# مصر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B5%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مصر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B5%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: مصر

باب الصاد والراء والميم معهما
ص ر م، م ر ص، ص م ر، م ص ر مستعملات
صرم:
الصَّرْمُ دَخيلٌ.
والصَّرْمُ: قَطعٌ بائِنٌ لحَبْل وعِذْقٍ ونحوه.
والصِّرامُ: وقت صِرام النّخْل، وصَرَمَ العِذْقُ عن النَّخْلة، وأصْرَمَ النَّخْلُ اذا حان وقتُ اصِطِرامِه.
والصَّريمة: إحكامُكَ أمراً والعَزْمُ عليه.
وقوله تعالى: "وأَصْبَحَتُ كالصَّريمِ" أي كاللَّيلِ.
والصَّريمةُ: الرأيُ النافِذُ.
والصريمة: الرَّمْلُ المُتَصَرِمُ من مُعظَم الرَّملِ، قال: به لا بظَبْيٍ بالصريمةِ أَعْفَرا والصِّرْمةُ: قطيعٌ من الاِبلِ نحوُ ثلاثين.
والصِّرْمُ: طائفة من القومِ ينزِلون بِابلِهم في ناحيةِ الماء فهم أهل صَرْمٍ، والجمع على أصرام، ثم يُجمَع على أصارم.
وصَرمَ الرجلُ صَرامةً فهو صارمٌ: ماضٍ في أمره.
وناقَةٌ مُصَرَّمةٌ، وذلك أن يُصَرَّم طُبْيُها فيَقْرَحُ عمداً حتى يفسُدَ الإِحليلُ فلا يخرُجُ منه لَبَنٌ، فيَيْبَسُ وذلك أقْوَى لها.
والصِّرْمةُ: قِطعةٌ من السَّحاب، قال النابغة: تُزجى مع الليل، من صُرّادِها، صِرَما وتَصَرَّمَتِ الأيّام والسَّنَةُ والأمر أي انقَضَى.
وانصَرَمَ الأَمرُ والشيءُ اذا انقطع فذَهَبَ.
وأَصْرَمَ الرجلُ: ساءَتْ حالُه وفيه تماسُكٌ بَعْدُ، والاسْمُ الاصِرامُ.
وصَرامِ: الحَرْبُ، قال الكُمَيت: على حين دَرَّةٍ من صَرامِ وسَيْفٌ صارمٌ أي قاطِعٌ ذو صَرامةٍ.
مرص:
المَرْصُ: غَمْزُ الثَّدْيِ بالأصابع، والمَرْسُ مثلُه، إِلاّ أنَّه يُمْرَسُ في الماء حتى يَتَمَيَّثَ فيه، ومَرَسَ ومرص واحد.
رمص:
الرَّمَصُ: غَمَصٌ أبيضُ تَلْفِظُه العَيْنُ فتَوْجَع له. وعينٌ رَمْصاءُ وقد رَمِصَتْ رَمَصاً اذا لَزِمَها ذلك.
صمر:

صَمَرَ الماء يَصمُر صُمُوراً اذا جَرَى من حَدورٍ في مُستَوٍ، فسَكَنَ فهو يَجري، وذلك الموضعُ يُسَمَّى ضِمرَ الوادي.
وصَيمَرةُ: أرضٌ مِنْ مِهرِجان، وإليها يُنْسَب الجُبْنُ الصَّيْمَريُّ.
مصر:
المَصْرُ: حَلبٌ بأَطرافِ الأصابِع، السَّبّابةِ والوُسْطَى والإِبْهام.
وناقةٌ مَصُورٌ اذا كانَ لَبَنُها بَطيءَ الخُروج، لا تُحْلَبُ إِلاّ مَصْراً.
والتَمَصُّر: حَلْبُ بَقايا اللَّبَن في الضَّرْعِ بعد الدَّرِّ، وصار مستعمَلاً في تَتَبُّع الغَلَّةِ ونحوِها، يقال: لهم غَلَّةٌ يَتَمَصَّرونَها.
وَمصَّرَ عليه الشيءَ اذا أعطاه قليلاً قليلاً.
والمِصْرُ: كُلُّ كُورةٍ تُقام فيها الحُدودُ وتُغزَى منها الثُغُور، ويُقسَم فيها الفّيْءُ والصَّدَقات من غير مُؤامَرة الخليفة، وقد مَصَّرَ عُمَرُ بن الخطّاب سبعةَ أمصارٍ منها: البصرةُ والكوفةُ، فالأمصارُ عند العَرَبِ تلكَ.
وقوله تعالى: "اهبِطُوا مِصْراً" من الأمصار، ولذلكَ نَوَّبَه، ولو أراد مِصرَ الكورةَ بعَينِها كما نَوَّنَ، لأنَ الاسْمَ المؤنَّثَ في المعرفةِ لا يُجرَى.
ومِصْرُ هي اليَومَ كورةٌ معروفةٌ بعَينِها لا تُصْرَفُ.
والمَصيرُ: المِعَى، وجمعُه مُصْرانٌ كالغَدير والغُدْران، والمَصارين خَطَأٌ.
والمُمَصَّرُ: ثوبٌ مصبُوغ فيه صُفْرةٌ قليلةٌ.

### Türkçe

باب **الصاد** ve **الراء** ve **الميم** onlarla birlikte

**ص ر م**، **م ر ص**، **ص م ر**، **م ص ر** kullanımdadırlar.

**صرم**:
**الصَّرْمُ** dâhildir.
Ve **الصَّرْمُ**: ip ve salkım ve benzeri için ayrık bir kesmedir.
Ve **الصِّرامُ**: hurma ağaçlarının salkım kesme vakti; ve salkım hurma ağacından kesildi; ve hurma ağaçları, onun kesilme vakti geldiğinde **أصْرَمَ** olur.
Ve **الصَّريمة**: senin bir işi sağlamlaştırman ve ona azmetmendir.
Ve Yüce’nin sözü: "**وأَصْبَحَتُ كالصَّريمِ**" yani gece gibi.
Ve **الصَّريمةُ**: nüfuz edici görüştür.
Ve **الصريمة**: büyük kumdan kopmuş (ayrılmış) kumdur; dedi ki: onunla, **بالصريمةِ**’de bir ceylanla değil, toprak rengi (olanla). Ve **الصِّرْمةُ**: develerden yaklaşık otuzluk bir sürüdür.
Ve **الصِّرْمُ**: kavimden bir taifedir; develeriyle suyun bir tarafına inerler; onlar **صَرْمٍ** ehlidir; çoğulu **أصرام** üzerinedir; sonra **أصارم** üzerine cem‘ olunur.
Ve adam **صَرمَ** (oldu) **صَرامةً**; o hâlde o **صارمٌ**dur: işinde ilerleyicidir.
Ve **مُصَرَّمةٌ** bir dişi deve; bu, onun memesinin ucu kesilip kasten yara yapılmasıdır; ta ki meme kanalı bozulur da ondan süt çıkmaz; böylece kurur; bu onun için daha kuvvetlidir.
Ve **الصِّرْمةُ**: buluttan bir parçadır; Nâbiga dedi ki:
Gece ile birlikte sürülür, onun soğuklarından, parçalar.
Ve günler ve yıl ve iş **تَصَرَّمَتْ**; yani sona erdi.
Ve iş ve şey **انصَرَمَ** olur; kesildiğinde, gider.
Ve adam **أَصْرَمَ**: hâli kötüleşti; onda yine de bir tutunma vardır; isim **الاصِرامُ**dur.
Ve **صَرامِ**: savaştır; Kümeyt dedi ki:
**صَرامِ**’dan bir şiddet zamanında.
Ve **سَيْفٌ صارمٌ**: yani kesici, **صَرامةٍ** sahibi.

**مرص**:
**المَرْصُ**: parmaklarla memeyi sıkıp yoklamaktır; ve **المَرْسُ** onun gibidir; ancak o, suda yoğrulur ki onda yumuşayıp gevşesin; ve **مَرَسَ** ile **مرص** birdir.

**رمص**:
**الرَّمَصُ**: gözün dışarı attığı beyaz bir çapaktır; ondan dolayı göz ağrır. Ve **عينٌ رَمْصاءُ**; ve ona bu yapıştığında **رَمِصَتْ** (olur) **رَمَصاً**.

**صمر**:

Su **صَمَرَ** eder; **يَصمُر** **صُمُوراً**: bir yokuştan düzlüğe akıp da sakinleştiği hâlde akmaya devam ettiğinde; ve o yer **ضِمرَ الوادي** diye adlandırılır.
Ve **صَيمَرةُ**: **مِهرِجان**’dan bir arazidir; ve ona **الجُبْنُ الصَّيْمَريُّ** nisbet edilir.

**مصر**:
**المَصْرُ**: parmak uçlarıyla sağmaktır; işaret parmağı, orta parmak ve başparmakla.
Ve **مَصُورٌ** bir dişi deve: sütü yavaş çıkıcı olduğunda; ancak **مَصْراً** ile sağılır.
Ve **التَمَصُّر**: sağmadan sonra memedeki sütün kalıntılarını sağmaktır; ve verim ve benzeri şeyleri takip etmede kullanılır oldu; denir ki: onların bir verimi vardır, onu **يَتَمَصَّرونَها**.
Ve bir şeye karşı **وَمصَّرَ**: ona azar azar verdiğinde.
Ve **المِصْرُ**: her bir bölgedir ki onda hadler uygulanır, ondan sınır boylarına gazâ edilir, onda fey ve sadakalar halifenin danışması olmaksızın taksim edilir; ve Ömer b. Hattâb yedi **أمصارٍ**’ı **مَصَّرَ** etti; onlardan: Basra ve Kûfe; işte Araplar katında **الأمصارُ** bunlardır.
Ve Yüce’nin sözü: "**اهبِطُوا مِصْراً**" şehirlerden bir şehir; bunun için onu tenvinledi; eğer bizzat bölge şehri olan **مِصرَ**’ı kastetseydi, onu tenvinlemezdi; çünkü marifede müennes isim cer edilmez (gayr-i munsarif olur).
Ve **مِصْرُ** bugün bizzat bilinen bir bölgedir; sarf olunmaz.
Ve **المَصيرُ**: bağırsaktır; çoğulu **مُصْرانٌ**dur; **الغَدير** ve **الغُدْران** gibi; ve **المَصارين** hatadır.
Ve **المُمَصَّرُ**: içinde az bir sarılık bulunan boyalı bir elbisedir.
