# مضر (م-ض-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B6%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ض - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

مَضَرَ اللبن يَمْضُرُ مُضوراً، أي صار ماضِراً، وهو الذي يَحْذي اللسانَ قبل أن يَروبَ. وقولهم: ذهب دمه حِضْراً مِضْراً، أي هَدَراً. ومِضْرٌ إتباع له. وفي الحديث: "مُضَرُ مَضَّرَها الله في النار" نرى أصله من مَضْرِ اللبن، وهو قَرْصُهُ اللسانَ وحَذْيُهُ له. وإنَّما شدِّد للكثرة والمبالغة. والتَمَضُّرُ: التشبُّه بالمُضَرِيَّة. والمَضيرَةُ: طبيخٌ يتَّخذ من اللبنِ الماضِرِ.

##### Türkçe

**مَضَرَ** süt **يَمْضُرُ** **مُضوراً**; yani **ماضِراً** oldu; o da, ekşiyip kesilmeden önce dili yakan şeydir. Onların sözü: “Kanı **حِضْراً مِضْراً** gitti”; yani heder (boşa) oldu. **مِضْرٌ** ona tâbî (pekiştirme için ardı sıra getirilen)dir. Hadiste: “**مُضَرُ مَضَّرَها الله في النار**”; aslını, sütün **مَضْرِ**’inden görürüz; o da onun dili çimdiklemesi ve onu yakmasıdır. Ancak çokluk ve mübalağa için şeddeli kılındı. **التَمَضُّرُ**: **المُضَرِيَّة**’ye benzemeye çalışmaktır. **المَضيرَةُ**: **الماضِرِ** sütten yapılan bir pişmiş yemektir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ض ر م
ضرم ، ضمر ، رمض ، رضم ، مضر ، مرض : مستعملات .
ضرم : قال الليث وغيره : الضرَمُ من الحَطَب : ما الْتَهَب سريعاً ، والواحدة ضَرْمة .
والضَّرَمُ : مصدرُ ضَرِمَت النارُ تَضرَم ضَرَماً . وضرِم الأَسدُ : إذا اشتدَّ حَرُّ جَوْفه من الجُوع ، وكذلك كلُّ شيء يشتدّ جوعُه من اللَّواحِم .
أبو عُبَيد عن أبي عمرو : الضَّرِم : الجائع ، قال : وقال الأصمعي : ما بالدار نافخُ ضَرَمة ، أي : ما بها أحد .
قلت : والضِّرام : ما دَقّ من الحَطَب ولم يكن جَزْلاً يثقبه النارُ ، الواحد ضَرَم وضَرمة ومنه قولُ الشاعر :
أَرَى خَللَ الرَمادِ وَمِيضَ جَمْرٍ
أُحاذِرُ أن يَشِبَّ له ضِرامُ
ويقال : أضرَمْتُ النارَ فاضْطَرَمَتْ ، وضَرَّمتُها فَضرَمَتْ وتضرّمَتْ .
وقال زهير :
وتَضْرَ إذا ضَرَّيْتُموها فتَضرِم
وقال الليث : الضَّرِيمُ : اسمٌ للحريق ، وأَنشَد :
شَدّاً كما تُشَيِّع الضَّريمَا
شَبّه حَفيفَ شَدِّه بحفيف النار إذا شَيَّعْتَها بالحَطَب ، أي : ألقيتَ عليها ما يُذْكيها به ؛ قاله الأصمعيّ .
وقال اللّيْثُ : الضَّرَمُ : شِدّةُ العَدْو .
ويقال : فرسي ضَرِمُ العَدْوِ ، ومنه قولُ جرير :
ضَرِمِ الرَّفاقِ مُناقِلِ الأَجْرالِ
وقال أبو زيد : ضَرِمَ فلانٌ عند الطَّعام ضَرَاماً : إِذا جَدَّ في أَكْله لا يَدفَع منه شيئاً .
ويقال : ضَرِمَ عليه تَضرّم : إذا احتَدَمَ غَضَباً .
وقال ابن شُميل : المُضْطَرِم : المُغْتَلِمُ من الجِمال ، تراه كأنه قد حُسْحِسَ بالنار . وقد أضْرَمَتْه الغُلْمة .
رضم : أبو العبّاس عن ابن الأعرابي ، يقال : إنّ عَدْوَك لرَضَمَان ، أي : بطيء . وإنّ أَكْلَك لَسَلَجَان ، وإن قَضاءكَ لَلِيّان .
قال شَمِر : قال الأصمعي : الرِّضامُ : صُخور عِظامٌ أمثالُ الجُزر واحدتها رَضْمة . ويقال : بنى فلان دارَه فرضم فيها الحجارة رَضْماً ، ومنه قيل : رَضَم البعيرُ بنفسه : إذا رَمَى بنفسِه . وقال لَبِيد :
حُفِزَت وزايلَها السَّرابُ كأنها
أجزاعُ بِيشة أَثْلُها ورِضَامُها
وقال أبو عمرو : الرِّضامُ : حِجارةٌ تجمع واحدتها رَضْمَة ورَضْم ، وأَنْشَد :
يَنْصَاحُ من جِبْلَةِ رَضْمٍ مُدَّهقْ
أي : من حجارةٍ مَرْضومة .
وقال شَمِر : يقال : رَضْمٌ ورَضَمٌ للحجارة المَرْضومة .
وقال رُؤبة :
حَدِيدُه وقِطْرُهُ ورَضمُهُ
وقال الليث : بِرْذَوْنٌ مَرْضومُ العَصَب : إذا تشنّج وصار فيه كالعَقَد ، وأَنشد :
مُبيَّن الأَمْشاشِ مَرضُوم العَصَبْ
وقال النضر : طائِرٌ رُضمَة ، وقد رَضَمت ، أي : نَبَتت ، ورَضَم الرجلُ في بيتِه ، أي : سَقَط ولا يَخرُج من بيته . ورَمَأَ كذلك . وقد رَضَم يَرضِم رُضوماً . ورُضام : اسم موضع .
رمض : قال اللّيْثُ : الرّمَضُ : حَرُّ الحجارة من شدّةِ حرّ الشمس ، والاسمُ الرّمْضاء . ورَمِض الإنسانُ رمْضاً : إذا مَشَى على الرّمْضاء ، والأرضُ رَمِضَة .
الحرّانيُّ عن ابن السكيت : الرَمْضُ : مصدرُ رَمَضْتُ النَّصْلَ أَرمِضُهُ رَمْضاً : إذا جعلته بين حَجَرين ثم دقَقْتَه ليَرِقَّ .
قال : والرّمَضُ : مصدرُ رَمِض الرجلُ يَرمَض رَمَضاً : احتَرَق قدماه في شدّة الحرّ ، وأَنشَد :
فهنّ معترِضاتٌ والحَصَى رَمِضٌ
والرِّيح ساكنةٌ والظلُّ معتدِلُ
ويقال : رَمِضَت الغنمُ تَرمَض رَمَضاً : إذا رَعَتْ في شدّة الحرّ فتَحْبَن رئاتُها وأكبادُها ، يُصيبها فيها قُروح .
وفي الحديث : ( صَلاةُ الأوّابين إذا رَمِضَت الفِصَال ) ، وهي الصلاةُ الّتي سَنّها رسول الله ( صلى الله عليه وسلم ) في وقت الضُّحى عند ارتفاع النهار .
ورَمَضُ الفِصالِ : أن تَحترِق الرّمْضاءُ ، وهو الرّمل ، فتَبرُك الفِصال مِن شدّة حَرّها وإحراقِها أَخفافَها وفَراسِنَها .
ويقال : رَمّض الراعِي مَواشِيه وأرمَضَها : إذا رعاها في الرّمْضاء أو أَرْبَضَها عليها .
وقال عمرُ بنُ الخطّاب لراعي الشاة : عليكَ والظَّلَفَ من الأرض لا تُرَمِّضها . والظَلَفُ من الأرض : المكانُ الغَليظ الّذي لا رَمْضَاءَ فيه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : المَرْموضُ : الشِّواءُ الكَبِس . ومَررْنا على مَرْمِض شاةٍ ومَنْدَةِ شاةٍ . وقد رمضْتُ الشاةَ فأنا أُرْمِضُها رَمْضاً ، وهو ألا يَسلُخها إذا ذبَحَها ويَبقُر بَطنُها ، ويُخرج حُشْوتَها ، ثم يُوقِدَ على الرِّضافِ حتى تحمَرَّ فتصيرَ ناراً تتّقد ، ثم يَطْرَحها في جوف الشَّاة ويكسر ضلوعَها لتنطبق على الرِّضاف ، ولا يزال يتابع عليها الرِّضافَ المُحْرَقة حتى يعلَم أنها قد أنْضَجَتْ لحمُها ، ثم يُقشَر عنها جِلدُها الذي يُسلَخ عنها ، وقد انشوَى عنها لحْمُها ؛ يقال : لحمٌ مَرْمُوض ، وقد رُمِض رَمْضاً . والرّمِيض : قريبٌ من
الحَنِيذ ، غير أن الحَنيذ يُكْبَس ثم يُوقَد فوقَه .
أبو عُبَيد عن الكسائيّ : أتيتُ فلاناً فلم أُصِبْه فرمَّضتُ ترْمِيضاً .
قال شمر : تَرْمِيضُه أن ينتظِره ثم يَمضِي .
اللَّيث : الرمَضُ : حُرْقَةُ القَيْظ . وقد أرمضَني هذا الأمرُ فرمِضْتُ ؛ قال رُؤْبة :
ومن تَشَكَّى مَضْلَةَ الإِرْماضِ
أو خُلَّةً أحْرَكْتُ بالإحماضِ
وقال أبو عمرو : الإرْماضُ : كلُّ ما أَوْجَع ؛ يقال : أرْمَضَني ، أي : أَوْجَعَني . والرّمَضِيُّ من السَّحاب والمَطَر : ما كان في آخِر القَيْظ وأوّلِ الخريف ؛ فالسحابُ رَمَضِيٌّ ، والمطرَ رَمضّي . وإنما سُمِّي رَمَضِيّاً ، لأنه يُدرِك سُخونةَ الشمس وحَرَّها .
سلَمة عن الفرّاء يقال : هذا شهرُ رمضان ، وهما شهرَا ربيع ؛ ولا يُذكرُ الشهر مع سائر أسماءِ الشهور العربية ، يقال : هذا شعبانُ قد أَقبَل .
وقال جل وعز : ( شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ ) ( البقرة : 185 ) .
وقال أبو ذُؤيب :
به أبلَتْ شَهْرَيْ رَبيعٍ كليْهِما
فقد مارَ فيها نَسْؤُها واقْتِرَارها
وقال مُدرِكٌ الكلابيّ فيما روى ابن الفَرَج : ارْتمزَتِ الفَرَسُ بالرّجُل ، وارتَمَضَتْ به ، أي : وثَبَتْ به .
مرض : قال الليث : المريضُ معروف ، والجميع المَرْضَى .
قال : والتمريض : حُسنُ القيام على المريض . يقال : مَرَّضتُ المريضَ تمريضاً : إذا قُمتَ عليه .
وتمرِيض الأمر : أن تُوَهِّنه ولا تُحْكمه . ويقال : قلبٌ مرِيض من العداوة ومن النِّفاق .
قال الله تعالى : ( فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ ) ( البقرة : 10 ) ، أي : نِفاق .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أصل المَرَض النُّقْصان : بَدَنٌ مرِيض : ناقِصُ القوّة . وقلبٌ مريض : ناقصُ الدِّين .
ومَرَّض فلانٌ في حاجتي : إذا نقصَتْ حركتُه فيها .
وأخبرَني المنذِرِيّ عن بعض أصحابه أنه قال : المَرَض : إظْلامُ الطبيعة واضطرابُها بعد صفائها واعتدالها .
قال : والمَرَض : الظُّلَمة .
وأنشد أبو العبّاس :
وليلةٍ مرِضَت من كل ناحية
فلا يضيءُ لها شمسٌ ولا قمر
قال : مَرِضَتْ ، أي : أظلَمَتْ ونقَص نُورُها .
وقال أبو عُبيدة في قوله : ( فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ ( معناه : شكٌّ ونِفاق .
قال : والمرَض في القَلْب يَصلُح لكلّ ما خَرج به الإنسانُ عَن الصحّة في الدِّين .
وقال الليث : المَراضَانِ : وادِيان مُلتقاهما واحدٌ .
قلت : المَراضان والمَرَايض : مواضع في ديار تميم بين كاظمة والنَّقِيرة فيها أحْساء ، وليست من باب المَرَض ، والميم فيها ميم مَفعَل ، من استراض الوادِي : إذا استنقع فيه الماء .
ويقال : أرض مريضةٌ : إذا ضاقت بأهلها ، وأرض مريضة : إذا كثُر بها الهَرْج والفِتن والقَتْل .
وقال أوسُ بن حَجَر :
ترَى الأرض مِنَّا بالفضاءِ مريضةً
مُعَضَّلةً مِنّا بجَمْع عَرَمْرَم
وليلةٌ مريضةٌ : مظلمة لا تُرى فيها كواكبُها .
وقال الراعي :
وطَخْياء من لَيلِ التَّمام مريضةٍ
أجَنّ العَماءُ نجمها فهو ماصِحُ
ورَأْيٌ مريضٌ : فيه انحراف عن الصواب ، قال الشاعر :
رأيتُ أبَا الوليد غَداةَ جَمْعٍ
به شَيْبٌ وما فَقَد الشَّبابَا
ولكنْ تحتَ ذاكَ الشَّيبِ حَزْمٌ
إذا ما ظَنَّ أمرَض أو أصَابَا
أمرَضَ : أي : قارَبَ الصواب وإن لَم يُصِب كلَّ الصَّواب .
ويقال : أتيت فلاناً فأمرَضتُه : أي : وجدتُه مريضاً . وأمْرض بنو فلانٍ : إذا مَرِضتْ نَعَمُهُم فهم ممْرِضون .
مضر : قال الليث : لبنٌ مضيرٌ : شديد الحموضة . قال : ويقال : إن مُضَرَ كان مُولَعاً بشُرْبه فسمِّي به .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : الماضر : اللّبن الذي يَحذِي اللسان قبل أن يُدرك . وقد مَضر يَمضرُ مُضوراً ، وكذلك النبيذ .
قال : وقال أبو البَيْداء : اسم مُضَر مشتقٌّ منه .
وقيل : سُمِّي مُضَراً لبيَاض لونِه . من مَضِيرة الطَّبِيخ .
قلتُ : والمضِيرةُ عند العرب : أن يُطبَخ اللحمُ باللّبن البَحْت الصَّريح ، الذي قد حَذَى اللسانَ حتى يَنضَج اللحمُ وتَخْثُر المَضيرة وربّما خَلَطُوا الحليبَ بالحَقِين للمَضِيرة ، وهي حينئذ أطيبُ ما تكون .
وقال الليثُ : يُقال : فلانٌ يتمَضَّر ، أي : يتعصّب لمُضَر .
أبو عُبَيْد عن الكسائيّ يقال : ذهب دمُه خَضِراً مَضِراً : إذا ذَهب هَدَراً .
وقال أبو سعيد : ذهب دمُه خِضْراً مِضْراً ،
أي : هنيئاً مريئاً .
قال : والعرب تقول : مَضّرَ اللَّهُ لك الثناء ، أي : طيّبه ، وتُماضِرُ اسم امرأة .
ضمر : رُوي عن حُذيفة أنه قال في خطبته : اليومَ مِضْمارٌ ، وغداً السِّباق ، والسَّابقُ مَن سَبَقَ إلى الجنّة .
قال شَمِر : أراد اليومَ العمل في الدنيا للاسْتباق إلى الجنّة ؛ كالفَرس يُضَمَّر قبل أن يُسابَق عليه .
وقال الليث : الضُّمْرُ من الهُزال ولُحوق البَطْن والفعلُ ضَمَرَ يَضمُر ضُموراً . وقَضيبٌ ضامر ، وقد انضَمَرَ : إذا ذَهب ماؤه .
قال : والمِضمار : موضعٌ تُضمَّر فيه الخيل ، وتَضمِيرها أن تُعْلَف قُوتاً بعد سِمَنها .
قلتُ : وقد يكون المِضمار وقتاً للأيام التي تُضمَّر فيها الخيلُ للسباق أو للرَّكْض إلى العَدُوّ ، وتضميرُها أن تُشدّ عليها سُروجُها ، وتُجَلَّلَ بالأجِلَّة حتى تعرَق تحتَها فيذهَب رَهَلُها ويشتدّ لحمها ، ويُحمل عليها غِلمانٌ خِفافٌ يُجرونها البردين ولا يُعَنِّفُون بها ، فإذا ضُمِّرَتْ واشتدّتْ لحومُها أُمِنَ عليها القَطْع عند حُضْرها ولم يَقْطَعْها الشَّدُّ ، فذلك التَّضْمير الّذي تعرفه العرب ، ويُسمونه مِضماراً وتَضْميراً .
وقال الليث : الضَمِرُ : الشيء الذي تُضمِره في ضمير قَلْبِك ، تقول : أضمرتُ صَرْف الحرف : إذا كان متحركاً فأسكَنْتَه .
قال : والضَّمْرُ من الرجال : المُهَضَّم البطن ، الخفيف الجسم . وامرأة ضَمْرة وقد تَضمَّر وجهُها : إذا انضمّتْ جلدتُه من الهزال .
ورُوِي عن عمر بن عبد العزيز أنّه كتب إلى مَيْمون بن مِهران في مَظالم كانت في بيت المال أن يردَّها على أربابِها ولا يأخذ منها زكاةَ عامها ، فإنّه كان مالاً ضِماراً .
قال أبو عُبيد : الضِّمارُ : هو الغائب الذي يُرْجَى ، فإذا رُجِيَ فليس بِضمار ؛ وقال الراعي :
طلَبْن مَزَارَه فأَصبْن منه
عطاءً لَم يكن عِدَةً ضِمارَا
وقال الأعشى :
أرَانا إذا أَضْمَرَتْكَ البِلاَ
دُ تُجْفَى وتُقْطَع مِنّا الرَّحِمْ
أراد : إذا غيّبتْك البلادُ .
وقال الليث : الضِّمارُ من العِداتِ ما كان ذا تَسْويف ، وأنشد بيتَ الراعي .
قال : واللؤْلُؤ المضطمِر : الذي فيه بعض الانضماد ، وأنشد قولَ الشاعر :
تلأْلأَتِ الثُّرَيَّا فاستنارتْ
تلألُؤَ لؤلؤٍ فيه اضطِمارُ
قال : والضُمْران من دِقّ الشجر .
قلت : ليس الضُّمْران من دِقّ الشجر وله هَدَبٌ كهَدَب الأرْطَى . ومنه قولُ عُمَر بن لَجأ :
تحْسِبْ مُجْتَلّ الإماءِ الخُدَّم
من هَدَبِ الضُّمْران لم يحطَّمِ
وقال الأصمعي فيما رَوَى ابن السكّيت له أنه قال في قول النابغة :
فهابَ ضُمران منهُ حيثُ يُوزِعُهُ
قال : ورواه أبو عُبيدة صُمْرَانُ ، وهو اسم كَلْبٍ في الروايتين معاً .
وقال الليث : الضَّيْمُران والضَّوْمَران : نوعٌ من الرياحين .
وقال الأصمعي : الضَمِيرة والضَّفِيرةُ : الغَدِيرةُ من ذَوائب الرَّأْس ، وجمعها ضمائر .
وقال الفرّاء : ذهبوا بِمَالِي ضِماراً مثل قِماراً ؛ قال : وهو النَّسِيئةُ أيضاً .
قال : والتَّضْمير : حُسْنُ ضَفْر الضَّمِيرة وحُسْنُ دَهْنِها .

##### Türkçe

ض ر م
**ضرم** , **ضمر** , **رمض** , **رضم** , **مضر** , **مرض** : kullanımdaki (lafızlar)dır.

**ضرم** : **الليث** ve başkaları dedi: Odun cinsinden **الضرَمُ**: çabucak tutuşan şeydir; tekili **ضَرْمة**’dir.
Ve **الضَّرَمُ**: **ضَرِمَت النارُ تَضرَم ضَرَماً**’ın mastarıdır. Ve **ضرِم الأَسدُ**: açlıktan içinin harareti şiddetlendiği zaman; ve aynı şekilde, **اللَّواحِم**’den açlığı şiddetlenen her şey.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الضَّرِم**: aç olan (kimse). Dedi: ve **الأصمعي** dedi: Evde **نافخُ ضَرَمة** yok; yani: onda hiç kimse yok.

Dedim: ve **الضِّرام**: odundan ince olan şeydir; iri (kalın) olmayıp ateşin onu deldiği (şey). Tekili **ضَرَم** ve **ضَرمة**’dir. Ve ondandır şairin sözü:
أَرَى خَللَ الرَمادِ وَمِيضَ جَمْرٍ
أُحاذِرُ أن يَشِبَّ له ضِرامُ

Ve denir: **أضرَمْتُ النارَ** da **فاضْطَرَمَتْ**; ve **ضَرَّمتُها** da **فَضرَمَتْ** ve **تضرّمَتْ**.

Ve **زهير** dedi:
وتَضْرَ إذا ضَرَّيْتُموها فتَضرِم

Ve **الليث** dedi: **الضَّرِيمُ**: yangın için bir addır. Ve inşad etti:
شَدّاً كما تُشَيِّع الضَّريمَا
Onun bağını (sıkı çekişini) hışırtısını, ateşi odunla **شَيَّعْتَها** ettiğin zamanın hışırtısına benzetti; yani: onu onunla tutuşturan şeyi üzerine attın; bunu **الأصمعيّ** söyledi.

Ve **اللّيْثُ** dedi: **الضَّرَمُ**: koşunun şiddetidir.
Ve denir: Atım **ضَرِمُ العَدْوِ**’dur. Ve ondandır **جرير**’in sözü:
ضَرِمِ الرَّفاقِ مُناقِلِ الأَجْرالِ

Ve Ebû Zeyd dedi: **ضَرِمَ** falan kimse yemek yanında **ضَرَاماً**: yemesinde ciddileştiği, ondan hiçbir şeyi geri çevirmediği zaman.
Ve denir: **ضَرِمَ عليه تَضرّم**: öfkeden alevlendiği zaman.

Ve İbn Şümeyl dedi: **المُضْطَرِم**: develerden azgın olan (erkek)tir; onu sanki ateşle kıpırdatılmış gibi görürsün. Ve onu azgınlık tutuşturmuştur.

**رضم** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: denir: Senin koşun gerçekten **لَرَضَمَان**’dır; yani: yavaştır. Ve gerçekten senin yemen **لَسَلَجَان**’dır; ve gerçekten senin hükmün **لَلِيّان**’dır.

Şemir dedi: **الأصمعي** dedi: **الرِّضامُ**: büyük kayalardır, adalar gibidir; tekili **رَضْمة**’dir. Ve denir: Falan kimse evini yaptı da onda taşları **رَضْماً** ile yığdı; ve ondan denildi: **رَضَم البعيرُ بنفسه**: kendini attığı zaman. Ve **لَبِيد** dedi:
حُفِزَت وزايلَها السَّرابُ كأنها
أجزاعُ بِيشة أَثْلُها ورِضَامُها

Ve Ebû Amr dedi: **الرِّضامُ**: taşlardır; tekili **رَضْمَة** ve **رَضْم** olarak toplanır. Ve inşad etti:
يَنْصَاحُ من جِبْلَةِ رَضْمٍ مُدَّهقْ
Yani: yığılmış taşlardan.

Ve Şemir dedi: Yığılmış taşlar için **رَضْمٌ** ve **رَضَمٌ** denir.

Ve **رُؤبة** dedi:
حَدِيدُه وقِطْرُهُ ورَضمُهُ

Ve **الليث** dedi: **بِرْذَوْنٌ مَرْضومُ العَصَب**: kası büzülüp onda düğümler gibi olduğu zaman. Ve inşad etti:
مُبيَّن الأَمْشاشِ مَرضُوم العَصَبْ

Ve **النضر** dedi: **طائِرٌ رُضمَة**; ve **رَضَمت**: yani: bitti. Ve **رَضَم الرجلُ في بيتِه**: yani: düştü ve evinden çıkmaz. Ve **رَمَأَ** da böyledir. Ve gerçekten **رَضَم يَرضِم رُضوماً**. Ve **رُضام**: bir yer adıdır.

**رمض** : **اللّيْثُ** dedi: **الرّمَضُ**: güneşin hararetinin şiddetinden taşların sıcaklığıdır; isim **الرّمْضاء**’dır. Ve insan **رَمِض** olur **رمْضاً**: **الرّمْضاء** üzerinde yürüdüğü zaman; ve yer **رَمِضَة**’dir.

**الحرّانيُّ** İbnü’s-Sikkît’ten: **الرَمْضُ**: **رَمَضْتُ النَّصْلَ أَرمِضُهُ رَمْضاً**’ın mastarıdır: onu iki taş arasına koyup sonra incelsin diye dövdüğün zaman.
Dedi: ve **الرّمَضُ**: **رَمِض الرجلُ يَرمَض رَمَضاً**’ın mastarıdır: şiddetli sıcakta ayakları yandığı zaman. Ve inşad etti:
فهنّ معترِضاتٌ والحَصَى رَمِضٌ
والرِّيح ساكنةٌ والظلُّ معتدِلُ

Ve denir: Koyunlar **رَمِضَت** olur **تَرمَض رَمَضاً**: şiddetli sıcakta otladıkları zaman; akciğerleri ve ciğerleri şişer; onlarda yaralar isabet eder.

Ve hadiste: ( **صَلاةُ الأوّابين إذا رَمِضَت الفِصَال** ) ; o, Resûlullah’ın ( صلى الله عليه وسلم ) gündüz yükseldiği vakitte, kuşluk vaktinde sünnet kıldığı namazdır.
Ve **رَمَضُ الفِصالِ**: **الرّمْضاء**’nın yanmasıdır; o da kumdur; böylece yavru develer, onun şiddetli sıcağından ve ayak tabanlarını ve tırnaklarını yakmasından dolayı çökerler.

Ve denir: Çoban hayvanlarını **رَمّض** etti ve **أرمَضَها**: onları **الرّمْضاء**’da otlattığı yahut onları onun üzerine yatırdığı zaman.

Ve Ömer b. el-Hattâb koyun çobanına dedi: Üzerine, yerin **الظَّلَفَ**’ını al; onu **لا تُرَمِّضها**. Ve yerin **الظَلَفُ**’ı: içinde **رَمْضَاء** bulunmayan kaba (sert) yerdir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **المَرْموضُ**: bastırılmış kızartmadır. Ve bir koyunun **مَرْمِض**’ine ve bir koyunun **مَنْدَة**’sine uğradık. Ve koyunu **رمضْتُ**; ben onu **أُرْمِضُها رَمْضاً** ederim: o, onu boğazladığında derisini yüzmemesi, karnını yarması, içini çıkarması; sonra **الرِّضاف** üzerinde yakmasıdır; ta ki kızarsın da tutuşan bir ateş olsun; sonra onu koyunun içine atar ve kaburgalarını kırar ki **الرِّضاف** üzerine kapansın; sonra onun üzerinde yakılmış **الرِّضاف**’ı ardı ardına takip eder; ta ki etini pişirdiğini bilsin; sonra ondan yüzülen derisini ondan soyar; hâlbuki eti ondan kızarmıştır. Denir: **لحمٌ مَرْمُوض**; ve gerçekten **رُمِض رَمْضاً**. Ve **الرّمِيض**: **الحَنِيذ**’e yakındır; ancak **الحَنيذ** bastırılır, sonra üstünde ateş yakılır.

Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: Falana geldim de onu bulamadım; böylece **رمَّضتُ ترْمِيضاً** ettim.
Şemir dedi: Onun **تَرْمِيضُه**’u, onu beklemesi sonra gitmesidir.

**اللَّيث**: **الرمَضُ**: yaz sıcağının yakıcılığıdır. Ve bu iş beni **أرمضَ** etti de ben **رمِضْتُ** oldum. **رُؤْبة** dedi:
ومن تَشَكَّى مَضْلَةَ الإِرْماضِ
أو خُلَّةً أحْرَكْتُ بالإحماضِ

Ve Ebû Amr dedi: **الإرْماضُ**: acıtan her şeydir; denir: **أرْمَضَني**; yani: beni acıttı. Ve bulut ve yağmurdan **الرّمَضِيُّ**: yaz sıcağının sonunda ve güzün başında olan şeydir; bulut **رَمَضِيٌّ**’dir; yağmur da **رَمضّي**’dir. Ancak ona **رَمَضِيّاً** adı verildi; çünkü güneşin sıcaklığına ve hararetine yetişir.

Seleme, el-Ferrâ’dan: denir: Bu, **رمضان** ayıdır; ve onlar **ربيع**’in iki ayıdır; ay, Arap aylarının diğer adlarıyla birlikte zikredilmez; denir: Bu **شعبانُ** gelmiştir.

Ve aziz ve celil olan dedi: ( **شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِى** ( صلى الله عليه وسلم )
1764 **أُنزِلَ فِيهِ الْقُرْآنُ** ) (el-Bakara: 185).

Ve Ebû Züeyb dedi:
به أبلَتْ شَهْرَيْ رَبيعٍ كليْهِما
فقد مارَ فيها نَسْؤُها واقْتِرَارها

Ve Müdrik el-Kilâbî, İbnü’l-Ferec’in rivayet ettiği şeyde: At, adamla **ارْتمزَت** ve onunla **ارتَمَضَتْ**; yani: onunla sıçradı.

**مرض** : **الليث** dedi: **المريضُ** bilinen (şey)dir; çoğulu **المَرْضَى**’dır.
Dedi: ve **التمريض**: hastanın başında iyi durmaktır. Denir: **مَرَّضتُ المريضَ تمريضاً**: onun başında durduğun zaman.
Ve işin **تمرِيض**’i: onu zayıflatmandır ve onu sağlamlaştırmaman. Ve denir: düşmanlıktan ve nifaktan **قلبٌ مرِيض**.

Allah تعالى dedi: ( **فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ** ) (el-Bakara: 10); yani: nifak.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **المَرَض**’ın aslı eksilmedir: **بَدَنٌ مرِيض**: kuvveti eksik. Ve **قلبٌ مريض**: dini eksik.
Ve falan kimse benim ihtiyacımda **مَرَّض** etti: onda hareketi eksildiği zaman.

Ve el-Münzirî bana, bazı arkadaşlarından haber verdi ki o dedi: **المَرَض**: tabiatın kararması ve safiyetinden ve itidalinden sonra çalkalanmasıdır.
Dedi: ve **المَرَض**: karanlıktır.

Ebû’l-Abbâs inşad etti:
وليلةٍ مرِضَت من كل ناحية
فلا يضيءُ لها شمسٌ ولا قمر
Dedi: **مَرِضَتْ**; yani: karardı ve nuru eksildi.

Ve Ebû Ubeyde, ( **فِى قُلُوبِهِم مَّرَضٌ** ) sözünde dedi: manası: şüphe ve nifaktır.
Dedi: ve kalpteki **المرَض**, insanın dinde sağlık dışına çıktığı her şey için uygun olur.

Ve **الليث** dedi: **المَراضَانِ**: buluşma yerleri bir olan iki vadidir.

Dedim: **المَراضان** ve **المَرَايض**: Temîm diyarında Kâzıme ile en-Nakîra arasında, içinde **أحْساء** bulunan yerlerdir; **المَرَض** باب’ından değildir; ondaki **الميم**, **مَفعَل** mîmidir; **استراض الوادِي**’den: vadide su biriktiği zaman.

Ve denir: **أرض مريضةٌ**: halkına dar geldiği zaman. Ve **أرض مريضة**: onda kargaşa, fitneler ve öldürme çoğaldığı zaman.

Ve Evs b. Hacer dedi:
ترَى الأرض مِنَّا بالفضاءِ مريضةً
مُعَضَّلةً مِنّا بجَمْع عَرَمْرَم

Ve **ليلةٌ مريضةٌ**: yıldızları görülmeyen karanlık (gece)dir.

Ve er-Râ‘î dedi:
وطَخْياء من لَيلِ التَّمام مريضةٍ
أجَنّ العَماءُ نجمها فهو ماصِحُ

Ve **رَأْيٌ مريضٌ**: doğruluktan sapma olan (görüş). Şair dedi:
رأيتُ أبَا الوليد غَداةَ جَمْعٍ
به شَيْبٌ وما فَقَد الشَّبابَا
ولكنْ تحتَ ذاكَ الشَّيبِ حَزْمٌ
إذا ما ظَنَّ أمرَض أو أصَابَا
**أمرَضَ**: yani: isabet etmese bile doğruluğa yaklaştı.

Ve denir: Falana geldim de onu **فأمرَضتُه**: yani: onu hasta buldum. Ve falan oğulları **أمْرض** etti: onların davarları hastalandığı zaman; böylece onlar **ممْرِضون**’dur.

**مضر** : **الليث** dedi: **لبنٌ مضيرٌ**: çok şiddetli ekşi. Dedi: ve denir: **مُضَرَ** onun içmesine düşkün idi; böylece onunla adlandırıldı.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الماضر**: olgunlaşmadan önce dili yakan süttür. Ve gerçekten **مَضر يَمضرُ مُضوراً**; ve nebiz de böyledir.
Dedi: ve Ebû’l-Beydâ dedi: **مُضَر** adı ondan türemiştir.
Ve denildi: beyazlığından dolayı **مُضَراً** diye adlandırıldı; **مَضِيرة الطَّبِيخ**’ten.

Dedim: ve Araplar yanında **المضِيرةُ**: etin, dili yakan saf katıksız sütle pişirilmesidir; ta ki et pişsin ve **المَضيرة** koyulaşsın; ve bazen **الحليب**’i **الحَقِين** ile **للمَضِيرة** için karıştırırlar; o vakit o, olduğu hâlin en lezzetlisi olur.

Ve **الليثُ** dedi: denir: Falan kimse **يتمَضَّر**; yani: **مُضَر** için taassup gösterir.

Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: denir: Kanı **خَضِراً مَضِراً** gitti: boşa gittiği zaman.

Ve Ebû Saîd dedi: Kanı **خِضْراً مِضْراً** gitti;
yani: afiyetle, hazımla.
Dedi: ve Araplar der: Allah senin için övgüyü **مَضّرَ** etsin; yani: onu hoş kılsın. Ve **تُماضِرُ** bir kadın adıdır.

**ضمر** : Huzeyfe’den rivayet edildi ki hutbesinde dedi: Bugün **مِضْمارٌ**, yarın yarış; ve öne geçen, cennete öne geçendir.
Şemir dedi: Bugün, dünyada cennete öne geçmek için ameli kastetti; tıpkı atın, onunla yarışılmadan önce **يُضَمَّر** edilmesi gibi.

Ve **الليث** dedi: zayıflıktan ve karnın içe çekilmesinden **الضُّمْرُ**; fiil **ضَمَرَ يَضمُر ضُموراً**. Ve **قَضيبٌ ضامر**; ve gerçekten **انضَمَرَ**: suyu gittiği zaman.
Dedi: ve **المِضمار**: atların **تُضمَّر** edildiği yerdir; ve onların **تَضمِير**’i, semizliğinden sonra azık olarak yem verilmesidir.

Dedim: ve **المِضمار**, yarış için yahut düşmana doğru koşmak için atların **تُضمَّر** edildiği günlerin vakti de olabilir. Ve onların **تضمير**’i: eyerlerinin onlara bağlanması, örtülerle örtülmeleri; ta ki altında terlesinler de gevşeklikleri gitsin ve etleri sertleşsin; ve üzerlerine hafif oğlanlar bindirilir; onları iki serinlikte koştururlar ve onlara sert davranmazlar; böylece **ضُمِّرَتْ** ve etleri sertleştiği zaman, hızlandığında kesilmesinden emin olunur ve şiddet onu kesmez; işte bu, Arapların bildiği **التَّضْمير**’dir; ona **مِضماراً** ve **تَضْميراً** adını verirler.

Ve **الليث** dedi: **الضَمِرُ**: kalbinin içindeki vicdanda gizlediğin şeydir. Dersin: **أضمرتُ صَرْف الحرف**: hareketli iken onu sakin kıldığın zaman.
Dedi: ve erkeklerden **الضَّمْرُ**: karnı ezik, bedeni hafif olandır. Ve **امرأة ضَمْرة**; ve gerçekten yüzü **تَضمَّر** etti: zayıflıktan derisi büzüldüğü zaman.

Ve Ömer b. Abdülazîz’den rivayet edildi ki beytülmalde olan mazalim hakkında Meymûn b. Mihrân’a yazdı: onları sahiplerine geri versin ve onlardan o yılın zekâtını almasın; çünkü o, **مالاً ضِماراً** idi.

Ebû Ubeyd dedi: **الضِّمارُ**: ümit edilen gaip olandır; ümit edilirse **بِضمار** değildir. Ve er-Râ‘î dedi:
طلَبْن مَزَارَه فأَصبْن منه
عطاءً لَم يكن عِدَةً ضِمارَا

Ve el-A‘şâ dedi:
أرَانا إذا أَضْمَرَتْكَ البِلاَ
دُ تُجْفَى وتُقْطَع مِنّا الرَّحِمْ
Kastetti: beldeler seni gizlediği zaman.

Ve **الليث** dedi: **الضِّمارُ**, vaatlerden olandır ki onda erteleme vardır. Ve er-Râ‘î’nin beytini inşad etti.

Dedi: ve **اللؤْلُؤ المضطمِر**: onda biraz büzülme olan (inci)dir. Ve şairin sözünü inşad etti:
تلأْلأَتِ الثُّرَيَّا فاستنارتْ
تلألُؤَ لؤلؤٍ فيه اضطِمارُ

Dedi: ve **الضُمْران** ince ağaçtandır.

Dedim: **الضُّمْران** ince ağaçtan değildir; ve onun **الأرْطَى**’nın püskülü gibi püskülü vardır. Ve ondandır Ömer b. Lec’e’nin sözü:
تحْسِبْ مُجْتَلّ الإماءِ الخُدَّم
من هَدَبِ الضُّمْران لم يحطَّمِ

Ve **الأصمعي**, İbnü’s-Sikkît’in ona rivayet ettiği şeyde, en-Nâbiga’nın sözü hakkında dedi ki:
فهابَ ضُمران منهُ حيثُ يُوزِعُهُ
Dedi: Ebû Ubeyde onu **صُمْرَانُ** diye rivayet etti; ve o, iki rivayette de bir köpeğin adıdır.

Ve **الليث** dedi: **الضَّيْمُران** ve **الضَّوْمَران**: reyhanlardan bir türdür.

Ve **الأصمعي** dedi: **الضَمِيرة** ve **الضَّفِيرةُ**: başın örgüsü olan saç tutamıdır; çoğulu **ضمائر**’dir.

Ve el-Ferrâ dedi: Malımı **ضِماراً** olarak götürdüler; tıpkı **قِماراً** gibi. Dedi: ve o, **النَّسِيئةُ**’dir de.
Dedi: ve **التَّضْمير**: **الضَّمِيرة**’nin örgüsünü güzel yapmak ve onun yağını güzel sürmektir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والضاد وما يثلثهما)
(مضغ) الميم والضاد والغين أصلٌ صحيح، وهو المضغ للطعام. ومضَغَه يمضغه(1). والمَضَاغ: الطعامُ يُمضَغ. والمُضَاغة: ما يبقى في الفم مما يُمضَغ. والمَضْغة: قطعةُ لحم، لأنَّها كالقطعة التي تُؤخذ فتُمضغ. والماضغان: [ما(2)] انضمَّ من الشِّدقَين.‏
ومما شذَّ عن هذه المضائغ: العَقَبات اللَّواتي على أطراف سِيَتي القوس، الواحدة مَضِيغة.‏
(مضي) الميم والضاد والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على نفاذٍ ومُرورٍ. ومَضَى يَمضِي مُضِيَّاً. والمَضَاء: النَّفاذ في الأمر. والمُضَوَاء: التقدُّم.‏
قال القطامي:‏
* فإذا خَنَسْنَ مَضَى على مُضَوائِهِ(3) *‏
(مضح) الميم والضاد والحاء كلمةٌ واحدة، هي مَضَح عِرضَه يمضَحُه مَضْحاً: عابَهُ وطعن فيه؛ وأمضَحَه أيضاً.‏
(مضر) الميم والضاد والراء أصلٌ صحيح قليلُ الفروعِ. فالمَضْر بناء قولِك لبن مَضِرٌ وماضِر: شديد الحُموضة. ويقال: اشتقاقُ مُضَرَ منه.‏
والتمضُّر: التعصُّب لِمضر. وقولهم: ذهب دَمُه خِضْراً مِضْراً، أي باطلاً، إتْباعٌ وليسَ من الباب.‏
--------------ـــ
(1) بابه منع ونصر.‏
(2) التكملة من المجمل.‏
(3) عجزه كما في ديوان القطامي 18 واللسان (مضى):‏
* وإذا لحقن به أصبن طعانا *‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الميم** و**الضاد** وما يثلثهما)
(**مضغ**) **الميم** ve**الضاد** ve**الغين** sahih bir asıldır; o da yiyeceği çiğnemektir. Ve **مضَغَه** onu çiğnedi, **يمضغه**(1). Ve **المَضَاغ**: çiğnenen yiyecek. Ve **المُضَاغة**: çiğnenenden ağızda kalan şey. Ve **المَضْغة**: bir parça et; çünkü o, alınıp çiğnenen parça gibidir. Ve **الماضغان**: [**ما**(2)] iki yanağın birleşen kısmı.‏
Ve bu **المضائغ**den şâz olan şeylerdendir: yayın iki ucundaki **سِيَتي** üzerinde bulunan **العَقَبات**; bunun teki **مَضِيغة**dır.‏
(**مضي**) **الميم** ve**الضاد** ve illetli harf sahih bir asıldır; nüfûz ve geçişe delâlet eder. Ve **مَضَى** geçip gitti, **يَمضِي**; **مُضِيَّاً**. Ve **المَضَاء**: işte nüfûz. Ve **المُضَوَاء**: ilerleme.‏
**قال القطامي:**‏
* فإذا خَنَسْنَ مَضَى على مُضَوائِهِ(3) *‏
(**مضح**) **الميم** ve**الضاد** ve**الحاء** tek bir kelimedir; o da **مَضَح عِرضَه** onun ırzını (namusunu) çekiştirdi, **يمضَحُه**; **مَضْحاً**: onu ayıpladı ve ona dil uzattı; ve **أمضَحَه** da (aynı şekilde).‏
(**مضر**) **الميم** ve**الضاد** ve**الراء** az dallı sahih bir asıldır. **المَضْر** ise “**لبن مَضِرٌ** ve **ماضِر**” demen gibi sözün binasıdır: şiddetli ekşilik. Ve denilir ki: **مُضَرَ**ın iştikakı ondandır.‏
Ve **التمضُّر**: **مضر** için taassup göstermektir. Ve onların sözü: **ذهب دَمُه خِضْراً مِضْراً**; yani bâtıl olarak (boşa); bu, tâbî kılmadır ve babdan değildir.‏
--------------ـــ
(1) Babı **منع** ve **نصر**dur.‏
(2) Tekmile **المجمل**dendir.‏
(3) Onun ikinci mısraı, **ديوان القطامي** 18 ve **اللسان** (**مضى**)da olduğu üzere:‏
* وإذا لحقن به أصبن طعانا *‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ض ر
لبن مضير وماضر‏.‏
حامض يحذي السان وقد مضر يمضر ومضر يمضر ومنه‏:‏ المضيرة‏.‏
وتقول‏:‏ عليّ مع الحال المضيرة خير من معاوية مع المضيره‏.‏
وتمضّر فلان‏:‏ تعصّب لمضر ومضّرناه فتمضّر وقيّسناه فتقيّس أي صيّرناه منهم بالنسب إليهم وتمضّروا‏:‏ تشبهوا بمضر‏.‏
قال‏:‏ ولولا رجال من ربيعة لم تكن نزارٌ نزارا لا ولا من تمضّرا وذهب دمه خضراً مضراً‏:‏ هنيئاً مريئاً للقاتل‏.‏
ومن المجاز‏:‏ مصّر الله لك الثناء‏:‏ طيّبه‏.‏
وتمضّر المال‏:‏ سمن‏.‏

##### Türkçe

م ض ر
**لبن مضير** ve **ماضر**.
Ekşi; dili yakar. Ve **مضر يمضر** ve **مضر يمضر**; ve ondan: **المضيرة**.
Ve dersin ki: **عليّ**’nin **المضيرة** hâliyle (birlikte olması), **معاوية**’nin **المضيره** ile (birlikte olmasından) daha hayırlıdır.
Ve **تمضّر فلان**: **مضر** için taassup gösterdi. Ve biz onu **مضّرناه**; o da **تمضّر** oldu. Ve biz onu **قيّسناه**; o da **تقيّس** oldu; yani onu, onlara nisbetle, nesep bakımından onlardan kıldık. Ve **تمضّروا**: **مضر**’a benzediler.
Dedi ki:
Ve eğer **ربيعة**’den adamlar olmasaydı, **نزار** ne **نزار** olurdu, ne de **تمضّرا** olanlardan (olurdu).
Ve onun kanı **خضراً مضراً** gitti: öldüren için afiyetle, kolay hazmedilir (olsun).
Ve mecazdan: Allah senin için övgüyü **مصّر** etti: onu hoş kıldı.
Ve **تمضّر المال**: semirdi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

مَضَرَ اللَّبَنُ يَمْضُرُ مُضُوراً: حَمُضَ وابْيَضَّ، وكذلك النبيذ إِذا حَمُضَ. ومَضَرَ اللبنُ أَي صار ماضِراً، وهو الذي يَحْذِي اللسانَ قبل أَن يَرُوبَ.
ولبن مَضِيرٌ: حامِضٌ شديد الحُموضة؛ قال الليث: يقال إِن مُضَر كان مُولَعاً بشربه فسمي مُضَرَ به؛ قال ابن سيده: مُضَرُ اسم رجل قيل سمي به لأَنه كان مولعاً بشرب اللبن الماضر، وهو مُضَرُ بن نِزار بن مَعَدِّ بن عدنان، وقيل: سمي به لبياض لونه من مَضِيرة الطبيخ.
والمَضِيرَة: مُرَيْقَة تطبخ بلبن وأَشياء، وقيل: هي طبيخ يتخذ من اللبن الماضر. قال أَبو منصور: المضيرة عند العرب أَن تطبخ اللحم باللبن البحث الصريح الذي قد حذى اللسانَ حتى يَنْضَجَ اللحمُ وتَخْثُرَ المضيرة، وربما خلطوا الحليب بالحَقِين وهو حينئذ أَطيب ما يكون.
ويقال: فلان يَتَمَضَّرُ أَي يتعَصَّبُ لمضر، ونقل لي مُتَحَدِّث أَن في الروض الأُنف للسهيلي قال في الحديث: لا تَسُبُّوا مُضَرَ ولا ربيعة فإِنهما كانا مُؤمِنَيْن. الجوهري: وقيل لمُضَرَ الحَمْراءُ ولربيعَةَ الفَرَسُ لأَنهما لما اقتسما الميراث أُعْطِيَ مُضَرُ الذهبَ، وهو يؤنث، وأُعطي ربيعةُ الخيل. ويقال: كان شِعارهم في الحرب العمائم والراياتِ الحُمْر ولأَهل اليمن الصفر. وقال الجوهري: سمعت بعض أَهل العلم يفسر قول أَبي تمام يصف الربيع:
مُحْمَرَّة مُصْفَرَّة فكأَنها
عُصُبٌ، تَيَمَّنُ في الوغى وتَمَضَّرُ
ابن الأَعرابي: لبَن مَضِرٌ، قال ابن سيده: وأُراه على النسب كَمَضِرٍ وطَعِمٍ لأَن فِعْله إِنما هو مَضَر، بفتح الضاد لا كسرها، قال: وقلما يجيء اسم الفاعل من هذا على فَعِلٍ.
ومُضارَةُ اللبن: ما سال منه. والماضِرُ: اللبن الذي يَحْذي اللسانَ قبل أَن يُدْرِك، وقد مَضَرَ يَمْضُر مُضُوراً، وكذلك النبيذ. وفي حديث حذيفة، وذكر خروج عائشة فقال: يُقاتِلُ معها مُضَرُ، مَضَّرَها الله في النار، أَي جعلها في النار، فاشتق لذلك لفظاً من اسمها؛ يقال: مَضَّرْنا فلاناً فَتَمَضَّرَ أَي صيرناه كذلك بأَن نسبناه إِليها؛ وقال الزمخشري: مَضَّرها جَمَعها كما يقال جَنَّدَ الجُنودَ، وقيل: مَضَّرها أَهلكها، من قولهم: ذهَب دمُهُ خِضْراً مِضْراً أَي هَدَراً، ومِضْرٌ إِتباع، وحكى الكسائي بِضْراً، بالباء؛ قال الجوهري: نُرَى أَصلَه من مُضُورِ اللبنِ وهو قَرْصُه اللسانَ وحَذْيُه له، وإِنما شدد للكثرة والمبالغة. والتَّمَضُّرُ: التشبه بالمُضَرِيَّةِ. وفي الحديث: سأَله رجلٌ فقال: يا رسولَ الله، ما لي مِنْ ولَدِي؟ قال: ما قَدَّمْتَ منهم، قال: فَمَنْ خَلَّفْتُ بَعْدِيف قال: لك منهم ما لِمُضَرَ من ولَدِه أَي أَنّ مُضَر لا أَجْرَ له فيمن مات من ولده اليَوْمَ وإِنما أَجره فيمن مات من ولده قبله.وخذ الشيء خِضْراً مِضْراً وخَضِراً مَضِراً أَي غَضًّا طَرِيًّا. والعرب تقول: مَضَّرَ اللهُ لك الثناء أَي طَيَّبَه. وتُماضِرُ: اسم امرأَة، مشتق من هذه الأَشياء؛ قال ابن دريد: أَحسبَهُ من اللبن الماضر.

##### Türkçe

**مَضَرَ** süt **يَمْضُرُ** **مُضُوراً**: ekşidi ve beyazladı; aynı şekilde şarap da ekşidiği zaman. Ve **مَضَرَ** süt, yani **ماضِراً** oldu; o, pıhtılaşmadan önce dili sızlatandır.

Ve **مَضِيرٌ** süt: çok ekşi, şiddetli ekşilikte; Leys dedi: denir ki **مُضَر** onu içmeye düşkündü, bu yüzden onunla **مُضَرَ** diye adlandırıldı; İbn Sîde dedi: **مُضَرُ** bir adam adıdır; denildi ki ona bununla ad verildi, çünkü ekşi süt içmeye düşkündü; o, **مُضَرُ بن نِزار بن مَعَدِّ بن عدنان**’dır; ve denildi ki, pişmiş yemeğin **مَضِيرة**sinden (gelen) renginin beyazlığından dolayı onunla adlandırıldı.

Ve **المَضِيرَة**: süt ve şeylerle pişirilen bir çorbadır; ve denildi ki: ekşi sütten yapılan bir pişmiş yemektir. Ebû Mansûr dedi: Araplar katında **المضيرة**, dili sızlatmış olan saf, halis sütle eti pişirmendir; ta ki et pişsin ve **المضيرة** koyulaşsın; bazen sütü **الحَقِين** ile karıştırırlardı; o vakit ise en lezzetli olduğu hâl üzeredir.

Ve denilir: falan **يَتَمَضَّرُ**, yani Mudar’a taassup gösterir; bana bir anlatıcı nakletti ki Süheylî’nin **الروض الأُنف**’ünde hadiste şöyle dedi: “**مُضَرَ**’a ve Rabîa’ya sövmeyin; çünkü ikisi de mümin idiler.” Cevherî: ve **مُضَرَ**’a **الحَمْراءُ**, Rabîa’ya **الفَرَسُ** denildi; çünkü ikisi mirası paylaştıklarında **مُضَرُ**’a altın verildi—ve o müennestir—Rabîa’ya da atlar verildi. Ve denilir: onların savaşta alametleri kırmızı sarıklar ve bayraklardı; Yemen ehlininki ise sarıydı. Cevherî dedi: ilim ehlinden bazısını, Ebû Temmâm’ın baharı vasfederken söylediği sözü şöyle tefsir ederken işittim:
مُحْمَرَّة مُصْفَرَّة فكأَنها
عُصُبٌ، تَيَمَّنُ في الوغى وتَمَضَّرُ

İbnü’l-A‘râbî: **مَضِرٌ** süt. İbn Sîde dedi: onu nisbet üzere görüyorum; **مَضِرٍ** ve **طَعِمٍ** gibi; çünkü onun fiili ancak **مَضَر**’dır; **الضاد**’ın fethiyle, kesriyle değil. Dedi: bunun gibi (bir fiilden) **فَعِلٍ** vezninde ism-i fâil pek az gelir.

Ve **مُضارَةُ اللبن**: ondan akan şey. Ve **الماضِرُ**: erişmeden önce dili sızlatan süttür; ve **مَضَرَ يَمْضُر مُضُوراً** olmuştur; aynı şekilde şarap da. Ve Huzeyfe hadîsinde, Âişe’nin çıkışını zikretti ve dedi ki: onunla birlikte **مُضَرُ** savaşır; “Allah onu ateşte **مَضَّرَ** etsin”; yani onu ateşe koysun; bunun için onun adından bir lafız türetti; denilir: “biz falanı **مَضَّرْنا** ettik de o **فَتَمَضَّرَ** oldu”, yani onu ona nisbet etmekle onu öyle kıldık. Zemahşerî dedi: “**مَضَّرها**” onu topladı; “askerleri **جَنَّدَ** etti” denildiği gibi. Ve denildi ki: “**مَضَّرها**” onu helâk etti; onların “kanı **خِضْراً مِضْراً** gitti” sözünden; yani heder (boşa) oldu; ve **مِضْرٌ** bir tâbidir (pekiştirme için ardıl kelimedir). Kisâî **بِضْراً**’yı, **الباء** ile, rivayet etti. Cevherî dedi: aslını, sütün **مُضُور**’undan görüyoruz; o, dili kıstırması ve onu sızlatmasıdır; ancak çokluk ve mübalağa için şeddelendi.

Ve **التَّمَضُّرُ**: **المُضَرِيَّة**’ye benzemektir. Ve hadiste: bir adam ona sordu ve dedi: “Ey Allah’ın Resûlü, çocuğumdan bana ne var?” Dedi: “Onlardan neyi öne gönderdinse.” Dedi: “Peki benden sonra bıraktıklarım?” Dedi: “Onlardan sana, **مُضَرَ**’ın çocuğundan olanı gibisi vardır”; yani **مُضَر**’ın bugün ölen çocuğundan bir ecri yoktur; onun ecri ancak ondan önce ölen çocuğundadır. Ve şeyi **خِضْراً مِضْراً** ve **خَضِراً مَضِراً** al; yani taze, körpe. Ve Araplar der: “Allah senin için övgüyü **مَضَّرَ** etsin”; yani onu hoş kıldı. Ve **تُماضِرُ**: bir kadının adıdır; bu şeylerden türetilmiştir. İbn Düreyd dedi: onu ekşi sütten sanıyorum.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ض ر * في الحديث ﴿* مُضَرُ * * مَضَّرَها * الله في النار﴾ نرى أصله من مُضُور اللَّبن وهو قرصُهُ اللِّسانَ وحَذْيُه له وإنما شُدد للكثرة أو للمُبالغة و * المَضِيرةُ * طبيخ يُتخذ من اللَّبن الماضر وهو الذي يحذي اللسان قبل أن يرُوب وبابه دخل

##### Türkçe

* م ض ر * Hadiste: { **مُضَرُ**: Allah onu ateşte **مَضَّرَها** kıldı. Aslını, sütün **مُضُور**’undan görürüz; o, onun dili yakması ve ona (dile) acı vermesidir. Ancak (fiil) çokluk için yahut mübalağa için şeddeli kılınmıştır. Ve **المَضِيرةُ**: **الماضر** sütten yapılan bir pişmiş yemektir; o, ekşiyip pıhtılaşmadan önce dili acıtan (süt)tir. Babı: **دخل**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

مضر اللبن أو النبيذ يمضر مضرا، ويحرك، ومضورا، بالضم، كنصر وفرح وكرم: حمض وابيض وصار اللبن ماضرا، وهو الذي يحذي اللسان قبل أن يروب، فهو مضير ومضر، وهذه عن ابن الأعرابي. قال ابن سيده: وأراه على النسب، لأن فعله إنما هو مضر، بفتح الضاد لا كسرها، قال: وقلما يجيء اسم الفاعل من هذا على فعل. ولبن ماضر: حامض. والمضيرة: مريقة تطبخ باللبن وأشياء، وقيل: هي طبيخ يتخذ من اللبن المضير، وربما خلط بالحليب، وقال أبو منصور: والمضيرة عند العرب: أن تطبخ اللحم باللبن البحت الصريح الذي قد حذى اللسان حتى ينضج اللحم وتخثر المضيرة، وربما خلطوا الحليب بالحقين، وهو حينئذ أطيب ما يكون. ومضارة اللبن، بالضم، وفي التكملة: مضار اللبن: ما سال منه إذا حمض وصفا. ومضر بن نزار بن معد بن عدنان، كزفر: أبو قبيلة مشهورة، وهو مضر الحمراء وقد تقدم في ح م ر . قال ابن سيده: سمي به لولعه بشرب اللبن الماضر. أو لبياض لونه، من مضيرة الطبيخ. وذكر الوجهين القتيبي، وزاد: والعرب تسمي الأبيض أحمر، فلذلك قيل: مضر الحمراء، وقيل غير ذلك. وقد تقدم البحث عن ذلك في محله. وتمضر فلان: تغضب، هكذا في النسخ بالغين والضاد المعجمتين، وصوابه، تعصب لهم ، بالمهملتين ومضرته تمضيرا فتمضر، أي نسبته إليهم فتنسب، وفي اللسان أي صيرته كذلك بأن نسبته إليها. وقال الزمخشري: أي صيرته منهم بالنسب، مثل قيسته فتقيس. وتماضر بالضم: امرأة، مشتق من هذه الأشياء قال ابن دريد: أحسبه من اللبن الماضر، قلت: وهي تماضر بنت عمرو بن الشريد، والخنساء لقبها، وفيها يقول دريد بن الصمة الجشمي:
  حيوا تماضر واربعوا صحبي                      وقفوا فإن وقوفكم حسبـي

  و يقال، ذهب دمه خضرا مضرا، بالكسر وككتف، أي هدرا. وقال الزمخشري: أي هنيئا مريئا للقاتل. ومضرا إتباع، وحكى الكسائي بضرا بالباء ويقال خذه خضرا مضرا، وككتف فيهما، أي غضا طريا، ذكر اللغة الثانية الصاغاني. ومضرة، بكسر الضاد، أي مع فتح الميم: د، بجبال قيس، هكذا بالقاف في سائر النسخ والصواب بجبال تيس، بالتاء الفوقية، كذا هو مصحح بخط الصاغاني مجودا، وكشط القاف وجعل عليه تاء ممدودة، وكتب عليه: صح. وفي حديث حذيفة، وذكر خروج عائشة فقال: تقاتل معها مضر مضرها الله في النار، أي جعلها في النار، فاشتق لذلك لفظا من اسمها. وقال الزمخشري: مضرها. جمعها، كما يقال جند الجنود. وقيل: مضرها تمضيرا: أهلكها، من قولهم: ذهب دمه خضرا مضرا، أي هدرا، قال الجوهري نرى أصله من مضور اللبن وهو قرصه اللسان وحذيه له، وإنما شدد للكثرة والمبالغة. ومما يستدرك عليه: التمضر: التشبه بالمضرية. والعرب تقول: مضر الله لك الثناء، أي طيبه لك. قاله أبو سعيد. وهو مجاز. والمضارة من الكلإ كاللعاعة، وهي في الماء نصف الشرب أو أقل. وتمضر المال: سمن. وهو مجاز.

##### Türkçe

**مضر** sütü yahut nebîzi ekşitir; **يمضر** (madran), ve (fiil) harekeli olarak da; ve **مضورا** (damme ile), **نصر** ve **فرح** ve **كرم** gibi: ekşidi, beyazladı; ve süt **ماضرا** oldu; o, pıhtılaşmadan önce dili yakan şeydir; o hâlde o **مضير** ve **مضر**dür; bu, İbnü’l-A‘râbî’dendir. İbn Sîde dedi: Onu nisbet üzere görüyorum; çünkü onun fiili ancak **مضر**dür, **الضاد**’ın fethasıyla, kesresiyle değil. Dedi: Bu babdan ism-i fâil pek az **فعل** üzere gelir. Ve **لبن ماضر**: ekşi. Ve **المضيرة**: süt ve şeylerle pişirilen bir çorbadır; ve denildi ki: o, **اللبن المضير**den yapılan bir pişirmedir; ve belki sütle karıştırılır. Ebû Mansûr dedi: **المضيرة** Araplar katında: dili yakmış olan katıksız saf sütle eti pişirmendir; ta ki et pişsin ve **المضيرة** pıhtılaşsın; ve belki sütü **الحقين** ile karıştırırlar; o vakit o, olduğu hâlin en lezzetlisidir. Ve **مضارة اللبن** (damme ile); ve Tekmile’de: **مضار اللبن**: ekşiyip durulduğunda ondan akan şeydir.

Ve **مضر بن نزار بن معد بن عدنان**; **زفر** gibi: meşhur bir kabilenin babasıdır; ve o **مضر الحمراء**dır; ve bu, **ح م ر**’de geçmişti. İbn Sîde dedi: Ekşi süt içmeye düşkünlüğünden dolayı onunla adlandırıldı. Yahut rengine beyazlık (gelmesinden), **مضيرة** pişirmesinden. Kuteybî iki vechi zikretti ve ekledi: Araplar beyaza “kırmızı” derler; bu sebeple “**مضر الحمراء**” denildi; ve başka (şey) de denildi. Bunun hakkında araştırma yerinde geçmişti.

Ve **تمضر** falan: öfkelendi; nüshalarda böyle, **الغين** ve **الضاد** mu‘cemeleriyle; doğrusu ise: onlara karşı asabiyet güttü; mu‘cemesiz iki harfle. Ve onu **مضرته** **تمضيرا** etti de **تمضر** etti; yani onu onlara nisbet etti de nisbetlenir oldu; Lisân’da: yani onu, ona nisbet etmekle öyle yaptı. Zemahşerî dedi: yani onu neseb ile onlardan yaptı; “onu ölçtüm de ölçer oldu” gibi.

Ve **تماضر** (damme ile): bir kadındır; bu şeylerden türemiştir. İbn Düreyd dedi: Onu ekşi sütten sanıyorum. Dedim: O, **تماضر بنت عمرو بن الشريد**’dir; **الخنساء** onun lakabıdır; ve onun hakkında Düreyd b. es-Sımme el-Cüşemî şöyle der:

  **حيوا تماضر واربعوا صحبي**
  **قفوا فإن وقوفكم حسبـي**

Ve denilir: Kanı **خضرا مضرا** gitti; kesre ile ve **كتف** gibi; yani heder (gitti). Zemahşerî dedi: yani katil için afiyetle, hazmedilmiş olarak. Ve **مضرا** ittibâdır; Kisâî **بضرا**yı **الباء** ile rivayet etti. Ve denilir: Onu **خضرا مضرا** al; ikisinde de **كتف** gibi; yani taze, körpe. İkinci lugatı Sâgânî zikretti.

Ve **مضرة**; **الضاد**’ın kesresiyle, yani **الميم**’in fethasıyla: **د**; Kays dağlarında; diğer nüshalarda **القاف** ile böyle; doğrusu ise Teys dağlarında, üstteki **التاء** ile; Sâgânî’nin hattıyla tashih edilmiş olarak böyledir; **القاف**’ın çizgisini kazıyıp üzerine uzatılmış bir **تاء** yaptı ve üzerine “صح” yazdı.

Ve Huzeyfe hadîsinde, Âişe’nin çıkışını zikredip dedi ki: Onunla birlikte **مضر** savaşır; Allah onu ateşte **مضر** etsin; yani onu ateşte kıldı; bunun için onun isminden bir lafız türetti. Zemahşerî dedi: **مضرها**: onu topladı; “ordu orduları topladı” denildiği gibi. Ve denildi ki: onu **مضرها** **تمضيرا** etti: onu helâk etti; onların “kanı **خضرا مضرا** gitti” sözünden; yani heder. Cevherî dedi: Biz onun aslını, sütün **مضور**undan görüyoruz; o, dili ısırması ve onu yakmasıdır; ancak çokluk ve mübalağa için şeddelendi.

Ve ondan istidrâk olunanlardandır: **التمضر**: **المضرية**ye benzemek. Ve Araplar der: Allah senin için övgüyü **مضر** etsin; yani onu senin için hoş kılsın. Bunu Ebû Saîd söyledi. Ve o mecazdır. Ve **المضارة** otlaktan, **كاللعاعة** gibidir; ve o, suda içimin yarısı yahut daha azıdır. Ve **تمضر المال**: semirdi. Ve o mecazdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَضَرَ
1 مَضَرَ ذ , aor. مَضُرَ ; (S, A, Msb, K;) and مَضِرَ, aor. مَضَرَ ; (A, K;) and مَضُرَ, aor. مَضُرَ ; (K;) inf. n. مُضُورٌ, (S, Msb, K,) of the first, (S, Msb,) and مَضْرٌ, [also of the first,] and مَضَرٌ, [of the second;] (K;) It (milk, S, A, Msb, K, and [so in the A, but in the K or,] beverage of the kind called نَبِيذ, A, K) was, or became, sour, or acid: (Msb:) or sour, or acid, biting the tongue: (A:) or such as to bite the tongue; (S, TA;) before becoming رَائِب: (TA:) or sour, or acid, and white. (K.)

مضّرهُ
2 مضّرهُ ذ , inf. n. تَمْضِيرٌ, He referred his lineage, or origin, to مُضَر [Mudar, the ancestor of most of the Arabs who trace up their genealogy to Ismل'eel, or Ishmael]: (K:) or he made him to be of the race of مُضَر by referring his lineage, or origin, to them. (A.) -A2- It is said, of the race of مُضَر, in a trad., مضّرها اللّٰه فِى النَّارِ, meaning, May God make them to be in the fire [of hell]; the verb being derived from their name: (TA:) or may God collect them together [therein]; like as one says جَنَّدَ الجُنُودَ: (Z, TA:) or destroy them; (K;) from the saying ذَهَبَ دَمُهُ خِضْرًا مِضْرًا, in the first of the senses explained below: (TA:) J says, [in the S,] that its origin seems to be from مُضُورُ اللَّبَنِ, meaning “ the biting of the tongue by milk, ” and that it is with teshdeed to denote muchness, or intensiveness. (TA.)

تمضّر
5 تمضّر ذ He asserted himself to be related, or to belong, to the race of مُضَر. (A, K.) See 2. ― -b2- He entered into a league (تَعَصَّبَ, A: in the copies of the K, تَغَضَّبَ; but the former, with the two unpointed letters, is the right reading: TA:) with, (A,) or for, (K,) the race of مُضَر. (A, K.) ― -b3- He affected to be like, or imitated, or assimilated himself to, the race of مُضَر. (S, TA.)

ذَهَبَ دَمُهُ خِضْرًا مِضْرًا
ذَهَبَ دَمُهُ خِضْرًا مِضْرًا ذ , (S, A, K,) and خَضِرًا ↓ مَضِرًا, (K,) His blood went unrevenged, or unretaliated, or unexpiated by a mulct: (S, K:) or so as to occasion no inconvenience or trouble (هَنِيْئًا مَرِيْئًا) to the slayer: (A:) مضرا is an imitative sequent: Ks mentions also بِضْرًا, with ب. (S.) ― -b2- You say also, خُذْهُ خِضْرًا مِضْرًا, (K, TA,) and ↓ خَضِرًا مَضِرًا, (Sgh, TA, and so in the CK,) Take thou it in a fresh, or juicy, state. (K.) See also art. خضر.

مَضِرٌ
مَضِرٌ ذ : see مَاضِرٌ. -A2- خَضِرًا مَضِرًا: see مِضْرًا, in two places.

مُضَارُ اللَّبَنِ
مُضَارُ اللَّبَنِ ذ , (TS,) or ↓ مُضَارَةُ اللَّبَنِ, (K,) What flows from milk (TS, K) when it becomes sour, or acid, and clear. (TS.)

مَضِيرٌ
مَضِيرٌ ذ : see مَاضِرٌ.

مُضَارَةٌ
مُضَارَةٌ ذ : see مُضَارُ اللَّبَنِ.

مَضِيرَةٌ
مَضِيرَةٌ ذ A kind of cooked food made of [sour] milk that bites the tongue: (S:) or a small quantity of broth, or gravy, cooked with milk such as is termed مَضِير, and sometimes mixed with fresh milk: (K:) or a small quantity of broth, or gravy, cooked with milk and other things: (TA:) or, as made by the Arabs, flesh-meat cooked with pure milk that bites the tongue, until the flesh-meat is thoroughly done, and the milk has become thick; and sometimes they mix fresh milk with milk that has been collected in a skin; and in this case it is the best that can be. (AM, TA.)

مَاضِرٌ
مَاضِرٌ ذ (S, A, Msb, K) and ↓ مَضِيرٌ (A, Msb, K) and ↓ مَضِرٌ, (IAar, K,) the last thought by ISd to be a kind of relative or possessive epithet, because the verb is مَضَرَ, (TA,) [but it seems that he was unacquainted with, or that he disallowed, the form مَضِرَ, of which it is the regular part. n.,] Milk that is sour, or acid, (A, Msb,) biting the tongue: (A:) or such as bites the tongue, (S, TA,) before becoming رَائِب: (TA:) or that has become sour, or acid, and white. (K.)

##### Türkçe

**مَضَرَ**
1 **مَضَرَ** ذ , muzâri‘i **مَضُرَ** ; (S, A, Msb, K;) ve **مَضِرَ**, muzâri‘i **مَضَرَ** ; (A, K;) ve **مَضُرَ**, muzâri‘i **مَضُرَ** ; (K;) mastar ismi **مُضُورٌ**, (S, Msb, K,) birincinin; (S, Msb,) ve **مَضْرٌ**, [yine birincinin,] ve **مَضَرٌ**, [ikincinin;] (K;) O (süt, S, A, Msb, K, ve [A’da böyle; fakat K’da “veya”] **نَبِيذ** denilen türden içecek, A, K) ekşi oldu, yahut ekşidi: (Msb:) yahut ekşi oldu, yahut ekşidi, dili ısırır (yakıcı olur): (A:) yahut dili ısıracak (yakacak) türden oldu; (S, TA;) **رَائِب** olmadan önce: (TA:) yahut ekşi oldu, yahut ekşidi, ve beyaz. (K.)

**مضّرهُ**
2 **مضّرهُ** ذ , mastar ismi **تَمْضِيرٌ**, Onun nesebini yahut aslını **مُضَر**’a nisbet etti [Mudar: İsmâ‘îl’e nesebini çıkaran Arapların çoğunun ceddi]: (K:) yahut onun nesebini yahut aslını onlara nisbet ederek onu **مُضَر** soyundan kıldı. (A.) -A2- **مُضَر** soyundan hakkında, bir rivayette şöyle denir: **مضّرها اللّٰه فِى النَّارِ**, mânâsı: Allah onları ateşte [cehennem ateşinde] kılsın; fiil, onların isminden türetilmiştir: (TA:) yahut Allah onları orada bir araya toplasın; tıpkı birinin **جَنَّدَ الجُنُودَ** demesi gibi: (Z, TA:) yahut onları helâk etsin; (K;) aşağıda açıklanan mânâların birincisindeki **ذَهَبَ دَمُهُ خِضْرًا مِضْرًا** sözünden: (TA:) J der ki, [S’de,] bunun aslı, **مُضُورُ اللَّبَنِ**’dendir; mânâsı “sütün dili ısırması”dır; ve çokluk yahut şiddet bildirmek için şeddeli olarak gelmiştir. (TA.)

**تمضّر**
5 **تمضّر** ذ Kendisinin **مُضَر** soyuna mensup olduğunu ileri sürdü. (A, K.) 2’ye bak. ― -b2- **مُضَر** soyuyla, (A,) yahut **مُضَر** soyu için, (K,) bir ittifaka girdi (**تَعَصَّبَ**, A: K nüshalarında **تَغَضَّبَ**; fakat noktasız iki harf ile olan birincisi doğru okuyuşdur: TA:). (A, K.) ― -b3- **مُضَر** soyuna benzemeye öykündü, yahut taklit etti, yahut kendisini onlara benzetti. (S, TA.)

**ذَهَبَ دَمُهُ خِضْرًا مِضْرًا**
**ذَهَبَ دَمُهُ خِضْرًا مِضْرًا** ذ , (S, A, K,) ve **خَضِرًا** ↓ **مَضِرًا**, (K,) Onun kanı kısas olunmadan, yahut öç alınmadan, yahut diyetle telâfi olunmadan gitti: (S, K:) yahut katile hiçbir zahmet yahut sıkıntı (**هَنِيْئًا مَرِيْئًا**) vermeyecek şekilde: (A:) **مضرا** taklidî bir tâbidir: Ks ayrıca **بِضْرًا**’yı da, **ب** ile, zikreder. (S.) ― -b2- Şunu da dersin: **خُذْهُ خِضْرًا مِضْرًا**, (K, TA,) ve ↓ **خَضِرًا مَضِرًا**, (Sgh, TA, ve CK’da da böyle,) Onu taze, yahut sulu hâlde al. (K.) Ayrıca **خضر** maddesine bak.

**مَضِرٌ**
**مَضِرٌ** ذ : **مَاضِرٌ**’e bak. -A2- **خَضِرًا مَضِرًا**: iki yerde **مِضْرًا**’ya bak.

**مُضَارُ اللَّبَنِ**
**مُضَارُ اللَّبَنِ** ذ , (TS,) yahut ↓ **مُضَارَةُ اللَّبَنِ**, (K,) Süt ekşi olunca yahut ekşiyince ve berraklaşınca sütten akan şey. (TS, K) (TS.)

**مَضِيرٌ**
**مَضِيرٌ** ذ : **مَاضِرٌ**’e bak.

**مُضَارَةٌ**
**مُضَارَةٌ** ذ : **مُضَارُ اللَّبَنِ**’e bak.

**مَضِيرَةٌ**
**مَضِيرَةٌ** ذ Dili ısıran (yakıcı) [ekşi] sütten yapılan bir tür pişmiş yemek: (S:) yahut **مَضِير** diye adlandırılan sütle pişirilen az miktar çorba yahut sos; ve bazen taze sütle karıştırılır: (K:) yahut süt ve başka şeylerle pişirilen az miktar çorba yahut sos: (TA:) yahut Arapların yaptığı üzere: dili ısıran saf sütle pişirilen et; et iyice pişinceye ve süt koyulaşıncaya kadar; ve bazen taze sütü, bir tulumda toplanmış sütle karıştırırlar; bu durumda olabileceğinin en iyisidir. (AM, TA.)

**مَاضِرٌ**
**مَاضِرٌ** ذ (S, A, Msb, K) ve ↓ **مَضِيرٌ** (A, Msb, K) ve ↓ **مَضِرٌ**, (IAar, K,) sonuncusunun, fiil **مَضَرَ** olduğu için, ISd tarafından bir nisbet yahut izâfet sıfatı türü olduğu sanılmıştır, (TA,) [fakat görünüşe göre o, bunun düzenli mastar ismi olduğu **مَضِرَ** kalıbını bilmiyordu yahut onu kabul etmiyordu,] Dili ısıran (yakıcı) ekşi süt: (A, Msb,) (A:) yahut dili ısıran (yakıcı) türden olan, (S, TA,) **رَائِب** olmadan önce: (TA:) yahut ekşimiş ve beyaz olmuş olan. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَضَرَ
مَضَرَ U ( n. ac. مَضْر 1 ,  مُضُوْر 27 ),
a.  Was sour, acid.

مَضِرَ
مَضِرَ A ( n. ac. مَضَر 4 ) مَضُرَ U ( n. ac. مُضُوْر 27 )
a.  see supra.

مَضَّرَ
مَضَّرَ II ,
a.  Destroyed.

مَضِر
مَضِر 5 ,
a.  see 21 .

b.  Easy ( life ).

مَاْضِر
مَاْضِر 21 ,
a.  Sour ( milk ).

مُضَاْر
مُضَاْر 24 ,  مُضَاْرَة 24t ,
a.  whey.

مَضِيْر
مَضِيْر 25 ,
a.  see 21 .

مَضِيْرَة
مَضِيْرَة 25t ,
a.  A certain dish.

خَصِرًا مَضِرًا
خَصِرًا مَضِرًا خِضْرًا مِضْرًا
a.  Unavenged ( blood ).

##### Türkçe

**مَضَرَ**
**مَضَرَ** U (n. ac. **مَضْر** 1, **مُضُوْر** 27),
a. Ekşi idi, asidik idi.

**مَضِرَ**
**مَضِرَ** A (n. ac. **مَضَر** 4) **مَضُرَ** U (n. ac. **مُضُوْر** 27)
a. Yukarıdakine bak.

**مَضَّرَ**
**مَضَّرَ** II,
a. Tahrip etti.

**مَضِر**
**مَضِر** 5,
a. 21’e bak.

b. Kolay (hayat).

**مَاْضِر**
**مَاْضِر** 21,
a. Ekşi (süt).

**مُضَاْر**
**مُضَاْر** 24, **مُضَاْرَة** 24t,
a. Peynir altı suyu.

**مَضِيْر**
**مَضِيْر** 25,
a. 21’e bak.

**مَضِيْرَة**
**مَضِيْرَة** 25t,
a. Belli bir yemek.

**خَصِرًا مَضِرًا**
**خَصِرًا مَضِرًا خِضْرًا مِضْرًا**
a. Öcü alınmamış (kan).
