# مضح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B6%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مضح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: مضح

يقال: مَضَحَ الرجلُ عِرْض فلان أَو عرض أَخيه يَمْضَحه مَضْحاً وأَمْضَحه إِذا شانَه وعابه؛ قال الفرزدق:
وأَمْضَحْتَ عِرْضِي في الحياة، وشِنْتَني،
وأَوْقَدْتَ لي ناراً بكلّ مكانِ
قال ابن بري: صواب إِنشاده: وأَمْضَحْتِ، بكسر التاء، لأَنه يخاطب النَّوارَ امرأَته؛ وقبله:
ولو سُئلتْ عَنِّي النَّوارُ ورَهْطُها،
إِذاً لم تُوارِ الناجذَ الشَّفَتان
لَعَمْري، لقد رَقَقْتِني قبلَ رِقَّتِي،
وأَشْعَلْتِ فِيَّ الشَّيْبَ قبلَ أَوان
قال الأَزهري: وأَنشدنا أَبو عمرو في مَضَح لبكر بن زيد القُشَيْري: لا تَمْضَحَنْ عِرْضِي فإِني ماضِحُ
عِرْضَكَ، إِن شاتمتَني، وقادِحُ
في ساقِ مَن شاتَمني، وجارحُ
والقادح: عيب يُصيب الشجرة في ساقها. وساقُ الشجرة: عَمُودُها الذي تتفرّع فيه الأَغصانُ؛ يريد: أَنه يُهْلك من شاتمه ويفعل به ما يؤدي إِلى عَطَبه كالقادح في الشجرة. وفي نوادر الأَعراب: مَضَحت الإِبلُ ونَضَحت ورَفَضَت إِذا انتشرت. ومَضَحت الشمس ونَضَحت إِذا انتشر شعاعُها على الأَرض.

### Türkçe

Denilir: Adam, falanın ırzını yahut kardeşinin ırzını **مَضَحَ** eder; onu **يَمْضَحه**; **مَضْحاً** (olarak) **مَضَحَ** eder;
ve onu çirkinleştirdiği ve ayıpladığı zaman **أَمْضَحه** (derler); el-Ferezdak dedi ki:

Ve hayat içinde ırzımı **أَمْضَحْتَ** ettin ve beni çirkinleştirdin,
ve bana her mekânda bir ateş yaktın.

İbn Berrî dedi: Onun inşâdının doğrusu, **وأَمْضَحْتِ**’dir; **التاء**’nın kesresiyle; çünkü o, karısı en-Nevvâr’a hitap eder; ve ondan önce (şu vardır):

Eğer en-Nevvâr ve onun topluluğu benim hakkımda sorulsaydı,
o hâlde iki dudak azı dişi gizlemezdi.

Ömrüme yemin olsun, sen beni, benim inceliğimden önce incelttin,
ve bende, vaktinden önce ihtiyarlığı tutuşturdun.

el-Ezherî dedi: Ebû Amr bize, Bekr b. Zeyd el-Kuşeyrî’nin **مَضَح** hakkında (şu şiirini) inşâd etti:

Benim ırzımı **تَمْضَحَنْ** etme; çünkü ben, ırzını **ماضِحُ** (edenim),
eğer bana söversen; ve (ben) **قادِحُ** (olanım),
bana söven kimsenin ساق’ında; ve (ben) **جارحُ** (olanım).

Ve **القادح**: ağaca ساق’ında isabet eden bir ayıptır. Ve ağacın ساق’ı: onun, dalların kendisinde dallandığı direğidir; murat eder: ona söven kimseyi helâk ettiğini ve ona, ağaçtaki **القادح** gibi, onun bozulmasına götüren şeyi yaptığını. Ve A‘râb’ın nevâdirinde: Develer **مَضَحت** etti ve **نَضَحت** etti ve **رَفَضَت** etti; yayıldığı zaman. Ve güneş **مَضَحت** etti ve **نَضَحت** etti; onun ışını yer üzerine yayıldığı zaman.
