yerde sağlamca duran, yerin sırtıyla aynı hizada bir kaya; bazen biraz yükselir.
Başkası dedi: **ناقة مِصْماد**: soğuk ve kıtlık üzerinde kalan, salıverilişi daim olan; ve **نُوقٌ مَصامِد** ve **مَصامِيد**.
Ağleb dedi:
بين طَرِيِّ سَمَكٍ ومالحِ
ولُقَّحٍ مصامدٍ مجَالِحِ

**دمص** : Ebû’l-Abbas, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **الدَّمصُ**: her şeyde sürat etmektir; aslı tavuktadır; denir: **دَمَصت** **بالكَيْكَة**. Ve kadına, çocuğunu bir tek **زَحْرة** ile attığı zaman denir: onunla **دَمَصَتْ**; ve onunla **زَكَبَتْ**.
Leys dedi: duvarın damarlarından her bir damar—en alt damar hariç—**دِمْصاً** diye adlandırılır; çünkü o, **دِهْص**tır.
Dedi: ve **الدّمَص**: **الأدمص**ın masdarıdır; o da, kaşının arkadan inceldiği, önden ise kalınlaştığı kimsedir. Bazen derler: **أدمص الرّأس**: ondan yerler inceldiği ve saçı azaldığı zaman.
Ve denir: köpek, yavrusunu **دمَصَت**: onu düşürdüğü zaman; köpekler hakkında “düşürdü” denmez.
Amr, babasından: yumurtaya **الدَّوْمَصة** denir; ve yırtıcılar **دَمَصت**: doğurdukları ve karınlarındakini bıraktıkları zaman.

**مصد** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **المصْدُ**: emmedir; cariyesini **مَصدَ** etti, onu **رَفَّ** etti, onu **مَصَّ** etti ve onu **رَشَفَ** etti: bir tek mânâ ile.
Dedi: ve **المصدُ**: gök gürültüsüdür. **المصدُ**: yağmurdur.
Ebû Zeyd dedi: denir: onun için **مصْدةٌ** yoktur; yani: yer için ne soğuk vardır ne sıcak.
Ve denir: adam cariyesini **مصَدَ** etti ve onu **عصدها** etti: onunla cinsel ilişkide bulunduğu zaman; ve inşad etti:
فأَبِيتُ أعتنِقُ الثُّغورَ وأقتفي
عن مَصدها وشِفاؤها المصدُ
Riyâşî dedi: **المصدُ**: soğuktur. Onu rivayet etti ve bitirdi: **عن مصدها**; yani: “**أتَّقِي**” (bana) Münzirî, Esedî’den, o da Riyâşî’den haber verdi.
Leys dedi: **المصد**: emzirmenin bir türüdür; denir: onu öptü de onu **فمصدها** etti.
Ebû Ubeyd, Asma‘î’den: **المُصدانُ**: dağların üst taraflarıdır; tekili **مصَاد**.
Ben dedim: **مصاد**’ın **ميم**’i, **مفْعَل**’in **ميم**’idir ve çoğuldur; **مُصدان** üzerine; tıpkı **مطيرٌ** ve **مُطران** dedikleri gibi; **الميم**’in fiilin **فاء**’ı olduğu vehmi üzere.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والصاد وما يثلثهما)
(مصع)  الميم والصاد والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على معنيين: أحدهما لَمعٌ في الشَّيء وحركة، والآخر ذَهاب الشيء وتولِّيه.
فالأوَّل مَصَعَ البرقُ: أومَضَ. ثم يقال: مَصَعَ الرّجل: ضَرَب بالسَّيف. ومنه المُماصَعة: المجالدة. ويُقاس عليه، فيقال رجل مَصِعٌ: شديد. ومَصَعَ ضَرع النّاقةِ بالماء: ضَربَه. ومَصَعَتِ الأمُّ بالولد: رمت به. ويقال: إنَّ المَصْعَ: المشْي. قال:
يَمْصَعُ في قِطعةِ طيلسانْ ***مَصعاً كمصع ذَكَر الوِرْلانْ([1])والآخر مَصَعَ الشّيء: ولَّى وذَهَب، وذلك في كلِّ شيء، فهو ماصعٌ. ومَصَعتِ الإبلُ: نَقَصَتْ ألبانُها.
ومما شذَّ عن هذين المعنيين المُصَع: ثَمر العَوسج.
(مصل)  الميم والصاد واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على تحلُّب شيءٍ وقَطْره. منه المَصْل: ماء الأقِط. وشاةٌ مُمْصِل، وذلك إذا تَزَيَّلَ لبنُها في العُلبة قبل أن يُحقن: وهي مِمصالٌ أيضاً. ومَصَل الجرحُ: سال منه شيءٌ يسير. ويستعار فيقال أعطاه عطاءً ماصِلاً: قليلاً. والمُمْصِل: المرأة تُلقِي ولدَها وهو مُضْغة. يقال: أمصلَتْ. وأمصَلَ الرّاعي الغَنَم: حلَبها فاستوعَبَ ما فيها. وأمْصَلَ بِضاعَتَه: أهلكَها وصَرَفها فيما لا خيرَ فيه. أنشد ابن السّكِّيت:
* أمْصَلت مالي كلَّه ونقَصْته([2]) *
والمُصَالة: قُطارة الحُبِّ([3]).
(مصو)  الميم والصاد والحرف المعتلّ كلمةٌ واحدة. المَصْواء: المرأة لا لحمَ على فَخِذَيها([4]).
(مصت)  الميم والصاد والتاء. ذكر ابن دريدٍ([5]) المصت مثل المَصْد: الجِماع، سواء.
(مصح)  الميم والصاد والحاء أصلٌ صحيح يدلُّ على ذَهاب الشّيء. تقول: مَصَحَ الشيءُ يَمصَح مُصُوحاً: رسَخَ في الثَّرى* وغيره. والدَّار تَمصَح، أي تدرُس وتذهَب. ومَصَحَ الظِّلُّ: قَصُر. ومَصَح النَّبات: ولّى وذهب لونُ زهره.
(مصخ)  الميم والصاد والخاء كلمةٌ، وهي الأُمصوخ: واحد الأماصيخ، وهي أنابيب الثّمام. وتَمصَّخْتها: أخَذتها. قال أبو بكر([6]): والمَصخ لغة في المسخ.
(مصد)  الميم والصاد والدال أصلٌ صحيح فيه كلمتان غيرُ متقايستين.
فالأولى المَصْد، يقال هو الرَّضاع، ويقال هو الجِماع، مَصَدَها مَصْداً.
والأخرى المُصْدان: أعالي الجِبال، الواحد مَصَاد. قال:
* مَصَادٌ لمن يأوِي إليهم ومَعقِلُ([7]) *
قال ابن دريد: والمَصْد: البرد. وأصابَتْنا العامَ مَصْدَةٌ([8])، أي مطر.
(مصر)  الميم والصاد والراء أصلٌ صحيح له ثلاثة معان.
الأوّل جنسٌ من الحَلْب، والثاني تحديدٌ في شيء، والثالث عُضوٌ من الأعضاء.
فالأوّل: المَصْر: الحَلْب بأطراف الأصابع وناقةٌ مَصورٌ: لبنُها بطيء الخروج لا تُحلَب إلاّ مَصْراً.
قال ابن السكِّيت: المَصْر: حلب ما في الضَّرع. ويقال التمصُّر: حلب بقايا اللَّبَن في الضّرع. وبقيّةُ اللبن: المَصْر([9]). ومصَّرت عليه الشَّيءَ: أعطيتُه إيّاه قليلاً قليلاً.
والثاني: المِصْر، وهو الحدُّ؛ يقال إنَّ أهل هَجَرَ يكتُبون في شُروطهم: "اشترى فلانٌ الدَّارَ بمُصورها"، أي حدودها. قال عديّ([10]):
وجاعل الشَّمس مِصراً لا خفاء به *** بين النَّهار وبين اللَّيل قد فَصَلا([11])والمِصْر: كلُّ كُورةٍ يقسم فيها الفَيء والصَّدَقات.
والثالث المَصِير، وهو المِعَى، والجمع مُصران ثم مصارين. ومُصْران الفأرة:  ضربٌ من رديّ التَّمر.
--------------ـــ
([1])  أنشده في المجمل واللسان (مصع)، وهكذا جاء رويه مقيداً في المجمل، وأطلق في اللسان بالكسر.
([2]) في المجمل: "مصلت"، وباقي روايته فيه مطابقة لما هنا. والذي في إصلاح المنطق لابن السكيت 310.
لقد أمصلت عفراء مالي كله *** وماسست من شيء فربك ماحقه
          وفي اللسان بدون عزو إلى ابن السكيت:
لعمري لقد أمصلت مالي كله *** وماسست من شيء فربك ماحقه
 ([3]) الحب بالضم: الجرة الضخمة، والخابية. قال ابن دريد: فارسي معرب. قال أبو حاتم: أصله "حنب" فعرب. قلت: صوابه "خنب" بالخاء، كما في معجم استينجاس 476 وفسره بقوله:
“An earthen vessel for holding wine or water ”
          أي وعاء من الخزف يحفظ فيه الخمر أو الماء.
([4]) وكذا في اللسان والقاموس. وفي المجمل: "خديها"، تحريف، وهو من تصرف مصلح نسخة المجمل.
([5]) الجمهرة (2: 275).
([6]) الجمهرة (2: 227).
([7]) صدره كما في اللسان (مصد): * إذا أبرز الروع الكعاب فإنهم *
([8]) الذي في الجمهرة (2: 275): "ما أصابنا العام مصدة".
([9]) هذا مما فات المعاجم المتداولة، وفي اللسان: "والمصر: قلة اللبن".
([10]) وكذا في المجمل، وصححه ابن بري. ويروى لأمية بن أبي الصلت، كما في اللسان. وليس في ديوانه.
([11]) في الأصل: "وجاعل الليل"، صوابه من المجمل واللسان. ونبه في اللسان على أن صواب روايته: "وجعل الشمس". وقبله:
والأرض صوى بساطاً ثم قدرها *** تحت السماء سواء مثل ما ثقلا

ـ

##### Türkçe

(باب **الميم** ve **الصاد** ve ikisini üçlü yapan şeyler)

(**مصع**)  **الميم** ve **الصاد** ve **العين** sahih bir asıldır; iki mânaya delâlet eder: ikisi de şudur: birincisi şeyde bir parıltı ve hareket; diğeri şeyin gitmesi ve yüz çevirmesidir.
Birincisi: **مَصَعَ** şimşek: parladı. Sonra denir: **مَصَعَ** adam: kılıçla vurdu. Ondan **المُماصَعة**: çarpışma. Ve ona kıyas edilir; denir: adam **مَصِعٌ**: şiddetli. Ve **مَصَعَ** devenin memesini su ile: ona vurdu. Ve **مَصَعَتِ** anne çocukla: onu attı. Ve denir: muhakkak **المَصْعَ**: yürüyüştür. Dedi ki:
يَمْصَعُ في قِطعةِ طيلسانْ ***مَصعاً كمصع ذَكَر الوِرْلانْ([1])
Diğeri: **مَصَعَ** şey: yüz çevirdi ve gitti; bu her şeydedir; o hâlde o **ماصعٌ**dur. Ve **مَصَعتِ** develer: sütleri azaldı.
Ve bu iki mânadan şâz olan şeylerden: **المُصَع**: **العَوسج**’in meyvesi.

(**مصل**)  **الميم** ve **الصاد** ve **اللام** sahih bir asıldır; bir şeyin akıp damlamasına delâlet eder. Ondan **المَصْل**: **الأقِط**’in suyu. Ve koyun **مُمْصِل**; bu, sütü tulumda, pıhtılaşmadan önce ayrıştığı vakittir: o ayrıca **مِمصالٌ**dır. Ve **مَصَل** yara: ondan az bir şey aktı. Ve mecaz yapılır; denir: ona **ماصِلاً** bir bağış verdi: az. Ve **المُمْصِل**: kadın; çocuğunu, o bir **مُضْغة** iken düşürür. Denir: **أمصلَتْ**. Ve çoban **أمصَلَ** koyunu: onu sağdı da içindekini tamamen aldı. Ve **أمْصَلَ** malını: onu helâk etti ve onu hayır olmayan şeye sarf etti. İbnü’s-Sikkît inşâd etti:
* أمْصَلت مالي كلَّه ونقَصْته([2]) *
Ve **المُصَالة**: **الحُبِّ**’ün damlası([3]).

(**مصو**)  **الميم** ve **الصاد** ve illetli harf tek bir kelimedir. **المَصْواء**: kadın; uyluklarında et yoktur([4]).

(**مصت**)  **الميم** ve **الصاد** ve **التاء**. İbn Düreyd([5]) zikretti: **المصت** tıpkı **المَصْد** gibidir: cinsel birleşme; eşittir.

(**مصح**)  **الميم** ve **الصاد** ve **الحاء** sahih bir asıldır; şeyin gitmesine delâlet eder. Dersin: **مَصَحَ** şey **يَمصَح** **مُصُوحاً**: toprağa* ve başkasına yerleşti. Ve ev **تَمصَح**; yani silinir ve gider. Ve **مَصَحَ** gölge: kısaldı. Ve **مَصَح** bitki: yüz çevirdi ve çiçeğinin rengi gitti.

(**مصخ**)  **الميم** ve **الصاد** ve **الخاء** bir kelimedir; o **الأُمصوخ**tur: **الأماصيخ**’in teki; o da **الثّمام**’ın borularıdır. Ve onu **تَمصَّخْتها**: onu aldım. Ebû Bekir([6]) dedi: ve **المَصخ** **المسخ**’ta bir lehçedir.

(**مصد**)  **الميم** ve **الصاد** ve **الدال** sahih bir asıldır; onda birbirine kıyaslanmayan iki kelime vardır.
Birincisi **المَصْد**: denir o emzirmedir; ve denir o cinsel birleşmedir; **مَصَدَها** onu **مَصْداً**.
Diğeri **المُصْدان**: dağların üstleri; teki **مَصَاد**. Dedi ki:
* مَصَادٌ لمن يأوِي إليهم ومَعقِلُ([7]) *
İbn Düreyd dedi: ve **المَصْد**: soğuktur. Ve bu yıl bize **مَصْدَةٌ**([8]) isabet etti; yani yağmur.

(**مصر**)  **الميم** ve **الصاد** ve **الراء** sahih bir asıldır; onun üç mânası vardır.
Birincisi sağmanın bir cinsi, ikincisi bir şeyde sınırlandırma, üçüncüsü organlardan bir organdır.
Birincisi: **المَصْر**: parmak uçlarıyla sağma; ve deve **مَصورٌ**: sütü yavaş çıkar; ancak **مَصْراً** sağılır.
İbnü’s-Sikkît dedi: **المَصْر**: memedeki şeyi sağmaktır. Ve denir **التمصُّر**: memedeki sütün kalıntılarını sağmaktır. Ve sütün kalıntısı: **المَصْر**([9]). Ve ona şeyi **مصَّرت**: onu ona azar azar verdim.
İkincisi: **المِصْر**; o sınırdır; denir: muhakkak **هَجَر** ehli şartlarında yazarlar: “Falanca evi **بمُصورها** ile satın aldı”; yani sınırlarıyla. Adî([10]) dedi:
وجاعل الشَّمس مِصراً لا خفاء به *** بين النَّهار وبين اللَّيل قد فَصَلا([11])
Ve **المِصْر**: içinde fey ve sadakaların taksim edildiği her **كُورة**.
Üçüncüsü **المَصِير**; o bağırsaktır; çoğulu önce **مُصران** sonra **مصارين**. Ve farenin **مُصْران**’ı: kötü hurmanın bir çeşididir.

--------------ـــ
([1]) Onu **المجمل** ve **اللسان**’da (**مصع**) inşâd etti; ve böylece onun kafiyesi **المجمل**’de kayıtlı olarak geldi; **اللسان**’da ise kesre ile serbest bırakıldı.
([2]) **المجمل**’de: “مصلت”; ve onun geri kalan rivayeti orada buradakiyle mutabıktır. Ve **إصلاح المنطق**’ta İbnü’s-Sikkît’te 310’daki budur:
لقد أمصلت عفراء مالي كله *** وماسست من شيء فربك ماحقه
          Ve **اللسان**’da İbnü’s-Sikkît’e nispet olmaksızın:
لعمري لقد أمصلت مالي كله *** وماسست من شيء فربك ماحقه
 ([3]) **الحب** (zamm ile): büyük küp ve **الخابية**. İbn Düreyd dedi: Farsça, Arapçalaştırılmıştır. Ebû Hâtim dedi: aslı “حنب” idi; sonra Arapçalaştırıldı. Dedim: doğrusu “خنب”dır, **معجم استينجاس** 476’da olduğu gibi; ve onu şu sözüyle açıkladı:
“An earthen vessel for holding wine or water ”
          yani içinde şarap veya su saklanan çömlekten bir kap.
([4]) Ve **اللسان** ve **القاموس**’ta da böyledir. **المجمل**’de: “خديها”; tahriftir; ve o, **المجمل** nüshası düzelticisinin tasarrufundandır.
([5]) **الجمهرة** (2: 275).
([6]) **الجمهرة** (2: 227).
([7]) Onun ilk mısraı **اللسان**’da (**مصد**) olduğu gibi: * إذا أبرز الروع الكعاب فإنهم *
([8]) **الجمهرة** (2: 275)’te olan: “ما أصابنا العام مصدة”.
([9]) Bu, tedavüldeki sözlüklerin kaçırdıklarındandır; ve **اللسان**’da: “والمصر: قلة اللبن”.
([10]) Ve **المجمل**’de de böyledir; ve İbn Berrî onu tashih etti. Ve **اللسان**’da olduğu gibi Ümeyye b. Ebî’s-Salt’a rivayet edilir. Ve onun divanında değildir.
([11]) Asılda: “وجاعل الليل”; doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dandır. Ve **اللسان**’da onun rivayetinin doğrusunun: “وجعل الشمس” olduğu belirtilmiştir. Ve ondan önce:
والأرض صوى بساطاً ثم قدرها *** تحت السماء سواء مثل ما ثقلا

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ص د
وإذا أردت الوصل في متمنّع صعب بناه السيلجون مصاد أي صاحب سيلجين‏.‏
وتقول‏:‏ نحن اليوم في معقل ومصاد وكنا أمس في معتقل ومصاد‏.‏

##### Türkçe

م ص د
Ve eğer, **مصاد** (yani **سيلجين** sahibi olan) **السيلجون**’un bina ettiği, erişilmesi güç, zor bir yerde vasletmeyi istersen:
Ve dersin ki: Biz bugün bir **معقل** ve **مصاد** içindeyiz; dün ise bir **معتقل** ve **مصاد** içindeydik.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَصْدُ والمَزْدِ والمَصادُ: الهَضْبةُ العالية الحمراء، وقيل: هي أَعْلى الجَبَل؛ قال الشاعر:
إِذا أَبْرَزَ الرَّوْعُ الكَعابَ فإِنَّهُمْ
مَصادٌ، لِمَنْ يَأْوِي إِليهم، ومَعْقِلُ
والجمع أَمْصِدةٌ ومُصدانٌ. الأَصمعي: المُصْدانُ أَعالي الجِبالِ، واحدها مَصادٌ. قال الأَزهري: ميم مَصادٍ ميم مَفْعَلٍ وجُمِع على مِصْدانٍ كما قالوا مَصِيرٌ ومُصْرانٌ، على توهم أَن الميم فاء الفِعل. والمَصْدُ: البَرْد؛ وما وجدنا لها العامَ مَصْدةً ومَزْدةً، على البدل، تبدل الصاد زاياً، يعني البرد؛ وقال كراع: يعني شدة البرْد وشدة الحرّ، ضد. وما أَصابتنا العامَ مَصْدة أَي مَطْرة. والمَصْد: الرَّعْد. والمَصْد: المطر. قال أَبو زيد: يقال: ما لها مَصْدَة أَي ما للأَرض قُرٌّ ولا حرّ. ومَصَدَ الرِّيقَ: مصَّه. ابن الأَعرابي: المَصْدُ المَصُّ؛ مَصَدَ جاريته ورَفَّها ومَصَّها ورَشَفها بمعنى واحد. الليث: المَصْدُ: الجماع. يقال: مَصَد الرجل جاريته وعَصَدها إِذا نكحها؛ وأَنشد:
فَأَبِيتُ أَعْتَنِقُ الثُّغُورَ، وأَتَّقى
عَنْ مَصْدِها، وشِفاؤُها المَصْدُ
قال الرياشي: المَصْدُ البَرْد، ورواه وأَنتفي عن مصدها أَي أَتَّقي.

##### Türkçe

**المَصْدُ** ve **المَزْدِ** ve **المَصادُ**: yüksek kırmızı tepe; ve denildi ki: o, dağın en yükseğidir; şair dedi ki:

Eğer korku topukları ortaya çıkarırsa, şüphesiz onlar
kendilerine sığınan kimse için **مَصادٌ** ve sığınaktır.

Ve çoğulu **أَمْصِدةٌ** ve **مُصدانٌ**’dır. **الأَصمعي**: **المُصْدانُ** dağların yükseklikleridir, tekili **مَصادٌ**’dır. **الأَزهري** dedi ki: **مَصادٍ**’ın **ميم**’i **مَفْعَلٍ**’in **ميم**’idir ve **مِصْدانٍ** üzerine çoğul yapıldı; nitekim **مَصِيرٌ** ve **مُصْرانٌ** dedikleri gibi; **ميم**’in fiilin **فاء**’ı olduğu vehmi üzerine. Ve **المَصْدُ**: soğuk; ve onun için bu yıl **مَصْدةً** ve **مَزْدةً** bulmadık, بدل üzere; **الصاد**’ı **زاياً** olarak değiştirir, yani soğuk; ve **كراع** dedi ki: yani soğuğun şiddeti ve sıcağın şiddeti, zıddır. Ve bu yıl bize **مَصْدة** isabet etmedi, yani bir yağmur. Ve **المَصْد**: gök gürültüsü. Ve **المَصْد**: yağmur. **أَبو زيد** dedi ki: denir: onun için **مَصْدَة** yoktur, yani yer için ne soğuk vardır ne de sıcak. Ve **مَصَدَ الرِّيقَ**: onu emdi. **ابن الأَعرابي**: **المَصْدُ** emmedir; **مَصَدَ** cariyesini ve **رَفَّها** ve **مَصَّها** ve **رَشَفها** bir mânâdadır. **الليث**: **المَصْدُ**: cinsel birleşme. Denir: **مَصَد** adam cariyesini ve **عَصَدها** onu nikâhladıysa; ve inşad etti:

Böylece ben ağızları kucaklayarak gecelerim, ve sakınırım
onun **مَصْدِ**’inden; ve onun şifası **المَصْدُ**’dür.

**الرياشي** dedi ki: **المَصْدُ** soğuktur; ve onu rivayet etti: “ve sakınırım onun **مصد**’inden” yani sakınırım.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المصد: ضرب من الرضاع، قاله الليث. المصد: الجماع، يقال: مصد الرجل جاريته وعصدها، إذا نكحها، وأنشد:
  فأبيت أعتنق الثغور وأنتفشي                      عن مصدها وشفاءها المصد المصد: المص، قال ابن الأعرابي، مصد جاريته ومصها ورشفها، بمعنصى واحد. المصد: الرعد والمطر. المصد: البرد، قاله الرياشين وقال كراع: شدة البرد، ويحرك، وهذه عن الصاغاني، أيضا شدة الحر، ضد، وقال أبو زيد: يقال، مالها مصدة، أي ما للأرض قر ولا حر. المصد: التذليل. والمصد المزد: الهضبة العالية الحمراء، كالمصد، محركة، والمصاد كسحاب، أمصدة ومصدان بالضم، قال الأزهري: ميم مصاد ميم مفعل، وجمع على مصدان، كما قالوا مصير ومصران، على توهم أن الميم فاء الفعل. قولهم: ما أصابتنا العام مصدة ومزدة، على البدل، أي مطرة. المصاد، كسحاب: أعلى الجبل، قال الشاعر:
  إذا أبرز الروع الكعاب فإنهممصادق لمن ياوي إليهم ومعقل

  والجمع أمصدة ومصدان، كما في الصحاح، قال الصاغاني: توهم أن ميم مصاد أصلية، ولعله أخذه من كتاب ابن فارس، والبيت لأوس بن حجر. انتهى، ويقال: هو لقومه معقل ومصاد. وقال الأصمعي: المصدان: أعالي الجبال، واحدها مصد، مصاد اسم جبل بعينه. مصاد اسم فرس نبيشة بن حبيب نقله الصاغاني. مصاد: اسم رجل، ويضم. فبالفتح مصاد بن عقبة، عن محمد بن عمرو، وعنه عمر بن أيوب الموصلي وبالضم بشر بن عصمة بن مصاد المزني، كان مع علي بصفين.

##### Türkçe

**المصد**: emzirmenin bir türü; bunu Leys söylemiştir. **المصد**: cinsel birleşme; denilir ki: **مصد الرجل جاريته** ve **عصدها**; onu nikâhladığı zaman. Ve şu beyit okunmuştur:
  “Böylece ben boğazları kucaklayarak ve yayılıp genişleyerek geceyi geçiririm;                      onun **مصدها**’sından ve onun şifasından; şifa **المصد المصد**’dir.”

**المصد**: emme; İbnü’l-A‘râbî söyledi. **مصد جاريته** ve **مصها** ve **رشفها**; tek bir mânâdadır. **المصد**: gök gürültüsü ve yağmur. **المصد**: soğuk; bunu er-Riyâşî söyledi. Ve Kurâ‘ dedi ki: soğuğun şiddeti; ve harekelenir. Bu, es-Sâğânî’dendir: ayrıca sıcağın şiddeti; zıddır. Ve Ebû Zeyd dedi ki: denilir: **مالها مصدة**; yani: yer için ne soğuk vardır ne sıcak.

**المصد**: alçaltma (zelil kılma). Ve **المصد المزد**: yüksek kırmızı tepe; **كالمصد** gibi; harekeli. Ve **المصاد** (bulut gibi): **أمصدة** ve **مصدان** (ضم ile). el-Ezherî dedi ki: **ميم مصاد** **ميم مفعل**’dir; ve **مصدان** üzere cem‘ edilmiştir; tıpkı **مصير** ve **مصران** dedikleri gibi; **الميم**’in fiilin **فاء**’ı olduğu vehmi üzere. Onların sözü: **ما أصابتنا العام مصدة ومزدة**; بدل üzere; yani: bir yağmur.

**المصاد** (bulut gibi): dağın en üstü. Şair dedi ki:
  “Korku, topuklu ayakkabıları ortaya çıkardığı zaman, onlar, kendilerine sığınana ve (kendilerine) bir sığınak olana karşı **مصادق**’tırlar ve bir kale(dirler).”

  Ve cem‘i **أمصدة** ve **مصدان**’dır; صحاح’ta olduğu gibi. es-Sâğânî dedi ki: **ميم مصاد**’ın aslî olduğu vehmedildi; ve belki onu İbn Fâris’in kitabından aldı. Beyit, Evs b. Hacer’indir. Bitti. Ve denilir ki: o, kavmi için bir sığınak ve **مصاد**’dır. Ve el-Asma‘î dedi ki: **المصدان**: dağların en üstleridir; tekili **مصد**’dür. **مصاد**: bizzat bir dağın adıdır. **مصاد**: Nebîşe b. Habîb’in atının adıdır; es-Sâğânî onu nakletti. **مصاد**: bir adam adıdır; ve ضم yapılır. فتح ile: **مصاد بن عقبة**; Muhammed b. Amr’dan; ondan da Ömer b. Eyyûb el-Mevsılî. Ve ضم ile: **بشر بن عصمة بن مصاد المزني**; Sıffîn’de Ali ile beraberdi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَصَدَهَا
1 مَصَدَهَا ذ , aor. مَصُدَ , (M,) inf. n. مَصْدٌ, (S, M, L, K,) He sucked her breast (Lth, S, M, L, K) in a certain manner. (S, M, L.) You say, قَبَّلَهَا فَمَصَدَهَا He kissed her and sucked her breast. (Lth, L.) ― -b2- مَصَدَهَا, (IAar, L,) inf. n. مَصْدٌ; (IAar, L, K;) He sucked her (a damsel's) saliva from her mouth; like مَصَّهَا, and رَشَفَهَا, and رَفَّهَا: (IAar, L:) and مَصَدَ he sucked (IAar, S, L, K) saliva. (IAar, S, L.) ― -b3- مَصَدَهَا, (S, M, L,) aor. مَصُدَ , (M,) inf. n. مَصْدٌ, (S, M, L, K,) Inivit eam, (S, M, L, K,) quodam modo; (M;) scil, ancillam suam. (L); as also مَزَدَهَا, inf. n. مَزْدٌ. (M.) -A2- مَصَدَ, inf. n. مَصْدٌ, He brought under; subdued; rendered submissive; syn. ذَلَّلَ. (K.)

مَصْدٌ
مَصْدٌ ذ Thunder. (L, K.) ― -b2- مَصْدٌ Rain: (L:) and with ة, a shower of rain; a rain: you say, مَا أَصَابَتْنَا العَامَ مَصْدَةٌ, (and مَزْدَةٌ, TA,) Not a rain has fallen on us this year. (M, L, K.) ― -b3- مَصْدٌ Intenseness of cold; (Kr, M, L, K;) as also ↓ مَصَدٌ: (K:) or, simply, cold; (Er-Riyلshee, L;) as also ↓ مَصْدَةٌ. (S, M.) And, contr., Intenseness of heat: (Kr, M, L, K:) and ↓ مَصْدَةٌ, simply, heat. (AZ, L.) You say, مَا وَجَدْنَا لَهَا العَامَ مَصْدَةً, (and مَزْدَةً, ISk, S, M, L,) We have not found it (the earth, AZ,) to have, this year, cold (AZ, S, M, L) nor heat: (AZ, L:) or, intenseness of cold nor intenseness of heat. (Kr, M, L.) ― -b4- مَصْدٌ and ↓ مَصَدٌ and ↓ مَصَادٌ A high (M, K) and red (M) hill, or mountain, such as is called هَضْبَةٌ: (M, K:) or the last, (As, S, M, K,) and the others also, (M,) the upper part, or top, of a mountain: (As, S, M, K:) and the last, a place of refuge: and applied to a man: (A:) pl. of the last, أَمْصِدَةٌ and مُصْدَانٌ. (S, M, K.) Az holds the م in مصاد to be augmentative, and the pls. to have been formed on the supposition of its being radical. (L.) See also art. صيد.

مَصَدٌ
مَصَدٌ ذ : see مَصْدٌ.

مَصْدَةٌ
مَصْدَةٌ ذ : see مَصْدٌ.

مَصَادٌ
مَصَادٌ ذ : see مَصْدٌ.

##### Türkçe

**مَصَدَهَا**
1 **مَصَدَهَا** ذ , muzâri‘i **مَصُدَ** , (M,) mastar ismi **مَصْدٌ**, (S, M, L, K,) Onun memesini (Lth, S, M, L, K) belli bir tarz üzere emdi. (S, M, L.) Şöyle dersin: قَبَّلَهَا فَمَصَدَهَا Onu öptü ve memesini emdi. (Lth, L.) ― -b2- **مَصَدَهَا**, (IAar, L,) mastar ismi **مَصْدٌ**; (IAar, L, K;) Onun (bir genç kızın) tükürüğünü ağzından emdi; **مَصَّهَا**, ve **رَشَفَهَا**, ve **رَفَّهَا** gibi: (IAar, L:) ve **مَصَدَ** tükürük emdi. (IAar, S, L, K) (IAar, S, L.) ― -b3- **مَصَدَهَا**, (S, M, L,) muzâri‘i **مَصُدَ** , (M,) mastar ismi **مَصْدٌ**, (S, M, L, K,) Onunla cima etti, (S, M, L, K,) belli bir tarz üzere; (M;) yani, kendi cariyesiyle. (L); ve ayrıca **مَزَدَهَا**, mastar ismi **مَزْدٌ**. (M.) -A2- **مَصَدَ**, mastar ismi **مَصْدٌ**, Altına aldı; boyun eğdirdi; itaatkâr kıldı; eş anlamlısı **ذَلَّلَ**. (K.)

**مَصْدٌ**
**مَصْدٌ** ذ Gök gürültüsü. (L, K.) ― -b2- **مَصْدٌ** Yağmur: (L:) ve ة ile, bir sağanak yağmur; bir yağmur: şöyle dersin, مَا أَصَابَتْنَا العَامَ مَصْدَةٌ, (ve **مَزْدَةٌ**, TA,) Bu yıl bize bir yağmur isabet etmedi. (M, L, K.) ― -b3- **مَصْدٌ** Soğuğun şiddeti; (Kr, M, L, K;) ve ayrıca ↓ **مَصَدٌ**: (K:) yahut, sadece, soğuk; (Er-Riyلshee, L;) ve ayrıca ↓ **مَصْدَةٌ**. (S, M.) Ve, bunun zıddı olarak, sıcağın şiddeti: (Kr, M, L, K:) ve ↓ **مَصْدَةٌ**, sadece, sıcak. (AZ, L.) Şöyle dersin, مَا وَجَدْنَا لَهَا العَامَ مَصْدَةً, (ve **مَزْدَةً**, ISk, S, M, L,) Biz onu (yeri, AZ,) bu yıl, soğuğa (AZ, S, M, L) da sıcağa da sahip bulmadık: (AZ, L:) yahut, soğuğun şiddetine de sıcağın şiddetine de. (Kr, M, L.) ― -b4- **مَصْدٌ** ve ↓ **مَصَدٌ** ve ↓ **مَصَادٌ** Yüksek (M, K) ve kırmızı (M) bir tepe, yahut dağ; **هَضْبَةٌ** diye adlandırılan türden: (M, K:) yahut sonuncusu, (As, S, M, K,) ve diğerleri de, (M,) bir dağın üst kısmı, yahut tepesi: (As, S, M, K:) ve sonuncusu, bir sığınak yeri: ve bir adama da uygulanır: (A:) sonuncunun çoğulu **أَمْصِدَةٌ** ve **مُصْدَانٌ**. (S, M, K.) Az, **مصاد**’daki **م**’yi ziyade kabul eder; ve çoğulların, onun aslî olduğu varsayımı üzerine yapılmış olduğunu (söyler). (L.) Ayrıca bkz. madde **صيد**.

**مَصَدٌ**
**مَصَدٌ** ذ : bkz. **مَصْدٌ**.

**مَصْدَةٌ**
**مَصْدَةٌ** ذ : bkz. **مَصْدٌ**.

**مَصَادٌ**
**مَصَادٌ** ذ : bkz. **مَصْدٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَصَدَ
مَصَدَ U ( n. ac. مَصْد 1 ),
a.  Sucked; chewed.

b.  Subdued; humbled.

c.  Thundered.

d.  ( n. ac. مَصْد 1 ,  مَصَد 4 ), Was intense, overpowering ( heat ).

مَصْد
مَصْد 1 ,
a.  Intense heat; intense cold. - Thunder.

c.  Rain.

d.  Mountain-top; high hill.

مَصْدَة
مَصْدَة 1t ,
a.  Shower of rain.

b.  see 1 (a) .

مَصَد
مَصَد 4 ,
a.  see 1 (a) , ( d ).

مَصَاْد
مَصَاْد 22 , ( pl. أَمْصِدَة 15t ,  مُصْدَاْن 35 ),
a.  see 1 (d) .

##### Türkçe

مَصَدَ
**مَصَدَ** U ( n. ac. **مَصْد** 1 ),
a. Emdi; çiğnedi.

b. Boyun eğdirdi; alçalttı.

c. Gök gürledi.

d. ( n. ac. **مَصْد** 1 , **مَصَد** 4 ), Şiddetli oldu, ezici oldu (sıcaklık).

مَصْد
**مَصْد** 1 ,
a. Şiddetli sıcak; şiddetli soğuk. - Gök gürültüsü.

c. Yağmur.

d. Dağ tepesi; yüksek tepe.

مَصْدَة
**مَصْدَة** 1t ,
a. Yağmur sağanağı.

b. 1 (a)’ya bak.

مَصَد
**مَصَد** 4 ,
a. 1 (a), (d)’ye bak.

مَصَاْد
**مَصَاْد** 22 , ( pl. **أَمْصِدَة** 15t , **مُصْدَاْن** 35 ),
a. 1 (d)’ye bak.
