# مضر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B6%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: مضر

مَضَرَ اللَّبَنُ يَمْضُرُ مُضُوراً: حَمُضَ وابْيَضَّ، وكذلك النبيذ إِذا حَمُضَ. ومَضَرَ اللبنُ أَي صار ماضِراً، وهو الذي يَحْذِي اللسانَ قبل أَن يَرُوبَ.
ولبن مَضِيرٌ: حامِضٌ شديد الحُموضة؛ قال الليث: يقال إِن مُضَر كان مُولَعاً بشربه فسمي مُضَرَ به؛ قال ابن سيده: مُضَرُ اسم رجل قيل سمي به لأَنه كان مولعاً بشرب اللبن الماضر، وهو مُضَرُ بن نِزار بن مَعَدِّ بن عدنان، وقيل: سمي به لبياض لونه من مَضِيرة الطبيخ.
والمَضِيرَة: مُرَيْقَة تطبخ بلبن وأَشياء، وقيل: هي طبيخ يتخذ من اللبن الماضر. قال أَبو منصور: المضيرة عند العرب أَن تطبخ اللحم باللبن البحث الصريح الذي قد حذى اللسانَ حتى يَنْضَجَ اللحمُ وتَخْثُرَ المضيرة، وربما خلطوا الحليب بالحَقِين وهو حينئذ أَطيب ما يكون.
ويقال: فلان يَتَمَضَّرُ أَي يتعَصَّبُ لمضر، ونقل لي مُتَحَدِّث أَن في الروض الأُنف للسهيلي قال في الحديث: لا تَسُبُّوا مُضَرَ ولا ربيعة فإِنهما كانا مُؤمِنَيْن. الجوهري: وقيل لمُضَرَ الحَمْراءُ ولربيعَةَ الفَرَسُ لأَنهما لما اقتسما الميراث أُعْطِيَ مُضَرُ الذهبَ، وهو يؤنث، وأُعطي ربيعةُ الخيل. ويقال: كان شِعارهم في الحرب العمائم والراياتِ الحُمْر ولأَهل اليمن الصفر. وقال الجوهري: سمعت بعض أَهل العلم يفسر قول أَبي تمام يصف الربيع:
مُحْمَرَّة مُصْفَرَّة فكأَنها
عُصُبٌ، تَيَمَّنُ في الوغى وتَمَضَّرُ
ابن الأَعرابي: لبَن مَضِرٌ، قال ابن سيده: وأُراه على النسب كَمَضِرٍ وطَعِمٍ لأَن فِعْله إِنما هو مَضَر، بفتح الضاد لا كسرها، قال: وقلما يجيء اسم الفاعل من هذا على فَعِلٍ.
ومُضارَةُ اللبن: ما سال منه. والماضِرُ: اللبن الذي يَحْذي اللسانَ قبل أَن يُدْرِك، وقد مَضَرَ يَمْضُر مُضُوراً، وكذلك النبيذ. وفي حديث حذيفة، وذكر خروج عائشة فقال: يُقاتِلُ معها مُضَرُ، مَضَّرَها الله في النار، أَي جعلها في النار، فاشتق لذلك لفظاً من اسمها؛ يقال: مَضَّرْنا فلاناً فَتَمَضَّرَ أَي صيرناه كذلك بأَن نسبناه إِليها؛ وقال الزمخشري: مَضَّرها جَمَعها كما يقال جَنَّدَ الجُنودَ، وقيل: مَضَّرها أَهلكها، من قولهم: ذهَب دمُهُ خِضْراً مِضْراً أَي هَدَراً، ومِضْرٌ إِتباع، وحكى الكسائي بِضْراً، بالباء؛ قال الجوهري: نُرَى أَصلَه من مُضُورِ اللبنِ وهو قَرْصُه اللسانَ وحَذْيُه له، وإِنما شدد للكثرة والمبالغة. والتَّمَضُّرُ: التشبه بالمُضَرِيَّةِ. وفي الحديث: سأَله رجلٌ فقال: يا رسولَ الله، ما لي مِنْ ولَدِي؟ قال: ما قَدَّمْتَ منهم، قال: فَمَنْ خَلَّفْتُ بَعْدِيف قال: لك منهم ما لِمُضَرَ من ولَدِه أَي أَنّ مُضَر لا أَجْرَ له فيمن مات من ولده اليَوْمَ وإِنما أَجره فيمن مات من ولده قبله.وخذ الشيء خِضْراً مِضْراً وخَضِراً مَضِراً أَي غَضًّا طَرِيًّا. والعرب تقول: مَضَّرَ اللهُ لك الثناء أَي طَيَّبَه. وتُماضِرُ: اسم امرأَة، مشتق من هذه الأَشياء؛ قال ابن دريد: أَحسبَهُ من اللبن الماضر.

### Türkçe

**مَضَرَ** süt **يَمْضُرُ** **مُضُوراً**: ekşidi ve beyazladı; aynı şekilde şarap da ekşidiği zaman. Ve **مَضَرَ** süt, yani **ماضِراً** oldu; o, pıhtılaşmadan önce dili sızlatandır.

Ve **مَضِيرٌ** süt: çok ekşi, şiddetli ekşilikte; Leys dedi: denir ki **مُضَر** onu içmeye düşkündü, bu yüzden onunla **مُضَرَ** diye adlandırıldı; İbn Sîde dedi: **مُضَرُ** bir adam adıdır; denildi ki ona bununla ad verildi, çünkü ekşi süt içmeye düşkündü; o, **مُضَرُ بن نِزار بن مَعَدِّ بن عدنان**’dır; ve denildi ki, pişmiş yemeğin **مَضِيرة**sinden (gelen) renginin beyazlığından dolayı onunla adlandırıldı.

Ve **المَضِيرَة**: süt ve şeylerle pişirilen bir çorbadır; ve denildi ki: ekşi sütten yapılan bir pişmiş yemektir. Ebû Mansûr dedi: Araplar katında **المضيرة**, dili sızlatmış olan saf, halis sütle eti pişirmendir; ta ki et pişsin ve **المضيرة** koyulaşsın; bazen sütü **الحَقِين** ile karıştırırlardı; o vakit ise en lezzetli olduğu hâl üzeredir.

Ve denilir: falan **يَتَمَضَّرُ**, yani Mudar’a taassup gösterir; bana bir anlatıcı nakletti ki Süheylî’nin **الروض الأُنف**’ünde hadiste şöyle dedi: “**مُضَرَ**’a ve Rabîa’ya sövmeyin; çünkü ikisi de mümin idiler.” Cevherî: ve **مُضَرَ**’a **الحَمْراءُ**, Rabîa’ya **الفَرَسُ** denildi; çünkü ikisi mirası paylaştıklarında **مُضَرُ**’a altın verildi—ve o müennestir—Rabîa’ya da atlar verildi. Ve denilir: onların savaşta alametleri kırmızı sarıklar ve bayraklardı; Yemen ehlininki ise sarıydı. Cevherî dedi: ilim ehlinden bazısını, Ebû Temmâm’ın baharı vasfederken söylediği sözü şöyle tefsir ederken işittim:
مُحْمَرَّة مُصْفَرَّة فكأَنها
عُصُبٌ، تَيَمَّنُ في الوغى وتَمَضَّرُ

İbnü’l-A‘râbî: **مَضِرٌ** süt. İbn Sîde dedi: onu nisbet üzere görüyorum; **مَضِرٍ** ve **طَعِمٍ** gibi; çünkü onun fiili ancak **مَضَر**’dır; **الضاد**’ın fethiyle, kesriyle değil. Dedi: bunun gibi (bir fiilden) **فَعِلٍ** vezninde ism-i fâil pek az gelir.

Ve **مُضارَةُ اللبن**: ondan akan şey. Ve **الماضِرُ**: erişmeden önce dili sızlatan süttür; ve **مَضَرَ يَمْضُر مُضُوراً** olmuştur; aynı şekilde şarap da. Ve Huzeyfe hadîsinde, Âişe’nin çıkışını zikretti ve dedi ki: onunla birlikte **مُضَرُ** savaşır; “Allah onu ateşte **مَضَّرَ** etsin”; yani onu ateşe koysun; bunun için onun adından bir lafız türetti; denilir: “biz falanı **مَضَّرْنا** ettik de o **فَتَمَضَّرَ** oldu”, yani onu ona nisbet etmekle onu öyle kıldık. Zemahşerî dedi: “**مَضَّرها**” onu topladı; “askerleri **جَنَّدَ** etti” denildiği gibi. Ve denildi ki: “**مَضَّرها**” onu helâk etti; onların “kanı **خِضْراً مِضْراً** gitti” sözünden; yani heder (boşa) oldu; ve **مِضْرٌ** bir tâbidir (pekiştirme için ardıl kelimedir). Kisâî **بِضْراً**’yı, **الباء** ile, rivayet etti. Cevherî dedi: aslını, sütün **مُضُور**’undan görüyoruz; o, dili kıstırması ve onu sızlatmasıdır; ancak çokluk ve mübalağa için şeddelendi.

Ve **التَّمَضُّرُ**: **المُضَرِيَّة**’ye benzemektir. Ve hadiste: bir adam ona sordu ve dedi: “Ey Allah’ın Resûlü, çocuğumdan bana ne var?” Dedi: “Onlardan neyi öne gönderdinse.” Dedi: “Peki benden sonra bıraktıklarım?” Dedi: “Onlardan sana, **مُضَرَ**’ın çocuğundan olanı gibisi vardır”; yani **مُضَر**’ın bugün ölen çocuğundan bir ecri yoktur; onun ecri ancak ondan önce ölen çocuğundadır. Ve şeyi **خِضْراً مِضْراً** ve **خَضِراً مَضِراً** al; yani taze, körpe. Ve Araplar der: “Allah senin için övgüyü **مَضَّرَ** etsin”; yani onu hoş kıldı. Ve **تُماضِرُ**: bir kadının adıdır; bu şeylerden türetilmiştir. İbn Düreyd dedi: onu ekşi sütten sanıyorum.
