# مضغ (م-ض-غ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B6%D8%BA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Et parçası

- Harfler: م - ض - غ
- Kur'an'da: 3 geçiş · 2 ayet · 3 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (3)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْمُضْغَةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D8%B6%D9%92%D8%BA%D9%8E%D8%A9%D9%8E.md) | الْفُعْلَةَ | Et parçası | 1 | 1 | [23:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA/ayet/23:14.md) |
| [مُضْغَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B6%D9%92%D8%BA%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فُعْلَةً | Et parçası | 1 | 1 | [23:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA/ayet/23:14.md) |
| [مُضْغَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B6%D9%92%D8%BA%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | فُعْلَةٍ | Et parçası | 1 | 1 | [22:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA/ayet/22:5.md) |

## Mücavir kökler — 44 mücavir (56 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [علق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 29 · Sülük demektir
2. [نطف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%81.md) — 2 ortak ayet · G² 25 · Duvarda aşağı doğru akan sıvı damlasıdır
3. [همد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 17 · Kuru
4. [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Halk: Halk, deri veya bez parçası demektir
5. [بهج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Behic çiçekli otlak yer demektir
6. [رذل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B0%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Rezl meyvenin döküntüsü, adisi demektir
7. [طفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Yeni doğan çocuktur
8. [كسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Sıvının zıddı katı demektir
9. [هزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Kımıldadı
10. [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Et
11. [ربو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Rebbe’deki be vav’a dönüşmüş, gelişmek, evrimleşmek anlamı…
12. [ترب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%B1%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Toprak demektir
13. [عمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “U’mare” katlı bina demektir
14. [نبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Bitki
15. [نشأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Neş’et” sürgün, filiz demektir
16. [برك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Birkan yanardağ demektir
17. [ريب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Ravb” kesik süt, “reyb” ise kesilip kesilmediği belli…
18. [قرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Küçük derelerin toplanıp durgunlaştığı göldür
19. [أجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İcl havuz demektir
20. [ردد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · “Ridde” devenin memesinden doğumdan önce gelen süttür
21. [موه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Su
22. [سمي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ad verilen
23. [بعث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Baas içtima etmiş askeri birlik demektir
24. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
25. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
26. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İş ayakkabısı
27. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Sicim bağıdır
28. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Büyük
29. [غير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Ğayr, Ğayr dışında demektir
30. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
31. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
32. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Baid uzak demektir
33. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Uhur ense demektir
34. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Nezle” konaklama yeri demektir
35. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
36. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
37. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
38. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir
39. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Şey
40. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beyn topraktaki yarık demektir
41. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Evye kuş yuvası demektir
42. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Dağın sivri noktası demektir
43. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir
44. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مضغ |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [علق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82.md), [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md), [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md), [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [بلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B9.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Ağızda bir lokma büyüklüğündeki şeyi dişlerle ezmek, çiğnemek ve diş izleriyle yoğurarak şekillendirmek |
| Çekirdek Özet 2 | Embriyonik yaratılış sürecinde yapışkan kan pıhtısı evresinden sonra gelen, üzerinde girintiler ve biçimlenmeler beliren bir çiğnemlik et parçası evresi |
| Çekirdek Özet 3 | Ham ve biçimsiz maddenin belirli bir kıvam, hacim ve aşamalı yoğrulma ile dokusal farklılaşmaya ve organlaşmaya hazır hale gelmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün sadece statik ve rastgele bir et parçası sayılarak, kelimedeki çiğneme, diş izi benzeri kıvrımlanma ve biçimlenme sürecini anlatan dinamik biyolojik evrenin göz ardı edilmesi |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مض | Basınç uygulama, nüfuz etme, yakıcı bir etkiyle işleme veya geçip gitme hareketi; nitekim [مضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D9%8A.md) kökünde bir şeyin keskin bir şekilde engeli aşıp geçmesi, [مضح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%AD.md) kökünde şerefe dil uzatarak yaralama, [مضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%B1.md) kökünde sütün ekşiyip yakıcı bir kıvama gelmesi anlamları ortaktır | غ | Boğaz ve ağız tabanındaki sürtünme ve ezilme sesini temsil eden غين harfinin eklenmesiyle, basınç uygulama ve aşındırma hareketi doğrudan ağız içinde dişler arasında bir nesneyi ezip yoğurma ve lokma kıvamına getirme eylemine daralmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | su; akış, çokluk, derinlik | Sıvılaşma, tükürük ile ıslanma, yumuşama ve akışkan kıvama geçişi sağlar |
| ض | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (türetme imge) | İki sert yüzey veya çeneler arasında sıkıştırma, basınç uygulama ve kıstırma hareketini gösterir |
| غ | göz; görme, bilme, kaynak (yoğunlaşmış türetme imge) | İçeri doğru batma, girintili çıkıntılı iz bırakma, derinleşerek dokuya nüfuz etme etkisini katar |
| مضغ | Sıkıştırma, sıvı ile yumuşatma ve üzerinde izler bırakarak yoğurma hareketi | Ağız içinde tükürükle yumuşayan bir maddenin dişler arasında sıkıştırılıp ezilerek, üzerinde diş izleri ve kıvrımlar taşıyan bir lokma haline getirilmesi bütünlüğünü ifade eder |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir lokma yiyeceği veya eti ağızda dişler arasında çiğnemek, ezip yumuşatmak; yayın kirişini güçlendirmek için kiriş ipine sarılan çiğnenmiş deri parçası |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Züheyr b. Ebî Sülmâ divanında henüz tam pişmemiş ve ağızda çevrilip çiğnenen et parçasını anlatırken kökü şöyle kullanır: يَلَجْلِجُ مُضْغَةً فِيهَا أَنِيضٌ / أَصَلَّتْ فَهِيَ تَحْتَ الكَشْحِ دَاءُ |
| Erken Arapça kullanım | Ebû Hüreyre'den nakledilen rivayette kuru hurmanın çiğnenme sertliğini belirtmek üzere çiğneme eylemi ve çiğnenen lokma anlamında şöyle geçer: فكانت أَعْجَبَهُنّ إِليَّ لأَنها شَدَّتْ في مَضاغي |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, el-Müfredât, Kitābü’l-ʿAyn, Dīvānu Zuheyr.

### Sami etimolojik katman

Arapça مضغ kökü, Semitik dillerin güneybatı kolunda çiğneme, lokma ve ezilmiş et parçası anlamlarını taşır. Kuzeybatı Sami dillerinde ve İbranicede çiğneme eylemi genellikle doğrudan diş ve çiğneme hareketini bildiren l-ʿ-s (İbranice לעס) veya n-sh-k kökleriyle ifade edilirken, Arapçada مضغ kökü çiğneme sonucu ortaya çıkan kıvamı, diş izi girintilerini ve dokusal yoğrulmayı içeren özgül bir leksikal derinlik kazanmıştır. Kökün ilk iki harfini oluşturan m-ḍ tabanı, Proto-Semitik düzeyde basınç, nüfuz ve aşındırma ile ilişkilidir. Arapça bu kökü hem fiziksel bir fonksiyon (ağızda öğütme) hem de bu fonksiyonun nesnesi olan küçük hacimli, yoğrulmuş et parçası (mudğah) için müstakil bir anatomi ve embriyoloji terimi haline getirmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Brown-Driver-Briggs, David Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çiğnemek, ezmek, lokma haline getirmek | Kök aslen ağızda bir lokmayı dişler arasında ezmeyi ifade eder; buradan hareketle bir lokmalık et parçasına ve ceninin bu evresine ad olmuştur | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney Sami ve Arapça ortaklığı | Kuzey Sami dillerindeki genel öğütme ve çiğneme tabanlarından ayrılarak Arapça ve komşu Güney Sami lehçelerinde ağız içi mekanik yoğurma olarak özelleşmiştir | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çiğneme/sıkıştırma kökleri | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, David Cohen.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مضغ | Anlamlı | Çiğnemek, bir lokmalık et | Ağızda dişlerle ezmek, bir çiğnemlik lokma veya doku parçası | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| مغض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [ضمغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%85%D8%BA.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |
| [ضغم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%BA%D9%85.md) | Anlamlı | Dişleriyle kapmak, ısırmak | Yırtıcı hayvanın bir şeyi koparmaksızın ağzıyla kapıp ısırması | Kur'an'da geçmez; çiğneme öncesi kavrama eylemidir |
| [غمض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%85%D8%B6.md) | Anlamlı | Göz yummak, alçalmak, gizli kalmak | Bir şeyin üzerini örtmek, gözü kapamak veya çukurda kalıp gizlenmek | Kur'an'da geçer; kapatma ve içine alma hareketi |
| غضم | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مضغ | Merkez | Ağızda dişlerle ezmek ve biçimlendirmek | Nesneyi dişler arasında sıkıştırıp üzerinde girintiler ve yoğrulma izi bırakarak lokma kıvamına getirmek | Merkez kavram; Kur'an'da cenin evresi |
| [علق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82.md) | Komşu | Yapışmak, asılı kalmak | Rahim duvarına tutunma ve asılı olma evresini bildirir; dokusal yoğrulma henüz başlamamıştır | Embriyonik gelişimde مضغ evresinden önceki aşama |
| [لحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AD%D9%85.md) | Komşu | Et dokusu, kaynaşmış et | Kemiklerin üzerini bürüyen, kemiğe giydirilen olgun ve gelişmiş et kütlesi | مضغ evresinden sonra kemiklerin büründüğü yapı |
| [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) | Komşu | Kemikleşmek, sertleşmek | Yumuşak dokunun sertleşip iskelet çatısına dönüşmesi | مضغ dokusunun kemiğe tahavvül eden sonraki evresi |
| [خلق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%82.md) | Komşu | Takdir etmek, biçimlendirmek | Maddenin ölçülü bir biçimde tasarlanması ve aşama aşama yaratılması | مضغ kökü Kur'an'da bu fiilin sıfatı olarak geçer |
| [بلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%B9.md) | Zıt | Yutmak | Çiğnemeden, ezmeden ve üzerinde biçimsel iz bırakmadan doğrudan boğazdan içeri indirmek | Çiğneme ve yoğurma eyleminin zıddı |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مضغ | Çiğnemek, bir lokmalık et | Ağızda dişlerle ezme eylemi ve üzerinde diş izleri bulunan küçük lokma dokusu | Kesin |
| Latince | Masticare, morsus, somitus | Çiğnemek, ısırık, embriyonik doku segmenti | Masticare mekanik çiğnemeyi karşılar; somitus ise embriyodaki boğumlu diş izi görünümündeki yapıları andırır | Güçlü |
| İngilizce | Chew, morsel, somite stage | Çiğnemek, lokma, somit evresi | Chew çiğnemeyi, morsel küçük bir lokmayı karşılar; tıbbi dilde somite cenindeki çiğnenmiş lokma benzeri boğumlanmayı ifade eder | Güçlü |
| Almanca | Kauen, Bissen, Ursegment | Çiğnemek, lokma, ilkel doku parçası | Kauen mekanik eylemdir; Bissen ağza alınan bir lokmadır; Ursegment biyolojik aşamayı betimler | Güçlü |
| Fransızca | Mâcher, bouchée, somite | Çiğnemek, lokma, somit | Mâcher eylemi, bouchée lokma hacmini, somite ise embriyolojideki boğumlu et parçasını karşılar | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Lane's Lexicon, Langenscheidt, Larousse.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مُضْغَةً (Hac [22:5](https://lisan.digital/tr/ayet/22:5.md)) | Şekillenmiş ve şekillenmemiş organ taslakları taşıyan embriyonik et parçası | İnsanın yaratılış evrelerini ve dirilişin imkânını anlatan bağlamda, organlaşma sürecinin başlangıcı |
| الْمُضْغَةَ (Mü'minûn [23:14](https://lisan.digital/tr/ayet/23:14.md)) | [علق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%82.md) evresinden hemen sonra gelen ve kemikleşme sürecine zemin hazırlayan doku evresi | Yaratılışın aşamalı intikalini bildiren nizam bağlamında, asılı duran kütlenin biçimsel ete dönüşmesi |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Yaratılış ve yeniden diriliş delili | Ceninin cansız topraktan ve nutfeden aşamalı olarak hayat sahibi bir insana dönüştürülmesi ilahi kudretin ve basü bade'l-mevtin ispatında temel delil sayılmıştır | Maddenin basamak basamak üst varlık mertebelerine yükseltilmesi |
| Fıkıh | Düşük cenin ve nifas hükümleri | Düşen ceninin insan şeklini alıp almadığı, organ çizgilerinin (tahalluk) belirip belirmediği hükme bağlanırken مضغ evresindeki izler esas alınmıştır | Ceninin hukuki varlık ve insan hüviyeti kazanma eşiği |
| Tefsir | مضغ ayetlerinin tefsiri | Ayette geçen "şekillenmiş ve şekillenmemiş" ifadesi, uzuvların belirginleşmeye başladığı ve henüz tamamlanmadığı aşama olarak açıklanmıştır | Biyolojik farklılaşma ve doku oluşumu aşaması |
| Hadis | Anne karnındaki kırkar günlük evreler | Sahihayn'da geçen meşhur rivayette nutfe ve alekadan sonraki kırk günlük üçüncü aşama olarak zikredilmiş, kalbin bedendeki ıslah edici rolü için de bu lafız kullanılmıştır | Hayatiyetin, rûhun üflenmesinin eşiği ve bedenin çekirdek organı (kalp) |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Yaratılış nizamı ve ahiret | Kudret tecellisi ve diriliş delili | Maddenin tekamülünü gösterme | İnsanın hiç yoktan değil, aşamalı ve yoğrulan bir süreçle yaratılışı ilahi nizamın sürekliliğini kanıtlar | Kesin |
| İlmi | Embriyoloji ve biyoloji | Somit evresi ve dokulaşma | Organ taslaklarının belirmesi | Ham hücre kümesinin boğumlanarak omurga ve kas taslaklarını diş izi benzeri kıvrımlarla üretmesi | Kesin |
| Siyasi | Kurumsallaşma ve teşkilatlanma | Çekirdek kadro ve yapısal taslak | Biçimsiz kitleyi organize etme | Henüz tam organlaşmamış fakat yönü ve taslağı belirmeye başlamış ilk kurumsal nüve | Muhtemel |
| İktisadi | Üretim süreçleri | Yarı mamul madde | İleri işlemeye hazır hamur/madde | Hammaddenin ilk işleme tabi tutulup son ürüne (kemik ve kas gibi mamul yapıya) giden ara aşaması | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Plastik deformasyon ve segmentasyon | Malzemenin harici basınç altında akma noktasına gelip kalıcı girintiler kazanması; biyolojide somitlerin çizgisel dizilimle doku segmentleri oluşturması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kurumlaşma öncesi proto-yapı | Toplumsal hareketlerin amorf bir kalabalıktan organize bir kuruma evrilirken geçirdiği ara yoğrulma ve şekillenme evresi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kelimeyi sadece alelade, çiğ ve biçimsiz bir "et parçası" olarak tercüme edip, kökteki çiğneme, diş izi girintileri ve yoğrulma hareketini göz ardı etmek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | مضغ evresi, ceninin üzerinde hem mikroskobik hem makroskobik düzeyde somit boğumlarının (diş izi benzeri kıvrımların) belirdiği, organ taslaklarının bir kısmının şekillendiği bir kısmının ise henüz belirsiz olduğu dinamik bir gelişim safhasıdır |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kur'an'ın embriyolojik tasvirini ilkel ve kaba bir biyolojik benzetme zannetmek; oysa lafız hem lokma hacmini hem de üzerinde diş izleri bulunan çiğnenmiş bir maddenin morfolojik görünümünü eksiksiz taşımaktadır |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın insan biyolojisini ve ontolojik yaratılış safhalarını çıplak gözle ve derin semantik nüanslarla nasıl mucizevi biçimde eşleştirdiğini gösteren anahtar bir terimdir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | İnsanın anne karnındaki yaratılış evrelerini, ölümden sonraki dirilişin rasyonel imkânını ve Allah'ın yaratmadaki tedricî nizamını anlatan ayetlerde belirleyicidir (Hac [22:5](https://lisan.digital/tr/ayet/22:5.md), Mü'minûn [23:14](https://lisan.digital/tr/ayet/23:14.md)). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yaratılışın ani ve statik bir oldubitti olduğunu varsayan yaklaşımları düzeltir; maddenin kademe kademe, yoğrularak, şekilli ve şekilsiz unsurların bir arada dengelenmesiyle inşa edildiğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ağızda dişler arasında çiğnenen, ezilip yoğrulan ve üzerinde diş izleri ile kıvrımlar barındıran bir lokmalık et veya madde parçası.
- Soyut anlam: Amorf ve akışkan halden çıkıp, mekanik ve organik etkilerle üzerinde yapısal izler ve organ taslakları beliren ara biçimlenme hali.
- Sistematik karşılık: Ham maddenin veya ilk yapının nihai sisteme (kemik ve organlar) dönüşmeden önce geçtiği plastik yoğrulma, segmentasyon ve yarı mamul aşaması.
- LaTeX modeli: $$S_m = f(A \cdot P) \implies \Delta D = \{D_f \cup D_u\} \xrightarrow{\tau} O$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $A$ amorf biyolojik kütleyi, $P$ üzerine etki eden basıcı ve şekillendirici biyolojik kuvvetleri temsil eder. Fonksiyon $f$, bu etkileşimle oluşan çiğnenmiş lokma ($S_m$) durumunu verir. Bu durum dokuda bir farklılaşma ($\Delta D$) meydana getirir; bu farklılaşma hem şekillenmiş taslakları ($D_f$) hem de henüz şekillenmemiş potansiyel alanları ($D_u$) içerir. Süreç zaman ($\tau$) parametresiyle nihai organlaşma ve kemikleşme aşamasına ($O$) intikal eder.

## Geçtiği ayetler (2 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B6%D8%BA/occurrences?meal=IK

### [Hac 22:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA/ayet/22:5.md) — مُضْغَةٍ

يَاأَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ فَإِنَّا خَلَقْنَاكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ مِنْ نُطْفَةٍ ثُمَّ مِنْ عَلَقَةٍ ثُمَّ مِنْ مُضْغَةٍ مُخَلَّقَةٍ وَغَيْرِ مُخَلَّقَةٍ لِنُبَيِّنَ لَكُمْ وَنُقِرُّ فِي الْأَرْحَامِ مَا نَشَاءُ إِلَى أَجَلٍ مُسَمًّى ثُمَّ نُخْرِجُكُمْ طِفْلًا ثُمَّ لِتَبْلُغُوا أَشُدَّكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُتَوَفَّى وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ إِلَى أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْلَا يَعْلَمَ مِنْ بَعْدِ عِلْمٍ شَيْئًا وَتَرَى الْأَرْضَ هَامِدَةً فَإِذَا أَنْزَلْنَا عَلَيْهَا الْمَاءَ اهْتَزَّتْ وَرَبَتْ وَأَنْبَتَتْ مِنْ كُلِّ زَوْجٍ بَهِيجٍ

Meal (IK): Ey insanlar; eğer dirilişten yana bir şüphede iseniz; gerçek şu ki: Size açıkça gösterelim diye Biz sizi; topraktan, sonra nutfeden, sonra pıhtılaşmış bir kandan, sonra da yaratılışı belli belirsiz bir çiğnem etten yarat tık. İstediğimizi belli bir süreye kadar rahimlerde tutarız. Sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız. Böylece yetişip erginlik çağına gelirsiniz. Kiminiz öldürülür, kiminiz de bilirken hiç bir şey bilmez olsun diye ömrünün en fena zamanına geri itilir. Yeryüzünü kupkuru olarak görürsün. Ama Biz, ona su indirdiğimiz zaman harekete geçer, kabarır ve her çeşit güzel bitkiden çift çift yetiştirir.

### [Müminun 23:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA/ayet/23:14.md) — مُضْغَةً · الْمُضْغَةَ

ثُمَّ خَلَقْنَا النُّطْفَةَ عَلَقَةً فَخَلَقْنَا الْعَلَقَةَ مُضْغَةً فَخَلَقْنَا الْمُضْغَةَ عِظَامًا فَكَسَوْنَا الْعِظَامَ لَحْمًا ثُمَّ أَنْشَأْنَاهُ خَلْقًا آخَرَ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ

Meal (IK): Sonra nutfeyi bir kan pıhtısı haline getirdik. Derken o kan pıhtısını bir çiğnemlik et yaptık. Bir çiğnemlik et parçasını kemik olarak yarattık. Kemiklere de et giydirdik. Ve sonra onu apayrı bir yaratık yaptık. Yaratanların en güzeli olan Allah’ın şanı ne yücedir.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والضاد والميم معهما
غ م ض، ض غ م، م ض غ مستعملات مضغ: المَضاغُ: كل ما يُمْصَغُ.
والمُضاغةُ: ما يبقى في الفمِ مما تَمْضَغُهُ. والمُضْغَةُ: قِطْعةُ لحْمٍ. وقلب الإنسان مُضْغَةٌ من جسده.
والمُضْغَةُ: كل لحمٍ يُخْلَقُ من علقةٍ، وكل لحمةٍ يفصلُ بينهما وبين غيرها عرق فهي مَضيغةٌ. وعقبةٌ القوس المَمْضُوغة: مَضيغةٌ.
واللهزمة: مضيغة.
والماضِغان: أصلا اللحيين عند منبت الأضراس بحياله.
والعَضَلةُ: مَضيغةٌ.
والمضّاغةُ: الأحمق. والمُضَغُ من الأمور: صغارها.
ضغم: الضَّغْمُ: عضٌّ من غير نهشٍ.
والضَّيْغَمُ: الأسدُ.
غمض: الغَمْضُ: ما تَطامَنَ من الأرض، وجمعه: غُمُوضٌ، قال رؤبة:
إذا اعتَسَفْنا رهوةً أو غَمْضا
والغِماضُ: النوم، يقال: ما ذقت غُمْضاً ولا غِماضاً.
وما غَمَّضْتُ ولا أغمَضْتُ ولا اغتَمَضْتُ، لغات.
والغَمْضَةُ: التغافل عن الأشياء.
ودار غامِضةٌ: غير شارعةٍ. وغَمَضَتُ تَغْمُضُ غُمُوضاً. وأمرٌ غامِضٌ، غَمَضَ غُموضاً.
والغامِضُ من الرجال: الفاترُ عن الحملة، قال:
لا يستطيع دفعة الغَوامِضِ
وحسبٌ غامِضٌ غير معروف.
وخلخالٌ غامِضٌ: غَمَضَ في الساقِ غُمُوضاَ. وكعب غامِضٌ أيضاً. ويكون التَّغميضُ في البياعة، وأغْمِضُ أي زدني لمكان الرداءة وحط عني. والغُمُوضُ: بطونُ الأوديةِ.

##### Türkçe

باب **الغين** ve **الضاد** ve **الميم** onlarla birlikte

**غ م ض**، **ض غ م**، **م ض غ** kullanımdadır: **مضغ**: **المَضاغُ**: **يُمْصَغُ** olunan her şey.
Ve **المُضاغةُ**: **تَمْضَغُهُ** olduğundan ağızda kalan şey. Ve **المُضْغَةُ**: bir et parçası. Ve insanın kalbi, bedeninden bir **مُضْغَةٌ**dur.
Ve **المُضْغَةُ**: bir **علقةٍ**dan yaratılan her et; ve her et parçası ki onunla başkası arasında bir damar ayırırsa o bir **مَضيغةٌ**dir. Ve **عقبةٌ**: **القوس المَمْضُوغة**: bir **مَضيغةٌ**dir.
Ve **اللهزمة**: **مضيغة**.
Ve **الماضِغان**: azı dişlerinin çıktığı yer hizasında iki çenenin iki aslı.
Ve **العَضَلةُ**: **مَضيغةٌ**.
Ve **المضّاغةُ**: ahmak. Ve işlerden **المُضَغُ**: onların küçükleri.

**ضغم**: **الضَّغْمُ**: dişleme; **نهشٍ** olmaksızın.
Ve **الضَّيْغَمُ**: aslan.

**غمض**: **الغَمْضُ**: yerden alçalan şey; onun çoğulu: **غُمُوضٌ**; **رؤبة** dedi ki:
إذا اعتَسَفْنا رهوةً أو غَمْضا
Ve **الغِماضُ**: uyku; denir: **غُمْضاً** da **غِماضاً** da tatmadım.
Ve **غَمَّضْتُ** da **أغمَضْتُ** da **اغتَمَضْتُ** da; lehçelerdir.
Ve **الغَمْضَةُ**: şeylerden gaflete vurma.
Ve **دار غامِضةٌ**: açık (yola) çıkmayan. Ve **غَمَضَتُ** **تَغْمُضُ** **غُمُوضاً**. Ve **أمرٌ غامِضٌ**; **غَمَضَ** **غُموضاً**.
Ve erkeklerden **الغامِضُ**: hamleden gevşek olan; dedi ki:
لا يستطيع دفعة الغَوامِضِ
Ve **حسبٌ غامِضٌ**: bilinmeyen.
Ve **خلخالٌ غامِضٌ**: bacakta **غُمُوضاَ** ile **غَمَضَ**. Ve **كعب غامِضٌ** da. Ve **التَّغميضُ** alışverişte olur; ve **أغْمِضُ**: kötülük (kalitesizlik) sebebiyle bana artır ve benden indir, yani. Ve **الغُمُوضُ**: vadilerin karınları (dipleri).

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

مَضَغَ الطعام يَمْضَغُهُ ويَمْضُغُهُ مَضْغاً. والمَضاغُ بالفتح: ما يُمْضَغُ. يقال: ما عندنا مَضاغٌ، وهذه كِسرةٌ ليِّنة المضاغِ. والمُضاغَةُ بالضم: ما مَضَغْتَ. والمُضْغَةُ: قطعة لحم. وقلبُ الإنسان مُضْغَةٌ من جسده. والماضِغانِ: أصولُ اللَحْيَيْنِ عند مَنبِت الأضراس، ويقال: عِرْقانِ في اللحيين.

##### Türkçe

**مَضَغَ** yemeği **يَمْضَغُهُ** ve **يَمْضُغُهُ** (diye) **مَضْغاً** (olarak) çiğnedi. Ve **المَضاغُ** (fetha ile): çiğnenen şeydir. Denilir: “Bizde **مَضاغٌ** yoktur”; ve “Bu, **المضاغِ**’ı yumuşak bir lokmadır.” Ve **المُضاغَةُ** (damme ile): çiğnediğin şeydir. Ve **المُضْغَةُ**: bir parça ettir. Ve insanın kalbi, bedeninden bir **مُضْغَةٌ**’dır. Ve **الماضِغانِ**: azı dişlerinin çıktığı yerde iki çenenin kökleridir; ve denilir: iki çenede iki damardır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ض م
ضغم ، مضغ ، غمض :  مستعملة .
ضغم : قال الليث : الضَّغْمُ : عَضٌّ غير نَهْشٍ ، والضَّيْغَمُ : الأسَدُ . وقال كعب :
مِن ضَيْغَمٍ مِنْ ضِرَاءِ الأسْدِ مخْدَرُه
بِبَطْنِ عَثَّر غِيلٌ دُونَهُ غِيل
ثعلب عن ابن الأعرابي : الضَّيْغَمُ : الأسد .
مضغ : قال الليث : المَضَاغُ : كل طعام يُمْضَغُ .
أبو عبيد : ما ذُقْتُ مَضَاغاً ولا لَوَاكاً أي ما ذقت ما يُمْضَغُ .
وقال الليث : المَضَاغَةُ ما يبقى في الفَم من آخر ما مَضَغْتَهُ ، والمُضْغَةُ : قطعة لحم ، وقلبُ الإنسان : مُضْغَةٌ من جسده .
وقال غيره : إذا صارت العَلَقة التي خُلِقَ منها الإنسان لحْمَةً ، فهي مُضْغَةٌ .
وفي الحديث : ( إنَّ خَلْقَ أحدكم يُجْمَعُ في بطن أُمه أربعين يوماً نُطْفَةً ثم أربعين يوماً عَلقةً ثم أربعين يوماً مُضْغَةً ثم يبعث الله إليه الْمَلَكَ فينفخُ فيه الرُّوح ) .
وقال شمر : قال خالد بن جَنبة : المُضْغَةُ من اللحم قدر ما يُلقي الإنسان في فِيه ، ومنه قيل : في الإنسان مُضْغَتَان إذا صَلحا صَلح البدنُ ، القلبُ واللسانُ .
وقال غيره : تكون المُضْغَةُ غير اللحم ، يقال : أطيب مُضْغَةٍ أكلها الناس صَيْحَانِيَّةٌ مَصلِيَّةٌ .
وقال ابن شُمَيل : كل لحمٍ على عظمٍ مَضِيغَةٌ ، والجميع مَضِيغٌ ، وقال غيره : مَضائغُ .
وقال إسحاق : قلت لأحمد : ما الذي لا تَعْقِلُ العاقلةُ ، قال : ما دون الثلث .
وقال ابن رَاهَوَيْهِ : لا تَعْقِل العاقلة ما دون الموضحة إنما فيها حُكومَةٌ وتحملُ العاقلة المُوضِحَةَ فما فوقها ، وقالا معاً : لا تَعْقِلُ المرأة والصبي مع العاقلة .
وقال الليث : كلُّ لحمةٍ يفصل بينها وبين غيرها عِرقٌ فهي مَضِيغَةٌ . قال : واللِّهْزِمَةُ مَضِيغَةٌ ، والماضِغَان : أصلا اللَّحْيَيْنِ عند مَنْبِتِ الأضراس بحيالِهِ ، قال : العَضَلَةُ مَضِيغَةٌ ، والمَضَّاغةُ : الأحمق ، والمُضَغُ من الجراح : صغارها .
وفي حديث عمر أنه قال : ( إنا لا نتعاقَلُ المُضَغَ بيننا ) ، قال : والمضَغُ : ما ليس فيه أَرْشٌ معلومٌ من الجراح والشِّجَاج شُبِّهت بِمُضْغَةِ الخَلْقِ قبل نفث الرُّوح فيه ، وبالمَضْغَةِ الواحدة من اللحم شُبِّهت اللُّقمة تُمضَغُ .
أبو عبيد عن الأصمعي : المَضَائغُ العقباتُ اللواتي على طرف السِّيَتَيْنِ .
غمض : قال الليث : الْغَمَضُ : ما تطامن من الأرضِ ، وجمعُهُ : غُمُوضٌ ، وأنشد :
إذا اعتسفنا رهوةً أو غمضا
ودار غامضة : غير شارعة ، وقد غَمَضتْ تغمُضُ غموضاً ، والغامضُ من الرجال الفاترُ عن الحملة ، وأنشد :
والغرب غربٌ بَقَرِيُّ فارضُ
لا يستطيع جره الغوامض
وحَسَبٌ غامض : غير معروف ، قال رؤبة :
بلال يا ابن الحسب الأمحاضِ
لسن بنحسات ولا أغماضِ
وأمر غامضٌ ، وقد غَمَضَ غُمُوضاً ، وخَلْخالٌ غامضٌ غاص قد غمض في الساق غموضاً ، وكعبٌ غامضٌ أيضاً ، ويقال : ما ذُقتُ غُمْضاً ولا غِماضاً أي : ما ذقت نوماً ، وما غمضتُ ولا أغمضتُ ولا اغتمضتُ لغات كلها ، وقد يكون التغميض من غير نوم ، ويقال : اغمض لي في البياعة : أي : زدني لمكان رداءته أو حُطَّ لي من ثمنه ، وقال الله جل وعز : ( ولستم بآخذيه إلا أن تغمضوا فيه ) ( البقرة : 267 ) ، يقول : أنتم لا تأخذونه إِلا بوكس ، فكيف تعطونه في الصدقة .
وقال اللحياني : غَمَضَ فلان في الأرض يغمُض ويغمِضُ غموضاً إذا ذهب فيها ، قال : وأغمضتُ الميت وغمضته إغماضاً وتغميضاً ، ويقال للرجُلِ الجيد الرأي : قد أغمضَ النظر وأغمضَ في الرأي ، ومسألة غامضةٌ : فيها نظر ودقة ، ويقال : سمعت
منه كذا وكذا فأغمضتُ عنه ، وأغضيتُ : إذا تغافلت عنه ، وقال غيره : أغمضَتِ الفلاةُ على الشخوص إذا لم تظهر فيها لتغييبِ الآل إياها أو تَغَيُّبها في غيوبها ، وقال ذو الرمة :
إِذا الشخصُ فيها هزَّه الآلُ أغمضتْ
عليه كإغماض المغضِّي هجولها
أي : أغمضت هجولها عليه .
وقال الأصمعي : أتاني ذاك على اغتماضي : أي : عفواً بلا تكلفٍ ولا مشقةٍ .
وقال أبو النجم :
والشعر يأتيني على اغتمَاضِي
كرهاً وطوعاً وعلى اعتراضِ
أي : اعترضه اعتراضاً فآخُذُ منه حاجتي ، من غير أن أكون قدمتُ الرويَّةَ فيه .

##### Türkçe

غ ض م
**ضغم** ، **مضغ** ، **غمض** : kullanımdadır.
**ضغم** : Leys dedi: **الضَّغْمُ**: **نَهْشٍ** olmaksızın bir ısırmadır; **الضَّيْغَمُ**: aslandır. Ka‘b dedi:
Bir **ضَيْغَم**dan, aslanın **ضِرَاء**sından, in’i
**عَثَّر** karnında bir **غِيل**; onun önünde bir **غِيل**
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الضَّيْغَمُ**: aslan.
**مضغ** : Leys dedi: **المَضَاغُ**: çiğnenen her yiyecek.
Ebû ‘Ubeyd: **مَضَاغاً** da **لَوَاكاً** da tatmadım; yani çiğnenen şeyi tatmadım.
Leys dedi: **المَضَاغَةُ**: çiğnediğinin sonundan ağızda kalan şeydir; **المُضْغَةُ**: bir et parçasıdır; insanın kalbi: bedeninden bir **مُضْغَةٌ**dır.
Başkası dedi: İnsanın kendisinden yaratıldığı **العَلَقة** bir et parçası olunca, o **مُضْغَةٌ**dır.
Hadiste: (Sizden birinizin yaratılışı annesinin karnında kırk gün **نُطْفَةً** olarak toplanır; sonra kırk gün **عَلقةً**; sonra kırk gün **مُضْغَةً**; sonra Allah ona meleği gönderir de ona **الرُّوح**u üfler).
Şemmer dedi: Hâlid b. Cenbe dedi: **المُضْغَةُ** etten, insanın ağzına attığı miktar kadardır; bundan dolayı denildi ki: insanda iki **مُضْغَتَان** vardır; ikisi düzelirse beden düzelir: kalp ve dil.
Başkası dedi: **المُضْغَةُ** etten başka da olur; denir ki: insanların yediği en hoş **مُضْغَةٍ** **صَيْحَانِيَّةٌ مَصلِيَّةٌ**dır.
İbn Şümeyl dedi: Kemik üzerinde olan her et **مَضِيغَةٌ**dır; hepsi **مَضِيغٌ**dur. Başkası dedi: **مَضائغُ**.
İshâk dedi: Ahmed’e dedim: **العاقلة**’nin akletmediği şey nedir? Dedi: Üçte birden aşağı olan.
İbn Râheveyh dedi: **العاقلة** **الموضحة**dan aşağı olanı akletmez; onda ancak **حُكومَةٌ** vardır; **العاقلة** **المُوضِحَةَ**yı ve onun üstünü yüklenir. İkisi birlikte dedi: Kadın ve çocuk **العاقلة** ile birlikte akletmez.
Leys dedi: Aralarında bir damar bulunan her et parçası **مَضِيغَةٌ**dır. Dedi: **اللِّهْزِمَةُ** bir **مَضِيغَةٌ**dır; **الماضِغَان**: azı dişlerinin bittiği yerde, onların hizasında, iki çenenin iki köküdür. Dedi: **العَضَلَةُ** bir **مَضِيغَةٌ**dır; **المَضَّاغةُ**: ahmaktır; yaralardan **المُضَغُ**: onların küçükleridir.
Ömer’in hadisinde, dedi ki: (Biz aramızda **المُضَغَ** için karşılıklı diyetleşmeyiz). Dedi: **المضَغُ**: yaralardan ve baş yarıklarından, kendisinde bilinen bir **أَرْشٌ** bulunmayan şeydir; ona, ona **الرُّوح** üflenmeden önce yaratılışın **مُضْغَةِ**sine benzetilerek (bu ad) verilmiştir; ve etten tek bir **مَضْغَةِ**ye benzetilerek, çiğnenen lokma benzetilmiştir.
Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: **المَضَائغُ**: **السِّيَتَيْنِ** ucunda bulunan **العقباتُ**tır.
**غمض** : Leys dedi: **الْغَمَضُ**: yerin alçalan kısmıdır; çoğulu: **غُمُوضٌ**. Şu beyit okundu:
Bir **رهوةً**yı ya da bir **غمضا**yı zorlayarak geçtiğimizde
**دار غامضة**: açık (yola) çıkmayan (ev)dir; **غَمَضتْ** **تغمُضُ** **غموضاً**. Erkeklerden **الغامضُ**: hücumdan gevşek olandır. Şu beyit okundu:
Ve **الغرب** bir **غربٌ**dür; sığır gibi; yaşlı
**الغوامض** onu çekemez
**حَسَبٌ غامض**: bilinmeyen (soydur). Ru’be dedi:
Bilâl, ey **الحسب الأمحاضِ**ın oğlu
Biz **بنحسات** ile değiliz, ne de **أغماضِ**
Ve bir iş **غامضٌ**dur; **غَمَضَ** **غُمُوضاً**. Ve **خَلْخالٌ غامضٌ**: batmış; baldırda **غمض** ederek **غموضاً** batmıştır; **كعبٌ غامضٌ** da (böyledir). Denir ki: **غُمْضاً** da **غِماضاً** da tatmadım; yani uyku tatmadım. **غمضتُ** da **أغمضتُ** da **اغتمضتُ** da: hepsi lehçelerdir. **التغميض** uykusuz da olabilir. Denir ki: **اغمض** bana satışta; yani kötülüğü sebebiyle bana artır, yahut fiyatından benim için indir. Allah yüce ve aziz dedi: (Ve siz onu, onda **تغمضوا** etmedikçe alıcı değilsiniz) (Bakara: 267). Yani: Siz onu ancak değersiz (bularak) alırsınız; öyleyse onu sadakada nasıl verirsiniz?
Lihyânî dedi: Falan, yerde **غَمَضَ**; **يغمُض** ve **يغمِضُ** **غموضاً**: onda gidip kaybolduğu zaman. Dedi: Ölünün gözünü **أغمضتُ** ve **غمضته** **إغماضاً** ve **تغميضاً**. İyi görüşlü adama denir ki: bakışı **أغمضَ** etti ve görüşte **أغمضَ** etti. **مسألة غامضةٌ**: onda bakış ve incelik vardır. Denir ki: Ondan şöyle şöyle işittim de ondan **فأغمضتُ**; ve **أغضيتُ**: ondan görmezden geldiğin zaman. Başkası dedi: **أغمضَتِ الفلاةُ** şahıslar üzerine; **الآل**’in onları gizlemesi sebebiyle yahut onun çukurlarında kaybolmaları sebebiyle, onda görünmedikleri zaman. Zü’r-Rumme dedi:
Onda bir şahıs olunca, **الآل** onu salladı mı, **أغمضتْ**
Onun üzerine, **المغضِّي**nin **هجولها**sını **إغماض**ı gibi
Yani: **هجولها**sını onun üzerine **أغمضت**.
Asma‘î dedi: Bu bana **على اغتماضي** üzere geldi; yani: bağış olarak, külfetsiz ve meşakkatsiz.
Ebû’n-Necm dedi:
Şiir bana **على اغتمَاضِي** üzere gelir
İsteksiz ve istekli olarak, ve **على اعتراضِ**
Yani: onu **اعتراضاً** ile karşılarım da ondan ihtiyacımı alırım; onda önceden düşünceyi ortaya koymuş olmaksızın.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والضاد وما يثلثهما)
(مضغ) الميم والضاد والغين أصلٌ صحيح، وهو المضغ للطعام. ومضَغَه يمضغه(1). والمَضَاغ: الطعامُ يُمضَغ. والمُضَاغة: ما يبقى في الفم مما يُمضَغ. والمَضْغة: قطعةُ لحم، لأنَّها كالقطعة التي تُؤخذ فتُمضغ. والماضغان: [ما(2)] انضمَّ من الشِّدقَين.‏
ومما شذَّ عن هذه المضائغ: العَقَبات اللَّواتي على أطراف سِيَتي القوس، الواحدة مَضِيغة.‏
(مضي) الميم والضاد والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على نفاذٍ ومُرورٍ. ومَضَى يَمضِي مُضِيَّاً. والمَضَاء: النَّفاذ في الأمر. والمُضَوَاء: التقدُّم.‏
قال القطامي:‏
* فإذا خَنَسْنَ مَضَى على مُضَوائِهِ(3) *‏
(مضح) الميم والضاد والحاء كلمةٌ واحدة، هي مَضَح عِرضَه يمضَحُه مَضْحاً: عابَهُ وطعن فيه؛ وأمضَحَه أيضاً.‏
(مضر) الميم والضاد والراء أصلٌ صحيح قليلُ الفروعِ. فالمَضْر بناء قولِك لبن مَضِرٌ وماضِر: شديد الحُموضة. ويقال: اشتقاقُ مُضَرَ منه.‏
والتمضُّر: التعصُّب لِمضر. وقولهم: ذهب دَمُه خِضْراً مِضْراً، أي باطلاً، إتْباعٌ وليسَ من الباب.‏
--------------ـــ
(1) بابه منع ونصر.‏
(2) التكملة من المجمل.‏
(3) عجزه كما في ديوان القطامي 18 واللسان (مضى):‏
* وإذا لحقن به أصبن طعانا *‏

ـ

##### Türkçe

(باب **الميم** و**الضاد** وما يثلثهما)
(**مضغ**) **الميم** ve**الضاد** ve**الغين** sahih bir asıldır; o da yiyeceği çiğnemektir. Ve **مضَغَه** onu çiğnedi; **يمضغه**(1). Ve **المَضَاغ**: çiğnenen yiyecek. Ve **المُضَاغة**: çiğnenenden ağızda kalan şey. Ve **المَضْغة**: bir parça et; çünkü o, alınıp çiğnenen parça gibidir. Ve **الماضغان**: [**ما**(2)] iki yanaktan birleşen şey.‏
Ve bu çiğnemelerden şâz olan şeylerdendir: yayın iki ucundaki **سِيَتي** üzerinde bulunan **العَقَبات**; bunun teki **مَضِيغة**dır.‏

(**مضي**) **الميم** ve**الضاد** ve illetli harf sahih bir asıldır; nüfûz ve geçişe delâlet eder. Ve **مَضَى** geçip gitti; **يَمضِي**; **مُضِيَّاً**. Ve **المَضَاء**: işte nüfûz. Ve **المُضَوَاء**: ilerleme.‏
**القطامي** dedi ki:‏
* فإذا خَنَسْنَ مَضَى على مُضَوائِهِ(3) *‏

(**مضح**) **الميم** ve**الضاد** ve**الحاء** tek bir kelimedir; o da **مَضَح عِرضَه**: onu ayıpladı ve onda ta’n etti; **يمضَحُه** **مَضْحاً**; ve **أمضَحَه** da (böyledir).‏

(**مضر**) **الميم** ve**الضاد** ve**الراء** az dallı sahih bir asıldır. **المَضْر** ise “**لبن مَضِرٌ** ve **ماضِر**” demenin yapısıdır: şiddetli ekşidir. Ve denilir ki: **مُضَرَ**ın iştikakı ondandır.‏
Ve **التمضُّر**: **مضر** için taassuptur. Ve onların sözü: “**ذهب دَمُه خِضْراً مِضْراً**”, yani bâtıl olarak; tâbi‘dir ve babdan değildir.‏

--------------ـــ
(1) Babı **منع** ve **نصر**dur.‏
(2) Tekmile **المجمل**dendir.‏
(3) Onun ikinci mısraı, **ديوان القطامي** 18 ve **اللسان** (**مضى**)’da olduğu üzere:‏
* وإذا لحقن به أصبن طعانا *‏

ـ

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- المضغة: القطعة من اللحم قدر ما يمضغ ولم ينضج. قال الشاعر:
*يلجلج مضغة فيها أنيض*
(الشطر لزهير في ديوانه ص 14، وعجزه:
*أصلت فهي تحت الكسح داء*
وقد تقدم في مادة (لج) )
أي: غير منضج، وجعل اسما للحالة التي ينتهي إليها الجنين بعد العلقة. قال تعالى: ﴿فخلقنا العلقة مضغة فخلقنا المضغة عظاما﴾ [المؤمنون/14]، وقال: ﴿مضغة مخلقة وغير مخلقة﴾ [الحج/5]. والمضاغة: ما يبقى عن المضغ في الفم، والماضغان: الشدقان لمضغهما الطعام، والمضائغ: العقبات اللواتي على طرفي هيئة القوس الواحدة مضيغة.

##### Türkçe

- **المضغة**: çiğnenecek miktar kadar et parçası; ve pişmemiş. Şair dedi ki:
*يلجلج **مضغة** فيها أنيض*
(Şatır, Züheyr’indir, divanında s. 14; ve onun aczi:
*أصلت فهي تحت الكسح داء*
ve (لج) maddesinde daha önce geçti.)
Yani: pişmemiş; ve **العلقة**’dan sonra ceninin ulaştığı hâlin adı kılındı. Yüce Allah dedi ki: ﴿فخلقنا **العلقة** **مضغة** فخلقنا **المضغة** عظاما﴾ [المؤمنون/14], ve dedi ki: ﴿**مضغة** مخلقة وغير مخلقة﴾ [الحج/5]. Ve **المضاغة**: ağızda çiğnemeden arta kalan şey. Ve **الماضغان**: yiyeceği çiğnedikleri için iki yanak. Ve **المضائغ**: tek bir yay biçiminin iki ucunda olan engeller; her biri bir **مضيغة**.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ض غ
مضغ الطعام وغيره ‏"‏ وأسرع من مضغ تمرة ‏"‏ ورمى بمضاغته وهي ما يبقى في الفم مما يمضغ وأطيب مضغة صيحانية مصلّبة وهي مقدار ما يمضغ من اللحم وغيره‏.‏
وما ذقت مضاغاً‏.‏
وما في ماضغيه ضرس قاطع وهما منبتا الأضراس‏.‏
ورصف القوس بالمضيغة والمضائغ وهي العقبة الممضوغة‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو يمضغ لحم أخيه ورجل مضاغة للحوم النّاس‏.‏
وهو يمضغ الشّيح والقيصوم إذا كان بدوياً‏.‏
وما ضغت فلاناً مماضغةً‏:‏ جاددته القتال والخصومة‏.‏

##### Türkçe

م ض غ
**مضغ** yemeği ve başkasını; “ve bir hurmayı **مضغ** etmekten daha hızlı”; ve **مضاغته**’sini attı; o, ağızda **يمضغ** edilenden kalan şeydir. Ve en hoş **مضغة** **صيحانية** **مصلّبة**’dir; o, etten ve başkasından **يمضغ** edilenden olan miktardır.‏
Ve hiçbir **مضاغاً** tatmadım.‏
Ve onun iki **ماضغيه**’inde kesen bir azı dişi yoktur; ve ikisi azı dişlerinin bittiği yerdir.‏
Ve yayı **المضيغة** ve **المضائغ** ile sağlamlaştırdı; ve o, **العقبة الممضوغة**’dir.‏
Ve mecazdandır: O, kardeşinin etini **يمضغ** eder; ve insanların etleri için **مضاغة** bir adam.‏
Ve o, bedevî olduğu zaman **الشّيح** ve **القيصوم**’u **يمضغ** eder.‏
Ve falancayı **مماضغةً** **ضغت** etmedim: onunla savaş ve husumeti yeniledim.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

مَضَغَ يَمْضَغُ ويَمْضُغُ مَضْغاً: لاكَ. وأَمْضَغَه الشيءَ ومَضَّغَه: أَلاكَه إِياه؛ قال:
أُمْضِغُ مَن شاحَنَ عُوداً مُرّا
شاحَن: عادَى؛ وقال:
هاعٍ يُمَضِّغُني ، ويُصْبِحُ سادِراً ،
سلكاً بِلَحْمِي ، ذِئْبُه لا يَشْبَعُ
ومَضَغَ الطعامَ يَمْضَغه مَضْغاً.
والمَضاغ، بالفتح: ما يُمْضَغُ، وفي التهذيب: كلُّ طعام يُمْضَغ. وما ذُقْتُ مَضاغاً ولا لَواكاً أَي ما ذُقتُ ما يُمْضَغ. ويقال:ما عندنا مَضاغٌ، وهذه كِسرة لَيِّنة المَضاغِ. وفي حديث أَبي هريرة: أَكلَ حَشَفةً من تمراتٍ قال: فكانت أَعْجَبَهُنّ إِليَّ لأَنها شَدَّتْ في مَضاغي؛ المضاغ، بالفتح: الطعام يُمْضَغُ، وقيل: هو المَضْغُ نفسُه. يقال: لُقمةٌ ليِّنةُ المضاغ وشديدة المَضاغِ، أَراد أَنها كان فيها فوِّة عند مَضْغِها.وكَلأٌ مَضِغٌ: بَلَغ أَن تمَضَغَه الرّاعِيةُ؛ ومنه قول أَبي فَقْعَسٍ في صفة الكلإِ: خَضِعٌ مَضِع ضافٍ رَتِع؛ أَراد مَضِغ فحوَّل الغين عيناً لِما قبله من خَضِع ولما بعده من رَتِع.
والمُضاغةُ، بالضم: ما مُضِغَ. والمُضاغةُ: ما يَبْقى في الفَم من آخر ما مَضَغْتَه.
والمَواضِغُ: الأَضْراسُ لمَضْغِها، صفة غالبة.
والماضِغانِ والماضِغتانِ والمَضِيغتان: الحَنَكانِ لمضْغِهما المأْكولَ، وقيل: هما رُوذا الحَنَكَيْن
(* قوله «روذا الحنكين» كذا بالأصل،
ولعلهما رؤدا اللحيين بالهمز، ففي مادة رأد من اللسان: والرأد والرؤد أيضاَ رأد اللحي وهو اصل اللحي التاتئ تحت الاذن، وقيل أَصل الاضراس في اللحي، وقيل الرأدان طرفا اللحيين الدقيقان اللذان في اعلاهما.) لذلك، وقيل: هما عِرْقان في اللِّحْيَين، وقيل: هما أَصْلا اللَّحْيَين عند مَنْبِت الأَضراس بِحياله، وقيل:هما ما شَخَصَ عند المَضْغِ.
والمَضِيغةُ: كل عَصبةٍ ذاتِ لحْم، فإِما أَن تكون مما يُمْضَغُ، وإِما أَن تشبه بذلك إن كان مما لا يؤكل. والمَضِيغَةُ: لحم باطِن العَضُد، لذلك أَيضاً. وقال ابن شميل: كل لحم على عظم مَضِيغةٌ، والجمع مَضِيغٌ ومَضائِغُ. وقال الليث: كل لحمَة يَفْصِلُ بينها وبين غيرها عِرْقٌ فهي مَضِيغةٌ، قال: واللِّهْزِمةُ مَضِيغةٌ والعَضَلةُ مَضِيغة. والمَضائِغ من وَظيفَي الفرس: رؤوسُ الشّظايتين
(* قوله «الشظايتي» كذا بالأصل، والذي في
القاموس: الشظئ عظيم لازق بالركبة أَو بالذراع أو بالوظيف أو عصب صفار فيه.) لأَن آكِلَها من الوحش يَمْضَغُها، وقد تكون على التشبيه كما تقدم لمَكان المضغ أَيضاً. والمَضِغة: ما بُلَّ وشُدَّ على طرَف سِيةِ القَوْسِ من العَقَب لأَنه يُمْضَغُ، وقيل: هي العَقَبةُ التي على طرَف السِّيةِ. الأَصمعي: المَضائِغُ العَقَباتُ اللَّواتي على طرَفِ السِّيَتَيْن. والمُضْغةُ: القِطْعةُ من اللَّحم لمكان المضغ أَيضاً. التهذيب: المُضْغة قِطعة لحم، وقيل: تكون المُضغة غيرَ اللحم. يقال: أَطْيَبُ مُضْغةٍ أَكَلَها الناسُ صَيْحانِيّةٌ مَصْلِيَّةٌ. وقال خالد بن جَنْبةَ: المُضْغةُ من اللحمَ قدْرُ ما يُلْقي الإِنسانُ في فيه، ومنه قيل: في الإِنسان مُضغتانِ إِذا صَلَحَتا صَلَحَ البَدَنُ: القلْبُ واللِّسانُ، والجمع مُضَغٌ، وقلْب الإِنسان مُضْغة من جسَده. التهذيب: إِذا صارت العَلَقة التي خُلِقَ منها الإِنسان لَحْمة فهي مُضغة. وفي الحديث: إن خلق أَحدكم يجمع في بطن أُمه أَربعين يوماً نطفة ثم أَربعين يوماً عَلَقَة ثم أَربعين يوماً مضغة ثم يبعث الله إليه الملَك. وفي الحديث: إن في ابن آدم مُضْغةً إِذا صَلَحَت صلَحَ الجسدُ كله، يعني القَلْبَ لأَنه قِطْعةُ لحم من الجسد. والمَضَّاغةُ: الأَحْمَقُ.
والمُضَغُ من الجِراحِ: صِغارُها، وقول عمر، رضي الله عنه: إنّا لا نتَعاقَلُ المُضَغَ بَيْنَنا، أَراد الجراحات، والمُضَغُ جمع مُضْغةٍ، وهي القطْعة من اللحم قدر ما يُمْضَغُ وسمّاها مُضَغاً على التشبيه بمُضْغةِ الإِنسان في خلْقه، يَذْهبُ بذلك إلى تَصْغيرها وتَقْليلها. والمُضَغُ: ما ليس له أَرْشٌ مُقَدَّرٌ معلوم من الجِراحِ والشِّجاج، شُبِّهَت بمُضْغةِ الخَلْقِ قبل نَفْث الرُّوحِ، وبالمُضْغةِ الواحدة شُبِّهت اللُّقْمة تُمْضَغُ، وقيل: شبهها بالمضغة من اللحم لقلتها في جنب ما عَظُمَ من الجِناياتِ. وقال أَحمد لإِسحق: ما الذي لا تَعْقِلُ العاقِلةُ؟ قال: ما دون الثلُث؛ وقال ابن راهويه: لا تَعْقِلُ العاقلةُ ما دُونَ المُوضِحةِ إنما فيها حُكومةٌ، وتَحْمِلُ العاقِلةُ المُوضِحةَ فما فوقَها، وقالا معاً: لا تعقل المرأَة والصبي مع العاقلة.
وأَمْضَغَ التمرُ: حان أَن يُمْضَغَ. وتْمرٌ ذُو مَضْغةٍ: صُلْبٌ متِين يُمْضَغُ كثيراً. وهَجاه هِجاءً ذا مَمْضَغةٍ: يصفه بالجَوْدةِ والصَّلابة كالتمر ذي المَمْضَغةِ. وإِنه لذو مُضْغةٍ إذا كان من سُوسِهِ اللحمُ. ومُضَغُ الأُمورِ: صِغارُها، وكلاهما من المَضْغِ.
وماضَغَه القِتالَ والخُصومةَ: طاوَلَه إيّاهُما.

##### Türkçe

**مَضَغَ** **يَمْضَغُ** ve **يَمْضُغُ** **مَضْغاً**: çiğnedi. Ve **أَمْضَغَه** şeyi ve **مَضَّغَه**: onu ona çiğnetti; dedi ki:

أُمْضِغُ مَن شاحَنَ عُوداً مُرّا

**شاحَن**: düşmanlık etti; ve dedi ki:

هاعٍ يُمَضِّغُني ، ويُصْبِحُ سادِراً ،
سلكاً بِلَحْمِي ، ذِئْبُه لا يَشْبَعُ

Ve **مَضَغَ** yemeği **يَمْضَغه** **مَضْغاً**.

Ve **المَضاغ** (fetha ile): çiğnenen şey; ve **التهذيب**’de: çiğnenen her yiyecek. Ve “**ما ذُقْتُ مَضاغاً ولا لَواكاً**” yani: çiğnenen şeyi tatmadım. Ve denir: “Bizde **مَضاغٌ** yoktur”; ve “bu, **لَيِّنة المَضاغِ** (çiğnenmesi yumuşak) bir lokmadır.” Ve Ebû Hureyre hadîsinde: “Hurma tanelerinden bir **حَشَفةً** yedi” dedi: “Bunların bana en hoş geleni oldu; çünkü **مَضاغي**’mde (çiğneme yerimde) sıkılaştı”; **المضاغ** (fetha ile): çiğnenen yiyecek; ve denildi: o, bizzat **المَضْغُ**’dur. Denir: “**لُقمةٌ ليِّنةُ المضاغ** ve **شديدة المَضاغِ**”; onunla, çiğnenmesi sırasında onda bir gevşeklik bulunduğunu kastetti. Ve **كَلأٌ مَضِغٌ**: otlayan hayvanın onu çiğneyebileceği dereceye ulaştı; ve ondan Ebû Fak‘as’ın otun vasfında sözü: “خَضِعٌ مَضِع ضافٍ رَتِع”; **مَضِغ**’i kastetti de, ondan önceki **خَضِع** ve ondan sonraki **رَتِع** sebebiyle **غ**’yi **ع**’a çevirdi.

Ve **المُضاغةُ** (damme ile): çiğnenmiş olan şey. Ve **المُضاغةُ**: çiğnediğinin sonundan ağızda kalan şey.

Ve **المَواضِغُ**: çiğnemeleri sebebiyle azı dişleri; baskın bir sıfat.

Ve **الماضِغانِ** ve **الماضِغتانِ** ve **المَضِيغتان**: yenen şeyi çiğnemeleri sebebiyle iki damak; ve denildi: onlar, bunun için iki damağın **رُوذا**’sıdır,
(* “**روذا الحنكين**” sözü asılda böyle; belki de hemze ile “**رؤدا اللحيين**”dir; çünkü Lisân’da **رأد** maddesinde: **الرأد** ve **الرؤد** dahi, çenenin kökü olan **رأد اللحي**’dir; o, kulağın altında çıkıntı yapan çenenin köküdür; ve denildi: çenedeki azı dişlerinin aslıdır; ve denildi: **الرأدان** çenenin iki ince ucudur ki onların üst tarafındadır.) bunun için; ve denildi: onlar, iki çenede iki damardır; ve denildi: onlar, azı dişlerinin bitişi hizasında, azı dişlerinin çıktığı yer yanında iki çenenin iki aslıdır; ve denildi: onlar, çiğneme sırasında belirginleşen şeydir.

Ve **المَضِيغةُ**: etli her sinir; ya çiğnenen şeylerden olur, ya da yenmeyen şeylerden ise bununla benzetilir. Ve **المَضِيغَةُ**: üst kolun iç tarafının eti; bu da bunun içindir. İbn Şümeyl dedi: kemik üzerindeki her et **مَضِيغةٌ**’dir; çoğulu **مَضِيغٌ** ve **مَضائِغُ**’dur. Leys dedi: aralarında bir damar ile başkasından ayrılan her et parçası **مَضِيغةٌ**’dir; dedi: **اللِّهْزِمةُ** bir **مَضِيغةٌ**’dir ve **العَضَلةُ** bir **مَضِيغة**’dir. Ve atın iki **وَظيف**’inden **المَضائِغ**: iki **الشّظايتين**’in başlarıdır
(* “**الشظايتي**” sözü asılda böyle; Kāmûs’ta olan: **الشظئ** dizde yahut kolda yahut **الوظيف**’te yapışık büyük (sinir/kemiksi) şeydir; içinde sarı sinir bulunan bir sinirdir.) çünkü vahşîden onu yiyen onu çiğner; ve daha önce geçtiği üzere benzetme üzerine de olabilir; çiğneme yeri olması sebebiyle de. Ve **المَضِغة**: yay kirişinin **سِيةِ القَوْسِ** ucuna, çiğnendiği için, sinirden ıslatılıp sıkıca bağlanan şeydir; ve denildi: o, **السِّيةِ** ucundaki **العَقَبةُ**’dir. Asma‘î: **المَضائِغُ** iki **السِّيَتَيْن** ucunda bulunan **العَقَباتُ**tır.

Ve **المُضْغةُ**: çiğneme yeri olması sebebiyle etten parça. **التهذيب**: **المُضْغة** bir et parçasıdır; ve denildi: **المُضغة** etten başka da olur. Denir: “İnsanların yediği en hoş **مُضْغةٍ**: kızartılmış **صَيْحانِيّةٌ**’dir.” Hâlid b. Cünbe dedi: **المُضْغةُ** etten, insanın ağzına attığı miktardır; bundan dolayı denildi: “İnsanda iki **مُضغتانِ** vardır; ikisi düzgün olursa beden düzgün olur: kalp ve dil”; çoğulu **مُضَغٌ**; ve insanın kalbi, bedeninden bir **مُضْغة**’dır. **التهذيب**: insandan yaratıldığı **العَلَقة** bir et parçası olunca o **مُضغة**’dır. Hadîste: “Sizden birinizin yaratılışı annesinin karnında kırk gün **نطفة** olarak toplanır; sonra kırk gün **عَلَقَة**; sonra kırk gün **مضغة**; sonra Allah ona meleği gönderir.” Ve hadîste: “Âdemoğlunda bir **مُضْغةً** vardır; o düzelirse bütün beden düzelir”; yani kalp; çünkü o, bedenden bir et parçasıdır.

Ve **المَضَّاغةُ**: ahmak.

Ve yaralardan **المُضَغُ**: küçükleridir. Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, sözü: “Biz aramızda **المُضَغَ** için diyetleşmeyiz”; yaraları kastetti. Ve **المُضَغُ**, **مُضْغةٍ**’nin çoğuludur; o, çiğnenen miktar kadar et parçasıdır; onu, insanın yaratılışındaki **مُضْغةِ**’ye benzetme üzerine **مُضَغاً** diye adlandırdı; bununla onu küçültmeye ve azaltmaya gider. Ve **المُضَغُ**: yaralar ve baş yarıklarından, bilinen takdir edilmiş bir **أَرْشٌ**’u olmayan şeydir; ruh üflenmeden önceki yaratılış **مُضْغةِ**’sine benzetildi; ve tek **المُضْغةِ**’ye, çiğnenen lokma benzetildi. Ve denildi: onu, büyük cinayetlerin yanında azlığı sebebiyle etten **المضغة**’ye benzetti. Ahmed, İshak’a dedi: “Âkıle’nin diyetini yüklenmediği şey nedir?” Dedi: “Üçte birden aşağı olan.” İbn Râhûye dedi: “Âkıle, **المُوضِحةِ**’dan aşağısını yüklenmez; onda ancak bir **حُكومةٌ** vardır; âkıle **المُوضِحةَ**yı ve onun üstünü yüklenir.” Ve ikisi birlikte dediler: “Kadın ve çocuk, âkıle ile birlikte diyet yüklenmez.”

Ve **أَمْضَغَ** hurma: çiğnenme zamanı geldi. Ve **تْمرٌ ذُو مَضْغةٍ**: sert, sağlam; çokça çiğnenir. Ve onu, **هِجاءً ذا مَمْضَغةٍ** ile hicvetti: onu, **ذو المَمْضَغةِ** hurma gibi kalite ve sertlikle vasfeder. Ve o, kurtluğundan et olan kimse ise, mutlaka **لذو مُضْغةٍ**’dır.

Ve işlerin **مُضَغُ**’u: küçükleridir; ikisi de **المَضْغِ**dendir.

Ve **ماضَغَه** savaş ve çekişmeyi: ikisini ona uzattı (uzun süre sürdürdü).

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ض غ * * مَضَغَ * الطَّعام من باب قطع ونصر و * المُضْغَةُ * قِطعة لحم وقلب الإنسان مُضغة من جسده

##### Türkçe

* م ض غ * * **مَضَغَ** * yemeği, kesmek ve yardım etmek babındandır; ve * **المُضْغَةُ** * bir et parçasıdır; ve insanın kalbi, bedeninden bir **مُضْغَةُ**dur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

مضغه، كمنعه ونصره، يمضغه مضغا: لاكه بسنه طعاما أو غيره.
 والمضاغ: كسحاب: ما يمضغ وفي التهذيب: كل طعام يمضغ، ويقال: ما ذقت مضاغا ولا لواكا أي: ما يمضغ ويلاك، وهذه كسرة لينة المضاغ بالفتح أيضا وروي قول الراجز:
  بكسرة لينة المضاغ
  بالملح أو ما شئت من صباغ ويروى: طيبة المضاغ وقد تقدم، وفي حديث أبي هريرة رضي الله عنه: لأنها أي التمرات شدت في مضاغي، ويقال: إن المضاغ هنا هو المضغ نفسه.
 والمضاغة بالضم: ما مضغ وقيل: ما يبقى في الفم من آخر ما مضغته.
 والمضاغة بالتشديد: الأحمق.
 والمضغة، بالضم: قطعة من لحم، كما في الصحاح، زاد الأزهري: وتكون المضغة من غيره أيضا يقال: أطيب مضغة أكلها الناس صيحانية مصلبة. وقال خالد بن جنبة: المضغة من اللحم: قدر ما يلقي الإنسان في فيه، ومنه قيل: في الإنسان مضغتان إذا صلحتا صلح البدن: القلب واللسان، ج: مضغ، كصرد: وقلب الإنسان مضغة من جسده، وقال الأزهري: إذا صارت العلقة التي خلق منها الإنسان لحمة فهي مضغة، ومنه قوله تعالى: فخلقنا العلقة مضغة وفي الحديث: ثم أربعين يوما مضغة، وقال زهير بن أبي سلمى:
  تلجلج مضغة فيهـا أنـيض                      أصلت فهي تحت الكشح داء ومضغ الأمور، كسكر: صغارها، هكذا في سائر النسخ، وهو غلط، والصواب كصرد، وقد ضبطه الصاغاني وصاحب اللسان على الصواب، وهكذا روي الحديث من قول سيدنا عمر رضي الله عنه، للبدوي: إنا لا نتعاقل المضغ بيننا، أراد الجراحات، وسمى ما لا يعتد به في أصحاب الدية مضغا، تقليلا وتحقيرا، على التشبيه بمضغة الإنسان في خلقه، فتأمل ذلك.

  والمضيغة، كسفينة: كل لحم على عظم، قاله ابن شميل.
 وقال ابن دريد: المضيغة: لحمة تحت ناهض الفرس قال: والناهض: لحم العضد.
 وقال الأصمعي: المضيغة: عقبة القوس التي على طرف السيتين: وقال غيره: المضيغة: ما بل وشد على طرف سية القوس من العقب، لأنه يمضغ، ومآل القولين إلى واحد.
 أو المضيغة: عقبة القواس الممضوغة.
 وكل لحمة يفصل بينها وبين غيرها عرق فهي مضيغة.
 واللهزمة: مضيغة.
 والعضلة: مضيغة، قاله الليث.
 ج: مضيغ كسفين، عن ابن شميل وقال الأصمعي: جمعه مضائغ، مثل: سفائن.
 والماضغان: أصول اللحيين عند منبت الأضراس بحياله، أو هما: عرقان في اللحيين، أو هما: ما شخص عند المضغ.
 وأمضغ النخل: صار في وقت طيبه حتى يمضغ، عن ابن عباد.
 وقال الزجاج: امضغ اللحم: إذا استطيب وأكل.
 وقال غيره: ماضغه في القتال: إذا جاده فيه، هكذا في العباب، وهو مجاز، ونص الأساس: ماضغت فلانا مماضغة: إذا جاددته في القتال والخصومة، ونص اللسان: ماضغه القتال والخصومة: طاوله إياهما.
 ومما يستدرك عليه: أمضغه الشيء: ومضغه تمضيغا: ألاكه إياه، قال:
  أمضغ من شاحن عودا مرا وقال آخر:
  هاع يمضغني ويصبح سادرا                      سدكا بلحمي ذئبه لا يشبـع وكلأ مضغ، ككتف: قد بلغ أن تمضغه الراعية، ومنه قول أبي فقعس في صفة الكلإ: خضع مضغ، ضاف رتع، أراد مضغ فحول الغين عينا لما قبله من خضع ولما بعده من رتع والمواضغ: الأضراس، لمضغها صفة غالبة.
 والماضغان، والماضغتان، والمضيغتان: الحنك الأعلى والأسفل، لمضغهما المأكول، وقيل: هما رؤدا الحنكين لذلك.
 والمضيغة، كسفينة: كل عصبة ذات لحم، فإما أن تكون مما يمضغ، وإما أن تشبه بذلك إن كان مما لا يؤكل.
 والمضائغ من وظيفي الفرس: رؤوس الشظايتين، لأن آكلها من الوحش يمضغها، وقد يكون على التشبيه، كما تقدم، لمكان المضغ أيضا.
 والمضغ من الجراح: ما ليس له أرش مقدر معلوم،و هو مجاز.
 وأمضغ التمر: حان أن يمضغ.
 وتمر ذو مضغة: صلب متين يمضغ كثيرا.
 وهجاه هجاء ذا ممضغة: يصفه بالجودة والصلابة، كالتمر ذي الممضغة.
 وإنه لذو مضغة: إذا كان من سوسه اللحم.
 ومن المجاز: هو يمضغ لحم أخيه، ورجل مضاغة للحوم الناس.
 وأما قول رؤبة:
  إن لم يعقني عاتق التـسـغـسـغ
  في الأرض فارقبني وعجم المضغ معناه انظر إلي وإلى الذين يمضغون عندك كيف فعلي وفعلهم? ويقال: هو يمضغ الشيح والقيصوم: إذا كان بدويا.

##### Türkçe

**مضغه**; **منعه** ve **نصره** gibi; **يمضغه** **مضغا**: onu dişiyle, yiyecek veya başkasını çiğnedi.

Ve **المضاغ**: **سحاب** gibi: çiğnenen şey; ve Tehzîb’de: çiğnenen her yiyecek; ve denilir: **ما ذقت مضاغا ولا لواكا** yani: çiğnenen ve çiğnetilen şeyi tatmadım; ve bu, yumuşak bir lokmadır; **المضاغ** (fetha ile) da böyledir. Ve râcizin sözü rivayet olundu:
  “Yumuşak bir lokma ile, **المضاغ**
  Tuz ile yahut boyadan dilediğin şey ile”
Ve “**طيبة المضاغ**” diye de rivayet edilir; ve daha önce geçti. Ve Ebû Hureyre’nin (Allah ondan razı olsun) hadîsinde: “Çünkü o, yani hurmalar, **مضاغي**’mde sıkıca bağlandı.” Ve denilir: Buradaki **المضاغ** çiğnemenin kendisidir.

Ve **المضاغة** (damme ile): çiğnenen şey; ve denildi: ağzında, en son çiğnediğinden kalan şey.

Ve **المضاغة** (şeddeli): ahmak.

Ve **المضغة** (damme ile): bir parça et; Sıhâh’ta olduğu gibi. Ezherî artırdı: **المضغة** başkasından da olur; denilir: insanların yediği en hoş **مضغة** “**صيحانية مصلبة**”dir. Hâlid b. Cunbe dedi: Etin **المضغة**si: insanın ağzına attığı miktardır; bundan dolayı denildi: insanda iki **مضغة** vardır; ikisi düzgün olursa beden düzgün olur: kalp ve dil. Çoğulu: **مضغ**; **صرد** gibi. Ve insanın kalbi, bedeninden bir **مضغة**dir. Ezherî dedi: İnsanın kendisinden yaratıldığı **العلقة** et olunca o **مضغة**dir; bundan (Allah’ın) sözü: **فخلقنا العلقة مضغة**. Ve hadîste: “Sonra kırk gün **مضغة**.” Ve Züheyr b. Ebî Sülmâ dedi:
  “İçinde **مضغة** titrer; **أنيض**
  Sertleşti; o hâlde böğür altında bir derttir.”
Ve **مضغ الأمور**; **سكر** gibi: onların küçükleri; bütün nüshalarda böyledir; o ise yanlıştır. Doğrusu **صرد** gibidir; Sâgânî ve Lisân sahibi onu doğruya göre ضبط etti; ve hadîs, efendimiz Ömer’in (Allah ondan razı olsun) sözünden böyle rivayet olundu; bedevîye: “Biz aramızda **المضغ** için akıl (diyet) bağlamayız.” dedi; yaraları kastetti. Ve diyet ehli yanında itibar edilmeyen şeye, azaltma ve küçültme için, **مضغ** adını verdi; insanın yaratılışındaki **مضغة**sine benzetme üzere. Öyleyse bunu düşün.

Ve **المضيغة**; **سفينة** gibi: kemik üzerindeki her et; bunu İbn Şümeyl söyledi.

İbn Düreyd dedi: **المضيغة**: atın **ناهض**ının altında bir et parçasıdır. Dedi: **الناهض**: pazı etidir.

Asmaî dedi: **المضيغة**: yayın iki **سية**sinin ucunda olan yayın **عقبة**sidir. Başkası dedi: **المضيغة**: yayın **سية**sinin ucuna **العقب**dan ıslatılıp bağlanan şeydir; çünkü o çiğnenir; iki sözün varacağı yer birdir.

Veya **المضيغة**: çiğnenmiş yaycıların **عقبة**si.

Ve her et parçası ki onunla başkası arasında bir damar ayırır; o **مضيغة**dir.

Ve **اللهزمة**: **مضيغة**dir.

Ve **العضلة**: **مضيغة**dir; bunu Leys söyledi.

Çoğulu: **مضيغ**; **سفين** gibi; İbn Şümeyl’den. Asmaî dedi: onun çoğulu **مضائغ**dır; “**سفائن**” gibi.

Ve **الماضغان**: azı dişlerinin bitiş yerinin hizasında, iki çenenin kökleridir; yahut ikisi: iki çenede iki damardır; yahut ikisi: çiğneme sırasında kabaran şeydir.

Ve **أمضغ النخل**: olgunlaşma vaktine girdi; ta ki çiğnenir; İbn Abbâd’dan.

Zeccâc dedi: **امضغ اللحم**: lezzetli bulup yediği zaman.

Başkası dedi: savaşta onu **ماضغه**: onda iyi yaptı, **العباب**’da böyledir; bu mecazdır. Esâs’ın nassı: **ماضغت فلانا مماضغة**: savaş ve husumette onunla çekiştiğin zaman. Lisân’ın nassı: **ماضغه القتال والخصومة**: ikisini ona uzattı (sürdürdü).

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **أمضغه الشيء** ve **مضغه تمضيغا**: onu ona çiğnetti. Dedi:
  “Acı bir dalı yükleyen birinden daha çok çiğneten.”
Bir başkası dedi:
  “Haydi; beni çiğniyor ve sabahleyin şaşkın dolaşıyor;
  Etimle onu doyuruyorum; kurdu doymaz.”
Ve **كلأ مضغ**; **كتف** gibi: çoban kadının onu çiğneteceği (otlatacağı) dereceye ulaşmıştır. Ondan Ebû Fu‘as’ın otun vasfında sözü: “**خضع مضغ، ضاف رتع**”; **مضغ** demek istedi; kendisinden önceki **خضع** ve kendisinden sonraki **رتع** sebebiyle **الغين**’i **عينا** yaptı. Ve **المواضغ**: azı dişleridir; çiğnemeleri, baskın bir sıfat olduğu için.

Ve **الماضغان** ve **الماضغتان** ve **المضيغتان**: üst ve alt damaktır; yenilen şey onların ikisiyle çiğnendiği için. Ve denildi: bunun için ikisi, iki damağın çıkıntılarıdır.

Ve **المضيغة**; **سفينة** gibi: etli her sinir; ya çiğnenen şeylerdendir, yahut yenmeyen şeylerden ise buna benzetilir.

Ve atın iki **وظيف**inden **المضائغ**: iki **شظاية**nin başlarıdır; çünkü vahşîden onu yiyen onu çiğner; ve daha önce geçtiği üzere, benzetme üzere de olabilir; çiğneme yeri olması bakımından da.

Ve yaralardan **المضغ**: belirlenmiş, bilinen bir **أرش**ı olmayan şeydir; bu mecazdır.

Ve **أمضغ التمر**: çiğnenme zamanı geldi.

Ve **تمر ذو مضغة**: sert, sağlamdır; çok çiğnenir.

Ve onu, **هجاء ذا ممضغة** ile hicvetti: onu, **الممضغة** sahibi hurma gibi, iyilik ve sertlikle vasfeder.

Ve o, **لذو مضغة**dir: eti kurtlanmış olduğu zaman.

Ve mecazdandır: “O, kardeşinin etini çiğniyor”; ve “insanların etlerine **مضاغة** olan adam.”

Rü’be’nin sözüne gelince:
  “Eğer beni **عاتق التـسـغـسـغ** engellemezse,
  Yerde beni gözetle ve **عجم المضغ**.”
Onun manası: “Bana ve yanında çiğneyenlere bak; benim fiilim ve onların fiili nasıl?” Ve denilir: “O, **الشيح** ve **القيصوم** çiğner”: bedevî olduğu zaman.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مُضْغَةٌ
مُضْغَةٌ ذ A piece, or bit, of flesh (T, S, K), &c.: (T, K:) or a morsel, or gobbet, of flesh, i. e. a piece of flesh such as a man puts into his mouth: (Khلlid Ibn-Jembeh, TA:) or as much as is chewed [at once]: (Msb:) and such as the heart, and the tongue, of a man: (TA:) and a fœtus when it has become like a lump of flesh: see Kur. xxii. 5; and see خَلِيقٌ.

##### Türkçe

**مُضْغَةٌ**
**مُضْغَةٌ**: Etin bir parçası yahut lokması (T, S, K) vb.: (T, K:) yahut etten bir lokma yahut parça; yani bir adamın ağzına koyduğu türden bir et parçası: (Khلlid Ibn-Jembeh, TA:) yahut [bir defada] çiğnenen kadar: (Msb:) ve bir adamın kalbi ve dili gibi olan: (TA:) ve bir cenin, et yığını gibi olduğunda: bkz. Kur. xxii. 5; ve bkz. **خَلِيقٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَضَغَ
مَضَغَ A ,  U ( n. ac. مَضْغ 1 ),
a.  Chewed, masticated.

مَاْضَغَ
مَاْضَغَ III ,
a.  Fought furiously with.

أَمْضَغَ
أَمْضَغَ IV ,
a.  Was good to eat.

b.  Had ripe dates ( palm-tree ).

مَضْغ
مَضْغ 1 ,
a.  Chewing; mastication.

مَضْغَة
مَضْغَة 1t ,
a.  Chew.

مُضْغَة
مُضْغَة 3t , ( pl. مُضَغ 9 ),
a.  Morsel, bit; trifle.

مُضَّغ
مُضَّغ 11 ,
a.  Trifles; minutiæ.

مَاْضِغ
مَاْضِغ 21 ,
a.  Chewer, masticator.

مَضَاْغ
مَضَاْغ 22 ,
a.  Anything chewed.

b.  see 1 .

مُضَاْغَة
مُضَاْغَة 24t ,
a.  see 22 (a) .

مَضِيْغَة
مَضِيْغَة 25t , ( pl. مَضِيْغ 25 ,  مَضَاْئِغُ 46 ),
a.  Jaw-bone, maxilla.

b.  Flesh; sinew; muscle.

مَضَّاْغَة
مَضَّاْغَة 28t ,
a.  Idiot.

المَاضِغَانِ
المَاضِغَانِ [ du. ],
a.  The jaws.

##### Türkçe

**مَضَغَ**
**مَضَغَ** A , U ( n. ac. **مَضْغ** 1 ),
a. Çiğnedi, çiğneme yaptı.

**مَاْضَغَ**
**مَاْضَغَ** III ,
a. İle şiddetle dövüştü.

**أَمْضَغَ**
**أَمْضَغَ** IV ,
a. Yenmesi iyi oldu.

b. Olgun hurmaları vardı (hurma ağacı).

**مَضْغ**
**مَضْغ** 1 ,
a. Çiğneme; çiğneme işi.

**مَضْغَة**
**مَضْغَة** 1t ,
a. Çiğneme.

**مُضْغَة**
**مُضْغَة** 3t , ( pl. **مُضَغ** 9 ),
a. Lokma, parça; önemsiz şey.

**مُضَّغ**
**مُضَّغ** 11 ,
a. Önemsiz şeyler; ince ayrıntılar.

**مَاْضِغ**
**مَاْضِغ** 21 ,
a. Çiğneyen, çiğneyici.

**مَضَاْغ**
**مَضَاْغ** 22 ,
a. Çiğnenmiş olan herhangi bir şey.

b. 1’e bak.

**مُضَاْغَة**
**مُضَاْغَة** 24t ,
a. 22 (a)’ya bak.

**مَضِيْغَة**
**مَضِيْغَة** 25t , ( pl. **مَضِيْغ** 25 , **مَضَاْئِغُ** 46 ),
a. Çene kemiği, üst çene.

b. Et; sinir; kas.

**مَضَّاْغَة**
**مَضَّاْغَة** 28t ,
a. Ahmak.

**المَاضِغَانِ**
**المَاضِغَانِ** [ du. ],
a. Çeneler.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D8%BA/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

مضغ
مَضَغَ - يَمْضَغُ - مُضْغَة
مَضَغَ - يَمْضَغُ + كائن + شيئاً: يعلك ويلوك الطعام: يًقَطِّع ويعجن الطعام بأسنانه وأضراسه، ويجعله على شكل لقمة قابلة للبلع
مُضْغَة: اسم فعل بمعنى مفعول من "  مَضَغَ - يَمْضَغُ ": شيء ممضوغ بكثرة حتى صار جاهزاً للبلع
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الفعل الحركي الهادف إلى إدخال شيء في جوف آخر كحركات الأكل والشرب وغيرها "، وهي:
لَقِمَ - يَلْقَمُ، زّقَمَ - يَزْقُمُ، رَضَعَ - يَرْضِعُ (رَضِعَ - يَرْضَعُ)، عَضَّ - يَعَضُّ، مضَغ - يَمْضَغُ، بَلِعَ - يَبْلَعُ

مضغة
 	﴿ثم خلقنا النطفة علقة فخلقنا العلقة مضغة فخلقنا المضغة عظاما فكسونا العظام لحما ثم أنشأناه خلقا آخر فتبارك الله أحسن الخالقين(14)﴾ المؤمنون ﴿ياأيها الناس إن كنتم في ريب من البعث فإنا خلقناكم من تراب ثم من نطفة ثم من علقة ثم من مضغة مخلقة وغير مخلقة لنبين لكم ونقر في الأرحام ما نشاء إلى أجل مسمى ثم نخرجكم طفلا ثم لتبلغوا أشدكم ومنكم من يتوفى ومنكم من يرد إلى أرذل العمر لكيلا يعلم من بعد علم شيئا وترى الأرض هامدة فإذا أنزلنا عليها الماء اهتزت وربت وأنبتت من كل زوج بهيج(5)﴾ الحج
مختار الصحاح
● [مضغ] م ض غ: مَضَغَ الطَّعام من باب قطع ونصر و المُضْغَةُ قِطعة لحم وقلب الإنسان مُضغة من جسده
الراغب
مضغ
- المضغة: القطعة من اللحم قدر ما يمضغ ولم ينضج. قال الشاعر:
- 425 - يلجلج مضغة فيها أنيض
(الشطر لزهير في ديوانه ص 14، وعجزه:
أصلت فهي تحت الكسح داء
وقد تقدم في مادة (لج) )
أي: غير منضج، وجعل اسما للحالة التي ينتهي إليها الجنين بعد العلقة. قال تعالى: }فخلقنا العلقة مضغة فخلقنا المضغة عظاما﴿[المؤمنون/14]، وقال:﴾مضغة مخلقة وغير مخلقة{ [الحج/5]. والمضاغة: ما يبقى عن المضغ في الفم، والماضغان: الشدقان لمضغهما الطعام، والمضائغ: العقبات اللواتي على طرفي هيئة القوس الواحدة مضيغة.
ملخص اللسان:
1.     ومَضَغَ الطعامَ يَمْضَغه مَضْغاً: لاكَ. وأَمْضَغَه الشيءَ ومَضَّغَه: أَلاكَه إِياه ، والمَضاغ، بالفتح: ما يُمْضَغُ
2.     والمُضاغةُ، بالضم: ما مُضِغَ. والمُضاغةُ: ما يَبْقى في الفَم من آخر ما مَضَغْتَه.
3.     والمَواضِغُ: الأَضْراسُ لمَضْغِها، صفة غالبة.والماضِغانِ والماضِغتانِ والمَضِيغتان: الحَنَكانِ لمضْغِهما المأْكولَ،
4.     والمَضِيغةُ: كل عَصبةٍ ذاتِ لحْم، فإِما أَن تكون مما يُمْضَغُ، وإِما أَن تشبه بذلك إن كان مما لا يؤكل.
5.     والمَضِيغَةُ: لحم باطِن العَضُد،لذلك أَيضاً كل لحم على عظم مَضِيغةٌ، والجمع مَضِيغٌ ومَضائِغُ. وقال الليث: كل لحمَة يَفْصِلُ بينها وبين غيرها عِرْقٌ فهي مَضِيغةٌ، واللِّهْزِمةُ مَضِيغةٌ والعَضَلةُ مَضِيغة. والمَضائِغ من وَظيفَي الفرس: رؤوسُ الشّظايتين ( الشظئ عظيم لازق بالركبة أَو بالذراع أو بالوظيف أو عصب صفار فيه.) لأَن آكِلَها من الوحش يَمْضَغُها،
6.     والمُضْغةُ: القِطْعةُ من اللَّحم لمكان المضغ أَيضاً. التهذيب: المُضْغة قِطعة لحم، وقيل: تكون المُضغة غيرَ اللحم. يقال: أَطْيَبُ مُضْغةٍ أَكَلَها   الناسُ صَيْحانِيّةٌ مَصْلِيَّةٌ. وقال خالد بن جَنْبةَ: المُضْغةُ من اللحمَ قدْرُ ما يُلْقي الإِنسانُ في فيه، ومنه قيل: في الإِنسان مُضغتانِ إِذا صَلَحَتا صَلَحَ البَدَنُ: القلْبُ واللِّسانُ، والجمع مُضَغٌ، وقلْب الإِنسان مُضْغة من جسَده. التهذيب: إِذا صارت العَلَقة التي خُلِقَ منها الإِنسان لَحْمة فهي مُضغة
لسان العرب
● - مضغ: مَضَغَ يَمْضَغُ ويَمْضُغُ مَضْغاً: لاكَ. وأَمْضَغَه الشيءَ   ومَضَّغَه: أَلاكَه إِياه؛ قال:   أُمْضِغُ مَن شاحَنَ عُوداً مُرّا   شاحَن: عادَى؛ وقال:   هاعٍ يُمَضِّغُني ، ويُصْبِحُ سادِراً ،   سلكاً بِلَحْمِي ، ذِئْبُه لا يَشْبَعُ   ومَضَغَ الطعامَ يَمْضَغه مَضْغاً.   والمَضاغ، بالفتح: ما يُمْضَغُ، وفي التهذيب: كلُّ طعام يُمْضَغ. وما   ذُقْتُ مَضاغاً ولا لَواكاً أَي ما ذُقتُ ما يُمْضَغ. ويقال:ما عندنا   مَضاغٌ، وهذه كِسرة لَيِّنة المَضاغِ. وفي حديث أَبي هريرة: أَكلَ حَشَفةً من   تمراتٍ قال: فكانت أَعْجَبَهُنّ إِليَّ لأَنها شَدَّتْ في مَضاغي؛   المضاغ، بالفتح: الطعام يُمْضَغُ، وقيل: هو المَضْغُ نفسُه. يقال: لُقمةٌ   ليِّنةُ المضاغ وشديدة المَضاغِ، أَراد أَنها كان فيها فوِّة عند   مَضْغِها.وكَلأٌ مَضِغٌ: بَلَغ أَن تمَضَغَه الرّاعِيةُ؛ ومنه قول أَبي فَقْعَسٍ   في صفة الكلإِ: خَضِعٌ مَضِع ضافٍ رَتِع؛ أَراد مَضِغ فحوَّل الغين عيناً   لِما قبله من خَضِع ولما بعده من رَتِع.   والمُضاغةُ، بالضم: ما مُضِغَ. والمُضاغةُ: ما يَبْقى في الفَم من آخر   ما مَضَغْتَه.   والمَواضِغُ: الأَضْراسُ لمَضْغِها، صفة غالبة.   والماضِغانِ والماضِغتانِ والمَضِيغتان: الحَنَكانِ لمضْغِهما   المأْكولَ، وقيل: هما رُوذا الحَنَكَيْن   (* قوله «روذا الحنكين» كذا بالأصل،   ولعلهما رؤدا اللحيين بالهمز، ففي مادة رأد من اللسان: والرأد والرؤد أيضاَ   رأد اللحي وهو اصل اللحي التاتئ تحت الاذن، وقيل أَصل الاضراس في اللحي،   وقيل الرأدان طرفا اللحيين الدقيقان اللذان في اعلاهما.) لذلك، وقيل: هما   عِرْقان في اللِّحْيَين، وقيل: هما أَصْلا اللَّحْيَين عند مَنْبِت   الأَضراس بِحياله، وقيل:هما ما شَخَصَ عند المَضْغِ.   والمَضِيغةُ: كل عَصبةٍ ذاتِ لحْم، فإِما أَن تكون مما يُمْضَغُ، وإِما   أَن تشبه بذلك إن كان مما لا يؤكل. والمَضِيغَةُ: لحم باطِن العَضُد،   لذلك أَيضاً. وقال ابن شميل: كل لحم على عظم مَضِيغةٌ، والجمع مَضِيغٌ   ومَضائِغُ. وقال الليث: كل لحمَة يَفْصِلُ بينها وبين غيرها عِرْقٌ فهي   مَضِيغةٌ، قال: واللِّهْزِمةُ مَضِيغةٌ والعَضَلةُ مَضِيغة. والمَضائِغ من   وَظيفَي الفرس: رؤوسُ الشّظايتين   (* قوله «الشظايتي» كذا بالأصل، والذي في   القاموس: الشظئ عظيم لازق بالركبة أَو بالذراع أو بالوظيف أو عصب صفار   فيه.) لأَن آكِلَها من الوحش يَمْضَغُها، وقد تكون على التشبيه كما تقدم   لمَكان المضغ أَيضاً. والمَضِغة: ما بُلَّ وشُدَّ على طرَف سِيةِ القَوْسِ من   العَقَب لأَنه يُمْضَغُ، وقيل: هي العَقَبةُ التي على طرَف السِّيةِ.   الأَصمعي: المَضائِغُ العَقَباتُ اللَّواتي على طرَفِ السِّيَتَيْن.   والمُضْغةُ: القِطْعةُ من اللَّحم لمكان المضغ أَيضاً. التهذيب: المُضْغة قِطعة   لحم، وقيل: تكون المُضغة غيرَ اللحم. يقال: أَطْيَبُ مُضْغةٍ أَكَلَها   الناسُ صَيْحانِيّةٌ مَصْلِيَّةٌ. وقال خالد بن جَنْبةَ: المُضْغةُ من   اللحمَ قدْرُ ما يُلْقي الإِنسانُ في فيه، ومنه قيل: في الإِنسان مُضغتانِ   إِذا صَلَحَتا صَلَحَ البَدَنُ: القلْبُ واللِّسانُ، والجمع مُضَغٌ، وقلْب   الإِنسان مُضْغة من جسَده. التهذيب: إِذا صارت العَلَقة التي خُلِقَ   منها الإِنسان لَحْمة فهي مُضغة. وفي الحديث: إن خلق أَحدكم يجمع في بطن   أُمه أَربعين يوماً نطفة ثم أَربعين يوماً عَلَقَة ثم أَربعين يوماً مضغة ثم   يبعث الله إليه الملَك. وفي الحديث: إن في ابن آدم مُضْغةً إِذا صَلَحَت   صلَحَ الجسدُ كله، يعني القَلْبَ لأَنه قِطْعةُ لحم من الجسد.   والمَضَّاغةُ: الأَحْمَقُ.   والمُضَغُ من الجِراحِ: صِغارُها، وقول عمر، رضي الله عنه: إنّا لا   نتَعاقَلُ المُضَغَ بَيْنَنا، أَراد الجراحات، والمُضَغُ جمع مُضْغةٍ، وهي   القطْعة من اللحم قدر ما يُمْضَغُ وسمّاها مُضَغاً على التشبيه بمُضْغةِ   الإِنسان في خلْقه، يَذْهبُ بذلك إلى تَصْغيرها وتَقْليلها. والمُضَغُ: ما   ليس له أَرْشٌ مُقَدَّرٌ معلوم من الجِراحِ والشِّجاج، شُبِّهَت بمُضْغةِ   الخَلْقِ قبل نَفْث الرُّوحِ، وبالمُضْغةِ الواحدة شُبِّهت اللُّقْمة   تُمْضَغُ، وقيل: شبهها بالمضغة من اللحم لقلتها في جنب ما عَظُمَ من   الجِناياتِ. وقال أَحمد لإِسحق: ما الذي لا تَعْقِلُ العاقِلةُ؟ قال: ما دون   الثلُث؛ وقال ابن راهويه: لا تَعْقِلُ العاقلةُ ما دُونَ المُوضِحةِ إنما   فيها حُكومةٌ، وتَحْمِلُ العاقِلةُ المُوضِحةَ فما فوقَها، وقالا معاً: لا   تعقل المرأَة والصبي مع العاقلة.   وأَمْضَغَ التمرُ: حان أَن يُمْضَغَ. وتْمرٌ ذُو مَضْغةٍ: صُلْبٌ متِين   يُمْضَغُ كثيراً. وهَجاه هِجاءً ذا مَمْضَغةٍ: يصفه بالجَوْدةِ   والصَّلابة كالتمر ذي المَمْضَغةِ. وإِنه لذو مُضْغةٍ إذا كان من سُوسِهِ اللحمُ.   ومُضَغُ الأُمورِ: صِغارُها، وكلاهما من المَضْغِ.   وماضَغَه القِتالَ والخُصومةَ: طاوَلَه إيّاهُما.
مقاييس اللغة:
(مضغ) الميم والضاد والغين أصلٌ صحيح، وهو المضغ للطعام. ومضَغَه يمضغه(1). والمَضَاغ: الطعامُ يُمضَغ. والمُضَاغة: ما يبقى في الفم مما يُمضَغ. والمَضْغة: قطعةُ لحم، لأنَّها كالقطعة التي تُؤخذ فتُمضغ. والماضغان: [ما(2)] انضمَّ من الشِّدقَين.‏
ومما شذَّ عن هذه المضائغ: العَقَبات اللَّواتي على أطراف سِيَتي القوس، الواحدة مَضِيغة.‏
القاموس المحيط:
مَضَغَه، كَمَنَعَه ونَصَرَه لاكَهُ بِسِنِّهِ. وكَسَحابٍ ما يُمْضَغُ، وكِسْرَةٌ لَيِّنَةُ المَضاغِ أيضاً.
والمُضاغَةُ، بالضم: ما مُضغَ، وبالتشديدِ: الأحْمَقُ. والمُضْغَةُ، بالضمِ: قِطْعَةُ لَحْمٍ وغيرِه
ج: كصُرَدٍ. ومُضَّغُ الْأُمُورِ، كسُكَّرٍ: صِغارُها. وكَسَفِينَةٍ: كلُّ لَحْمٍ على عَظْمٍ، ولَحْمَةٌ تحتَ ناهِضِ الفَرَسِ، وعَقَبَةُ القَوْسِ التي على طَرَفِ السِّيَتَيْنِ، أو عَقَبَةُ القَوَّاسِ المَمْضوغَةُ، واللِّهْزِمَةُ، والعَضَلَةُ، ج: كَسفينٍ وسَفائِنَ. والماضِغانِ: أُصُولُ اللَّحْيَيْنِ عندَ مَنْبِتِ الأضْراسِ، أو عِرْقانِ في اللَّحْيَيْنِ. وأمْضَغَ النَّخْلُ: صارَ في وَقْتِ طِيبِه حتى يُمْضَغَ، و اللَّحْمُ: اسْتُطيبَ وأكِلَ. وماضَغَه في القِتالِ: جادَّهُ فيه.
تاج العروس:
مضغ
مَضَغَه كمَنَعَهُ ونَصَرَهُ يَمْضُغُه مَضْغاً : لاكَهُ بسِنِّهِ طَعاماً أوْ غَيْرَه
والمَضَاغُ : كسَحَابٍ : ما يُمْضَغُ وفي التَّهْذِيبِ : كُلُّ طَعَامٍ يُمْضَغُ ويُقَالُ : ما ذُقْتُ مَضَاغاً ولا لَوَاكاً أي : ما يُمْضَغُ ويُلاكُ وهذهِ كِسْرَةٌ لَينَةُ المَضَاغِ بالفَتْحِ أيْضاً ورُوِي قَوْلُ الرّاجِزِ :
" بكِسْرَةٍ لَيِّنَةِ المَضَاغِ
" بالمِلْحِ أوْ ما شِئْت منْ صَباغِ ويُرْوَى : طَيِّبَة المَضَاغِ وقد تقدَّمَ وفي حديثِ أبي هُرَيْرَةَ رضي الله عنه : لأنَّها أي التَّمَرَاتِ شَدَّت في مَضَاغِي ويُقَالُ : إنَّ المَضَاغَ هُنَا هُوَ المَضْغُ نَفْسُه
والمُضَاغَةُ بالضَّمِّ : ما مُضِغَ وقيلَ : ما يَبْقَى في الفَمِ منْ آخِرِ ما مَضَغْتَه
والمُضّاغَةُ بالتَّشْدِيد : الأحْمَقُ
والمُضْغَةُ بالضَّمِّ : قِطْعَةٌ منْ لَحْمٍ كما في الصِّحاحِ زادَ الأزْهَرِيُّ : وتَكُونُ المُضْغَةُ منْ غَيْرِه أيْضاً يُقَالُ : أطْيَبُ مُضْغَةٍ أكَلَها النّاسُ صَيْحَانِيَّةٌ مُصلِّبَةٌ . وقالَ خالِدُ بنُ جَنْبَةَ : المُضْغَةُ منَ اللَّحْمِ : قَدْرُ ما يُلْقِي الإنْسانُ في فيهِ ومنْهُ قيلَ : في الإنْسَانِ مُضْغَتانِ إذا صَلَحَتا صَلَحَ البَدَنُ : القَلْبُ واللّسانُ ج : مُضَغٌ كصُرَدٍ : وقَلْبُ الإنْسَانِ مُضْغَةٌ منْ جَسَدِه وقالَ الأزْهَرِيُّ : إذا صارَتِ العَلَقَةُ الّتِي خُلِقَ منْهَا الإنْسانُ لَحْمَةً فهِيَ مُضْغَةٌ ومنْهُ قَوْلُه تعالى : فخَلَقْنَا العَلَقَةَ مُضْغَةً وفي الحديثِ : ثُمَّ أرْبَعِينَ يَوماً مُضْغَةً وقالَ زُهَيْرَ بنُ أبي سُلْمَى :
تُلَجْلِجُ مُضْغَةً فِيهَا أنِيضٌ ... أصَلَّتْ فَهْيَ تَحْتَ الكَشْحِ داءُ ومُضَّغُ الأُمُور كسُكَّرٍ : صِغارُها هكذا في سائِرِ النُّسَخِ وهو غَلَطٌ والصَّوابُ كصُرَدٍ وقدْ ضَبَطَه الصّاغَانِيُّ وصاحِبُ اللِّسانِ على الصّوابِ وهكذا رُوِيَ الحديثُ منْ قَوْلِ سيِّدنا عُمَرَ رضي الله عنه للبَدَوِيِّ : إنَّا لا نَتَعَاقَلُ المُضَغَ بَيْنَنَا أرَادَ الجِرَاحاتِ وسَمَّى ما لا يُعْتَدُّ بهِ في أصْحَابِ الدِّيَةِ مُضَغاً تَقْلِيلاً وتَحْقِيراً على التَّشْبِيهِ بمُضْغَةِ الإنْسَانِ في خَلْقِه فتأمَّلْ ذلكَ
والمَضِيغَةُ كسَفِينَةٍ : كُلُّ لَحْمٍ على عَظْمٍ قالَهُ ابنُ شُمَيْلٍ
وقالَ ابنُ دُرَيدٍ : المَضِيغَةُ : لَحْمَةٌ تَحْتَ ناهِضِ الفَرَسِ قالَ : والنّاهِضُ : لَحْمُ العَضُدِ
وقالَ الأصْمَعِيُّ : المَضِيغَةُ : عَقَبَةُ القَوْسِ الّتِي على طَرَفِ السِّيَتَيْنِ : وقالَ غَيْرُه : المَضِيغَةُ : ما بُلَّ وشُدَّ على طَرَفِ سِيَةِ القَوْسِ من العَقَبِ لأنَّهُ يُمْضَغُ ومَآلُ القَوْلَيْنِ إلى واحِدٍ
أو المَضِيغَةُ : عَقَبَةُ القَوّاسِ المَمْضُوغَةُ
وكُلُّ لَحْمَةٍ يَفْصِلُ بَيْنَها وبَيْنَ غَيْرِها عِرْقٌ فهِيَ مَضِيغَةٌ
واللَّهْزِمَةُ : مَضِيغَةٌ
والعَضَلَةُ : مَضِيغَةٌ قالَهُ اللَّيثُ
ج : مَضِيغٌ كسَفِينٍ عن ابْنِ شُمَيْلٍ وقالَ الأصْمَعِيُّ : جَمْعُه مَضائِغُ مِثْلُ : سفائِن
والماضِغانِ : أُصُولُ اللَّحْيَيْنِ عِنْدَ مَنْبِتِ الأضْرَاسِ بحِيَالِه أو هُمَا : عِرْقانِ في اللَّحْيَيْنِ أو هُمَا : ما شَخَصَ عِنْدَ المَضْغِ
وأمْضَغَ النَّخْلُ : صارَ في وَقْتِ طِيبِه حتى يُمْضَغُ عن ابْنِ عَبّادٍ
وقالَ الزَّجاجُ : امْضَغَ اللَّحْمُ : إذا اسْتُطِيبَ وأُكِلَ
وقالَ غَيْرُه : ماضَغَهُ في القِتَالِ : إذا جادَّهُ فيهِ هكذا في العُبابِ وهو مجازٌ ونَصُّ الأسَاسِ : ماضَغْتُ فُلاناً مُمَاضَغَةً : إذا جادَدْتَهُ في القِتَالِ والخُصُومَةِ ونَصُّ اللِّسانِ : ماضَغَهُ القِتَالَ والخُصُومَةَ : طَاوَلَه إيّاهُما
وممّا يستدْرَكُ عليهِ : أمْضَغَهُ الشَّيءَ : ومَضَّغَهُ تَمْضِيغاً : ألاكَهُ إيّاهُ قالَ :
" أُمْضِغُ مَنْ شاحَنَ عُوداً مُرّاً وقالَ آخَرُ :
هاعٍ يُمَضِّغُنِي ويُصْبِحُ سادِراً ... سَدِكاً بِلَحْمِي ذِئْبُه لا يَشْبَعُ وكَلأٌ مَضِغٌ ككَتِفٍ : قَدْ بَلَغَ أنْ تَمْضَغَهُ الراعِيَةُ ومنْهُ قَوْلُ أبي فَقْعَسٍ في صِفَةِ الكَلإِ : خَضِعٌ مَضِغٌ ضافٍ رَتِعٌ أرادَ مَضِغ فحَوَّلَ الغَيْنَ عَيْناً لما قَبْلَه منْ خَضِعٍ ولمَا بَعْدَهُ منْ رَتِع والمَواضِغُ : الأضْرَاسُ لمَضْغِهَا صِفَةٌ غَالِبَةٌ
والمَاضِغَانِ والماضِغَتَانِ والمَضِيغتانِ : الحَنَكُ الأعْلَى والأسْفَلُ لمَضْغِهِمَا المَأْكُولَ وقيلَ : هُمَا رُؤْدَا الحَنَكَيْنِ لذلكَ
والمَضِيغَةُ كسَفِينَةٍ : كُلُّ عَصَبَةٍ ذاتِ لحْمٍ فإمّا أنْ تَكُونَ ممّا يُمْضَغُ وإمّا أنْ تُشَبَّهَ بذلكَ إنْ كانَ ممّا لا يُؤْكَلُ
والمضَائِغُ منْ وَظِيفَيِ الفَرَسِ : رُؤُوسُ الشَّظايَتَيْنِ لأنَّ آكِلَهَا منَ الوَحْشِ يَمْضَغُهَا وقدْ يَكُونُ على التَّشْبِيهِ كما تقدَّمَ لمَكَانِ المَضْغِ أيْضاً
والمُضَغُ منَ الجِرَاحِ : ما لَيْسَ لَهُ أرْشٌ مُقَدَّرٌ مَعْلُومٌ و هُوَ مجازٌ
وأمْضَغَ التَّمْرُ : حانَ أنْ يُمْضَغَ
وتَمْرٌ ذُو مَضْغَةٍ : صُلْبٌ مَتِينٌ يُمْضَغُ كَثِيراً
وهَجَاهُ هِجَاءً ذا مَمْضَغَةٍ : يَصِفُهُ بالجَوْدَةِ والصَّلابَةِ كالتَّمْرِ ذِي المَمْضَغَةِ
وإنَّهُ لذو مُضْغَةٍ : إذا كانَ مِنْ سُوسِهِ اللَّحْمُ
ومن المَجَازِ : هُوَ يَمْضَغُ لَحْمَ أخِيهِ ورَجُلٌ مَضّاغَةٌ للُحُومِ الناسِ
وأمّا قَوْلُ رُؤْبَةَ :
" إنْ لَمْ يَعُقْنِي عاتِقُ التَّسَغْسُغِ
" في الأرْضِ فارْقُبْنِي وعَجْمَ المُضَّغِ مَعْناهُ انْظُرْ إليَّ وإلى الذِينَ يَمْضُغُونَ عِنْدَكَ كَيْفَ فِعْلِي وفِعْلُهُم ؟ ويُقَالُ : هُوَ يَمْضَغُ الشِّيحَ والقَيْصُومَ : إذا كانَ بَدَوِيّاً

##### Türkçe

**مضغ**
**مَضَغَ** - **يَمْضَغُ** - **مُضْغَة**
**مَضَغَ** - **يَمْضَغُ** + bir varlık + bir şeyi: çiğner ve lokmalar; yemeği çiğner: yemeği dişleri ve azı dişleriyle parçalar ve yoğurur, onu yutulabilir bir lokma şekline getirir.
**مُضْغَة**: “**مَضَغَ** - **يَمْضَغُ**”dan mef‘ûl mânasında fiil ismi: çokça çiğnenmiş bir şey; ta ki yutmaya hazır oluncaya kadar.
Ve lafız, “başka birinin içine bir şeyi sokmaya yönelik hareket fiili lafızları (yeme, içme ve başkaları gibi hareketler)” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**لَقِمَ** - **يَلْقَمُ**، **زّقَمَ** - **يَزْقُمُ**، **رَضَعَ** - **يَرْضِعُ** (**رَضِعَ** - **يَرْضَعُ**)، **عَضَّ** - **يَعَضُّ**، **مضَغ** - **يَمْضَغُ**، **بَلِعَ** - **يَبْلَعُ**

**مضغة**
	﴿Sonra nutfeyi alaka yarattık; alakayı da **مضغة** yarattık; **مضغة**yi de kemikler yarattık; kemiklere de et giydirdik; sonra onu başka bir yaratılış olarak inşa ettik; yaratıcıların en güzeli olan Allah ne yücedir (14)﴾ **المؤمنون** ﴿Ey insanlar! Eğer diriltilmeden yana bir şüphe içindeyseniz, şüphesiz biz sizi topraktan, sonra nutfeden, sonra alakadan, sonra şekillenmiş ve şekillenmemiş **مضغة**den yarattık ki size açıklayalım; rahimlerde dilediğimizi belirli bir süreye kadar yerleştiririz; sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız; sonra güçlü çağınıza erişesiniz diye; içinizden vefat ettirilen vardır, içinizden de ömrün en aşağısına geri çevrilen vardır ki, bir bilgiden sonra hiçbir şey bilmesin; yeri de kupkuru görürsün; üzerine su indirdiğimizde titreşir ve kabarır ve her güzel çiftten bitirir (5)﴾ **الحج**
**مختار الصحاح**
● [**مضغ**] م ض غ: **مَضَغَ** yemeği, **قطع** ve **نصر** bâbından; ve **المُضْغَةُ** bir et parçasıdır; ve insanın kalbi, bedeninden bir **مُضغة**dir.

**الراغب**
**مضغ**
- **المضغة**: etten bir parça; çiğnenecek miktar; ve pişmemiştir. Şair dedi ki:
- 425 - يلجلج مضغة فيها أنيض
(Şiirin yarımı, Züheyr’indir; divanında s. 14; ve ikinci yarısı:
أصلت فهي تحت الكسح داء
Ve (لج) maddesinde daha önce geçti.)
Yani: pişmemiş. Ve, alaka’dan sonra ceninin ulaştığı hâlin adı kılındı. Yüce Allah dedi ki: ﴿فخلقنا العلقة مضغة فخلقنا المضغة عظاما﴾ [**المؤمنون**/14], ve dedi ki: ﴿مضغة مخلقة وغير مخلقة﴾ [**الحج**/5]. Ve **المضاغة**: ağızda çiğnemeden arta kalan şey. Ve **الماضغان**: yemeği çiğnedikleri için yanaklar. Ve **المضائغ**: tek bir yayın biçiminin iki ucunda bulunan **العقبات**; bir tanesi **مضيغة**.

**ملخص اللسان:**
1.     Ve **مَضَغَ** yemeği **يَمْضَغه** **مَضْغاً**: çiğnedi. Ve **أَمْضَغَه** ona şeyi ve **مَضَّغَه**: onu ona çiğnetti; ve **المَضاغ** (fetha ile): çiğnenen şey.
2.     Ve **المُضاغةُ** (damme ile): çiğnenmiş olan şey. Ve **المُضاغةُ**: çiğnediğinin sonundan ağızda kalan şey.
3.     Ve **المَواضِغُ**: çiğnedikleri için azı dişleri; baskın bir sıfat. Ve **الماضِغانِ** ve **الماضِغتانِ** ve **المَضِيغتان**: yenen şeyi çiğnedikleri için iki çene.
4.     Ve **المَضِيغةُ**: etli her sinir; ya çiğnenen şeylerdendir, ya da yenmeyen şeylerden ise buna benzetilir.
5.     Ve **المَضِيغَةُ**: üst kolun iç tarafının eti; bunun için de, kemik üzerindeki her et **مَضِيغةٌ**dir; çoğulu **مَضِيغٌ** ve **مَضائِغُ**. Leys dedi ki: aralarında bir damar bulunan her et parçası **مَضِيغةٌ**dir; ve **اللِّهْزِمةُ** bir **مَضِيغةٌ**dir, ve **العَضَلةُ** bir **مَضِيغةٌ**dir. Ve atın iki **وَظيف**inden olan **المَضائِغ**: iki **الشّظايتين**in başlarıdır ( **الشظئ**: dizde yahut kolda yahut **الوظيف**te yapışık büyük (bir şey) yahut içinde sarı sinir bulunan bir sinir.) çünkü vahşîden onu yiyen onu çiğner.
6.     Ve **المُضْغةُ**: çiğneme yeri olması bakımından etten bir parça. **التهذيب**: **المُضْغة** bir et parçasıdır; ve denildi ki: **المُضغة** etten başka da olur. Denilir: insanların yediği en hoş **مُضْغة**: kızartılmış **صَيْحانِيّةٌ**dir. Hâlid b. Cünbe dedi ki: **المُضْغة** etten, insanın ağzına attığı miktardır; bundan dolayı denildi ki: insanda iki **مُضغتانِ** vardır; ikisi düzgün olursa beden düzgün olur: kalp ve dil; çoğulu **مُضَغٌ**dur; ve insanın kalbi bedeninden bir **مُضْغة**dir. **التهذيب**: insanın yaratıldığı **العَلَقة** bir et parçası olunca o **مُضغة**dir.

**لسان العرب**
● - **مضغ**: **مَضَغَ** **يَمْضَغُ** ve **يَمْضُغُ** **مَضْغاً**: çiğnedi. Ve **أَمْضَغَه** ona şeyi ve **مَضَّغَه**: onu ona çiğnetti; dedi ki:
أُمْضِغُ مَن شاحَنَ عُوداً مُرّا
**شاحَن**: düşmanlık etti; ve dedi ki:
هاعٍ يُمَضِّغُني ، ويُصْبِحُ سادِراً ،
سلكاً بِلَحْمِي ، ذِئْبُه لا يَشْبَعُ
Ve **مَضَغَ** yemeği **يَمْضَغه** **مَضْغاً**. Ve **المَضاغ** (fetha ile): çiğnenen şey; ve **التهذيب**’de: çiğnenen her yemek. Ve “**مَضاغاً** da **لَواكاً** da tatmadım” yani çiğnenen şeyi tatmadım. Ve denilir: “bizde **مَضاغٌ** yok”; ve “bu, **المَضاغِ**i yumuşak bir lokmadır.” Ebû Hureyre hadîsinde: hurmalardan bir **حَشَفة** yedi; dedi ki: “bana en hoş geleni oydu; çünkü **مَضاغي**mde sıkılaştırdı”; **المضاغ** (fetha ile): çiğnenen yemektir; ve denildi ki: o, bizzat **المَضْغ**dır. Denilir: “**المضاغ**ı yumuşak lokma” ve “**المضاغ**ı sert (lokma)”; onun çiğnenmesinde bir boşluk bulunduğunu kastetti. Ve “**كَلأٌ مَضِغٌ**”: otlayan hayvanın onu çiğneyebileceği dereceye ulaştı; bundan Ebû Fak‘as’ın otun vasfında sözü:
خَضِعٌ مَضِع ضافٍ رَتِع
**مَضِغ** kastetti; **خَضِع**dan önce ve **رَتِع**den sonra gelen sebebiyle **غين**i **عين**e çevirdi. Ve **المُضاغةُ** (damme ile): çiğnenmiş olan şey. Ve **المُضاغةُ**: çiğnediğinin sonundan ağızda kalan şey. Ve **المَواضِغُ**: çiğnedikleri için azı dişleri; baskın bir sıfat. Ve **الماضِغانِ** ve **الماضِغتانِ** ve **المَضِيغتان**: yenen şeyi çiğnedikleri için iki çene; ve denildi ki: ikisi, iki çenenin **رُوذا**sıdır
(* “**روذا الحنكين**” sözü asılda böyle; belki “**رؤدا اللحيين**” hemze ile olmalıdır; **لسان**’ın (رأد) maddesinde: **الرأد** ve **الرؤد** da: çenenin **رأد**’ı; kulak altında çıkıntı yapan çenenin köküdür; ve denildi: çenede azı dişlerinin kökü; ve denildi: **الرأدان** iki çenenin ince iki ucudur ki üst taraflarındadır.)
bunun için; ve denildi ki: ikisi iki çenede iki damardır; ve denildi ki: ikisi, azı dişlerinin çıktığı yerde iki çenenin iki köküdür, onun hizasında; ve denildi ki: ikisi, çiğneme sırasında belirginleşen şeydir. Ve **المَضِيغةُ**: etli her sinir; ya çiğnenen şeylerdendir, ya da yenmeyen şeylerden ise buna benzetilir. Ve **المَضِيغَةُ**: üst kolun iç tarafının eti; bunun için de. İbn Şümeyl dedi ki: kemik üzerindeki her et **مَضِيغةٌ**dir; çoğulu **مَضِيغٌ** ve **مَضائِغُ**. Leys dedi ki: aralarında bir damar bulunan her et parçası **مَضِيغةٌ**dir; dedi ki: **اللِّهْزِمةُ** bir **مَضِيغةٌ**dir ve **العَضَلةُ** bir **مَضِيغةٌ**dir. Ve atın iki **وَظيف**inden olan **المَضائِغ**: iki **الشّظايتين**in başlarıdır
(* “**الشظايتي**” sözü asılda böyle; **القاموس**’ta olan: **الشظئ** dizde yahut kolda yahut **الوظيف**te yapışık büyük (bir şey) yahut içinde sarı sinir bulunan bir sinir.)
çünkü vahşîden onu yiyen onu çiğner; ve daha önce geçtiği üzere benzetme üzere de olabilir; çiğneme yeri olması bakımından da. Ve **المَضِغة**: yayın **سِية**sinin ucuna **العَقَب**dan ıslatılıp bağlanan şeydir; çünkü çiğnenir; ve denildi ki: o, **السِّية**nin ucundaki **العَقَبة**dir. **الأَصمعي**: **المَضائِغُ** iki **السِّيَتَيْن**in ucunda bulunan **العَقَبات**tır. Ve **المُضْغةُ**: çiğneme yeri olması bakımından etten bir parça. **التهذيب**: **المُضْغة** bir et parçasıdır; ve denildi ki: **المُضغة** etten başka da olur. Denilir: insanların yediği en hoş **مُضْغة**: kızartılmış **صَيْحانِيّةٌ**dir. Hâlid b. Cünbe dedi ki: **المُضْغة** etten, insanın ağzına attığı miktardır; bundan dolayı denildi ki: insanda iki **مُضغتانِ** vardır; ikisi düzgün olursa beden düzgün olur: kalp ve dil; çoğulu **مُضَغٌ**dur; ve insanın kalbi bedeninden bir **مُضْغة**dir. **التهذيب**: insanın yaratıldığı **العَلَقة** bir et parçası olunca o **مُضغة**dir. Ve hadîste: “Sizden birinizin yaratılışı annesinin karnında kırk gün nutfe olarak toplanır; sonra kırk gün **عَلَقَة**; sonra kırk gün **مضغة**; sonra Allah ona meleği gönderir.” Ve hadîste: “Âdemoğlunda bir **مُضْغة** vardır; o düzgün olursa bütün beden düzgün olur”; yani kalp; çünkü o, bedenden bir et parçasıdır. Ve **المَضَّاغةُ**: ahmak. Ve yaralardan **المُضَغُ**: küçük olanlarıdır. Ve Ömer’in, Allah ondan razı olsun, sözü: “Biz aramızda **المُضَغَ** için diyetleşmeyiz”; yaraları kastetti. Ve **المُضَغُ**, **مُضْغة**nin çoğuludur; o, çiğnenecek miktar et parçasıdır; onu, insanın yaratılışındaki **مُضْغة**ye benzeterek **مُضَغ** diye adlandırdı; bununla onu küçültmeye ve azaltmaya gider. Ve **المُضَغُ**: yaralardan ve baş yarıklarından, belirlenmiş bilinen bir tazminatı olmayan şeydir; yaratılışın **مُضْغة**sine, ruh üflenmeden önce, benzetildi; ve tek bir **مُضْغة**ye, çiğnenen lokma benzetildi; ve denildi ki: onu, azlığı sebebiyle etten **مضغة**ye benzetti; büyük cinayetlerin yanında. Ahmed, İshak’a dedi ki: “**العاقلة**nin tazmin etmediği nedir?” Dedi ki: “üçte birden aşağı olan.” İbn Râhûye dedi ki: “**العاقلة** **المُوضِحة**dan aşağıyı tazmin etmez; onda ancak **حُكومة** vardır; **العاقلة** **المُوضِحة**yı ve üstünü yüklenir.” Ve ikisi birlikte dedi ki: “Kadın ve çocuk, **العاقلة** ile birlikte tazmin etmez.” Ve **أَمْضَغَ** hurma: çiğnenme vakti geldi. Ve “**تْمرٌ ذُو مَضْغةٍ**”: sert, sağlam; çokça çiğnenir. Ve onu “**هِجاءً ذا مَمْضَغةٍ**” ile hicvetti: onu, **ذو المَمْضَغة** hurma gibi kalite ve sertlikle vasfeder. Ve “o, **ذو مُضْغةٍ**dur”: eğer kurtluğundan et (çıkmış) ise. Ve işlerin **مُضَغُ**u: küçükleridir; ikisi de **المَضْغ**dandır. Ve **ماضَغَه** savaşı ve çekişmeyi: onu ikisinde uzattı.

**مقاييس اللغة:**
(**مضغ**) **الميم** ve **الضاد** ve **الغين** sahih bir asıldır; o da yemeği çiğnemektir. Ve **مضَغَه** **يمضغه**(1). Ve **المَضَاغ**: çiğnenen yemektir. Ve **المُضَاغة**: çiğnenen şeyden ağızda kalan şeydir. Ve **المَضْغة**: bir et parçasıdır; çünkü o, alınıp çiğnenen parça gibidir. Ve **الماضغان**: [**ما**(2)] iki yanaktan birleşen (kısım).
Ve bu **المضائغ**den şâz olan şeylerdendir: yayın iki **سِيَة**sinin uçlarında bulunan **العَقَبات**; bir tanesi **مَضِيغة**dir.

**القاموس المحيط:**
**مَضَغَه**; **مَنَعَه** ve **نَصَرَه** gibi: onu dişiyle çiğnedi. Ve **كَسَحابٍ**: çiğnenen şey; ve “**كِسْرَةٌ لَيِّنَةُ المَضاغِ**” da.
Ve **المُضاغَةُ** (damme ile): çiğnenmiş olan; ve şeddeli olarak: ahmak. Ve **المُضْغَةُ** (damme ile): etten ve başkasından bir parça.
Çoğulu: **كصُرَدٍ**. Ve işlerin **مُضَّغُ**u, **كسُكَّرٍ**: küçükleridir. Ve **كَسَفِينَةٍ**: kemik üzerindeki her et; ve atın **ناهِض**i altında bir et parçası; ve iki **السِّيَتَيْن**in ucunda bulunan yayın **عَقَبَة**si; yahut çiğnenmiş okçunun **عَقَبَة**si; ve **اللِّهْزِمَةُ**; ve **العَضَلَةُ**; çoğulu: **كَسفينٍ** ve **سَفائِنَ**. Ve **الماضِغانِ**: azı dişlerinin çıktığı yerde iki çenenin kökleri; yahut iki çenede iki damar. Ve **أمْضَغَ** hurma ağaçları: çiğneninceye kadar olgunlaşma vaktine girdi; ve et: hoş bulundu ve yenildi. Ve **ماضَغَه** savaşta: onda onunla çekişti.

**تاج العروس:**
**مضغ**
**مَضَغَه** **كمَنَعَهُ** ve **نَصَرَهُ**; **يَمْضُغُه** **مَضْغاً**: onu dişiyle çiğnedi; yemek olsun yahut başkası.
Ve **المَضَاغُ**: **كسَحَابٍ**: çiğnenen şey; ve **التَّهْذِيب**’de: çiğnenen her yemek. Ve denilir: “**مَضَاغاً** da **لَوَاكاً** da tatmadım” yani: çiğnenen ve çiğnenip lokmalanan şeyi tatmadım. Ve “bu, **المَضَاغِ**i yumuşak bir lokmadır” (fetha ile) da. Ve râcizin sözü rivayet edildi:
" بكِسْرَةٍ لَيِّنَةِ المَضَاغِ
" بالمِلْحِ أوْ ما شِئْت منْ صَباغِ
Ve “**طَيِّبَة المَضَاغِ**” diye de rivayet edilir; daha önce geçti. Ebû Hureyre’nin, Allah ondan razı olsun, hadîsinde: çünkü o, yani hurmalar, **مَضَاغِي**mde sıkılaştırdı. Ve denilir: buradaki **المَضَاغ** bizzat **المَضْغ**dır.
Ve **المُضَاغَةُ** (damme ile): çiğnenmiş olan; ve denildi ki: çiğnediğinin sonundan ağızda kalan şey.
Ve **المُضّاغَةُ** (şedde ile): ahmak.
Ve **المُضْغَةُ** (damme ile): **الصِّحاح**’ta olduğu gibi etten bir parça; Ezherî ekledi: ve ondan başkasından da olur. Denilir: insanların yediği en hoş **مُضْغَة**: kızartılmış, sertleştirilmiş **صَيْحَانِيَّةٌ**dir. Hâlid b. Cünbe dedi ki: **المُضْغَة** etten, insanın ağzına attığı miktardır; bundan dolayı denildi ki: insanda iki **مُضْغَتانِ** vardır; ikisi düzgün olursa beden düzgün olur: kalp ve dil; çoğulu: **مُضَغٌ** (**كصُرَدٍ**); ve insanın kalbi bedeninden bir **مُضْغَةٌ**dir. Ezherî dedi ki: insanın yaratıldığı **العَلَقَة** bir et parçası olunca o **مُضْغَةٌ**dir; bundan Yüce Allah’ın sözü: ﴿فخَلَقْنَا العَلَقَةَ مُضْغَةً﴾. Ve hadîste: “sonra kırk gün **مُضْغَةً**.” Züheyr b. Ebî Sülmâ dedi ki:
تُلَجْلِجُ مُضْغَةً فِيهَا أنِيضٌ ... أصَلَّتْ فَهْيَ تَحْتَ الكَشْحِ داءُ
Ve işlerin **مُضَّغُ**u **كسُكَّرٍ**: küçükleridir; diğer nüshalarda böyle; o bir hatadır; doğrusu **كصُرَدٍ**dır; Sâgânî ve **اللِّسان** sahibi onu doğru üzere ضبط etti; ve hadîs, efendimiz Ömer’in, Allah ondan razı olsun, bedevîye sözünden böyle rivayet edildi: “Biz aramızda **المُضَغَ** için diyetleşmeyiz”; yaraları kastetti; ve diyet sahipleri yanında itibar edilmeyen şeyi, insanın yaratılışındaki **مُضْغَة**ye benzeterek küçültme ve hakir görme için **مُضَغاً** diye adlandırdı; öyleyse bunu düşün.
Ve **المَضِيغَةُ** **كسَفِينَةٍ**: kemik üzerindeki her et; İbn Şümeyl söyledi.
İbn Düreyd dedi ki: **المَضِيغَةُ**: atın **ناهِض**i altında bir et parçasıdır; dedi ki: **النّاهِضُ**: üst kolun etidir.
**الأصْمَعِيُّ** dedi ki: **المَضِيغَةُ**: iki **السِّيَتَيْن**in ucunda bulunan yayın **عَقَبَة**sidir. Başkası dedi ki: **المَضِيغَةُ**: yayın **سِيَة**sinin ucuna **العَقَب**dan ıslatılıp bağlanan şeydir; çünkü o çiğnenir; iki sözün dönüşü birdir.
Yahut **المَضِيغَةُ**: çiğnenmiş okçunun **عَقَبَة**sidir.
Ve aralarında bir damar bulunan her et parçası **مَضِيغَةٌ**dir.
Ve **اللَّهْزِمَةُ**: bir **مَضِيغَةٌ**dir.
Ve **العَضَلَةُ**: bir **مَضِيغَةٌ**dir; Leys söyledi.
Çoğulu: **مَضِيغٌ** **كسَفِينٍ**; İbn Şümeyl’den. Ve **الأصْمَعِيُّ** dedi ki: onun cem‘i **مَضائِغُ**dur; “**سفائِن**” gibi.
Ve **الماضِغانِ**: azı dişlerinin çıktığı yerde, onun hizasında, iki çenenin kökleridir; yahut ikisi iki çenede iki damardır; yahut ikisi çiğneme sırasında belirginleşen şeydir.
Ve **أمْضَغَ** hurma ağaçları: çiğneninceye kadar olgunlaşma vaktine girdi; İbn Abbâd’dan.
Zeccâc dedi ki: “**امْضَغَ** et”: hoş bulunduğu ve yenildiği zaman.
Başkası dedi ki: “**ماضَغَهُ** savaşta”: onda onunla çekişti; **العُباب**’da böyle; bu mecazdır. Ve **الأساس**’ın nassı: “**ماضَغْتُ** falanı **مُمَاضَغَةً**: savaşta ve çekişmede onunla cedelleştiğim zaman.” Ve **اللِّسان**’ın nassı: “**ماضَغَهُ** savaşı ve çekişmeyi: onu ikisinde uzattı.”
Ve bunun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **أمْضَغَهُ** ona şeyi; ve **مَضَّغَهُ** **تَمْضِيغاً**: onu ona çiğnetti; dedi ki:
" أُمْضِغُ مَنْ شاحَنَ عُوداً مُرّاً
Ve bir başkası dedi ki:
هاعٍ يُمَضِّغُنِي ويُصْبِحُ سادِراً ... سَدِكاً بِلَحْمِي ذِئْبُه لا يَشْبَعُ
Ve “**كَلأٌ مَضِغٌ** **ككَتِفٍ**”: otlayan hayvanın onu çiğneyebileceği dereceye ulaştı. Bundan Ebû Fak‘as’ın otun vasfında sözü: “**خَضِعٌ مَضِغٌ ضافٍ رَتِعٌ**”; **مَضِغ** kastetti; **خَضِعٍ**dan önce ve **رَتِع**den sonra gelen sebebiyle **الغَيْن**i **عَيْناً**ya çevirdi. Ve **المَواضِغُ**: çiğnedikleri için azı dişleri; baskın bir sıfat.
Ve **المَاضِغَانِ** ve **الماضِغَتَانِ** ve **المَضِيغتانِ**: yenen şeyi çiğnedikleri için üst ve alt çene; ve denildi ki: ikisi, bunun için iki çenenin **رُؤْدَا**sıdır.
Ve **المَضِيغَةُ** **كسَفِينَةٍ**: etli her sinir; ya çiğnenen şeylerdendir, ya da yenmeyen şeylerden ise buna benzetilir.
Ve atın iki **وَظيف**inden olan **المضَائِغُ**: iki **الشَّظايَتَيْن**in başlarıdır; çünkü vahşîden onu yiyen onu çiğner; ve daha önce geçtiği üzere benzetme üzere de olabilir; çiğneme yeri olması bakımından da.
Ve yaralardan **المُضَغُ**: belirlenmiş bilinen bir tazminatı olmayan şeydir; bu mecazdır.
Ve **أمْضَغَ** hurma: çiğnenme vakti geldi.
Ve “**تَمْرٌ ذُو مَضْغَةٍ**”: sert, sağlam; çokça çiğnenir.
Ve onu “**هِجاءً ذا مَمْضَغَةٍ**” ile hicvetti: onu, **ذِي المَمْضَغَةِ** hurma gibi kalite ve sertlikle vasfeder.
Ve “o, **لذو مُضْغَةٍ**dur”: eğer kurtluğundan et (çıkmış) ise.
Ve mecazdan: “o, kardeşinin etini çiğner”; ve “insanların etlerini çiğneyen bir adam: **مضّاغَةٌ**.”
Rü’be’nin sözüne gelince:
" إنْ لَمْ يَعُقْنِي عاتِقُ التَّسَغْسُغِ
" في الأرْضِ فارْقُبْنِي وعَجْمَ المُضَّغِ
mânası: bana ve yanında çiğneyenlere bak; benim fiilim ve onların fiili nasıl? Ve denilir: “o, **الشِّيحَ** ve **القَيْصُومَ** çiğner”: bedevî olduğu zaman.
