# مطخ — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%AE/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B7%D8%AE/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مطخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%AE.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: مطخ

باب الخاء والطاء والميم معهما
ط خ م، خ ط م، م ط خ، خ م ط، م خ ط مستعملات طخم: الطُّخْمةُ: سواد في مقدم الأنف ومقدم الخَطْم، قال:
وما أنتم إلا ظرابـيُّ قـصةٍ		تَفاسَى وتَستَنْشي بآنُفِها الطُّخْمِ
أي: لَطْخٌمن قذر.
والظَّرِبانُ: شيء على خلقة الكلب صغير، والقصة: ناحية من الأرض، وهي أيضا وطن للجرذان.
وكبشٌ أطخمُ: رأسه أسود وسائره أكدر.
والأَطخَمُ: مقدم الخُرْطُوم في الإنسان والدابة.
خطم: الخَطْمُ: منقار كل طائر، ومن كل دابةٍ مقدم أنفه وفمه نحو الكلب والبعير.
والخِطامُ: حبل يجعل في شفار من حديد، ليس في خشاش ولا برة ولا عران، وربما كان الشفار من حبل، وليس بمثقوب في الأنف.
والأَخْطَمُ: الأسود.
والخِطْميُّ: نبات يتخذ منه غسل.
والمِخْطَم: الأنف.
وخَطْمَةُ: حي من الأنصار.
مطخ: المَطْخُ: الباطل، ويقال للرجل الكذاب مَطْخَ مَطْخُ أي باطلٌ باطلٌ.
خمط: الخَمْطُ: ضرب من الأراك يؤكل، وفي القرآن يريد بالخَمْط هذا المعنى.
والخَمْط: سلخك الحمل الخَميط، تشويه، ويقال للحمَل خاصة إذا نُزِعَ جلده: خَمْطٌ، فإذا نزع شعره فهو سميط، ويقال: الخَمْط والسِّمْطُ واحد.
والخَمْطة: ريحُ نَوْر الكَرْم وما أَشْبَهَهُ مِمّا له ريحٌ طيِّبةٌ وليست بالشديدة الذكاء طيبا.
ولبن خَمْطٌ يجعل في سقاء ثم يوضع على حشيش حتى يأخذ من ريحه فيكون خَمْطا طيب الريح والطعم.
ورجل مُتَخمِّطٌ وخَمِطٌ: شديد الغضب له فورة وجلبة من شدة غضبه، قال:
إذا تَخَمَّطَ جبـار ثـنـوه إلـى		ما يشتهون ولا يثنون إن خَمِطوا
ويقال للبحر إذا التطمت أمواجه: إنه لَخَمِطُ الأمواج، قال: خَمِطُ التيار يرمي بالقلع كأن وجهه القلاع فقصره، يعني الصخرة العظيمة.
مخط: امتَخَط الصبي ومَخَطْتُه، وهو المُخاطُ.
ورجل مَخِطُ: سيد كريم، قال رؤبة:
وإن أدواء الرجال المُخَّطِ
مكانها من شامت وغبط
أي: حد.

### Türkçe

باب **الخاء** و**الطاء** و**الميم** معهما
**ط خ م**، **خ ط م**، **م ط خ**، **خ م ط**، **م خ ط** مستعملات **طخم**: **الطُّخْمةُ**: burnun ön kısmında ve **الخَطْم**’un ön kısmında bir siyahlık; dedi ki:
وما أنتم إلا ظرابـيُّ قـصةٍ		تَفاسَى وتَستَنْشي بآنُفِها الطُّخْمِ
yani: pislikten bir bulaşma.
**والظَّرِبانُ**: köpek yaratılışı üzere küçük bir şey; **والقصة**: yerin bir yanı; o, ayrıca sıçanlar için de bir yurt(tur).
Ve **كبشٌ أطخمُ**: başı siyah, geri kalanı daha koyu.
Ve **الأَطخَمُ**: insanda ve binek hayvanında **الخُرْطُوم**’un ön kısmı.

**خطم**: **الخَطْمُ**: her kuşun gagası; ve her hayvandan, köpek ve deve gibi, burnunun ve ağzının ön kısmı.
Ve **الخِطامُ**: demirden **شفار** içinde yapılan bir ip; ne **خشاش**’ta, ne **برة**’de, ne de **عران**’dadır; bazen **الشفار** ipten olur; ve burunda delinmiş değildir.
Ve **الأَخْطَمُ**: siyah.
Ve **الخِطْميُّ**: ondan yıkama yapılan bir bitki.
Ve **المِخْطَم**: burun.
Ve **خَطْمَةُ**: Ensar’dan bir kabile.

**مطخ**: **المَطْخُ**: bâtıl; ve yalancı adama **مَطْخَ مَطْخُ** denir; yani bâtıl, bâtıl.

**خمط**: **الخَمْطُ**: yenilen bir tür **الأراك**; Kur’an’da **الخَمْط** ile bu anlamı ister.
Ve **الخَمْط**: senin **الخَميط** kuzuyu yüzmendir; çirkinleştirme; ve özellikle kuzuya, derisi çıkarıldığı zaman: **خَمْطٌ** denir; eğer kılı çıkarılırsa o **سميط**’tir; ve denir ki: **الخَمْط** ve **السِّمْطُ** birdir.
Ve **الخَمْطة**: asma çiçeğinin kokusu ve ona benzer, hoş kokusu olan fakat keskin zekâ (gibi) güçlü bir hoşlukta olmayan şeylerden (gelen koku).
Ve **لبن خَمْطٌ**: bir kırbaya konur, sonra bir otun üzerine konur; ta ki onun kokusundan alsın; böylece güzel koku ve tatlı **خَمْطا** olur.
Ve **رجل مُتَخمِّطٌ** ve **خَمِطٌ**: şiddetli öfkeli; öfkesinin şiddetinden bir taşkınlık ve gürültü vardır; dedi ki:
إذا تَخَمَّطَ جبـار ثـنـوه إلـى		ما يشتهون ولا يثنون إن خَمِطوا
Ve denize, dalgaları çarpışıp kabardığı zaman: onun **لَخَمِطُ الأمواج** olduğu söylenir; dedi ki: **خَمِطُ التيار** yelkenliyi fırlatır; sanki onun yüzü kaleler (gibi)dir de onu kısaltmıştır; yani büyük kaya.

**مخط**: çocuk **امتَخَط** etti ve ben onu **مَخَطْتُه**; o da **المُخاطُ**tur.
Ve **رجل مَخِطُ**: efendi, cömert; Rü’be dedi ki:
وإن أدواء الرجال المُخَّطِ
مكانها من شامت وغبط
yani: keskinlik.
