# مضخ (م-ض-خ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%AE
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B6%D8%AE

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ض - خ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%AE/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الخاء والضاد والميم معهما
خ ض م، ض خ م، م خ ض، ض م خ، م ض خ مستعملات
خضم:
الخَضْمُ الأكل والمضغ بأقصى الأضراس. والخَضْمُ: شدة الأكل في رغد. والخَضْم: نحو أكلِ القثاء ونحوه، وهو الأكل بجميع الفمِ.
وقولهم : قد يبلغ الخَضْمُ بالقضم، أي: قد يبلغ المبلغ الكبير بالشيء الصغير. وخَضِمْتُ أَخْضَمُ خَضْماً، والخُضْمةُ: ما خُضِمَ. والمُخَضِّمُ: الشديدُ الخَضْمِِ.
وخُضُمَّةُ الذراعِ: مستغلظها .
والمَخْضَم: مصدر من خَضِمْتُ.
والخِضَمُّ: نعت للشريف المعطاء، أي: السيد الضَّخْم، وجمعهُ: الخِضَمُّونَ: قال رؤبة:
كم لك يا سفاح من خالٍ وعم
من هاشمٍ في السؤدد الضَّخُمِ الخِضَمّ
والخِضَمُّ: المسن، والخِضَمُّ: الفرس الجواد الضَخم. قال:
"خِضَماّت الأباهر والعروق"
ضخم: الضَّخْم: العظيم من كل شيء ، وضَخُمَ الشيء ضَخامةً فهو ضَخْمٌ، وجمعه: ضِخامٌ، والإناث: الضَّخْماتُ، لأنه من الصفات، وإذا كان اسماً فهو: فعلاتٌ، مثقل، مثل شربة وشربات وقرية وقريات.. وبنات الواو من الأسماء، نحو: جوزة وجوزات، خفيفة، لأنها إن ثقلت صارت الواو ألفا، فتركت على حالها مخافة الالتباس.
مخض: المَخِيضُ: ما قد أخذ زبده، والمَخْضُ: تحريك المِخْضَ، وهو الذي فيه اللبن. ويستعمل المخَضْ في أشياء كثيرة نحو البعير يَمْخَضُ شقشقته. قال رؤبة:
يجمعن زأراً وهديراً مَخْضا
والسحاب يَتَمَخَّضُ بمائه. والدهر يتمخَض بفتنهِ. والتَّمُّخضُ: التحرك.
والإمخاضُ: ما اجتمع من الألبان حتى صار وقر بعير، ويجمع على الأماخِيض، وبهذا المعنى يقال إحلاب من لبنٍ، وأحاليب.
وكل حامل ضربها الطلق فهي: ماخِض. والمخَاضُ: أسم يجمع النوق الحوامل، وهن شولٌ ما دام الفحل فيها، فإذا نتج بعضها وانتظر بعضها فهن عشار، فإذا نتجت فهن لقاح حتى قعدن شولا.
وابن المخاض: الذي حملت أمه.
والمُسْتَمْخِضُ من اللبن: البطيء الروب، وغذا راب ثم مَخَضْتَهُ فعاد مَخْضا فهو المُسْتَمُخِضُ، وذلك أطيب الألبان.
ويقال: إذا أرتكض الولد في بطن الناقة قيل لها: ملمع، ثم قال لها: خلفة، والاثنتان: خلفتانِ، والثلاثُ: خلفات، فإذا جمعت الخلفات قلت لهن: مَخاض، فكن مخاضاً إلى مطلع سهيل.. فهن متليات.
ضمخ: الضَّمْخُ: لطخ الجسد بالطيب حتى كأنه يقطر. قال:
تَضمَّخْنَ بالجادي حتى كأنما ال		أنوف إذا استعرضتهن رواعفُ
ضَمَخْتُها، وضَمَّخْتُها، فاضْطَمَخَتْ وتَضَمَّخَتْ.
مضخ: المَضْخُ: لغة شنعاء في الضَّمْخ.

##### Türkçe

خاء ve ضاد ve ميم’in onlarla birlikte olduğu bab
خ ض م, ض خ م, م خ ض, ض م خ, م ض خ kullanımdadırlar

**خضم**:
**الخَضْمُ** yemenin ve çiğnemenin en arka azı dişleriyle olmasıdır. Ve **الخَضْمُ**: bolluk içinde yemenin şiddetidir. Ve **الخَضْم**: **القثاء** ve benzerini yeme gibidir; o, bütün ağızla yemektir.
Onların sözü: “**قد يبلغ الخَضْمُ بالقضم**”, yani: küçük şeyle büyük mertebeye ulaşabilir. Ve “**خَضِمْتُ** **أَخْضَمُ** **خَضْماً**”; ve **الخُضْمةُ**: çiğnenmiş olan şeydir. Ve **المُخَضِّمُ**: **الخَضْم**’ı şiddetli olandır.
Ve **خُضُمَّةُ الذراعِ**: onun kalınlaşmış olanıdır.
Ve **المَخْضَم**: “**خَضِمْتُ**”tan bir mastardır.
Ve **الخِضَمُّ**: soylu, çok veren için bir sıfattır; yani: iri efendi. Onun çoğulu: **الخِضَمُّونَ**. Rü’be dedi ki:
كم لك يا سفاح من خالٍ وعم
من هاشمٍ في السؤدد الضَّخُمِ الخِضَمّ
Ve **الخِضَمُّ**: bileği taşı. Ve **الخِضَمُّ**: iri, cömert at. Dedi ki:
"خِضَماّت الأباهر والعروق"

**ضخم**: **الضَّخْم**: her şeyden büyük olan. Ve şey **ضَخُمَ** **ضَخامةً**; o hâlde o **ضَخْمٌ**dur. Onun çoğulu: **ضِخامٌ**. Dişiler: **الضَّخْماتُ**; çünkü o sıfatlardandır. Eğer isim olursa o: **فعلاتٌ**dur; ağırlaştırılmış; **شربة** ve **شربات** ve **قرية** ve **قريات** gibi. Ve isimlerden **الواو**’nun kızları, **جوزة** ve **جوزات** gibi, hafiftir; çünkü ağırlaştırılsa **الواو** **ألف** olurdu; karışma korkusuyla olduğu hâl üzere bırakıldı.

**مخض**: **المَخِيضُ**: kaymağı alınmış olan şeydir. Ve **المَخْضُ**: **المِخْضَ**’ı hareket ettirmektir; o da içinde süt olan şeydir. Ve **المخَضْ** birçok şeyde kullanılır; deve **يَمْخَضُ** onun **شقشقته**’sini gibi. Rü’be dedi ki:
يجمعن زأراً وهديراً مَخْضا
Ve bulut suyu ile **يَتَمَخَّضُ** olur. Ve zaman fitneleriyle **يتمخَض** olur. Ve **التَّمُّخضُ**: hareket etmektir.
Ve **الإمخاضُ**: sütlerden toplanıp bir devenin yükü hâline gelmiş olan şeydir; **الأماخِيض** üzerine çoğul yapılır. Ve bu mânâ ile “bir sütten sağmalar” denir; ve **أحاليب**.
Ve her gebe ki doğum sancısı onu vurduysa o: **ماخِض**tir. Ve **المخَاضُ**: gebe develeri toplayan bir isimdir; onlar, erkek deve içlerinde bulunduğu müddetçe **شولٌ**dür; bir kısmı doğurup bir kısmı beklendiğinde onlar **عشار**dır; doğurduklarında onlar, tekrar **شولا** oturuncaya kadar **لقاح**tır.
Ve **ابن المخاض**: annesi gebe kalmış olan (yavru)dur.
Ve sütten **المُسْتَمْخِضُ**: yoğurdu geç tutandır; ve o, yoğurtla beslendi, sonra onu **مَخَضْتَهُ**; tekrar **مَخْضا** oldu; o hâlde o **المُسْتَمُخِضُ**dur; ve bu, sütlerin en lezzetlisidir.
Ve denir: çocuk devenin karnında tekmelediğinde ona **ملمع** denir; sonra ona **خلفة** denir; ikisi: **خلفتانِ**; üçü: **خلفات**. **الخلفات**’ı topladığında onlara: **مَخاض** dersin; böylece onlar, Süheyl’in doğuşuna kadar **مخاضاً** olurlar; artık onlar **متليات**tir.

**ضمخ**: **الضَّمْخُ**: bedeni güzel koku ile sıvamak; ta ki sanki damlıyor gibi. Dedi ki:
تَضمَّخْنَ بالجادي حتى كأنما ال		أنوف إذا استعرضتهن رواعفُ
“**ضَمَخْتُها**” ve “**ضَمَّخْتُها**”; böylece **فاضْطَمَخَتْ** ve **تَضَمَّخَتْ**.

**مضخ**: **المَضْخُ**: **الضَّمْخ** hakkında çirkin bir lehçedir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%AE/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَضْخُ: لغة شنعاء في الضمخ.

##### Türkçe

**المَضْخُ**: **الضمخ** hakkında çirkin bir lugattır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%AE/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

مضخ كمنع: لطخ الجسد بالطيب، وهو لغة شنعاء في ضمخ، كذا في اللسان.

##### Türkçe

**مضخ** ( **كمنع** ): bedeni güzel koku ile lekelemek/sürmek; o, **ضمخ** hakkında çirkin bir lugattır (dil varyantıdır); Lisân’da böyle (geçer).

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%AE/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَضَخَ
مَضَخَ A ( n. ac. مَضْخ 1 ),
a.  Anointed, perfumed.

##### Türkçe

**مَضَخَ**
**مَضَخَ** A (isim-işlem: **مَضْخ** 1),
a. Yağladı, koku sürdü.
