# مضي — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D9%8A/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B6%D9%8A/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B6%D9%8A.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: مضى

ض م ( و ا ى ء )
ضيم ، ضمى ، مضى ، وضم ، ومض ، أمض ، وميض ، أضم .
ضيم : قال اللّيثُ : ضامَه في الأمر ، وضَامَهُ حَقّه يَضِيمه ضَيْما : وهو الانتقاص . ويقال : ما ضِمْتُ أحداً ، ولا ضُمْتُ ، أي : ما ضامَني أحد . والمَضِيمُ : المَظلومُ .
ضمي : أبو العبَّاس عن ابن الأعرابي قال : ضَمَى : إذا ظَلم .
قلتُ : كأنه مقلوبٌ عن ضامَ ، وكذلك بَضَى : إذا أقام ، مقلوبٌ عن باضَ .
مضى : يقال : مضيْتُ بالمكان ، أو مضَيْتُ عليه .
وقال ابن شُميل : يقال : مَضَيْتُ ببيعي ، أي : أجَزْتُه . وقد ماضَيْتُه ، أي : أجَزْتُه . ويقال أيضاً : أمضَيْتُ بَيْعي ، ومَضَيْتُ على بَيْعي ، أي : أجزْتُه .
ابن السكّيت عن أبي عُبَيدة عن يونس : مَضَيتُ على الأمر مُضُوّاً ؛ وهذا أمرٌ مَمْضُوٌّ عليه ، جاء به في باب فَعُول بفتح الفاء .
أبو عُبَيد : المُضَوَاءُ : التقدُّم .
وقال القُطاميّ :
فإذا خَنَسْنَ مَضَى على مُضَوَائه
ويقال : مضى الشيءُ يَمضي مُضُوّاً وَمضاءً .
قال الليث : الفَرَس يُكنى أبا المضَاء .
ويقال للرجل إذا مات : قد مَضَى .
أمض : قال الليث : أَمِضَ الرجلُ يأمَض فهو أمِضٌ : إذا لم يُبالِ المعاتَبة ، وعَزِيمتُه ماضيةٌ في قَلْبه ، وكذلك إذا أبْدَى بِلسانِه غيرَ ما يُريد . قلت : لم أسمعْ أمِضَ لغير الليث ولا أعرفه .
ومض : قال الليث : الوَمْضُ والوَمِيضُ : مِنْ لمعَان البَرْق وكلِّ شيء صافي اللّون .
ويقال : أومضَتْه فلانة بعَيْنها : إذا برّقَتْ له .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الوَمِيضُ : أن يومِضَ البَرقُ إيماضةً ضعيفةً ثم يَخفَى ثم يُومِض ، وليس في هذا يأسٌ من مَطر قد يكون وقد لا يكون . [
وقال شَمِر وغيره : يقال : ومَض البرقُ يَمِضُ ، وأَوْمَض يُومِضُ ، وأنشد :
تَضحَك عن غُرِّ الثّنايا ناصعٍ
مِثلِ وَمِيض البَرقِ لمَّا عَنْ وَمَضْ
يريد : لمَّا أنْ وَمَضَ .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : في البَرْق الإيماض وهو اللَّمْع الخَفِيّ .
أضم : أبو عُبَيد عن الأصمعي وأبي عمرو :
الأضَمُ : الغَضَبُ . وقد أَضِمَ يأضَم أضماً فهو أضِم .
وإضَمٌ : اسمُ جبل بعينه .
وأنشد ابن السكيت :
شُبّتْ بأعلى عانِدَين مِنْ إضَمْ
وضم : رُوِي عن عمر بنِ الخطَّاب أنه قال : إنما النّساءُ لحمٌ على وَضَم إلاّ ما زُبَّ عنه .
قال أبو عبَيد عن الأصمعي : الوَضَمُ : الخشبَة أو البارِيَة التي يوضع عليها اللّحم يقول : فهنّ في الضَّعف مِثلُ ذلك اللَّحم الّذي على الوَضَم ، وشَبَّه النساءَ به لأنّ من عادة العرب في بادِيَتها إذا نُحِر بعيرٌ لجماعته يَقْتسمون لحمه أن يَقْلعوا شجراً كثيراً ويُوضَم بعضُه على بعض ، ويُعَضَّى اللحمُ ويوضَع عليه ، ثم يُلقَى لحمهُ عن عُراقِه ويُقطَّع على الوَضَم هَبْراً للقَسْم ، وتُؤجَّج نار ، فإذا سقَط جَمْرُها اشتَوى مَن حضَر شِوايةً بعد شِوايةٍ على ذلك الجَمْرِ ، لا يُمنَع أحدٌ منه ، فإذا وقَعتْ فيه المقاسم وأحرَز الشركاءُ مقاسِمَهم حَوَّل كلُّ شريك قَسَمه عن الوَضَم إلى بيته ، ولم يَعرِض أحد لما حازَه . فشبه عمرُ النساءَ وقلَّةَ امتناعِهنّ على طُلاّبهنّ من الرجال باللَّحم ما دام على الوَضم .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : الوَضَمُ : كلُّ ما وَقَيْتَ به اللَّحمَ من الأرض ، يقال : أوصَمْتُ اللحم ، وأوْضَمْتُ له .
قال : وقال الكسائيّ : إذا عملتَ له وَضَماً .
قلتَ : وَضَمْتُه أضِمُه ، فإذا وضَعت اللّحم عليه قلت : أوضَمْتُه .
أبو عُبَيد عن أبي عمرو : الوَضِيمَةُ : القوْم ينزِلون على القَوْم وهم قليل فيُحسِنون إليهم ويُكرِمونهم .

### Türkçe

ض م ( و ا ى ء )
**ضيم** , **ضمى** , **مضى** , **وضم** , **ومض** , **أمض** , **وميض** , **أضم** .
**ضيم** : el-Leys dedi: “İşte onu işte **ضامَه** (işte) işte; ve onu hakkından **وضَامَهُ**; ona **يَضِيمه** **ضَيْما** (olarak)”: ve o, eksiltmedir. Ve denilir: “Ben kimseyi **ضِمْتُ** etmedim, ne de **ضُمْتُ**”; yani: “Bana kimse **ضامَني** etmedi.” Ve **المَضِيمُ**: mazlumdur.
**ضمي** : Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: dedi: **ضَمَى**: zulmettiği zaman.
Dedim: sanki o, **ضامَ**’dan kalb edilmiştir; ve yine **بَضَى**: ikamet ettiği zaman; **باضَ**’dan kalb edilmiştir.
**مضى** : denilir: “Ben mekân ile **مضيْتُ**”, yahut “Onun üzerine **مضَيْتُ**.”
İbn Şümeyl dedi: denilir: “Satışım ile **مَضَيْتُ**”; yani: onu geçerli kıldım. Ve onu **ماضَيْتُ** (da) oldum; yani: onu geçerli kıldım. Ve ayrıca denilir: “Satışımı **أمضَيْتُ**”, ve “Satışım üzerine **مَضَيْتُ**”; yani: onu geçerli kıldım.
İbnü’s-Sikkît, Ebû ‘Ubeyde’den, Yûnus’tan: “İş üzerine **مَضَيتُ** **مُضُوّاً**”; ve bu, üzerine gidilmiş bir iştir: “**مَمْضُوٌّ** عليه”; onu, **فَعُول** bâbında, **الفاء**’nın fethiyle getirdi.
Ebû ‘Ubeyd: **المُضَوَاءُ**: ilerlemedir.
El-Kutâmî dedi:
فإذا خَنَسْنَ مَضَى على مُضَوَائه
Ve denilir: şey **مضى** eder, **يَمضي** eder, **مُضُوّاً** ve **مَضاءً** (olarak).
El-Leys dedi: at, “**أبا المضَاء**” diye künyelenir.
Ve adam için, öldüğü zaman, denilir: “Gerçekten o **مَضَى**.”
**أمض** : el-Leys dedi: adam **أَمِضَ** eder, **يأمَض** eder; o da **أمِضٌ**’dür: azarlamaya aldırmadığı zaman; ve onun azmi, kalbinde geçicidir; ve yine, diliyle istediğinden başka bir şeyi açığa vurduğu zaman. Dedim: el-Leys’ten başkası için **أمِضَ** işitmedim ve onu bilmem.
**ومض** : el-Leys dedi: **الوَمْضُ** ve **الوَمِيضُ**: şimşeğin parıltısından ve rengi duru olan her şeydendir.
Ve denilir: falanca kadın onu gözüyle **أومضَتْه**: ona parıldattığı zaman.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الوَمِيضُ**: şimşeğin zayıf bir parıldama ile **يومِضَ** etmesi, sonra gizlenmesi, sonra **يُومِض** etmesidir; ve bunda, yağmurdan bir ümitsizlik yoktur; olabilir de olmayabilir de. [
Şemmir ve başkaları dedi: denilir: şimşek **ومَض** etti, **يَمِضُ** eder; ve **أَوْمَض** eder, **يومِضُ** eder. Ve inşâd etti:
تَضحَك عن غُرِّ الثّنايا ناصعٍ
مِثلِ وَمِيض البَرقِ لمَّا عَنْ وَمَضْ
Murad eder: “**لمَّا أنْ وَمَضَ**.”
Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den: şimşekte **الإيماض** vardır; ve o, gizli parıltıdır.
**أضم** : Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î ve Ebû ‘Amr’dan:
**الأضَمُ**: öfkedir. Ve gerçekten **أَضِمَ** eder, **يأضَم** eder, **أضماً**; o da **أضِم**’dir.
Ve **إضَمٌ**: bizzat bir dağın adıdır.
İbnü’s-Sikkît inşâd etti:
شُبّتْ بأعلى عانِدَين مِنْ إضَمْ
**وضم** : Ömer b. el-Hattâb’dan rivayet olundu ki o dedi: “Kadınlar ancak **وَضَم** üzerinde et gibidir; ondan uzaklaştırılan müstesna.”
Ebû ‘Ubeyd, el-Asma‘î’den dedi: **الوَضَمُ**: etin üzerine konulduğu tahta yahut hasırdır; der ki: “Onlar, zayıflıkta, **الوَضَم** üzerindeki o et gibidir.” Ve Ömer, kadınları onunla benzetti; çünkü Arapların bedevîlerinde âdetlerindendir: bir topluluğa bir deve boğazlandığı zaman, etini paylaşmaları (için) çok ağaç söküp, bir kısmını bir kısmı üzerine **يُوضَم** ederler; ve et parçalanır ve onun üzerine konulur; sonra eti kemiklerinden atılır ve **الوَضَم** üzerinde pay için parça parça kesilir; ve bir ateş tutuşturulur; onun koru düştüğü zaman, hazır bulunan kimse o kor üzerinde bir kızartmadan sonra bir kızartma kızartır; ondan kimse men edilmez; taksimler içine düştüğü ve ortaklar paylarını muhafaza ettiği zaman, her ortak payını **الوَضَم**’dan evine nakleder; ve kimse onun elde ettiğine ilişmez. Ömer, kadınları ve onların erkeklerden taliplerine karşı az dirençlerini, **الوَضم** üzerinde bulunduğu müddetçe et ile benzetti.
Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **الوَضَمُ**: et ile yeri örttüğün her şeydir. Denilir: eti **أوصَمْتُ** ettim; ve onun için **أوْضَمْتُ** ettim.
Dedi: el-Kisâî dedi: onun için bir **وَضَماً** yaptığın zaman.
Dedim: onu **وَضَمْتُه** ederim, **أضِمُه** ederim; eti onun üzerine koyduğun zaman: onu **أوضَمْتُه** dedin.
Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan: **الوَضِيمَةُ**: bir kavmin üzerine inen kavimdir; hâlbuki onlar azdır; onlara iyilik ederler ve onları ikram ederler.
