# مضح — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%AD/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B6%D8%AD/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مضح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%AD.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: مضح

باب الحاء والضاد الميم معهما
ح م ض، م ح ض، م ض ح مستعملات
حمض:
الحَمْضُ: كلُّ نَباتٍ يبقى على القَيْظ فلا يَهيجُ في الربيع، وفيه مُلُوحة، تشربُ الإبِلُ الماءَ على أكلِه، وإذا لم تجدْه دَقَّتْ وضَعُفَت. حَمَضَتْ تَحْمُضُ حُمُوضاً: إذا رَعَتْها، وهي حَوامِضُ، وأحْمَضناها، قال:
قريبةٌ نُدْوَتُه من محْمَضِهْ
وقد يُسَمَّى كلُّ ما فيه مُلُوحة حُمْضاً. ويقال للشيء الحامض: حَمَضَ حُموضةً، إلاّ أنَّهم يقولون للَّبَن خاصةً حَمَضُ حَمْضاً، وهو شديد الحَمْض. واللَّحمُ حَمْضُ الرِجال، وإذا حَوِّلت رجلاً عن أمرٍ فقد أحمَضْتَه، قال الطرماح:
لا يَني يُحمِضُ العَدُوُّ وذُو الخُلَّةِ يُشْفَى صداه بالإحماضِ
والحَمْضة: الشَّهْوةُ للشَيء: وحَمضةُ اسم حَيِّ بلعاء بن قيس الليَّثيّ. والحُمّاض: بَقْلةٌ من ذُكُور البَقل لها زَهْرةٌ حَمراء، قال:
كثَمَر الحُمّاضِ من هَفَت العَلَقْ
ويقال للذَّي يكونُ في جَوف الأُتْرُجِّ: حُمّاضة ويجمع الحُمّاض: قال:
كأنَّما في فيه حُمّاضٌ نَزا
محض:
المَحْضُ: اللَّبَنُ الخالصُ بلا رَغوة. وكلُّ شيءٍ خَلَصَ حتّى لا يشُوبُه شَيءٌ فهو مَحْضٌ. ورجلٌ مَمْحُوض الضَريبةِ: أي مُخَلَّص. ورفِضَّةٌ مَحْضَة: لا شَوبَ فيها، فإذا قلت هذه الفضةُ محضاً جَعَلْتَ المحض نصباً اعتِماداً على المصدر أي قصداً له. ورجل عَرَبيُّ مَحْضٌ، وامرأةٌ مَحْضةٌ ومَحْضٌ.
مضح:
مَضَحَ الرجلُ عِرْضَ فُلانٍ: إذا شأنَه وعابَه، قال:
لا تَمْضَحنْ عِرْضي فإنّي ماضِحُ		عِرضَكَ إنْ شاتَمْتَنـي وقـادِحُ

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الضاد**; **الميم** onlarla beraber
**ح م ض**، **م ح ض**، **م ض ح** kullanımdadırlar.

**حمض**:
**الحَمْضُ**: her bitki ki yaz sıcağı üzerinde kalır da ilkbaharda coşup büyümez; onda tuzluluk vardır; develer onu yemesi üzerine su içer; onu bulmadıkları zaman zayıflayıp güçsüzleşirler. **حَمَضَتْ تَحْمُضُ حُمُوضاً**: onu otladığı zaman; onlar **حَوامِضُ**dur; ve biz onları **أحْمَضناها** (ona) yaptık. Dedi ki:
قريبةٌ نُدْوَتُه من محْمَضِهْ
Ve içinde tuzluluk olan her şeye **حُمْضاً** denilebilir. Ve ekşi olan şeye: **حَمَضَ حُموضةً** denilir; ancak onlar süte özellikle **حَمَضُ حَمْضاً** derler; o, şiddetli ekşidir. Ve et, erkeklerin **حَمْضُ**udur. Ve bir adamı bir işten çevirdiğin zaman onu **أحمَضْتَه** etmiş olursun. **الطرماح** dedi ki:
لا يَني يُحمِضُ العَدُوُّ وذُو الخُلَّةِ يُشْفَى صداه بالإحماضِ
Ve **الحَمْضة**: bir şeye iştah (duyma)dır. Ve **حَمضةُ**: **بلعاء بن قيس الليَّثيّ**’nin bir kabilesinin adıdır. Ve **الحُمّاض**: baklanın erkeklerinden bir ottur; onun kırmızı bir çiçeği vardır. Dedi ki:
كثَمَر الحُمّاضِ من هَفَت العَلَقْ
Ve turunçun iç boşluğunda olan şeye: **حُمّاضة** denilir. Ve **الحُمّاض**’ın çoğulu: dedi ki:
كأنَّما في فيه حُمّاضٌ نَزا

**محض**:
**المَحْضُ**: köpüksüz, katışıksız süttür. Ve her şey ki arınıp da ona hiçbir şey karışmazsa o **مَحْضٌ**dur. Ve **مَمْحُوض الضَريبةِ** bir adam: yani arıtılmış. Ve **رفِضَّةٌ مَحْضَة**: onda karışım yoktur. Şayet “bu gümüş **محضاً**dır” dersen, **المحض**’ı mastara dayanarak nasb yapmış olursun; yani ona kasıt (olarak). Ve **عَرَبيُّ مَحْضٌ** bir adam; ve **مَحْضةٌ** bir kadın ve **مَحْضٌ**.

**مضح**:
**مَضَحَ** adam, falanın **عِرْضَ**ını: onu lekelediği ve ayıpladığı zaman. Dedi ki:
لا تَمْضَحنْ عِرْضي فإنّي ماضِحُ		عِرضَكَ إنْ شاتَمْتَنـي وقـادِحُ
