# مطر (م-ط-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B7%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Yağmur

- Harfler: م - ط - ر
- Kur'an'da: 15 geçiş · 9 ayet · 8 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (8)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَأَمْطَرْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%B7%D9%8E%D8%B1%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | وَأَفْعَلْنَا | Ve yağdırdık | 5 | 5 | [7:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/ayet/7:84.md) |
| [مَطَرًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَلًا | Yağmur | 3 | 3 | [7:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/ayet/7:84.md) |
| [مَطَرُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%B1%D9%8F.md) | فَعَلُ | Yağmur | 2 | 2 | [26:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/ayet/26:173.md) |
| [أُمْطِرَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/siga/%D8%A3%D9%8F%D9%85%D9%92%D8%B7%D9%90%D8%B1%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | أُفْعِلَتْ | Yağdırıldı | 1 | 1 | [25:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/ayet/25:40.md) |
| [فَأَمْطِرْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D9%85%D9%92%D8%B7%D9%90%D8%B1%D9%92.md) | فَأَفْعِلْ | Öyleyse yağdır | 1 | 1 | [8:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/ayet/8:32.md) |
| [مَطَرٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%B1%D9%8D.md) | فَعَلٍ | Yağmur | 1 | 1 | [4:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/ayet/4:102.md) |
| [مَطَرَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8E%D8%B7%D9%8E%D8%B1%D9%8E.md) | فَعَلَ | Yağmur | 1 | 1 | [25:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/ayet/25:40.md) |
| [مُمْطِرُنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/siga/%D9%85%D9%8F%D9%85%D9%92%D8%B7%D9%90%D8%B1%D9%8F%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | مُفْعِلُنَا | Bize yağdıran | 1 | 1 | [46:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/ayet/46:24.md) |

## Mücavir kökler — 52 mücavir (72 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%AC%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 24 · Taş demektir
2. [سجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 21 · Siccil kap veya kılıf demektir
3. [سفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 17 · “Sufla” vadinin alt tarafına, “ulya” ise üst tarafına denir
4. [سلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 13 · Silahlarınız
5. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
6. [ميل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Eyik ağaç anlamındadır
7. [نضد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B6%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Salkım demektir
8. [علو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · “A’leve” kökünden fiilin ismi olmuş ve “gel !” anlamındadır
9. [ألم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
10. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Su yosunudur
11. [نذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B0%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Savaşta veya yürüyüşteki öncüdür
12. [ودي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · İki dağ arasındaki yamaçlardır
13. [حذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
14. [نشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Neşer” dalları yaygın yeşillenmiş ağaç demektir
15. [أذي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Başta saçlar arasında kepeklenmeyi yapan hastalığın adıdır
16. [مرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · “Bürde” gocuk demektir
17. [وضع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B6%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Koyar
18. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
19. [هون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Düzlük demektir
20. [رجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Recv kuyunun çevresi demektir
21. [ودد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
22. [وري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Arka
23. [جنح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%86%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Kanat demektir
24. [طوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Çeper demektir
25. [غفل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğufl, “Ğefer” örtü demektir
26. [عجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Buzağı demektir
27. [عدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İdad toplayıcılık zamanında meyve toplayanların aşiret…
28. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
29. [قري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kasaba
30. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
31. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir
32. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
33. [جرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Cürame hurma döküntüsü demektir
34. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
35. [عرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ön dişler demektir
36. [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
37. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
38. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Namaz
39. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Korkuluk demektir
40. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
41. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Beraber
42. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
43. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Murar acı bir ağacın adıdır
44. [أخر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Uhur ense demektir
45. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
46. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
47. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
48. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Önce
49. [سمو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Sem” hayvanın sırtı, “ard” da hayvanın karnıdır
50. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hufre, çukur demektir
51. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların ön ayaklarına denir
52. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | مطر |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [غيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB.md), [ودق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D9%82.md), [صيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%A8.md), [وبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84.md) |
| Zıt Kök | [قحط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%B7.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Buluttan veya yukarıdan aşağıya doğru suyun ya da nesnelerin yoğun, hızlı ve dökülürcesine inmesi; atın hızla koşması. |
| Çekirdek Özet 2 | Kur'an'da doğal yağışa yalnızca bir yerde eziyet/zaruret bağlamında işaret edip, çoğunlukla yukarıdan inen şiddetli azap, helak ve taş yağdırma olgusunu ifade etmesi. |
| Çekirdek Özet 3 | Fiziksel olarak yukarıdan boşalan nesnenin getirdiği sonuç; salt canlandırıcı rahmetten ziyade doğrudan hedefe isabet eden, kaçınılmaz ve etkili bir akış mekanizması. |
| Kritik Hata Riski | Kökün Kur'an'daki kullanımını her zaman müjde ve bereket getiren rahmet yağmuru ([غيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB.md)) ile bir tutarak, helak ve ceza bağlamlarındaki tehditkâr ve yıkıcı vurguyu gözden kaçırma yanılgısı. |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| مط | Boyuna uzama, gerilme, akışkan bir hattın çekilerek ilerlemesi ve yayılması; [مطو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D9%88.md) (adımı uzatarak hızlı yürüme), [مطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B9.md) (kaybolup uzaklaşacak derecede çekilip gitme) ve [مطق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D9%82.md) (tatsal çekim ve sesle emme) köklerinde görüldüğü gibi bir çizgi boyunca uzanıp akma eylemi. | ر | Çekirdekteki uzama ve akış hareketine ر harfinin getirdiği üstten alta yönelim ve tekrarlı süreklilik katılarak, suyun veya herhangi bir cismin yukarıdan aşağıya kesintisiz ve hızla boşalması anlamı özelleşmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| م | Su; akış, çokluk, derinlik | Harekete kaynaklık eden sıvıyı, kesintisiz dökülüşü ve kütlesel çokluğu temsil eder. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Dökülen akışın belirli bir alanı veya hedefi bütünüyle çepeçevre sarıp etkisi altına almasını simgeler. |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Eylemin en üst mevkiden, semadan veya yukarıdan aşağıya doğru yönelmesini ve başat etkisini ifade eder. |
| مطر | Yukarıdan kuşatıcı bir akışla inme | Yüksek bir kaynaktan kopan kütlesel unsurların hedef alanı saracak ve kaplayacak biçimde hızla dökülüp boşalması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Buluttan yere hızla ve yoğun biçimde dökülen su; aynı zamanda bir atın yağmur gibi hızlı ve aralıksız koşması yahut bir kimsenin arazide süratle uzaklaşıp gitmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü'l-Kays'a nispet edilen beyitte kök, atın süratli sıçrayışını ve adeta yağmur gibi kesintisiz akışını betimlemek üzere kullanılmıştır: لها وثبات كوثب الظباء / فواد خطاء وواد مطر |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem bedevi dilinde hem tabii yağış hem de atın koşu hızı için kullanılmış; Ru'be'nin الطَّيرُ تَهْوِي في السّماء مُطرَّا mısraında kuşların gökte hızla süzülüşü bu kökle anlatılmıştır. Ayrıca kuraklık anında yardım isteyen kimse için de bu kökten türetmeler yapılmıştır. |

Kaynak: Kitābü'l-ʿAyn, Maqāyīs al-Lugha, Lisān al-ʿArab, Dīvânu İmrîi'l-Kays.

### Sami etimolojik katman

Arapça مطر kökü, Kuzeybatı Sami ve Güney Sami dillerinde ortak bir yağış ve gökten inen su köküne dayanır. İbranicede māṭār (מָטָר) doğrudan yağmur anlamına gelirken, fiil formu olarak yukarıdan yağmur yağdırmayı ifade eder. Süryanicede miṭrā (ܡܛܪܐ) aynı fiziksel anlamı taşır ve gökten dökülen suyu niteler. Ugarit metinlerinde mṭr kökü Ba'al'ın bereketi veya fırtına eşliğinde inen yağış olarak geçer. Ge'ez (Eski Etiyopya) dilinde de kök benzer bir hidrolojik olguyu yansıtır. Sami dillerinin genelinde kök nötr veya bereketli bir yağışı karşılarken, Klasik Arapçada ve bilhassa Kur'an'ın semantik örgüsünde kök belirgin bir çatallaşma yaşamış; yalın form fiziki yağışı karşılarken, türetilmiş formlar (أمطر) çoğunlukla gökten gelen şiddetli felaket ve azap taşlarının indirilmesi yönünde anlamsal bir daralma ve yoğunlaşma kazanmıştır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Syriac Dictionary, David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | مطر ve أمطر ayrışması | Yalın biçimiyle gökten su inmesini ve hızlı koşuyu anlatırken, if'âl kalıbında yerleşik olarak azap, taş ve afet yağdırma manasına özelleşmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice māṭār, Süryanice miṭrā, Ugaritçe mṭr | Merkezi ve Kuzeybatı Sami havzasında gökten dökülen yağmurun en kadim ve yaygın adlandırmalarından biridir. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik hidrolojik terimler | Çad veya Kuşitik dillerdeki bazı su ve akış kökleriyle muhtemel fonetik benzerlikler bulunsa da düzenli ses denklikleri sınırlıdır. | Muhtemel |

Kaynak: Gesenius' Hebrew Grammar, HALOT, Lane's Arabic-English Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| مطر | Anlamlı | Yukarıdan dökülme, yağmur | Suyun veya cisimlerin gökten aşağıya hızla ve yoğun biçimde boşalması. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [مرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B1%D8%B7.md) | Anlamlı | Yolma, soyma, tüysüz kalma | Kıl, tüy veya yünün deriden çekilerek koparılması; kuraklıktan bitkisiz kalmış yer. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir. |
| [طمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%85%D8%B1.md) | Anlamlı | Gizleme, gömme, sıçrama | Bir şeyi toprağa gömüp gizlemek veya yukarıya doğru hızla sıçramak. | Kur'an'da geçmez; zıt yönlü hareket barındırır. |
| [طرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B1%D9%85.md) | Anlamlı | Bal, koyulaşma, karanlık | Bal peteğinin dolması, koyu kıvam alma veya havanın kararması. | Kur'an'da geçmez; yoğunlaşma eksenlidir. |
| [رمط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%B7.md) | Anlamlı | Ağaç dalı toplama, çalı | Hayvanların otladığı çalı cinsi bodur bitki veya dalların bir araya gelmesi. | Kur'an'da geçmez; sözlüklerde müsta'meldir. |
| [رطم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B7%D9%85.md) | Anlamlı | Çamura batma, saplanma | Bir nesnenin veya canlının çıkamayacağı şekilde batağa ya da zor bir işe düşmesi. | Kur'an'da geçmez; aşağı yönlü saplanmayı bildirir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| مطر | Merkez | Yukarıdan inen yoğun akış ve dökülüş | Kur'an'da çoğunlukla yıkıcı, cezalandırıcı ve başa bela olan göksel dökülmeyi anlatır. | Fiziksel yağmur olabileceği gibi taş ve azap yağmuru şeklinde de tezahür eder. |
| [غيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB.md) | Komşu | İmdada yetişen bereketli yağmur | مطر kökünün aksine sadece rahmet, kurtuluş ve kuraklık sonrası diriliş için kullanılır. | Çaresiz kalındığında yalvarılarak beklenen ve ferahlık getiren ilahi lütuftur. |
| [ودق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D9%82.md) | Komşu | Bulut arasından süzülen ince yağmur | Dökülme şiddetinden ziyade damlaların bulutun aralıklarından tek tek çıkışına odaklanır. | Yağışın fiziksel süzülme ve damlama mekanizmasını ifade eder. |
| [صيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%A8.md) | Komşu | Aniden ve şiddetle boşalan sağanak | Yağmurun hedefe isabet edip oraya çökmesi, karanlık ve şimşekle birlikte inmesi. | Gök gürültüsü ve dehşet unsurlarıyla birleşen yoğun sağanaktır. |
| [وبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84.md) | Komşu | İri taneli, sert ve ağır yağmur | Damlaların büyüklüğüne ve ağırlığına vurgu yapar; dolayısıyla ağır sorumluluk ve vebal ile de ilişkilidir. | Şiddetiyle toprağı döven ve tahrip etme potansiyeli taşıyan ağır yağıştır. |
| [قحط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AD%D8%B7.md) | Zıt | Yağışsızlık, kuraklık, kıtlık | Yağmurun tamamen kesilmesi sonucu yeryüzünün kuruyup çoraklaşması durumu. | مطر kökünün getirdiği yoğun dökülüşün tam yokluğu ve mahrumiyetidir. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | مطر | Gökten dökülen su veya azap | Hem tabii yağışı hem de metaforik ve ilahi taş/ceza dökülüşünü kuşatır. | Kesin |
| Latince | Pluvia, Imber, Pluere | Yağmur, sağanak, yağmur yağması | Doğal yağış olayını karşılar ancak Kur'an'daki ilahi ceza ve taş yağdırma nüansını doğrudan içermez. | Güçlü |
| İngilizce | Rain, Downpour, Pelt, Rain down | Yağmur, sağanak, gökten yağdırmak | Hem fiziki yağışı hem de gökten bir şeylerin yağdırılmasını fiil olarak verir. | Güçlü |
| Almanca | Regen, Niederregnen | Yağmur, üzerine yağdırmak | Doğal atmosferik olayı tam karşılar; bir şeyin üzerine yağması bağlamında mecazen kullanılır. | Güçlü |
| Fransızca | Pluie, Pleuvoir, S'abattre | Yağmur, yağmak, üzerine inmek | Suyun düşüşünü eksiksiz verir; felaketin gökten inmesi boyutu ikincil anlamlarla karşılanır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Collins French-English Dictionary.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| مَطَرُ (Nisâ [4:102](https://lisan.digital/tr/ayet/4:102.md)) | Doğal yağmur, meşakkat ve zahmet vesilesi | Savaş anında silahları bırakma ruhsatının gerekçesi olarak geçen fiziki yağış bağlamı. |
| وَأَمْطَرْنَا / أُمْطِرَتْ (A'râf [7:84](https://lisan.digital/tr/ayet/7:84.md), Hûd [11:82](https://lisan.digital/tr/ayet/11:82.md), Furkân [25:40](https://lisan.digital/tr/ayet/25:40.md)) | İlahi ceza, helak ve taş yağmuru | Lût kavminin üzerine pişirilmiş balçık ve taşların gökten indirilerek yok edilmeleri bağlamı. |
| مَطَرًا / مَطَرُ الْمُنْذَرِينَ (Şuarâ [26:173](https://lisan.digital/tr/ayet/26:173.md), Neml [27:58](https://lisan.digital/tr/ayet/27:58.md)) | Korkutulanların maruz kaldığı azap | Peygamberlerin uyarılarını hiçe sayan kavimlerin tepesine inen dehşetli yıkım yağmuru bağlamı. |
| فَأَمْطِرْ (Enfâl [8:32](https://lisan.digital/tr/ayet/8:32.md)) | İnkârcıların meydan okuma talebi | Müşriklerin hakikati kabul etmek yerine gökten üzerlerine taş yağdırılmasını istemeleri bağlamı. |
| مُمْطِرُنَا (Ahkâf [46:24](https://lisan.digital/tr/ayet/46:24.md)) | Yanılgı, azap bulutunun bereket sanılması | Âd kavminin ufukta beliren helak fırtınasını kendilerine su getirecek bulut zannetmeleri bağlamı. |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi irade ve ceza adaleti | Lût kavmi ve diğer helak edilen toplulukların gökten yağdırılan taşlarla cezalandırılmasının adalet ve kudret sıfatlarıyla ilişkisi. | Gökten gelen dökülüşün mutlak helak edici ilahi iradeye bağlanması. |
| Fıkıh | Ruhsat ve namaz hükümleri | Yağmur sebebiyle silah taşımama, namazları cem etme veya cemaate gitmeme gibi kolaylaştırıcı hükümlerin tespiti. | Yağmurun insan bedenine ve eşyaya meşakkat veren fiziksel bir engel olarak ele alınması. |
| Tefsir | Semantik ayrım (مطر ile [غيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB.md)) | Kur'an lügatinde [غيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB.md) kelimesinin mutlak rahmet, مطر kökünün ise çoğunlukla azap için kullanıldığı kuralının incelenmesi. | Sözcüğün tehdit, musibet ve göksel ceza manasında yoğunlaşması. |
| Hadis | İstiskâ ve yağmur duaları | Resûlullah'ın yağmur duası yaparken afetsiz, faydalı ve yıkımsız yağmur istemesi; yağmur sonrası şirk ve iman tartışmaları. | Yağışın helak edici afet olmaktan çıkıp rahmete dönüşmesi yönündeki dua dili. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi ceza ve uyarı sistemi | Semavi yaptırım | Ahlaki çöküş yaşayan toplumlara fiziksel sınır tayin etme | Yeryüzündeki azgınlığın gökten gelen karşı konulmaz bir felaketle sonlandırılması. | Kesin |
| İlmi | Meteorolojik ve jeolojik döngü | Atmosferik boşalma | Kütle çekimiyle havadaki yoğunlaşmış maddenin yere transferi | Yalnızca suyun değil, volkanik veya göksel parçacıkların yeryüzüne iniş mekanizması. | Güçlü |
| Siyasi | Hukuki meşruiyet ve otorite | Yargısal infaz | Toplumsal fesadı temizleyen nihai müdahale | Otorite tanımayan sapkın yapıların meşru güç tarafından tamamen tasfiye edilmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Doğal kaynak ve üretim | Dışsal risk / Şok | Üretim süreçlerini aksatan veya yok eden yıkıcı faktör | Aşırı yağışın ya da felaketin altyapıyı ve tarımsal kapasiteyi tahrip etmesi. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Parçacık bombardımanı veya yüksek yoğunluklu kütle akışı (Flux / Particle bombardment) | Üst bir potansiyelden alt bir yüzeye birim zamanda çok yüksek sayıda cismin kinetik enerjiyle yönelip çarpması olgusuyla birebir örtüşür. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal travma ve ani dışsal şok (Exogenous crisis) | Bir toplumun kendi iç dinamikleriyle savuşturamayacağı, tepeden inme ve yapı bozucu bir krizle yüzleşerek dağılması sürecini modeller. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün günümüz Arapçasındaki ve Türkçedeki yaygın anlamından ötürü yalnızca bildiğimiz bereketli yağmur olarak anlaşılması ve romantize edilmesi. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da fiziki yağışın dahi bir zorluk (eziyet) bağlamında anılması; fiil formlarının tamamında gökten indirilen taş, çamur ve helak unsurlarının kastedilmesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Lût kavmine veya inkârcılara dair ayetlerde geçen yağdırma ifadelerinin ciddiyetinin kavranamaması ve Kur'an'ın semantik incelikle kurduğu rahmet ([غيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB.md)) ile azap (مطر) zıtlığının silinmesi. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın kelime seçimindeki kusursuz hassasiyeti gösterir; zira Kur'an hiçbir zaman müjde ve diriliş yağmurunu ifade etmek için أمطر fiilini kullanmamış, bu kökü göksel ceza ve baskın için ayırmıştır. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Geçmiş kavimlerin (özellikle Lût ve Âd kavimlerinin) helak sahnelerini anlatan kıssalarda ve inkârcıların peygamberlere meydan okuduğu ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Kur'an çevirilerinde her göksel su inişine farksızca "yağmur" denilerek yapılan anlam düzleşmesini engeller; felaket ile rahmet arasındaki ontolojik ve ahlaki ayrımı netleştirir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yüksek bir kaynaktan koparak alt mevkideki hedefe doğru süratle, yoğun ve kesintisiz biçimde dökülen kütle akışı.
- Soyut anlam: İnsan iradesinin engelleyemeyeceği, yukarıdan tayin edilmiş kaçınılmaz bir cezanın ve yıkıcı etkinin hedefe toptan çökmesi.
- Sistematik karşılık: Bir sistemin taşıma kapasitesini aşan, denge bozucu ve yok edici dış kaynaklı ani potansiyel yüklemesi.
- LaTeX modeli: $$M(t) = \int_{0}^{t} \Phi(u) \, du \quad \text{ve} \quad \frac{dE}{dt} = - k \cdot M(t)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $M(t)$, üst kaynaktan alt yüzeye doğru $t$ anına kadar gerçekleşen kümülatif kütle veya nesne akışını temsil eder. $\Phi(u)$ gökten inen parçacıkların ya da damlaların şiddet fonksiyonudur. $E$ hedef nesnenin veya toplumun yapısal direncini ve enerjisini gösterir; $-k \cdot M(t)$ terimi ise inen yoğun akışın hedef yüzeyin direncini negatif yönde tüketerek kaçınılmaz bir çöküşe (helake) sürüklediğini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (9 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B7%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Nisa 4:102](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/ayet/4:102.md) — مَطَرٍ

وَإِذَا كُنْتَ فِيهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذَا سَجَدُوا فَلْيَكُونُوا مِنْ وَرَائِكُمْ وَلْتَأْتِ طَائِفَةٌ أُخْرَى لَمْ يُصَلُّوا فَلْيُصَلُّوا مَعَكَ وَلْيَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِكُمْ وَأَمْتِعَتِكُمْ فَيَمِيلُونَ عَلَيْكُمْ مَيْلَةً وَاحِدَةً وَلَا جُنَاحَ عَلَيْكُمْ إِنْ كَانَ بِكُمْ أَذًى مِنْ مَطَرٍ أَوْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَكُمْ وَخُذُوا حِذْرَكُمْ إِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْكَافِرِينَ عَذَابًا مُهِينًا

Meal (IK): Sen; içlerinde olup da namazlarını kıldırdığın zaman, bir kısmı seninle beraber namaza dursun ve silahlarını da alsınlar. Secdeye vardıklarında onlar arkanıza geçsinler, kılmayan öbür kısım gelsin, seninle beraber kılsınlar. Tedbirli olsunlar, silahlarını alsınlar. Kafirler size ansızın bir baskın vermek için silah ve eşyanızdan gafil bulunmanızı arzu ederler. Yağmurdan zarar görecekseniz veya hasta olursanız, silahlarınızı bırakmanıza bir beis yoktur. Fakat dikkatli olun. Allah; şüphesiz kafirlere horlayıcı bir azab hazırlamıştır.

### [Araf 7:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/ayet/7:84.md) — وَأَمْطَرْنَا · مَطَرًا

وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِمْ مَطَرًا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُجْرِمِينَ

Meal (IK): Onların üzerine öyle bir yağmur yağdırdık ki; bir bak, işte suçluların sonu nasıl olmuştur.

### [Enfal 8:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/ayet/8:32.md) — فَأَمْطِرْ

وَإِذْ قَالُوا اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ هَذَا هُوَ الْحَقَّ مِنْ عِنْدِكَ فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِنَ السَّمَاءِ أَوِ ائْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ

Meal (IK): Hani demişlerdi ki: Ey Allah’ımız; eğer bu, gerçekten Senin katından ise; bize gökten taş yağdır, yahut acıklı bir azab getir.

### [Hud 11:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/ayet/11:82.md) — وَأَمْطَرْنَا

فَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا جَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهَا حِجَارَةً مِنْ سِجِّيلٍ مَنْضُودٍ

Meal (IK): Emrimiz gelince; oranın üstünü altına getirdik ve üzerine yığın yığın sert taşlar yağdırdık.

### [Hicr 15:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/ayet/15:74.md) — وَأَمْطَرْنَا

فَجَعَلْنَا عَالِيَهَا سَافِلَهَا وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِنْ سِجِّيلٍ

Meal (IK): Ülkelerinin üstünü altına getirdi. Üzerlerine sert taş yağdırdık.

### [Furkan 25:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/ayet/25:40.md) — أُمْطِرَتْ · مَطَرَ

وَلَقَدْ أَتَوْا عَلَى الْقَرْيَةِ الَّتِي أُمْطِرَتْ مَطَرَ السَّوْءِ أَفَلَمْ يَكُونُوا يَرَوْنَهَا بَلْ كَانُوا لَا يَرْجُونَ نُشُورًا

Meal (IK): Andolsun ki; onlar, bela yağmuruna tutulmuş olan kasabaya uğramışlardır. Onu görmediler mi? Hayır, onlar tekrar dirileceklerini ummazlar.

### [Şuara 26:173](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/ayet/26:173.md) — وَأَمْطَرْنَا · مَطَرًا · مَطَرُ

وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِمْ مَطَرًا فَسَاءَ مَطَرُ الْمُنْذَرِينَ

Meal (IK): Üzerlerine de bir yağmur yağdırdık. Uyarılanların yağmuru ne kötüdür.

### [Neml 27:58](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/ayet/27:58.md) — وَأَمْطَرْنَا · مَطَرًا · مَطَرُ

وَأَمْطَرْنَا عَلَيْهِمْ مَطَرًا فَسَاءَ مَطَرُ الْمُنْذَرِينَ

Meal (IK): Onların üzerine bir yağmur yağdırdık. Ne kötü idi uyarılanların yağmuru.

### [Ahkaf 46:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/ayet/46:24.md) — مُمْطِرُنَا

فَلَمَّا رَأَوْهُ عَارِضًا مُسْتَقْبِلَ أَوْدِيَتِهِمْ قَالُوا هَذَا عَارِضٌ مُمْطِرُنَا بَلْ هُوَ مَا اسْتَعْجَلْتُمْ بِهِ رِيحٌ فِيهَا عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Onu, vadilerine doğru yayılan bir bulut şeklinde görünce dediler ki: Bu; bize yağmur getirecek büyük bir buluttur. Hayır o, acelece beklediğiniz şey, bir rüzgardır ki içinde elem verici azab vardır.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الطاء والراء والميم معهما
ط ر م، ط م ر، ر ط م، ر م ط، م ط ر، م ر ط كلهن مستعملات
طرم:
الطِّرْمُ في قولٍ: الشَّهْد، وفي قولٍ: الزُّبد. قال الشّاعر:
فمِنْهُنَّ من يُلْفَى كصابٍ وعَلْـقَـمٍ		ومِنْهنَّ مِثْلُ الشَّهْد قد شِيب بالطِّرْمِ
يعني: الزُّبد وقال: فأُتينا بزَعْيدٍ وحَتيٍّ بعد طِرْمٍ وتامِكٍ وثُمالِ والطُّرْمُ: الكانون. والطُّرْمة: البَثرة في وسط الشَّفَة السُّفْلَى، والتُّرفةُ في العُليا، فإذا جمعوا قالوا: طُرْمتين، بتغليب الطُّرْمة على التُّرْفة.
والطِّرْيَمُ: السَّحابُ الكَثيفُ، قال رؤبة:
في مُكْفِهرِّ الطِّرْيَمِ الشَّرَنْبثِ
وقيل: الطِّرْيَم ما يكونُ فوقَ الماءِ من دمن وغُثاء.
والطُّرامة: خُضرة في الأسنان، وقد أَطْرَمَتْ أَسْنانُه.
والطّارمة، دخيل: وهو بيت كالقُبّة، من خشب.
طمر:
طَمَرَ فلانٌ شيئاً، أي: خَبَّأَهُ حيثُ لا يُدْرَي.
والمَطمورةُ: حُفْرة، أو مكانٌ تحت الأرض قد هُيِّئ خفيّاً، يُطمَرُ فيه طعام أو مال.
والطِّمْرُ: الثّوبُ الخَلَق.
والطُّمرورُ: نعت الفَرَس الجَواد.
والطُّمُور: شِبْهُ الوُثُوب وطامِرُ بن طامِر، أي: بُرْغُوث بن بُرْغُوث.
رطم:
رَطَمْتُ الشَّيء رَطْمأ فارْتَطَم، أي: أَوْحَلْتُه فوَحِلَ وارتطم فلانٌ في أَمْرٍ فلا مَخْرَج له منه.
والرَّطوم: من نعت الحِرِ الكبير الواسعة.
رمط:
الرَّمطُ: مَجمَعُ العُرْفُط ونحوه من شَجَر العِضاه كالغيضة. وأنكره بعضٌ وقال: إنّما هو الرَّهَط والرّهاطة، وهو ما اجتمع من العُرْفُط.
مطر:
المَطَرُ: الاسم وهو الماء المُنْسَكِبُ من السَّحاب، والمَطرُ: فِعْلُهُ. والمَطْرةُ: الواحدة.
ويم مَطيرٌ: ماطِرٌ. ووادٍ مَطيرٌ:ممطور.
ومَطَرَتْنا السّماءُ تَمْطُرُهُمْ مَطَراً، وأَمطَرَتْهُمُ السّماء وهو أَقْبَحُهُما.
وأَمطَرهم اللهُ مَطَراً أو عذاباً.
ورجلٌ مُستَمطِرٌ: طالبُ خيرٍ من إنسانٍ ومكانٌ مُسْتَمْطِرٌ: قد احتاج إلى المَطَر، وإن لم يُمْطَرْ، قال خُفاف بن نُدبة:
لم يكس من وَرَقٍ مُسْتَمْطِرٌ عودا
يصف القَحْط، وقال رؤبة:
والطَّيرُ تَهْوِي في السّماء مُطرَّا
يعني: مسرعة. وجاءتِ الخَيلُ مُتَمَطِّرة، أي: مسرعة يَسبِقُ بعضُها بعضاً.
مرط:
المَرْطُ: نتفُك الشَّعر والرِّيش والصّوف عن الجسد، تقول: مَرَطتُ شَعْرَهُ فانمرط، وقد تَمَرَّط الذِّئب إذا سقط شَعْرُهُ وبقي شيء قليل، فهو أَمْرَطُ.
والأَمْرَطُ: من لا شَعر على جَسَدة إلاّ قليل، فإنْ ذهَبَ كُلُّه فهو أَمْلَطُ، وقد مَرِط مَرَطأ.
وسَهْمٌ أَمرَطُ: سَقَطَ قُذَذُه. وسَهمٌ مِراطٌ: لا ريشَ عليه والجميعُ مرُط، وقيل: قد يُقالُ: سهم مُرُط، وجَمعُه: أمراط، قال ذو الرُّمّة:
كالقِداح الأمراط
والمُرَيطاء: ما بين الصدر إلى العانة.
والمُرُوطُ: سُرعة المَشْي والعَدْو، الخيلُ يَمْرُطنَ مروطأ. وفَرَسٌ مَرَطَى: سريع، وهو يَعْدُو المَرَطَى: وهو ضرب من السير، قال: يَعْدُو بيَ المَرَطَى والرّيحُ مُعتدل المِرْط: رِداءٌ من صُوفٍ أو خَزٍّ أو كَتّان، وجَمْعُه: مُرُوط.

##### Türkçe

باب **الطاء** ve**الراء** ve**الميم** onlarla birlikte

**ط ر م**، **ط م ر**، **ر ط م**، **ر م ط**، **م ط ر**، **م ر ط**: hepsinin tamamı kullanımdadır.

**طرم**:
**الطِّرْمُ** bir görüşte: **الشَّهْد**; bir görüşte: **الزُّبد**. Şair dedi ki:
فمِنْهُنَّ من يُلْفَى كصابٍ وعَلْـقَـمٍ		ومِنْهنَّ مِثْلُ الشَّهْد قد شِيب بالطِّرْمِ
Yani: **الزُّبد**. Ve dedi ki: “Bize **زَعْيدٍ** ve **حَتيٍّ** getirildi; **طِرْمٍ** ve **تامِكٍ** ve **ثُمالِ**’dan sonra.” Ve **الطُّرْمُ**: **الكانون**. Ve **الطُّرْمة**: alt dudağın ortasındaki kabarcık; **التُّرفةُ** ise üsttekinde. Topladıklarında “**طُرْمتين**” derler; **الطُّرْمة**’yi **التُّرْفة** üzerine galip kılmakla.

Ve **الطِّرْيَمُ**: yoğun bulut; Rü’be dedi ki:
في مُكْفِهرِّ الطِّرْيَمِ الشَّرَنْبثِ
Ve denildi: **الطِّرْيَم** sudan yukarıda olan, pislik ve köpükten olan şeydir.

Ve **الطُّرامة**: dişlerde bir yeşillik; “Dişleri **أَطْرَمَتْ**.”

Ve **الطّارمة** (dâhil): o, kubbe gibi bir evdir; ağaçtandır.

**طمر**:
“Falanca bir şeyi **طَمَرَ**”, yani: onu, bilinmeyecek bir yerde gizledi.

Ve **المَطمورةُ**: bir çukur; yahut yer altında, gizlice hazırlanmış bir yer; onda yiyecek veya mal **يُطمَرُ**.

Ve **الطِّمْرُ**: eski elbise.

Ve **الطُّمرورُ**: iyi koşan atın sıfatındandır.

Ve **الطُّمُور**: sıçrayışa benzer; ve “**طامِرُ بن طامِر**”, yani: “pire oğlu pire”.

**رطم**:
“Şeyi **رَطَمْتُ** onu **رَطْمأ**; böylece **فارْتَطَم**”, yani: onu çamura buladım da çamura battı; ve falanca bir işte **ارتطم**: ondan kendisi için bir çıkış yoktur.

Ve **الرَّطوم**: büyük, geniş **الحِرِ**’in sıfatındandır.

**رمط**:
**الرَّمطُ**: **العُرْفُط** ve onun benzeri, **شَجَر العِضاه**’dan olan ağaçların, koruluk gibi, toplandığı yer. Bazısı bunu inkâr etti ve dedi ki: ancak o **الرَّهَط** ve **الرّهاطة**’dır; o da **العُرْفُط**’tan toplanmış olandır.

**مطر**:
**المَطَرُ**: isimdir; o, buluttan dökülen sudur; ve **المَطرُ**: onun fiilidir. Ve **المَطْرةُ**: bir tanesi.

Ve “**يِم** **مَطيرٌ**”: **ماطِرٌ**. Ve “**وادٍ** **مَطيرٌ**”: yağmur yağdırılmış.

Ve “Gök bize **مَطَرَتْنا**; onları **تَمْطُرُهُمْ** **مَطَراً**”; ve “Gök onları **أَمطَرَتْهُمُ**”; ikisinin de en çirkini odur.

Ve “Allah onları **أَمطَرهم** bir **مَطَراً** yahut azap.”

Ve **مُستَمطِرٌ** adam: bir insandan hayır talep eden; ve **مُسْتَمْطِرٌ** yer: yağmura ihtiyaç duymuştur, yağmur yağmasa bile. **خُفاف بن نُدبة** dedi ki:
لم يكس من وَرَقٍ مُسْتَمْطِرٌ عودا
Kıtlığı vasfeder. Ve Rü’be dedi ki:
والطَّيرُ تَهْوِي في السّماء مُطرَّا
Yani: hızlı. Ve atlar **مُتَمَطِّرة** geldi; yani: hızlı, bazısı bazısını geçer.

**مرط**:
**المَرْطُ**: saç ve tüy ve yünü bedenden yolmandır; dersin ki: “Onun saçını **مَرَطتُ**; böylece **فانمرط**.” Ve kurt **تَمَرَّط** olur: saçı dökülür ve az bir şey kalır; o da **أَمْرَطُ**tur.

Ve **الأَمْرَطُ**: bedeninde azdan başka saç olmayan; eğer hepsi giderse o **أَمْلَطُ**tur. Ve **مَرِط** oldu, **مَرَطأ**.

Ve **سَهْمٌ أَمرَطُ**: telekleri düştü. Ve **سَهمٌ مِراطٌ**: üzerinde tüy yoktur; hepsi **مرُط**tur. Ve denildi: “**سهم مُرُط**” denebilir; onun çoğulu: **أمراط**. ذو الرُّمّة dedi ki:
كالقِداح الأمراط

Ve **المُرَيطاء**: göğüs ile kasık arası.

Ve **المُرُوطُ**: yürümenin ve koşmanın sürati; atlar **يَمْرُطنَ** **مروطأ**. Ve **فَرَسٌ مَرَطَى**: hızlı; ve o, **المَرَطَى** koşar: o, yürüyüşten bir türdür. Dedi ki: “Beni **المَرَطَى** ile koşturur; ve rüzgâr mutedildir.” **المِرْط**: yünden yahut **خَزٍّ** yahut ketenden bir ridâ; onun çoğulu: **مُرُوط**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المَطَرُ: واحد الأمْطار. ومَطَرَتِ السماءُ تَمْطُرُ مَطْراً، وأمْطَرَها الله، وقد مُطِرْنا. وناسٌ يقولون: مَطَرَتِ السماء وأَمْطَرتْ بمعنًى. ومَطَرَ الرجلُ في الأرض مُطوراً، أي ذهب. وتَمَطَّرَ مثله. ويقال: ذهب البعيرُ فلا أدري من مَطَرَ به. ومرَّ الفرسُ يَمْطُرُ مَطْراً ومُطوراً، أي أسرع. والتَمَطُّرُ مثله. قال لبيد يرثي قيس بن جَزْء في قتلى هوازن:
أَتَتْهُ المنايا فوق جَرداءَ شِطْبَةٍ		تَدُفُّ دَفيفَ الطائرِ المُتَمَطِّرِ
وراكبه مُتَمَطِّرٌ أيضاً. والاسْتِمْطارُ: الاستسقاء. ومنه قول الفرزدق:
واسْتَمْطِروا من قريشٍ كلَّ مُنْخَدِع
أي سلوه أن يعطي كالمَطَرِ مثلاً.

##### Türkçe

**المَطَرُ**: yağmur; **الأمْطار**’ın bir teki. Ve **مَطَرَتِ السماءُ تَمْطُرُ مَطْراً**: gök yağmur yağdı, yağar, yağmur (yağdırma) ile; ve **أمْطَرَها الله**: Allah ona yağmur yağdırdı; ve **مُطِرْنا**: bize yağmur yağdırıldı (yağmura tutulduk). Ve bir topluluk der ki: **مَطَرَتِ السماء** ve **أَمْطَرتْ** anlamca (aynıdır). Ve **مَطَرَ الرجلُ في الأرض مُطوراً**: adam yerde **مُطوراً** olarak (yürüyüp) gitti; yani gitti. Ve **تَمَطَّرَ** onun gibidir. Ve denilir: deve gitti; artık onunla kim **مَطَرَ** etti (gitti) bilmiyorum. Ve at geçti, **يَمْطُرُ مَطْراً ومُطوراً**: yani hızlandı. Ve **التَمَطُّرُ** onun gibidir. Lebîd, Hevâzin’in öldürülenleri içinde Kays b. Cez’ için mersiye söylerken dedi:
أَتَتْهُ المنايا فوق جَرداءَ شِطْبَةٍ		تَدُفُّ دَفيفَ الطائرِ المُتَمَطِّرِ
Ve onun binicisi de **مُتَمَطِّرٌ**’dir. Ve **الاسْتِمْطارُ**: yağmur isteme (yağmur duası). Ve ondan, Ferazdak’ın sözü:
واسْتَمْطِروا من قريشٍ كلَّ مُنْخَدِع
yani ondan, mesel olarak **المَطَرِ** gibi versin diye isteyin.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ط ر م
طرم ، طمر ، مرط ، مطر ، رطم ، رمط : مستعمل .
طرم : قال اللّيث : الطِّرْمُ في قول : الشَّهْدُ . وفي قول : الزُّبد ، وأنشد :
ومنهنَّ مثلُ الشّهْد قد شِيبَ بالطِّرْمِ
قلت : الصوابُ :
ومنهنّ مثلُ الزُّبد قد شِيبَ بالطِّرم
وقال الليث : الطِّرْيمُ : اسمٌ للسحاب الكثيف ، قال رُؤبة :
في مُكْفَهِرّ الطّرْيم الطَّرنبث
وروى أبو العباس عن ابن الأعرابي أنه قال : يقال للنَّحل إذا ملأ أبنيته من العسل : قد خَتَم ، فإذا سَوَّى عليه قيل : قد طَرِم ، ولذلك قيل للشَّهْد : طَرِم .
قال : والطَّرَم : سَيَلانُ الطِّرْم من الخلِيّة ، وهو الشّهد .
وقال الليث : والطُّرْمُ : اسم الكانون .
قلت : وغيره يقول : هي الطُّرْمة .
قال الليث : الطرمة : نُتوء في وسط الشَّفة العليا ، والتُّرْفَةُ في السفلى ، فإذا جمعوا قالوا : طُرْمَتيْن لتغلب الطُّرْمة على التُّرْفة . قال : والطّارِمةُ : بيت كالقُبّة من خشب ، وهي أعجمية .
رطم : قال الليثُ : رَطَمتُ الشيء رَطماً في الوَحل فارتطم فيه ، وكذلك ارتَطم فلانٌ في أمْرٍ لا مخرجَ له منه إلاّ بغمّة لزمته .
قال : والرَّطُومُ من نعت النساء : الواسعة .
قلت : هذا غلط . روى أبو العباس عن عمرو عن أبيه ، قال : الرَّطُومُ : الضيِّقةُ الحَياء من النوق ، وهي من لنساء الرّتقاء ، ومِنَ الدَّجَاج البيضاء . قلت : والرَّطوم كما قال أبو عمرو .
وقال شَمِر مما قرأت بخطه : أرْطَم الرجل وطرْسم واشتبا واضْلَخَمّ واخْرَنْبقّ وضَمر . وأَضّ وأخْذَم ، كلُّه إذا سكت . وقال غيره : رَطم الرّجلُ جاريتَه رَطماً : إذا جامعها فأدخل ذَكره كلَّه فيها .
مطر : قال الليث : المَطْرُ : الماء المنسكبُ مِنَ السحاب . والمَطْرُ فعلُه وهو في الشعر أحسن . والمَطْرَةُ الواحدة . ويومٌ مطيرٌ : ماطِرٌ . ووادٍ مطيرٌ ، أي : ممطور . وقد مَطَرَتنا السماء ، وأَمطرتنا ، وهو أقبحهما . وأمطرهم الله مَطْراً أو عذَاباً . وقال غيره : وادٍ مَطِرٌ بغير ياء : إذا كان مَمْطُوراً .
ومنه قوله :
فوادٍ خِطاءٌ ووادٍ مَطِرْ
ثعلب عن ابن الأعرابي : رجلٌ مَمْطُورٌ : إذا كان كثيرَ السِّوَاك ، طيّبُ النّكْهة . وامرأَةٌ مَطِرةٌ : كثيرةُ السِّوَاك عَطِرَةٌ ، طيّبَةُ الْجِرْم وإن لَمْ تَتَطَيّب .
قال : ويقال : مَزَرَ فلان قِرْبَته ومَطَرَها : إذا
ملأَها ؛ رواه أبو تُرَاب عنه .
وحكي عن مبتكر الكلابي : كلّمتُ فلاناً فأمطر واستمطر : إذا أَطرقَ ؛ يقال : ما لَك مُسْتَمْطِراً ، أي : ساكِتاً .
وقا الليث : رجل مُسْتَمْطِر : طالبُ خيرٍ من إنسان ورجلٌ مُسْتَمْطَرٌ : إذا كان مُخِيلاً للخير ، وأنشد :
وصاحبٍ قلتُ له صالحٍ
إنك للخير لَمُسْتَمْطَرُ
قال : ومكانٌ مُسْتَمْطِرٌ : قد احتاج إلى المطر وإن لم يُمْطَر ، وقال خُفَاف بن نُدْبة :
لم يَكْسُ من ورَق مُسْتَمْطِرٍ عوداً
وقال غيره : جاءت الخيل مُتَمَطَّرَة ، أي : مسرعةً يسابق بعضُها بعضاً ، وقال رُؤبة :
والطَّيْرُ تهوِي في السَّماء مُطَّراً
أَبُو عُبيد عن الكسائي قال : مَطَر الرجل في الأرض مُطُوراً ، وقَطَرَ قُطُوراً : إذا ذهبَ في الأرض . وقال غيره : تَمَطَّر بهذا المعنى ، وأنشد :
كأَنهن وقد صَدَّرْنَ مِنْ عَرَقٍ
سِيدٌ تَمَطَّر جُنْحَ اللَّيْل مَبْلولُ
تَمَطَّر ، أي : تسرع في عَدْوِهِ . وقيل : تَمَطَّر ، أي : بَرَزَ للمطر وبَرْده .
شَمِر : قال ابن شُميل : مِنْ دُعاء صبيان العرب إذا رأوا خالاً للمطر : مُطَّيْرَى . ويقال : نزل فلان بالمُسْتَمْطِر ، أي : في بَراز من الأرض مُنْكَشف . وقال الشاعر :
وَيَحِلّ أَحْيَاءٌ وَرَاء بُيُوتنا
حَذَرَ الصّبَاح وَنَحْنُ بالمُسْتَمْطَر
وقيل : أراد بالمستمطَر : مَهْوَى الغارات ومُخْتَرقَها . ويقال : لا تَسْتَمْطر للخيل ، أي : لا تَعْرِض لها . سلمة عن الفراء : إن تلك الفَعلة من فلان مَطِرَة ، أي : عادَة بكسر الطاء .
وقال ابن الأعرابي : يقال : ما زال على مَطْرَةٍ واحدة ، ومِطِرَّة واحدة وقَطَرٍ واحد إذا كان على رأي واحد لا يفارقه . قال : والمَطَرَةُ : القِرْبَةُ ، مسموعٌ من العرب . ومَطار : موضعٌ بين الدّهنا والسَّمان . والماطِرون موضع آخر ومنه قوله :
ولها بالماطِرُون إذا
أكل النّملُ الّذي قد جَمَعا
طمر : قال الليث : طَمَرَ فلانٌ نفسه أو شيئاً : إذا خَبَأَه حيث لا يُدْرَى . قال : وَالْمَطْمُورَةُ : حُفرةٌ أَوْ مكانٌ تحت الأرض قد هُيِّىءَ خَفِيّاً ، يُطْمَرُ فيه طعامٌ أو مالٌ . قال : والطُّمُورُ : شبهُ الوُثُوب في السَّماء ، وقال الهذلي :
فَزِعاً لِوَقْعَتِهَا طُمُورَ الأَخْيلِ
أبو العباس عن ابن الأعرابي : طَمَرَ : إذا عَلا . وطَمَرَ : إذا سَفَلَ . قال : وطَمر : إذا تغيَّب واسْتخفى . وسمِعْتُ عُقَيْلِيّاً يقول لِفَحْل ضرب ناقة : قد طَمَرَها ، وإنه لكثيرُ الطُّمُور . وكذلك الرجل إذا وُصِفَ بكثرة الجماع . يقال : إنه لكثيرُ الطُّمُورِ . وقال
ابن الأعرابي : الْمَطْمُور : العالي . والمَطْمُورُ : الأَسْفَلُ . قال : والطُّمَّرُ وَالطِّمَّوْرُ : الأصلُ ، يقال لأَرُدّنّه إلى طُمره ، أي : إلى أَصله . قال : والطَّوَامرُ : البراغيثُ ، يقال : هو طَامرُ بن طامر للبَرغوث . وجاء فلانٌ على مِطمار أبيه : إذا جاء يُشْبهه في خَلقِه وأخْلاقه ، وقال أبو وَجْزَة يمدح رجلاً :
يَسْعَى مَسَاعِيَ آباءٍ لَهُ سَلَفَتْ
مِنْ آلِ قَيْن عَلَى مِطْمارِهِمْ طَمَرُوا
أبو عُبيد عن الكسائي : انْصَبَّ عليهم فلانٌ من طَمَارِ ، وهو المكانُ العالي ، وأنشد :
فَإن كُنْت لا تَدْرِينَ مَا الْموْتُ فَانظُرِي
إلَى هانىء في السُّوقِ وَابْنِ عَقِيلِ
إِلى بَطَلٍ قد عَفَّرَ السَّيْفُ وَجْهَه
وآخَر يَهْوِي مِنْ طَمارِ قَتيلِ
قال أبو عبيد : يُنْشَد : من طَمَارَ ومن طَمارِ مُجْرَى وغير مُجْرَى .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الطمْرُورُ : الشِّقْراق .
وقال الليث : الطُّمْرُورُ : نعتُ الفرس الجَواد .
أبو عُبيد عن أبي عُبيدة : الطمْرُ من الخيل : المُشمر الْخَلْق . ويقال : المسْتَعِدُّ لِلْعَدْوِ .
أبو عبيد : الطِمْرُ : الثوبُ الخَلقُ ، وجمعه أطمار . وفي الحديث : ( رُبَّ ذِي طِمْرَيْن لا يُؤْبَهُ له لو أقْسَمَ على الله لأَبَرّه ) ، يريد : رُبَّ فَقير ذي خَلَقَين أطاعَ الله حتى لو سأل الله ودعاه أجابه .
قال أبو عُبيد وعن الأصمعي : المِطْمَرُ هو الخيط الذي يُقدِّرُ به البَنّاء يقال له بالفارسية التِسرْفال وقال أبو عُبيدة مثلُه .
وقال نافع بن أبي نُعيم : كنت أقول لابن دَأب إذا حدَّث أقم المِطْمَرَ ، أي : قَوِّم الحديث ونَقِح ألفاظَه . ويقال : وقع فلان في بَنات طَمَارِ : إذا وقع في بَلِيّة وشِدّة . والمطاميرُ : حُفَرٌ تُحْفر في الأرض يُوسَع أَسافلُها يُخبأ فيها الحبوبُ .
رمط : قال الليث : الرَّمْطُ مَجمع العُرْفُطِ ونحوه من الشجر كالغَيْضَة .
قلت : هذا تصحيف ، سمعت العرب تقول للحَرْجةِ الملْتَفَّة من السِّدْر : غَيْضُ سِدْر ، ورَهْطُ سِدْر . أخبرني الأيادي عن شمر عن ابن الأعرابي قال : يقال : فَرشٌ من عُرْفُط ، أَيْكَةٌ من آثل ، ورَهْطٌ من عُشَر ، وجَفْجَفٌ من رِمْث ؛ وهو بالهاء لا غير ، ومن رواه بالميم فقد صحّف .
مرط : قال اللَّيْثُ : المَرْطُ : نَتفُك الرِّيشَ والشّعَر والصُّوفَ عن الجَسد ، تقول : مَرَطْتُ شعرَه فانمرط . وقد تمرّط الذّئبُ : إذا سقط شعرُه وبقي عليه شعرٌ قليلٌ ، فهو أَمرط . ورجل أمْرَطُ : لا شعرَ على جَسَده وصدره إلا قليل ، فإذا ذهب كلُّه فهو أَمْلَطُ . قال : وسَهم أمرطُ : قد سقط عنه
قُذَذه . قال : وسَهم مرطٌ : لا ريش عليه ، والجميع أمراط ، وفي حديث عمر : أنه قال لأبي مَحْذُورةَ حين سمع أذانَه : لقد خشيتُ أن تَنشَقَّ مُرْبَطاؤكَ .
قال أبو عبيد : قال الأصمعي : المُرْبطاء ممدودة ، وهي ما بين السُّرة إلى العانَة ، وكان الأحمر يقول : هي مقصورة ، وكان أبو عمرو يقول : تُمد وتُقصر .
قال أبو عبيد : ولا أرى المحفُوظ من هذا إلا قولَ الأصمعي ، وهي كلمة لا يتكلَّم بها إلا بالتصغير قال : وقال أبو عبيدة : ناقة مَرَطَى : وهي السَّريعة . وقال الليث : المُرُوطُ : سُرْعةُ المَشْيِ والعَدْو . ويقال للخيل : هن يمرُطْنَ مُرُوطاً . وفرسٌ مَرَطَى .
أبو عبيد عن أبي زيد : يقال : المُرُوطُ : أكسِيَةٌ من صُوف أو خَزّ كان يؤتَزر بها ، واحدُها مِرْط . وفي الحديث : أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) كان يُغَلّس بالفجر فينصرف النساء مُتَلَفّعَات بمُروطهن ما يُعرَفْن من الغَلَس .
وروى أبو تراب عن مُدْرِك الجعفري : مَرَط فلان فُلاناً : وهَرَدَه : إذا أذاه .
وقال شَمِر : المُرَيْطاوان : جانبا عَانة الرَّجل اللتان لا شعرَ عليها ، ومنه قيل : شجرة مَرْطاء : إذا لم يكن عليها ورَق قال : وقال أبو عبيدة : المَرِيطُ من الفرس ما بين الثُّنَّة وأمِّ القِرْدان من باطن الرُّسْغ . والله أعلم .

##### Türkçe

ط ر م
**طرم** ، **طمر** ، **مرط** ، **مطر** ، **رطم** ، **رمط** : kullanımdadır.

**طرم** : el-Leys dedi ki: **الطِّرْمُ** şu sözde: **الشَّهْدُ**. Ve şu sözde: **الزُّبد**; ve şu beyti okudu:
ومنهنَّ مثلُ الشّهْد قد شِيبَ بالطِّرْمِ
Dedim ki: doğrusu:
ومنهنّ مثلُ الزُّبد قد شِيبَ بالطِّرم
Ve el-Leys dedi ki: **الطِّرْيمُ**: yoğun bulut için bir addır. Rü’be dedi ki:
في مُكْفَهِرّ الطّرْيم الطَّرنبث
Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; o dedi ki: Arıya, peteklerini bal ile doldurduğu zaman “**قد خَتَم**” denir; üzerine düzleyip kapattığı zaman “**قد طَرِم**” denir; bu yüzden **الشَّهْد**’e **طَرِم** denmiştir.
Dedi ki: **والطَّرَم**: kovandan **الطِّرْم**’un akmasıdır; o da **الشّهد**’dir.
Ve el-Leys dedi ki: **والطُّرْمُ**: **الكانون**’un adıdır.
Dedim ki: başkası der ki: o **الطُّرْمة**’dir.
El-Leys dedi ki: **الطرمة**: üst dudağın ortasında bir çıkıntıdır; alt dudakta olan **التُّرْفَةُ**’dir. Topladıkları zaman, **الطُّرْمة** **التُّرْفة**’ye galip geldiği için “**طُرْمَتيْن**” derler. Dedi ki: **والطّارِمةُ**: ağaçtan, kubbe gibi bir evdir; o yabancıdır.

**رطم** : el-Leys dedi ki: Bir şeyi çamura **رَطَمتُ** onu **رَطماً**; o da onun içinde **فارتطم**. Aynı şekilde, falan kimse, çıkışı olmayan bir işe **ارتَطم**; ancak kendisine yapışan bir gam ile (ondan) çıkışı olur.
Dedi ki: Kadınların sıfatından **الرَّطُومُ**: geniş (olan)dır.
Dedim ki: bu yanlıştır. Ebû’l-‘Abbâs, ‘Amr’dan, o da babasından rivayet etti; dedi ki: **الرَّطُومُ**: develerde hayâ yerinin dar olanıdır; ve o, kadınlardan **الرّتقاء**’dandır; ve beyaz tavuklardandır. Dedim ki: **الرَّطوم** Ebû ‘Amr’un dediği gibidir.
Ve Şemir, kendi hattıyla okuduklarımdan (naklen) dedi ki: Adam **أرْطَم** etti, **طرْسم** etti, **اشتبا** etti, **اضْلَخَمّ** etti, **اخْرَنْبقّ** etti ve **ضَمر** etti; ve **أَضّ** etti ve **أخْذَم** etti: hepsi, sustuğu zaman (söylenir). Başkası dedi ki: Adam, cariyesini **رَطم** ile **رَطماً** etti: onunla cinsel ilişkiye girip, erkeklik organının tamamını onun içine soktuğu zaman.

**مطر** : el-Leys dedi ki: **المَطْرُ**: buluttan dökülen sudur. **والمَطْرُ** onun fiilidir; şiirde daha güzeldir. **والمَطْرَةُ**: bir tanedir. **ويومٌ مطيرٌ**: **ماطِرٌ**. **ووادٍ مطيرٌ**: yani **ممطور**. “Gök bize yağmur yağdırdı” denir: **مَطَرَتنا** ve **أَمطرتنا**; ikisinin daha çirkini odur. Allah onlara **مَطْراً** veya azap yağdırdı: **وأمطرهم الله مَطْراً أو عذَاباً**. Başkası dedi ki: **وادٍ مَطِرٌ** yâ’sız: eğer **مَمْطُوراً** ise.
Bundan (olarak) onun sözü:
فوادٍ خِطاءٌ ووادٍ مَطِرْ
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **رجلٌ مَمْطُورٌ**: eğer çok misvak kullanan, kokusu güzel ise. **وامرأَةٌ مَطِرةٌ**: çok misvak kullanan, güzel kokulu; beden kokusu hoş, koku sürünmese bile.
Dedi ki: “Falan, kırbasını **مَزَرَ** etti ve **مَطَرَها** etti” denir: eğer onu doldurduysa; Ebû Türâb ondan rivayet etti.
Mübteker el-Kilâbî’den nakledildi: “Falanla konuştum da **فأمطر واستمطر**”: eğer başını eğip sustuysa; “Sana ne oluyor **مُسْتَمْطِراً**?” denir: yani suskun.
Ve el-Leys dedi ki: **رجل مُسْتَمْطِر**: bir insandan hayır isteyen. **ورجلٌ مُسْتَمْطَرٌ**: eğer hayır vaadeder (gibi) ise. Ve şu beyti okudu:
وصاحبٍ قلتُ له صالحٍ
إنك للخير لَمُسْتَمْطَرُ
Dedi ki: **ومكانٌ مُسْتَمْطِرٌ**: yağmur yağmamış olsa bile yağmura ihtiyaç duymuştur. Hufâf b. Nudbe dedi ki:
لم يَكْسُ من ورَق مُسْتَمْطِرٍ عوداً
Başkası dedi ki: Atlar **مُتَمَطَّرَة** geldi: yani hızlı, birbirleriyle yarışır halde. Rü’be dedi ki:
والطَّيْرُ تهوِي في السَّماء مُطَّراً
Ebû ‘Ubeyd, el-Kisâî’den: Adam yerde **مَطَر** etti **مُطُوراً**; ve **قَطَرَ** etti **قُطُوراً**: eğer yerde (uzaklara) gidip yürüdüyse. Başkası dedi ki: bu anlamla **تَمَطَّر**; ve şu beyti okudu:
كأَنهن وقد صَدَّرْنَ مِنْ عَرَقٍ
سِيدٌ تَمَطَّر جُنْحَ اللَّيْل مَبْلولُ
**تَمَطَّر**: yani koşusunda hızlandı. Ve denildi ki: **تَمَطَّر**: yani yağmura ve soğuğuna karşı açıkta durdu.
Şemir: İbn Şümeyl dedi ki: Arap çocuklarının, yağmur için bir bulut gördüklerinde dualarından: **مُطَّيْرَى**. Ve “Falan **بالمُسْتَمْطِر**’a indi” denir: yani yerin açık bir düzlüğüne, açığa. Şair dedi ki:
وَيَحِلّ أَحْيَاءٌ وَرَاء بُيُوتنا
حَذَرَ الصّبَاح وَنَحْنُ بالمُسْتَمْطَر
Ve denildi ki: **بالمستمطَر** ile kastetti: baskınların düştüğü yer ve onların geçip deldiği yer. Ve “Atlar için **لا تَسْتَمْطر**” denir: yani onlara kendini göstermeye çalışma. Seleme, el-Ferrâ’dan: Şüphesiz falandan şu fiil **مَطِرَة**’dir: yani âdet; **الطاء**’ın kesresiyle.
İbnü’l-A‘râbî dedi ki: “Hâlâ tek bir **مَطْرَة** üzerindedir; tek bir **مِطِرَّة** ve tek bir **قَطَر** üzerindedir” denir: eğer tek bir görüş üzerinde olup ondan ayrılmıyorsa. Dedi ki: **والمَطَرَةُ**: kırbadır; Araplardan işitilmiştir. **ومَطار**: ed-Dehnâ ile es-Semân arasında bir yerdir. **والماطِرون** başka bir yerdir. Bundan (olarak) onun sözü:
ولها بالماطِرُون إذا
أكل النّملُ الّذي قد جَمَعا

**طمر** : el-Leys dedi ki: Falan, kendisini veya bir şeyi **طَمَرَ** etti: eğer onu, bilinmeyecek bir yerde gizlediyse. Dedi ki: **وَالْمَطْمُورَةُ**: bir çukur yahut yerin altında, gizlice hazırlanmış bir mekândır; içinde yiyecek veya mal **يُطْمَر** edilir. Dedi ki: **والطُّمُورُ**: gökte sıçrayışa benzer (bir şey)dir. Hüzeli dedi ki:
فَزِعاً لِوَقْعَتِهَا طُمُورَ الأَخْيلِ
Ebû’l-‘Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: **طَمَرَ**: eğer yükseldiyse. **وطَمَرَ**: eğer alçaldıysa. Dedi ki: **وطَمر**: eğer kaybolup gizlendiyse. Ve bir ‘Ukaylî’nin, bir deveyi aşan aygır için “Onu **قد طَمَرَها**” dediğini işittim; ve o, çokça **الطُّمُور** sahibidir. Aynı şekilde, çokça cinsel ilişki ile nitelenen adam (için). “Şüphesiz o, çokça **الطُّمُور** sahibidir” denir. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **الْمَطْمُور**: yüksek olandır. **والمَطْمُورُ**: aşağı olandır. Dedi ki: **والطُّمَّرُ وَالطِّمَّوْرُ**: asıldır; “Onu mutlaka **إلى طُمره** döndüreceğim” denir: yani aslına. Dedi ki: **والطَّوَامرُ**: pirelerdir; pire için “O, **طَامرُ بن طامر**’dir” denir. Ve falan, babasının **مِطمار**’ı üzere geldi: eğer yaratılışında ve ahlâkında ona benzer olarak geldiyse. Ebû Vecze, bir adamı överken dedi ki:
يَسْعَى مَسَاعِيَ آباءٍ لَهُ سَلَفَتْ
مِنْ آلِ قَيْن عَلَى مِطْمارِهِمْ طَمَرُوا
Ebû ‘Ubeyd, el-Kisâî’den: Falan, onların üzerine **من طَمَارِ**’dan indi: o, yüksek yerdir. Ve şu beyti okudu:
فَإن كُنْت لا تَدْرِينَ مَا الْموْتُ فَانظُرِي
إلَى هانىء في السُّوقِ وَابْنِ عَقِيلِ
إِلى بَطَلٍ قد عَفَّرَ السَّيْفُ وَجْهَه
وآخَر يَهْوِي مِنْ طَمارِ قَتيلِ
Ebû ‘Ubeyd dedi ki: “**من طَمَارَ**” ve “**من طَمارِ**” mecrâ (i‘râblı) ve gayr-i mecrâ (i‘râbsız) olarak okunur.
Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi ki: **الطمْرُورُ**: **الشِّقْراق**.
Ve el-Leys dedi ki: **الطُّمْرُورُ**: koşucu atın sıfatıdır.
Ebû ‘Ubeyd, Ebû ‘Ubeyde’den: Atlardan **الطمْرُ**: yaratılışı toparlanmış (derli toplu) olandır. Ve denilir: koşuya hazır olan.
Ebû ‘Ubeyd: **الطِمْرُ**: eski elbisedir; çoğulu **أطمار**. Hadiste: “( **رُبَّ ذِي طِمْرَيْن لا يُؤْبَهُ له لو أقْسَمَ على الله لأَبَرّه** )”; yani: iki eski giysili nice fakir vardır ki Allah’a itaat etmiştir; öyle ki Allah’tan istese ve O’na dua etse ona cevap verirdi.
Ebû ‘Ubeyd dedi ve el-Asma‘î’den: **المِطْمَرُ**: inşaatçının ölçtüğü iptir; Farsçada ona **التِسرْفال** denir. Ebû ‘Ubeyde de onun benzerini söyledi.
Ve Nâfi‘ b. Ebî Nu‘aym dedi ki: İbn De’b’e, hadis rivayet ettiğinde “**أقم المِطْمَرَ**” derdim: yani hadisi doğrult ve lafızlarını ayıkla. Ve “Falan, **بَنات طَمَارِ**’a düştü” denir: eğer bir belâya ve şiddete düştüyse. **والمطاميرُ**: yerde kazılan çukurlardır; alt tarafları genişletilir; içinde hububat saklanır.

**رمط** : el-Leys dedi ki: **الرَّمْطُ**: **العُرْفُطِ** ve benzeri ağaçların, koruluk gibi toplandığı yerdir; **كالغَيْضَة**.
Dedim ki: bu bir tashîftir. Arapların, sidrden sık ağaçlığa “**غَيْضُ سِدْر**” ve “**رَهْطُ سِدْر**” dediklerini işittim. Bana el-Eyâdî, Şemir’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi ki: “**فَرشٌ من عُرْفُط**”, “**أَيْكَةٌ من آثل**”, “**ورَهْطٌ من عُشَر**” ve “**وجَفْجَفٌ من رِمْث**” denir; o, yalnızca **بالهاء** iledir; kim onu **بالميم** ile rivayet ederse tashîf etmiştir.

**مرط** : el-Leys dedi ki: **المَرْطُ**: beden üzerinden tüyü, saçı ve yünü yolmandır. “Onun saçını **مَرَطْتُ** ettim de **فانمرط**” dersin. Ve kurt **تمرّط** etti: eğer tüyü dökülüp üzerinde az tüy kaldıysa; o, **أَمرط**’tur. Ve **رجل أمْرَطُ**: bedeninde ve göğsünde azdan başka kıl olmayan (kimsedir); eğer hepsi giderse o **أَمْلَطُ**’tur. Dedi ki: **وسَهم أمرطُ**: onun **قُذَذه**’si düşmüştür. Dedi ki: **وسَهم مرطٌ**: üzerinde tüy yoktur; hepsi **أمراط**tır. Ömer’in hadisinde: Ebû Mahzûra’nın ezanını işittiğinde ona dedi ki: “Şüphesiz korktum ki **مُرْبَطاؤكَ** yarılacaktı.”
Ebû ‘Ubeyd dedi ki: el-Asma‘î dedi ki: **المُرْبطاء** uzatmalıdır; o, göbek ile kasık arasındadır. Ve el-Ahmer derdi ki: o kısaltılmıştır. Ve Ebû ‘Amr derdi ki: uzatılır ve kısaltılır.
Ebû ‘Ubeyd dedi ki: bunun korunmuş olanından, el-Asma‘î’nin sözünden başka bir şey görmüyorum; ve o, ancak küçültme ile konuşulan bir kelimedir. Dedi ki: Ebû ‘Ubeyde dedi ki: **ناقة مَرَطَى**: o, hızlı olandır. Ve el-Leys dedi ki: **المُرُوطُ**: yürümenin ve koşmanın süratidir. Ve atlar için “Onlar **يمرُطْنَ مُرُوطاً**” denir. Ve **فرسٌ مَرَطَى**.
Ebû ‘Ubeyd, Ebû Zeyd’den: **المُرُوطُ** denilir: yün veya ipekli (karışık) kumaştan örtülerdir; onunla bel bağlanılırdı; tekili **مِرْط**. Hadiste: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) sabah namazını karanlıkta kıldırırdı; sonra kadınlar, **بمُروطهن**’e bürünmüş olarak dönerlerdi; karanlıktan dolayı tanınmazlardı.
Ebû Türâb, Müdrik el-Ca‘ferî’den rivayet etti: Falan, falanı **مَرَط** etti: ve onu **وَهَرَدَه** etti: eğer ona eziyet ettiyse.
Şemir dedi ki: **المُرَيْطاوان**: erkeğin kasığının iki yanıdır; üzerinde kıl olmayan iki taraf. Bundan dolayı “**شجرة مَرْطاء**” denmiştir: eğer üzerinde yaprak yoksa. Dedi ki: Ebû ‘Ubeyde dedi ki: Attan **المَرِيطُ**: iç bilekten, **الثُّنَّة** ile **أمِّ القِرْدان** arasıdır. Ve Allah daha iyi bilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والطاء وما يثلثهما)
(مطل)  الميم والطاء واللام أصلٌ صحيح يدلُّ على مدِّ الشَّيء وإطالته. ومَطَلْتُ الحديدةَ أمْطَلها مَطْلاً: مددتُها. والمَطْل في الحاجة والمماطَلَة في الحربِ مِنْه.
(مطو)  الميم والطاء والحرف المعتلّ أصلٌ صحيح يدلُّ على مدٍّ في الشَّيء وامتداد. ومطَوْتُ بالقوم أمْطُو مَطْواً: مددت بهم في السَّير. قال امرؤ القيس:
مَطَوْتُ بهم حتَّى تَكِلَّ مَطيُّهمْ ***	وحَتَّى الجيادُ ما يُقَدنَ بأرْسَانِ([1])والمطيّة من ذلك القياس، ويقال بل سمِّيت لأنَّه يُركَب مَطَاها، أي ظَهرها. وسمِّي الظّهر المَطَا للامتداد الذي فيه. والمِطْو: الصَّاحب، لأنَّه يمطو معك. قال:
ناديت مِطْوِي وقد مالَ النَّهارُ بهم *** وَعَبْرَةُ العينِ جارٍ دَمْعُها سَجِمُ([2])قال ابنُ الأعرابيّ([3]): اشتقاقُه من امتَطَيْتُ([4]) البعير. ومما يجوز أن يقاس على هذا المَِطْو([5]): عذْق النخلة، لامتداده.
(مطح)  الميم والطاء والحاء كلمةٌ واحدة، حكاها* ابنُ دريد([6])، هي المَطْح: الضَّرب باليد، وربما كُنِيَ به عن الجماع.
(مطخ)  الميم والطاء والخاء ليس هو بالباب الموثوق بصحته، لكنهم يقولون: مَطَخَ عرضَه، مثل لَطَخَه. ومَطَخ: لَعِق. والمَطْخ: تتابُع السَّقْي.
(مطر)  الميم والطاء والراء أصلٌ صحيحٌ فيه معنيان: أحدهما الغَيث النّازل من السَّماء والآخر جِنْسٌ من العَدْو.
فالأوَّل المطَر، ومُطِرْنا مَطراً. وقال ناسٌ: لا يقال أُمْطِرَ إلاّ في العَذاب. قال الله تعالى: ﴿أُمْطِرَتْ مَطَرَ السَّوْءِ﴾ [الفرقان 40]. وتَمَطَّرَ([7]) الرَّجُل: تعرَّض للمطَر. ومنه المستمطِر: طالب الخير.
والثاني قولُهم: تمطَّرَ الرَّجُل في الأرض، إذا ذَهَب. والمتمطِّر: الرَّاكب الفرس يجري به. وتمطَّرَتْ به فرسُه: جَرَتْ.
(مطع([8]))  الميم والطاء والعين. قال: هو مَطَعَ([9]) في الأرض مَطْعاً ومُطُوعاً، إذا ذهب فلم يُوجَدْ ذِكْرُه.
(مطق)  الميم والطاء والقاف. التمطُّق: أن يُلصِق الإنسانُ لِسانَه بالغار الأعلى فتَسمع له صوتاً، وذلك إذا استطابَ ما يأكل. قال الأعشى:
تُرِيكَ القَذَى من دونها وهي دُونَه *** إذا ذاقَها مَن ذاقَها يتمطَّقُ([10])والله أعلم بالصواب.
--------------ـــ
([1]) في الأصل: "مطيت"، صوابه في ديوان امرئ القيس 129 واللسان (مطا).
([2]) أنشده في المجمل واللسان (مطا). وضبط "سجم" في المجمل بضم السين والجيم، وبفتحها مع كسر الجيم. وفي اللسان بفتح السين وإهمال ضبط الجيم.
([3]) في الأصل: "لكن الأعرابي".
([4]) في الأصل: "مطيت"، صوابه من المجمل.
([5]) بفتح الميم وكسرها.
([6]) الجمهرة (2: 173).
([7]) في الأصل: "مطر"، صوابه في المجمل واللسان.
([8]) كان من حق هذه المادة وتاليتها أن تردا في أول الباب كما في المجمل، ولكني أبقيت ترتيبها حرصاً على أرقام الأصل.
([9]) في الأصل: "هو مطعك".
([10]) ديوان الأعشى 147. وأنشد عجزه بدون نسبة في اللسان (مطق).

ـ

##### Türkçe

(مîm, طاء ve onları üçleyen şeyin bâbı)

(**مطل**)  **الميم** ve **الطاء** ve **اللام** sahih bir asıldır; şeyin uzatılmasına ve onun uzatılmasına delâlet eder. Ve **مَطَلْتُ** demiri **أمْطَلها** **مَطْلاً**: onu uzattım. Ve ihtiyaçta **المَطْل** ve savaşta **المماطَلَة** ondandır.

(**مطو**)  **الميم** ve **الطاء** ve illetli harf sahih bir asıldır; şeyde bir uzamaya ve uzanıp yayılmaya delâlet eder. Ve kavimle **مطَوْتُ** **أمْطُو** **مَطْواً**: onlarla yürüyüşte uzattım (yol aldım). İmru’ul-Kays dedi:
**مَطَوْتُ بهم حتَّى تَكِلَّ مَطيُّهمْ	وحَتَّى الجيادُ ما يُقَدنَ بأرْسَانِ**
Ve **المطيّة** o kıyastandır; ve denilir: bilakis ona, onun **مَطَاها**’sına, yani sırtına binildiği için adlandırıldı. Ve sırt, içindeki uzanıp yayılmadan dolayı **المَطَا** diye adlandırıldı. Ve **المِطْو**: yoldaş; çünkü seninle birlikte **يمطو** eder (yürüyüşü uzatır). Dedi:
**ناديت مِطْوِي وقد مالَ النَّهارُ بهم	وَعَبْرَةُ العينِ جارٍ دَمْعُها سَجِمُ**
İbnü’l-A‘râbî dedi: onun اشتقاق’ı **امتَطَيْتُ** devedendir. Ve bunun üzerine kıyas edilmesi câiz olan şeylerden **المَِطْو**: hurma ağacının salkımıdır; uzanıp yayılmasından dolayı.

(**مطح**)  **الميم** ve **الطاء** ve **الحاء** tek bir kelimedir; onu İbn Düreyd nakletti; o **المَطْح**’tır: elle vurma; bazen onunla cima‘dan kinaye edilmiştir.

(**مطخ**)  **الميم** ve **الطاء** ve **الخاء** sahihliğine güvenilen bâbdan değildir; lâkin onlar derler: **مَطَخَ** onun ırzını; **لَطَخَه** gibi. Ve **مَطَخ**: yaladı. Ve **المَطْخ**: sulamanın peş peşe gelmesidir.

(**مطر**)  **الميم** ve **الطاء** ve **الراء** sahih bir asıldır; onda iki mânâ vardır: biri gökten inen yağmur; diğeri koşmanın bir cinsi.
Birincisi **المطَر**’dır; ve **مُطِرْنا** **مَطراً**. Ve bir topluluk dedi: **أُمْطِرَ** ancak azapta söylenir. Allah Teâlâ dedi: ﴿**أُمْطِرَتْ مَطَرَ السَّوْءِ**﴾ [el-Furkân 40]. Ve **تَمَطَّرَ** adam: yağmura maruz kaldı. Ondan **المستمطِر**: hayır isteyen.
İkincisi onların sözü: adam yerde **تمطَّرَ**, gittiği zaman. Ve **المتمطِّر**: atı üzerinde onunla koşan binicidir. Ve onunla atı **تمطَّرَتْ**: koştu.

(**مطع**([8]))  **الميم** ve **الطاء** ve **العين**. Dedi: o, yerde **مَطَعَ** **مَطْعاً** ve **مُطُوعاً**; gittiği ve onun zikri bulunmadığı zaman.

(**مطق**)  **الميم** ve **الطاء** ve **القاف**. **التمطُّق**: insanın dilini üst damağa yapıştırmasıdır; böylece ondan bir ses işitirsin; bu, yediği şeyi hoş bulduğu zaman olur. el-A‘şâ dedi:
**تُرِيكَ القَذَى من دونها وهي دُونَه	إذا ذاقَها مَن ذاقَها يتمطَّقُ**
Ve Allah, doğruyu en iyi bilendir.
--------------ـــ
([1]) Asılda: "مطيت"; doğrusu İmru’ul-Kays divanında 129 ve Lisân’da (**مطا**).
([2]) Onu el-Mücmel ve Lisân’da (**مطا**) okudu. "سجم" ضبط’ı el-Mücmel’de sîn ve cîm’in dammesiyle, ve sîn’in fethasıyla cîm’in kesresiyle; Lisân’da sîn’in fethasıyla ve cîm’in ضبط’ını ihmal ederek.
([3]) Asılda: "لكن الأعرابي".
([4]) Asılda: "مطيت"; doğrusu el-Mücmel’dendir.
([5]) **الميم**’in fethası ve kesresiyle.
([6]) el-Cumhara (2: 173).
([7]) Asılda: "مطر"; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.
([8]) Bu maddenin ve ondan sonrakinin, el-Mücmel’de olduğu gibi bâbın başında gelmesi gerekirdi; fakat ben, aslın numaralarına özen göstererek tertibini bıraktım.
([9]) Asılda: "هو مطعك".
([10]) el-A‘şâ divanı 147. Ve Lisân’da (**مطق**) nisbet olmaksızın onun ikinci mısraını okudu.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- المطر: الماء المنسكب، ويوم مطير وماطر، وممطر، وواد مطير. أي: ممطور، يقال: مطرتنا السماء وأمطرتنا، وما مطرت منه بخير، وقيل: إن (مطر) يقال في الخير، و (أمطر) في العذاب، قال تعالى: ﴿وأمطرنا عليهم مطرا فساء مطر المنذرين﴾ [الشعراء/173]، ﴿وأمطرنا عليهم مطرا فانظر كيف كان عاقبة المجرمين﴾ [الأعراف/84]، ﴿وأمطرنا عليهم حجارة﴾ [الحجر/74]، ﴿فأمطر علينا حجارة من السماء﴾ [الأنفال/32]، ومطر، تمطر: ذهب في الأرض ذهاب المطر، وفرس متمطر. أي: سريع كالمطر، والمستمطر: طالب المطر والمكان الظاهر للمطر، ويعبر به عن طالب الخير، قال الشاعر:
*فواد خطاء وواد مطر*
(هذا عجز بيت لامرئ القيس، وصدره:
*لها وثبات كوثب الظباء*
وهو من قصيدة مطلعها:
*أحار بن عمرو كأني خمر ** ويعدو على المرء ما يأتمر*
وهو في ديوانه ص 72)

##### Türkçe

- **المطر**: dökülen su; ve yağmurlu gün: **مطير** ve **ماطر** ve **ممطر**; ve **واد مطير**. Yani: **ممطور**. Denilir: **مطرتنا السماء** ve **أمطرتنا**; ve “ondan bize hayır olarak yağmadı”: **وما مطرت منه بخير**. Ve denildi ki: **(مطر)** hayırda söylenir, **(أمطر)** ise azapta. Yüce Allah dedi: ﴿وأمطرنا عليهم مطرا فساء مطر المنذرين﴾ [الشعراء/173]، ﴿وأمطرنا عليهم مطرا فانظر كيف كان عاقبة المجرمين﴾ [الأعراف/84]، ﴿وأمطرنا عليهم حجارة﴾ [الحجر/74]، ﴿فأمطر علينا حجارة من السماء﴾ [الأنفال/32]. Ve **مطر**، **تمطر**: yağmurun gidişi gibi yeryüzünde gitti. Ve **فرس متمطر**: yani yağmur gibi hızlı. Ve **المستمطر**: yağmur isteyen ve yağmura açık yer; ve onunla hayır isteyen kimse hakkında da ifade edilir. Şair dedi:
*فواد خطاء وواد مطر*

( Bu, İmru’ul-Kays’ın bir beytinin ikinci mısraıdır; birinci mısraı:
*لها وثبات كوثب الظباء*
ve o, başlangıcı şu olan bir kasidedendir:
*أحار بن عمرو كأني خمر ** ويعدو على المرء ما يأتمر*
ve onun divanında s. 72’dedir. )

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م ط ر
مطرتهم السماء وأمطرتهم وسماء ماطرة وممطرة وممطار‏:‏ مدرار ووادٍ ممطور ومطير ووقعت مطرة مباركة ومطر وأمطار‏.‏
وفي مثل ‏"‏ يحسب كل ممطور أن مطر غيره ‏"‏ وخرجوا يستمطرون الله ويتمطّرونه‏.‏
وتمطّر الرجل‏:‏ تعرّض للمطر‏.‏
وخرج النّعمان متمطّراً‏:‏ متنزهاً غبّ المطر‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أمطر الله عليهم الحجارة ومطر في الأرض وتمطر‏.‏
ومر الفرس يمطر مطراً ويتمطّر‏:‏ يعدو بشدّة كصوت المطر‏.‏
وأخذ ثوبي فلا أدري من مطر به‏.‏
وتمطّر به فرسه‏.‏
ويوم ماطر ومطير‏.‏
ومكان مستمطر‏:‏ محتاج إلى المطر‏.‏
واستمطرت فلاناً‏:‏ طلبت معروفه‏.‏
والمال يستمطر‏:‏ يبرز للمطر‏.‏
ومنه‏:‏ قعدوا في المستمطر‏:‏ في المكان البارز المنكشف‏.‏
قال‏:‏ ومطرهم خير وما مطرني فلان بخير‏.‏
ويقال‏:‏ مطرهم شرّ‏.‏
قال مضرس بن ربعيّ‏:‏ أتى دون نفع الغاضرية أهلها ولكنّ شرّ الغاضرية ماطره وكانت فلاناً فأمطر واستمطر‏:‏ أطرق وعرق جبينه‏.‏
وما لك مستمطراً وإنّ تلك من فلان مطرةٌ‏:‏ عادة‏.‏

##### Türkçe

م ط ر
**مطرتهم السماء** ve **أمطرتهم**: gök onlara yağmur yağdırdı; ve **سماء ماطرة** ve **ممطرة** ve **ممطار**: çok yağdıran; ve **وادٍ ممطور** ve **مطير**: yağmura uğramış vadi; ve mübârek bir **مطرة** vuku buldu; ve **مطر** ve **أمطار**.
Ve şu meselde: “Her **ممطور**, başkasının **مطر**ının (yağmurunun) (kendi yağmurundan) başka olduğunu sanır.” Ve Allah’tan yağmur isterler olarak çıktılar; ve O’ndan yağmur isterler.
Ve **تمطّر الرجل**: yağmura maruz kaldı.
Ve Nu‘mân **متمطّراً** çıktı: yağmurun ardından gezinen olarak.
Ve mecazdan: Allah onlara taşları **أمطر**; ve yerde **مطر** ve **تمطر**.
Ve at geçti, **يمطر مطراً** ve **يتمطّر**: yağmurun sesi gibi şiddetle koşar.
Ve elbisemi aldı; onunla kimin **مطر** ettiğini bilmiyorum.
Ve onunla atı **تمطّر** etti.
Ve **يوم ماطر** ve **مطير**.
Ve **مكان مستمطر**: yağmura muhtaç.
Ve **استمطرت فلاناً**: onun iyiliğini istedim.
Ve mal **يستمطر**: yağmura çıkarılır.
Ve ondan: **قعدوا في المستمطر**: açık, ortaya çıkık yerde.
Dedi: ve onların **مطر**ı hayırdır; ve falan beni hayırla **مطر** etmedi.
Ve denilir: onların **مطر**ı şerdir.
Mudarris b. Rubeyyi‘ dedi: **أتى دون نفع الغاضرية أهلها ولكنّ شرّ الغاضرية ماطره** ve falan oldu da **فأمطر** ve **استمطر**: başını eğdi ve alnı terledi.
Ve sana ne oluyor da **مستمطراً**sın; hâlbuki şu, falandan bir **مطرةٌ**dur: âdet.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَطَرُ: الماء المنكسب من السَّحابِ. والمَطرُ: ماءُ السحابِ، والجمع أَمْطارٌ. وَمَطَرٌ: اسم رجل، سمي به من حيث سمي غَيْثاً؛ قال: لامَتْكَ بِنْتُ مطَرٍ،
ما أَنت وابْنَةَ مَطرْ
والمَطَرُ: فِعْل المَطَرِ، وأَكثر ما يجيء في الشعر وهو فيه أَحسن، والمَطْرَةُ: الواحِدَة.
ومَطَرَتْهُم السماء تَمْطُرُهُمْ مَطْراً وأَمْطَرَتْهم: أَصابَتْهُم بالمطَرِ، وهو أَقبحهما؛ ومطَرتِ السماءُ وأَمْطَرها اللهُ وقد مُطِرْنا. وناس يقولون: مَطَرتِ السماء وأَمْطرتْ بمعنى. وأَمْطرهم اللهُ مَطَراً أَو عذاباً. ابن سيده: أَمطَرهم الله في العذاب خاصَّة كقوله تعالى: وأَمْطَرْنا عليهم مطَراً فساء مطَرُ المُنْذَرِين، وقوله عز وجل: وأَمْطَرْنا عليهم حِجارَة من سِجِّيل؛ جعل الحجارة كالمَطر لنزولها من السماء. ويَوْمٌ مُمْطِرٌ وماطِرٌ ومطِرٌ: ذُو مطَر؛ الأَخيرة على النسب. ويوم مَطِيرٌ: ماطِر. ومكان مَمْطُورٌ ومطِير: أَصابه مطَر. ووادٍ مَطِير: مَمْطورٌ. ووادٍ مطِرٌ، بغير ياءٍ، إِذا كان مَمْطُوراً؛ ومنه قوله:
فَوادٍ خَطاءٌ ووادٍ مطِرْ
وأَرض مَطِير ومطِيرَة كذلك؛ وقوله:
يُصَعِّد في الأَحْناءِ ذُو عَجْرَفيَّةٍ،
أَحَمُّ حَبَرْكَى مُزْحِفٌ مُتماطِرُ
قال أَبو حنيفة: المتماطر الذي يَمْطُر ساعةً ويَكُفُّ أُخْرى. ابن شميل: من دعاء صبيان العرب إِذا رأَوا حالاً للمطَر: مُطَّيْرَى. والمِمْطَرُ والمِمْطَرَةُ: ثوب من صوف يلبس في المطر يُتَوَقَّى به من المطر؛ عن اللحياني. واسْتَمْطَرَ الرجلُ ثَوبَهُ: لبِسَه في المَطَر. واسْتَمْطَرَ الرجلُ أَي استكَنّ من المطَر. قالوا: وإِنما سمي المِمْطَر لأَنه يَسْتَظِلُّ به الرجل؛ وأَنشد:
أَكُلَّ يومٍ خَلَقِي كالمِمْطَر،
اليَوْمَ أَضْحَى وغَداً أظَلَّل
(* في قوله: كالممطرِ، وقوفٌ على حرف غير ساكن، وهذا من عيوب الشعر.) واسْتَمْطَر للسياطِ: صبَرَ عليها. والاسْتِمطار: الاسْتِسْقاءُ؛ ومنه قول الفرزدق:
اسْتَمْطِرُوا مِنْ قُرَيْشٍ كُلَّ مُنْخَدِعِ
أَي سلوه أَن يعطي كالمطر مثلاً. ومكانٌ مُسْتَمْطِرٌ: محتاج إِلى المطر وإِن لم يُمْطَر؛ قال خفاف بن ندبة:
لم يَكْسُ مِنْ ورَقٍ مُسْتَمْطِرٌ عُودَا
ويقال: نزل فلان بالمسْتَمْطَر أَي في برازٍ من الأَرض مُنْكَشف؛ قال الشاعر:
ويَحِلُّ أَحْياءٌ وراءَ بُيوتِنا،
حذَر الصَّباح، ونَحْنُ بالمُسْتَمْطَرِ
ويقال: أَراد بالمُسْتَمْطَرِ مَهْوى العادات ومُخْترَقَها. ويقال: لا تَسْتَمْطِر الخيل أَي لا تَعْرِضْ لها. الفراء: إِنّ تلك الفعلة من فلان مَطِرة أَي عادة، بكسر الطاء. وقال ابن الأَعرابي: ما زال على مَطْرَةٍ واحدةٍ ومطِرَةٍ واحدة ومطَرٍ واحد إِذا كان على رأْيٍ واحد لا يفارقه. وتلك منه مُطْرَة أَي عادة ورجل مُسْتَمْطِرٌ: طالب للخير، وقال الليث: طالب خير من إِنسان. ومطَرَني بخير: أَصابني. وما أَنا من حاجتي عندك بِمُسْتَمْطِرٍ أَي لا أَطمَع منك فيها؛ عن ابن الأَعرابي. ورجل مُسْتَمْطَرٌ إِذا كان مُخَيِّلاً للخير؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:
وصاحبٍ، قُلْتُ له، صالحٍ:
إِنكَ لِلخَير لَمُسْتَمْطَرُ
فسره فقال: معناه إِنك صالٍ
(* قوله: صالٍ، هكذا في الأصل، وربما كانت
من صلي بالأمر إذا قاسى شدته به.) قال أَبو الحسن: وتلخيص ذلك إِنك للخير مستمطَر أَي مَطْمَعٌ. ومَزَرَ قِرْبَتَه ومَطَرَها إِذا مَلأَها. وحكي عن مبتكر الكلابي: كلمت فلاناً فأَمْطَرَ واسْتَمْطَر إِذا أَطرق. وقال غيره: أَمْطَر الرجلُ عَرِقَ جَبِينُه، واسْتَمْطَرَ سكت. يقال: ما لك مُسْتَمْطِراً أَي ساكتاً. ابن الأَعرابي: المَطَرَةُ القِرْبة، مسموع من العرب.
ومَطَرَتِ الطيرُ وتَمَطَّرَتْ: أَسْرَعَتْ في هُوِيِّها. وتَمَطَّرَتِ الخيلُ: ذهبت مسرعة. وجاءت مُتَمَطِّرة أَي جاءت مسرعة يسبق بعضها بعضاً؛ قال:
من المُتَمَطِّرَاتِ بِجانِبَيْها،
إِذا ما بَلَّ مَحْزِمَها الحَمِبمُ
قال ثعلب: أَراد أَنها
(*كذا بياض بالأصل)... من نشاطها إِذا عَرِقَتِ
الخيل؛ وقال رؤبة:
والطَّيْرُ تَهْوِي في السماءِ مُطَّرا
وفي شعر حسان:
تَظَلُّ جِيادُنا مُتَمَطِّراتٍ،
يُلَطِّمُهُنَّ بالخُمُرِ النساءُ
يقال: تَمَطَّرَ به فَرَسُه إِذا جرى وأَسرعَ. والمُتَمَطِّرُ: فرس لبني سَدُوسٍ، صفة غالبة. ومَطَرَ في الأَرض مُطُوراً: ذهب، وتَمَطَّرَ بهذا المعنى؛ قال الشاعر:
كأَنَّهُنّ، وقد صدَرْنَ مِنْ عَرَقٍ،
سِيدٌ تَمَطَّرَ جُنْحَ الليلِ مَبْلُولُ
تَمَطَّرَ: أَسرع في عَدْوه، وقيل: تَمَطَّرَ بَرَزَ للمطر وبَردِه. ومَرّ الفرسُ يَمْطُرُ مَطْراً ومُطوراً أَي أَسرع، والتَّمَطُّر مثله؛ قال لبيد يرثي قيسَ بن جَزْءٍ في قتلى هَوازِنَ:
أَتَتْه المَنايا فَوْقَ جَرْداءَ شِطْبَةٍ،
تَدُفُّ دَفِيفَ الطائِرِ المُتَمَطِّر
وراكبه مُتَمَطِّر أَيضاً. وذهب ثوبي وبعيري فلا أَدري من مَطَر بهما أَي أَخذهما. ومَطَرَةُ الحَوضِ: وسَطُه. والمُطْرُ: سُنْبُولُ الذُّرَةِ. ورجل مَمْطورٌ إِذا كان كثيرَ السواكِ طَيّب النكْهة. وامرأَة مَطِرة: كثيرةُ السواك عَطِرة طيبة الجِرْم، وإِن لم تُطَيَّب. والعرب تقول: خير النساء الخَفِرَةُ العَطِرَةُ المَطِرة، وشرهن المَذِرَةُ الوَذِرَةُ القَذِرةُ؛ تعني بالوذِرة الغليظة الشفتين أَو التي ريحها ريح الوَذَرِ وهو اللحم؛ قال ابن الأَثير: والعَطِرة المَطِرة هي التي تنظف بالماء، أُخِذَ من لفظ المطر كأَنها مُطِرت فهي مَطِرة أَي صارت مَمْطورة مغسوله. ومُطارٌ ومَطارٌ، بضم الميم وفتحها: موضع؛ قال:
حَتى إِذا كان على مُطارِ،
يُسْراه واليُمْنى على الثَّرْثارِ،
قالت له رِيحُ الصَّبا: قَرْقارِ
قال عليّ بن حمزة: الرواية مُطار، بضم الميم، قال: وقد يجوز أَن يكون مُطار مُفْعلاً ومَطار مَفْعلاً، وهو أَسبق. التهذيب: ومَطارِ موضعٌ بين الدهناء والصَّمانِ. والماطِرُون: موضع آخر؛ ومنه قوله:
ولهَا بالماطِرُونَ، إِذا
أَكَلَ النملُ الذي جَمَعا
وأَبو مطَر: من كُناهم؛ قال:
إِذا الرِّكابُ عَرَفَتْ أَبا مَطَرْ،
مَشَتْ رُوَيْداً وأَسَفَّتْ في الشجرْ
يقول: إِن هذا حادٍ ضعِيفُ السَّوْقِ للإِبل، فإِذا أَحَسَّت به تَرَفَّقَتْ في المشي وأَخَذَتْ في الرعي، وعدّى أَسَفَّت بفي لأَنه في معنى دخلت؛ وقال:
أَتَطْلُبُ مَنْ أُسُودُ بِئْشَةَ دُونَه،
أَبو مَطَرٍ وعامِرٌ وأَبو سَعْدِ؟

##### Türkçe

**المَطَرُ**: buluttan dökülen sudur. Ve **المَطرُ**: bulutun suyudur; çoğulu **أَمْطارٌ**’dır. Ve **مَطَرٌ**: bir erkeğin adıdır; **غَيْثاً** diye adlandırıldığı yönden onunla adlandırılmıştır; dedi ki:
لامَتْكَ بِنْتُ **مَطَرٍ**،
ما أَنت وابْنَةَ **مَطرْ**

Ve **المَطَرُ**: **المَطَرِ** fiilidir; ve en çok şiirde gelir ve onda daha güzeldir. Ve **المَطْرَةُ**: bir tanedir.

Ve gök onları **مَطْراً** olarak yağdırdı, onları **تَمْطُرُهُمْ**; ve onları **أَمْطَرَتْهم**: onları **المطَرِ** ile isabet ettirdi; ve o ikisinin daha çirkinidir. Ve gök **مطَرتِ**; ve Allah onu **أَمْطَرها**; ve biz **مُطِرْنا**. Ve insanlar derler: gök **مَطَرتِ** ve **أَمْطرتْ** anlamca (aynıdır). Ve Allah onları bir **مَطَراً** yahut bir azap olarak **أَمْطرهم**. İbn Sîde: Allah onları özellikle azapta **أَمطَرهم**; Yüce Allah’ın sözü gibi: **وأَمْطَرْنا عليهم مطَراً فساء مطَرُ المُنْذَرِين**; ve Aziz ve Celil’in sözü: **وأَمْطَرْنا عليهم حِجارَة من سِجِّيل**; taşları, gökten inişleri sebebiyle yağmur gibi kıldı. Ve **يَوْمٌ مُمْطِرٌ** ve **ماطِرٌ** ve **مطِرٌ**: yağmurlu; sonuncusu nisbet üzerinedir. Ve **يوم مَطِيرٌ**: yağmurlu. Ve **مكان مَمْطُورٌ** ve **مطِير**: ona yağmur isabet etmiştir. Ve **وادٍ مَطِير**: **مَمْطورٌ**dur. Ve **وادٍ مطِرٌ**, yâ’sız, eğer **مَمْطُوراً** ise; ondandır ki sözü:
فَوادٍ خَطاءٌ ووادٍ **مطِرْ**

Ve **أَرض مَطِير** ve **مطِيرَة** de böyledir; ve sözü:
يُصَعِّد في الأَحْناءِ ذُو عَجْرَفيَّةٍ،
أَحَمُّ حَبَرْكَى مُزْحِفٌ **مُتماطِرُ**

Ebû Hanîfe dedi: **المتماطر** o kimsedir ki bir saat yağdırır ve başka birinde keser. İbn Şümeyl: Arap çocuklarının, yağmur için bir hâl gördüklerinde dualarından: **مُطَّيْرَى**.

Ve **المِمْطَرُ** ve **المِمْطَرَةُ**: yağmurda giyilen, onunla yağmurdan sakınılan yünden bir elbise; Lihyânî’den. Ve adam elbisesini **اسْتَمْطَرَ**: onu yağmurda giydi. Ve adam **اسْتَمْطَرَ** yani yağmurdan sığındı. Dediler: **المِمْطَر** ancak, adam onunla gölgelenir diye adlandırıldı; ve şu beyit okundu:
أَكُلَّ يومٍ خَلَقِي ك**المِمْطَر**،
اليَوْمَ أَضْحَى وغَداً أظَلَّل

(* Onun sözü: **كالممطرِ**; sâkin olmayan bir harf üzerinde duruştur; bu, şiirin ayıplarındandır.)

Ve kırbaçlara karşı **اسْتَمْطَر**: onlara sabretti. Ve **الاسْتِمطار**: **الاسْتِسْقاءُ**dur; ondandır Ferazdak’ın sözü:
اسْتَمْطِرُوا مِنْ قُرَيْشٍ كُلَّ مُنْخَدِعِ

Yani ondan, misal olarak yağmur gibi vermesini isteyin. Ve **مكانٌ مُسْتَمْطِرٌ**: yağmura muhtaçtır, yağdırılmamış olsa bile; Haffâf b. Nudbe dedi ki:
لم يَكْسُ مِنْ ورَقٍ **مُسْتَمْطِرٌ** عُودَا

Ve denir: falan **بالمسْتَمْطَر**’a indi; yani yerin açık bir düzlüğüne, açığa çıkmış (bir yere); şair dedi ki:
ويَحِلُّ أَحْياءٌ وراءَ بُيوتِنا،
حذَر الصَّباح، ونَحْنُ ب**المُسْتَمْطَرِ**

Ve denir: **بالمُسْتَمْطَرِ** ile âdetlerin düştüğü yeri ve onların geçidini kastetti. Ve denir: atları **تَسْتَمْطِر** etme; yani onlara arz etme. Ferrâ: şüphesiz falandan o fiil bir **مَطِرة**’dir; yani bir âdettir; طاء’nın kesresiyle. Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: bir **مَطْرَةٍ** üzerinde, bir **مطِرَةٍ** üzerinde ve bir **مطَرٍ** üzerinde olmaya devam etti; eğer bir görüş üzerinde olup ondan ayrılmıyorsa. Ve bu ondan bir **مُطْرَة**’dir; yani bir âdettir. Ve **رجل مُسْتَمْطِرٌ**: hayır talep edendir. Leys dedi: insandan hayır talep eden. Ve beni bir hayırla **مطَرَني**: bana isabet etti. Ve ben, ihtiyacım hususunda senin yanında bir **بِمُسْتَمْطِرٍ** değilim; yani onda senden ümit etmem; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **رجل مُسْتَمْطَرٌ**: eğer hayır için hayal kurduran (ümid veren) ise; ve onun hakkında İbnü’l-A‘râbî’nin okuduğu sözü:
وصاحبٍ، قُلْتُ له، صالحٍ:
إِنكَ لِلخَير ل**مُسْتَمْطَرُ**

Onu açıkladı ve dedi ki: manası, şüphesiz sen **صالٍ**’sın.
(* Onun sözü: **صالٍ**; asılda böyledir; belki de, bir işin şiddetine katlandıysa **صلي بالأمر**’dendir.) Ebû’l-Hasen dedi: bunun özeti: sen hayır için **مستمطَر**sın; yani bir **مَطْمَعٌ**sın. Ve kırbasını **مَزَرَ** ve onu **مَطَرَها**: onu doldurduğu zaman. Ve Mübtakir el-Kilâbî’den hikâye edildi: falanla konuştum da **فأَمْطَرَ** ve **اسْتَمْطَر**; eğer başını eğdi ise. Ve başkası dedi: adam **أَمْطَر**: alnının teri aktı; ve **اسْتَمْطَر**: sustu. Denir: sana ne oluyor da **مُسْتَمْطِراً**sın; yani suskunsun. İbnü’l-A‘râbî: **المَطَرَةُ** kırbadır; Araplardan işitilmiştir.

Ve kuşlar **مَطَرَتْ** ve **تَمَطَّرَتْ**: inişlerinde hızlandılar. Ve atlar **تَمَطَّرَتْ**: hızlıca gittiler. Ve **مُتَمَطِّرة** olarak geldiler; yani hızlıca geldiler, bazısı bazısını geçer; dedi ki:
من **المُتَمَطِّرَاتِ** بِجانِبَيْها،
إِذا ما بَلَّ مَحْزِمَها الحَمِبمُ

Sa‘leb dedi: onun, atlar terlediğinde, canlılığından dolayı olduğunu kastetti.
(*asıl nüshada böyle boşluk)... Rü’be dedi:
والطَّيْرُ تَهْوِي في السماءِ **مُطَّرا**

Ve Hassân’ın şiirinde:
تَظَلُّ جِيادُنا **مُتَمَطِّراتٍ**،
يُلَطِّمُهُنَّ بالخُمُرِ النساءُ

Denir: onunla atı **تَمَطَّرَ**; eğer koştu ve hızlandıysa. Ve **المُتَمَطِّرُ**: Benî Sedûs’a ait bir attır; baskın bir sıfattır. Ve yerde **مَطَرَ** **مُطُوراً**: gitti; ve **تَمَطَّرَ** bu anlamla (da gelir); şair dedi ki:
كأَنَّهُنّ، وقد صدَرْنَ مِنْ عَرَقٍ،
سِيدٌ **تَمَطَّرَ** جُنْحَ الليلِ مَبْلُولُ

**تَمَطَّرَ**: koşusunda hızlandı; ve denildi: **تَمَطَّرَ** yağmura ve onun soğuğuna karşı ortaya çıktı. Ve at geçti, **يَمْطُرُ** **مَطْراً** ve **مُطوراً**; yani hızlandı; ve **التَّمَطُّر** de onun gibidir; Lebîd, Hevâzin’in öldürülenleri içinde Kays b. Cez’ için mersiyesinde dedi ki:
أَتَتْه المَنايا فَوْقَ جَرْداءَ شِطْبَةٍ،
تَدُفُّ دَفِيفَ الطائِرِ **المُتَمَطِّر**

Ve binicisi de **مُتَمَطِّر**dür. Ve elbisem ve devem gitti; onlarla kim **مَطَر** etti bilmiyorum; yani onları aldı. Ve **مَطَرَةُ الحَوضِ**: onun ortasıdır. Ve **المُطْرُ**: mısırın başağıdır. Ve **رجل مَمْطورٌ**: eğer misvakı çok, kokusu hoş ise. Ve **امرأَة مَطِرة**: misvakı çok, güzel kokulu, cismi hoş; güzel kokulanmamış olsa bile. Ve Araplar der: kadınların hayırlısı **الخَفِرَةُ العَطِرَةُ المَطِرة**’dir; ve onların şerlisi **المَذِرَةُ الوَذِرَةُ القَذِرةُ**’dir; **الوذِرة** ile, dudakları kalın olanı yahut kokusu **الوَذَرِ** kokusu olanı kasteder; ve o, ettir; İbnü’l-Esîr dedi: **العَطِرة المَطِرة** su ile temizlenen kadındır; **المطر** lafzından alınmıştır; sanki o **مُطِرت** de o **مَطِرة** oldu; yani yıkanmış, yıkanmış (gibi) oldu.

Ve **مُطارٌ** ve **مَطارٌ**, mîm’in dammesi ve fethasıyla: bir yerdir; dedi ki:
حَتى إِذا كان على **مُطارِ**،
يُسْراه واليُمْنى على الثَّرْثارِ،
قالت له رِيحُ الصَّبا: قَرْقارِ

Ali b. Hamza dedi: rivayet **مُطار**dır, mîm’in dammesiyle. Dedi: ve caizdir ki **مُطار** **مُفْعلاً** olsun ve **مَطار** **مَفْعلاً** olsun; ve o daha önce gelendir. **التهذيب**: ve **مَطارِ** dehenâ ile **الصَّمانِ** arasında bir yerdir. Ve **الماطِرُون**: başka bir yerdir; ondandır ki sözü:
ولهَا ب**الماطِرُونَ**، إِذا
أَكَلَ النملُ الذي جَمَعا

Ve **أَبو مطَر**: künyelerindendir; dedi ki:
إِذا الرِّكابُ عَرَفَتْ **أَبا مَطَرْ**،
مَشَتْ رُوَيْداً وأَسَفَّتْ في الشجرْ

Der ki: şüphesiz bu, develer için zayıf sevkli bir hâdîdir; onu hissettiklerinde yürüyüşte yumuşak davrandılar ve otlamaya başladılar; ve **أَسَفَّت**’i **ب** ile geçişli kıldı; çünkü o, “girdi” manasındadır. Ve dedi ki:
أَتَطْلُبُ مَنْ أُسُودُ بِئْشَةَ دُونَه،
**أَبو مَطَرٍ** وعامِرٌ وأَبو سَعْدِ؟

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م ط ر * * مَطَرَتِ * السماء من باب نصر و * أمْطَرَها * الله وقد * مُطِرْنا * وقيل * مَطَرَت * السماء و * أَمْطَرَت * بمعنى و * الاسْتِمْطارُ * الاستسقاء و * المِمْطَرُ * بوزن المِبْضع ما يُلبس في المطر يُتَوَّقى به

##### Türkçe

* م ط ر * **مَطَرَتِ** gök, **نصر** bâbından (gelir); ve Allah onu **أمْطَرَها**; ve biz **مُطِرْنا**; ve denildi ki: gök **مَطَرَت** ve **أَمْطَرَت** (aynı) mânâdadır; ve **الاسْتِمْطارُ** yağmur isteme, yağmur duası istemektir; ve **المِمْطَرُ**, **المِبْضع** vezninde, yağmurda giyilen, onunla korunulan şeydir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المطر: ماء السحاب المنسكب منه، ج أمطار. مطر: اسم رجل سمي به من حيث سمي غيثا، قال:
  لامتك بنت مطـر                      ما أنت وابنة مطر ومطر الليثي روى ابن إسحاق حديثا فيه ذكره. مطر بن هلال له وفادة، ذكر خبره أحمد بن أبي خيثمة. مطر بن عكامس السلمي كوفي، روى عنه أبو إسحاق السبيعي، حديثه في سنن النسائي وحسنه: صحابيون، رضي الله عنه، هكذا أوردهم ابن فهد في معجمه والذهبي في الديوان: مجهولان، الأخير عن علي. مطر بن عوف، قال أبو حاتم الرازي: ضعيف، مطر بن طهمان الوراق أبو رجاء الخراساني صدوق، روى له مسلم والأربعة. مطر بن ميمون الإسكاف المحاربي، عن أنس وعكرمة، قال الأزدي: متروك، وقال البخاري: منكر الحديث: محدثون. وفاته مطر بن عبد الرحمن العبدي، روى له أبو داوود، ومطر بن الفضل المروزي، روى له البخاري. ومطرتهم السماء تمطرهم مطرا، بالفتح ويحرك، أي أصابتهم بالمطر، كأمطرتهم، وهو أقبحها. ومطرت السماء وأمطرها الله تعالى، وقد مطرنا. وناس يقولون: مطرت السماء وأمطرت بمعنى واحد. مطر الرجل في الأرض مطورا كقعود: ذهب، كتمطر، وهو مجاز. مطر الفرس يمطر مطرا ومطورا، بالضم: أسرع في مروره وعدوه، كتمطر أيضا. يقال: تمطر به فرسه، إذا جرى وأسرع. وهو مطار، ككتان: عداء وهو مجاز. مطر قربته ومزرها: ملأها. وأمطرهم الله تعالى، لا يقال إلا في العذاب، كقوله تعالى:  وأمطرنا عليهم مطرا فساء مطر المنذرين  وقوله عز وجل:  وأمطرنا عليهم حجارة من سجيل  جعل الحجارة كالمطر لنزولها من السماء، وهو مجاز، وهذا على رأي الأكثر. وقال جماعة من أهل اللغة: مطر وأمطر بمعنى، كما تقدم، ويوم ممطر وماطر ومطر، ككتف، أي ذو مطر، الأخيرة على النسب. ويوم مطير: ماطر، ومكان ممطور، وكذا واد مطر، ككتف، ومنه قوله:
  فواد خطاء وواد مطر وأرض مطير ومطيرة كذلك. كل ذلك مجاز. والمتماطر: الذي يمطر ساعة ويكف أخرى، قال أبو حنيفة: وبه فسر قول الشاعر:
  يصعد في الأحناء ذو عجرفية                      أحم حبركى مزحف متماطر والممطر والممطرة، بكسرهما: ثوب من صوف يلبس في المطر يتوقى به من المطر، عن اللحياني سمي به لأنه يستظل به الرجل، وأنشد:
  أكل يوم خلقي كالممطر                      اليوم أضحى وغدا أظلل

  والمستمطر: المكان المحتاج إلى المطر إن لم يمطر، وهو مجاز. قال خفاف بن ندبة:
  لم يكس من ورق مستمطر عودا المستمطر: الرجل الساكت يقال: مالك مستمطرا، أي ساكتا، وهو مجاز. المستمطر: الطالب للخير والمعروف، وقد استمطره، وهو مجاز: وقال الليث: طالب خير من إنسان. قال أبو دهبل الجمحي:
  لا خير في حب من ترجى فواضله                      فاستمطروا من قريش كل منخدع كذا أنشد الصاغاني. المستمطر: الذي أصابه المطر. من المجاز قولهم: قعدوا في المستمطر، بفتح الطاء، أي الموضع الظاهر البارز المنكشف. قال الشاعر:
  ويحل أحـياء وراء بـيوتـنـا                      حذر الصباح ونحن بالمستمطر ويقال: نزل فلان بالمستمطر. من المجاز: مطرني بخير: أصابني، وما مطر منه خيرا، وما مطر منه بخير، أي ما أصابه منه خير. يقال: تمطرت الطير، إذا أسرعت في هويها، كمطرت، قال رؤبة:
  والطير تهوي في السماء مطرا وقال لبيد يرثي قيس بن جزء:
  أتته المنايا فوق جرداء شطبة                      تدف دفيف الطائر المتمطر من المجاز: تمطرت الخيل، إذا جاءت وذهبت مسرعة يسبق بعضها بعضا. وفي شعر حسان:
  تظل جيادنا متمطرات                      يلطمهن بالخمر النساء تمطر فلان، إذا تعرض للمطر، يقال: خرج متمطرا، أي متعرضا له، أو تمطر: برز له ولبرده، قال:
  كأنهن وقد صدرن من عرق                      سيد تمطر جنح الليل مبلول والمتمطر: فرس بعينه لبني سدوس، صفة غالبة، كذا في اللسان، وقال الصاغاني: هو فرس حيان بن مرة بن جندلة، المتمطر اسم رجل. من المجاز: ذهب ثوبي فلا أدري من مطر به، أي أخذه، وكذا ذهب بعيري. من المجاز: قال الفراء: تلك الفعلة من فلان مطرة. المطرة بالفتح وككلمة وقفل، وهذه ليست عن الفراء، العادة وتشدد مع ضيم الميم، وقد ذكر في محله. والمطرة، محركة: القربة، كذا ضبط الصاغاني بالتحريك وصححه، ونقله عن الفراء، وصاحب اللسان عن ابن الأعرابي، وكلامه محتمل للفتح والتحريك، وقالا إنه مسموع من العرب. قلت: واستعمل الآن في الإداوة ونحوها. المطرة من الحوض: وسطه. والمطر، بالضم: سنبول الذرة، والمنقول عن أبي حنيفة أنه المطرة بالهاء، كذا ضبطه الصاغاني بخطه مجودا. من المجاز: امرأة مطرة كفرحة: لازمة للسواك طيبة الجرم وإن لم تطيب، أو لازمة للاغتسال وللتنظف بالماء، أخذ من لفظ المطر، كأنها مطرت فهي مطرة، أي صارت ممطورة ومغسولة، قاله ابن الأثير، وبه فسر قول العرب: خير النساء الخفرة العطرة المطرة، وشرهن المذرة الوذرة القذرة. ومطار كغراب وقطام: واد قرب الطائف. وقال الصاغاني: قرية من قرى الطائف. وضبطه بالضم، أو هو كغراب، كما ضبطه الصاغاني، وأما كقطام فموضع لبني تميم بين الدهناء والصمان، أو بينهم وبين بني يشكر، قال ذو الرمة:
  إذا لعبت بهمى مطار فـواحـف                      كلعب الجواري واضمحلت ثمائله قال الصاغاني: هكذا يروى مطار كقطام. ومطار وواحف متقابلان، يقطع بينهما نهر دجلة، والعامة تقول: مطارى. وقال الشاعر:
  حتى إذا كان على مطـار                      يسراه واليمنى على الثرثار
  قالت له ريح الصبا قرقار قال علي بن حمزة: الرواية: مطار، بالضم، قال: وقد يجوز أن يكون مطار مفعلا، ومطار مفعلا، وهو أسبق كما في اللسان. والمطيرة، كسفينة: ة بنواحي سر من رأى، وأنشد أبو علي القالي في الزوائد لجحظة:

  لي من تذكري المطيره                      عين مسهدة مطـيره
  سخنت لفقد مـواطـن                      كانت بها قدما قريره أو الصواب المطرية، لأنه بناها مطر بن فزارة الشيباني الخارجي، ومنها: أبو بكر محمد بن جعفر بن أحمد الصيرفي المطيري، عن الحسن بن عرفة وعنه الدارقطني. والمطرية بظاهر القاهرة بالقرب من عين شمس، وقد دخلتها. وذو المطارة، وفي التكملة: ذو مطارة: جبل وذو المطارة، بالضم اسم ناقة النابغة الشاعر، ومطارة، كسحابة: ة بالبصرة، نقله الصاغاني. وبئر مطار ومطارة، بالفتح فيهما، أي واسعة الفم. والمطرير، بالكسر، من النساء: السليطة، والأشبه أن تكون هذه من طر، فإنه لم يذكرها أحد من الأئمة هنا، فلينظر. والمطيرى، كسميهى: دعاء للصبيان إذا استسقوا، قال ابن شميل: من دعاء صبيان الأعراب إذا رأوا حالا للمطر: مطيرى. من المجاز قولهم: كلمته فاستمطر، وأمطر، أي عرق جبينه، وحكي عن مبتكر الكلابي كلمت فلانا فأمطر واستمطر، أي أطرق. واستمطر: سكت، ولا يقال فيه أمطر، وقد تقدم هذا بعينه في المستمطر، ففي كلامه نظر من وجهين. أمطر المكان: وجده ممطورا نقله الصاغاني وماطرون: ة بالشام، قال يزيد بن معاوية:
  ولها بالماطـرون إذا                      أكل النمل الذي جمعا
  خلفة حتى إذا ارتبعت                      سكنت من جلق بيعا خلفة الشجر: ثمر يخرج بعد الثمر الكثير، ووهم الجوهري فقال ناطرون بالنون وذكره في ن-ط-ر. وأنشد هناك هذا البيت، وهو غلط. قلت: وقد سبق المصنف الأزهري فذكره في هذا الموضع. قال شيخنا: ويقال إن الميم بدل عن النون، والبيت روي بهما فلا يحتاج إلى التوهيم مرتين تحاملا وخروجا عن البحث. ورجل ممطور: إذا كان كثير السواك طيب النكهة، قاله ابن الأعرابي، وهو مجاز. وممطور أبو سلام كسحاب الأعرج الحبشي الدمشقي، يروي عن ثوبان وأبي أمامة، وعنه مكحول وزيد بن سلام، ذكره ابن حبان في الثقات. ومطير، كزبير: تابعيان، أحدهما شيخ من أهل وادي القرى، يروي عن ذي الزوائد، وعنه ابنه سليم بن مطير، ذكره ابن حبان في الثقات، وأم الثاني: فإنه سمع ذا اليدين، قال البخاري: لم يثبت حديثه، أو هو مطير بن أبي خالد الراوي عن عائشة، قال فيه أبو حاتم: إنه متروك الحديث. ومطران النصارى ويكسر، لكبيرهم ليس بعربي محض. وقال ابن دريد: فأما مطران النصارى فليس بعربي صحيح، هكذا نقله الصاغاني عنه. ومما يستدرك عليه: استمطر الرجل ثوبه: لبسه في المطر، عن ابن بزرج. واستمطر الرجل: استكن من المطر. واستمطر للسياط: صبر عليها. واستمطر: استسقى، كتمطر، يقال: خرجوا يستمطرون الله ويتمطرونه. وسماء ممطار: مدرار، وواد ممطور ومطير، ووقعت مطرة مباركة. وفي المثل: بحسب كل ممطور أن مطر غيره. وخرج النعمان متمطرا، أي متنزها غب مطر. ويقال: لا تستمطر الخيل، أي لا تعرض لها. وقال ابن الأعرابي: ما زال فلان على مطرة واحدة، ومطرة واحدة، ومطر واحد، إذا كان على رأي واحد لا يفارقه. وروي التشديد عن أبي زيد، وقد ذكر في محله. ويقال: ما أنا من حاجتي عندك بمستمطر، أي لا أطمع منك فيها، عن ابن الأعرابي. ورجل مستمطر إذا كان مخيلا للخير، وأنشد ابن الأعرابي:
  وصاحب قلت له صالح                      إنك للخير لمستمطـر قال أبو الحسن: أي مطمع. والمال يستمطر: يبرز للمطر. وهو مجاز. ومطرهم شر، مجاز أيضا. ومطر الشيء: ارتفع؛ والعبد: أبق. وأمطرنا: صرنا في المطر. وأبو مطر، من كناهم، قال:

  إذا الركاب عرفت أبا مطر مشت رويدا وأسفت في الشجر وكزبير، مطير بن علي بن عثمان بن أبي بكر الحكمي أبو قبيلة باليمن، وحفيده محمد بن عيسى بن مطير، حدث عن خاله إبراهيم بن عمر بن علي التباعي السحولي، ومن ولده عمر بن أبي القاسم بن عمر، وأخوه إبراهيم بن أبي القاسم، حدثا، وسليمان وعبد الله ومحمد بنو إبراهيم بن أبي القاسم، حدثوا، ومحمد بن علي بن محمد بن إبراهيم، وأخوه أحمد، إليهما انتهت الرحلة باليمن. وهم أكبر بيت باليمن. ومطر بن ناجية الذي غلب على الكوفة أيام ابن الأشعث هو من بني رياح بن يربوع. والمطيري: ماء لرجل من أبي بكر بن كلاب. وأبو عمرو محمد بن جعفر بن محمد بن مطر المطري العدل النيسابوري، إلى جده مطر، عالم زاهد، سمع كثيرا وروى عنه الحفاظ. وممطير، بفتح فسكون: مدينة بطبرستان. بينها وبين آمل ستة فراسخ من السهل، وبينهما رساتيق وقرى. وميطور، بالفتح، من قرى دمشق، قال عرقلة بن جابر بن نمير الدمشقي:
  وكم بين أكناف الثغور مـتـيم                      كئيب غزته أعين وثـغـور
  وكم ليلة بالماطرون قطعتهـا                      ويوم إلى الميطور وهو مطير

##### Türkçe

**المطر**: buluttan dökülen su; çoğulu **أمطار**. **مطر**: bir adam adıdır; **غيثا** diye adlandırıldığı yönden onunla adlandırılmıştır. Dedi ki:
  “Anan, **بنت مطـر**;                      sen nesin de **ابنة مطر** ve **مطر الليثي**?” İbn İshak, içinde onun zikrinin bulunduğu bir hadis rivayet etti. **مطر بن هلال**’ın bir elçiliği vardır; haberini Ahmed b. Ebî Hayseme zikretti. **مطر بن عكامس السلمي** Kûfelidir; ondan Ebû İshak es-Sebî‘î rivayet etti; hadisi Sünenü’n-Nesâî’dedir ve onu hasen saydı: sahâbîlerdir, Allah ondan razı olsun; onları İbn Fehd Mu‘cem’inde ve Zehebî Dîvân’da böylece zikretti: ikisi de meçhuldür; sonuncusu Ali’den (rivayet eder). **مطر بن عوف**; Ebû Hâtim er-Râzî dedi ki: zayıftır. **مطر بن طهمان الوراق أبو رجاء الخراساني** sika-doğru sözlüdür; Müslim ve dört (sünen sahibi) ona rivayet etti. **مطر بن ميمون الإسكاف المحاربي**; Enes ve İkrime’den (rivayet eder); Ezdî dedi ki: terk edilmiştir; Buhârî dedi ki: münkerü’l-hadistir: muhaddisler. Vefatı: **مطر بن عبد الرحمن العبدي**; ona Ebû Dâvûd rivayet etti; ve **مطر بن الفضل المروزي**; ona Buhârî rivayet etti. Ve “**مطرتهم السماء تمطرهم مطرا**”, fetha ile ve harekelenir; yani onları yağmurla isabet ettirdi; “**أمطرتهم**” gibi; ve o, onların en çirkinidir. Ve “**مطرت السماء**” ve “Allah Teâlâ onu **أمطرها**”; ve “biz **مطرنا**”. Ve insanlar derler ki: “**مطرت السماء**” ve “**أمطرت**” bir tek mânâdadır. **مطر الرجل في الأرض مطورا** (قعود gibi): gitti; **كتمطر** gibi; bu mecazdır. **مطر الفرس يمطر مطرا ومطورا**; damme ile: geçişinde ve koşusunda hızlandı; **كتمطر** da (böyledir). Denir ki: “**تمطر به فرسه**”, yani koştu ve hızlandı. Ve o, **مطار**dır (كتان gibi): koşucu; bu mecazdır. **مطر قربته ومزرها**: onu doldurdu. Ve Allah Teâlâ onları **أمطرهم**; azapta ancak söylenir; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: **وأمطرنا عليهم مطرا فساء مطر المنذرين** ve Aziz ve Celîl’in sözü: **وأمطرنا عليهم حجارة من سجيل**; taşları, gökten inişleri sebebiyle yağmur gibi kıldı; bu mecazdır; ve bu, çoğunluğun görüşünedir. Dil ehlinin bir topluluğu dedi ki: **مطر** ve **أمطر** mânâca birdir; geçtiği üzere. Ve “**يوم ممطر**” ve “**ماطر**” ve “**مطر**” (كتف gibi): yani yağmurlu; sonuncusu nisbet üzerinedir. Ve “**يوم مطير**”: **ماطر**; ve “**مكان ممطور**”; ve yine “**واد مطر**” (كتف gibi); ondan onun sözü:
  “Bir vadi **خطاء** ve bir vadi **مطر**; ve bir yer **مطير** ve **مطيرة** da böyledir.” Bütün bunlar mecazdır. Ve **المتماطر**: bir saat yağdırıp başka bir saat kesen (şey); Ebû Hanîfe dedi ki: şairin sözünü bununla tefsir etti:
  “Yükselir kıvrımlarda, kaba yapılı sahibi;                      kızgın, hırçın, sürünerek giden, **متماطر**.” Ve **الممطر** ve **الممطرة**, ikisinin kesresiyle: yağmurda giyilen, yağmurdan korunulan yün bir elbise; Lihyânî’den; onunla adlandırıldı, çünkü adam onunla gölgelenir; ve okudu:
  “Her gün yaratılışım **كالممطر** gibidir;                      bugün aydınlandı, yarın gölgelenirim.”

Ve **المستمطر**: yağmur yağmazsa yağmura muhtaç olan yer; bu mecazdır. Haffâf b. Nudbe dedi ki:
  “Yaprakla giydirmedi, **مستمطر** bir dalı.” **المستمطر**: susan adam; denir ki: “Sana ne oldu, **مستمطرا**?”, yani suskun; bu mecazdır. **المستمطر**: hayır ve iyilik isteyen; onu **استمطره**; bu mecazdır. Ve Leys dedi ki: insandan hayır talep eden. Ebû Dehbel el-Cumahî dedi ki:
  “Faziletleri umulan bir sevginin hayrı yoktur;                      Kureyş’ten her aldanmıştan **فاستمطروا**.” Böylece Sâgânî okudu. **المستمطر**: yağmurun isabet ettiği kimse. Mecazdan onların sözü: “**قعدوا في المستمطر**”, طاء’nın fethasıyla; yani açık, çıkıntılı, açığa çıkmış yer. Şair dedi ki:
  “Biz **بالمستمطر** iken, sabah korkusuyla,                      evlerimizin arkasında mahalleler konaklar.” Ve denir ki: falan **بالمستمطر**’a indi. Mecazdan: “Bana hayırla **مطرني**”: bana isabet etti; ve “ondan hayır **مطر** etmedi”; ve “ondan hayırla **مطر** etmedi”; yani ondan hayır isabet etmedi. Denir ki: “**تمطرت الطير**”, yani inişinde hızlandı; **كمطرت** gibi. Ru’be dedi ki:
  “Ve kuş gökte **مطرا** olarak düşer.” Lebîd, Kays b. Cüz’ü mersiye ederken dedi ki:
  “Ölümler ona, tüysüz, sert bir (at) üstünde geldi;                      **المتمطر** kuşun çırpınışı gibi çırpınır.” Mecazdan: “**تمطرت الخيل**”, yani hızlıca geldi ve gitti; bir kısmı bir kısmını geçer. Hassân’ın şiirinde:
  “Atlarımız **متمطرات** olarak gölgelenir;                      kadınlar onları şarapla tokatlar.” “**تمطر فلان**”: yağmura maruz kaldı; denir ki: “**خرج متمطرا**”, yani ona maruz olarak; yahut “**تمطر**”: ona ve soğuğuna karşı ortaya çıktı. Dedi ki:
  “Sanki onlar, terden döndüklerinde,                      gecenin kanadında **تمطر** eden bir efendi, ıslanmış.” Ve **المتمطر**: Benî Sedûs’a ait belirli bir at; baskın sıfat; Lisân’da böyle. Sâgânî dedi ki: o, Hayyân b. Merre b. Cendle’nin atıdır. **المتمطر** bir adam adıdır. Mecazdan: “Elbisem gitti; onunla kim **مطر** etti bilmiyorum”, yani onu aldı; ve yine devem gitti. Mecazdan: Ferrâ dedi ki: o fiil, falandan bir **مطرة**’dir. **المطرة** fetha ile ve **ككلمة** ve **قفل** gibi; bu Ferrâ’dan değildir; âdet (manası) ve م’nin dammesiyle şeddelenir; mahallinde zikredildi. Ve **المطرة**, harekeli: kırba; Sâgânî harekeleme ile ضبط etti ve sahih saydı; Ferrâ’dan nakletti; Lisân sahibi de İbnü’l-A‘râbî’den; sözü fetha ile ve harekeleme ile ihtimallidir; ikisi de bunun Araplardan işitilmiş olduğunu söylediler. Dedim: şimdi de ibrik ve benzerinde kullanılır. **المطرة** havuzdan: onun ortası. Ve **المطر**, damme ile: darının başağı; Ebû Hanîfe’den nakledilen ise onun **المطرة** (ه ile) olduğudur; Sâgânî bunu kendi hattıyla güzelce böyle ضبط etti. Mecazdan: “**امرأة مطرة**” (فرحة gibi): misvağa devam eden, beden yapısı hoş, hoş kokmasa bile; yahut yıkanmaya ve suyla temizlenmeye devam eden; **المطر** lafzından alınmıştır; sanki o yağmurlandı da o **مطرة** oldu; yani **ممطورة** ve yıkanmış oldu; bunu İbnü’l-Esîr söyledi; ve Arapların sözü bununla tefsir edildi: “Kadınların hayırlısı: **الخفرة العطرة المطرة**; şerlisi: **المذرة الوذرة القذرة**.” Ve **مطار** (غراب ve **قطام** gibi): Tâif yakınında bir vadi. Sâgânî dedi ki: Tâif köylerinden bir köy. Onu damme ile ضبط etti; yahut o, Sâgânî’nin ضبط ettiği gibi (غراب gibi)dir. **قطام** gibi olana gelince: Dehnâ ile Sammân arasında Benî Temîm’e ait bir yerdir; yahut onların ile Benî Yeşkür arasındadır. Zü’r-Rumme dedi ki:
  “Eğer **مطار**’da **بهمى** ile oynarsa, **فـواحـف**                      cariyelerin oyunu gibi; ve onun bağları silinip gitti.” Sâgânî dedi ki: böyle rivayet edilir: **مطار** (قطام gibi). Ve **مطار** ile **واحف** karşılıklıdır; aralarında Dicle nehri keser. Avam “**مطاري**” der. Şair dedi ki:
  “Nihayet **مـطـار** üzerinde olunca,                      solu ve sağı **الثرثار** üzerinde;
  ona sabâ rüzgârı dedi: **قرقار**.” Ali b. Hamza dedi ki: rivayet: **مطار**, damme ile. Dedi ki: ve caizdir ki **مطار** “مفعلا” olsun ve **مطار** “مفعلا” olsun; ve o, Lisân’da olduğu gibi daha öndedir. Ve **المطيرة** (سفينة gibi): سر من رأى civarında bir (yer); Ebû Ali el-Kâlî, Cuhaza’ya ait “Zevâid”de okudu:

  “**المطيره**’yi hatırlamamdan,                      uykusuz bir göz, **مطـيره**;
  yurtların kaybından ısındı;                      eskiden orada yerleşik idi.” Yahut doğrusu **المطرية**’dir; çünkü onu Hâricî Şeybânîlerden **مطر بن فزارة** inşa etti. Ondan: Ebû Bekr Muhammed b. Ca‘fer b. Ahmed es-Sayrafî **المطيري**; Hasan b. Arafe’den, ondan da Dârakutnî. Ve **المطرية**, Kahire’nin dış tarafında, Ayn Şems yakınındadır; ona girdim. Ve **ذو المطارة**; ve Tekmile’de: **ذو مطارة**: bir dağ. Ve **ذو المطارة**, damme ile, şair Nâbiga’nın devesinin adıdır. Ve **مطارة** (سحابة gibi): Basra’da bir (yer); Sâgânî nakletti. Ve “**بئر مطار ومطارة**”, ikisinde de fetha ile: yani ağzı geniş. Ve **المطرير**, kesre ile, kadınlardan: dili sivri olan; daha uygun olan bunun **طر**’dan olmasıdır; çünkü imamların hiçbiri onu burada zikretmedi; bakılsın. Ve **المطيرى** (سميهى gibi): çocuklar yağmur istediklerinde bir dua; İbn Şümeyl dedi ki: bedevî çocuklarının yağmur için bir hâl gördüklerinde dualarından: **مطيرى**. Mecazdan onların sözü: “Onunla konuştum da **فاستمطر** ve **أمطر**”, yani alnı terledi. Mübtakir el-Kilâbî’den nakledildi: “Falanla konuştum da **فأمطر واستمطر**”, yani başını eğdi. Ve **استمطر**: sustu; onda **أمطر** denmez; bunun aynısı **المستمطر**’da geçti; sözünde iki yönden bakış vardır. **أمطر المكان**: onu yağmurlanmış buldu; Sâgânî nakletti. Ve **ماطرون**: Şam’da bir (yer). Yezîd b. Muâviye dedi ki:
  “Ve onun, **بالماطـرون**’da,                      karıncanın topladığını yediği vakit,
  **خلفة**sı vardır; nihayet bahar olunca,                      Cillak’tan kiliseler sükûnet buldu.” **خلفة الشجر**: çok meyveden sonra çıkan meyve. Cevherî yanıldı da **ناطرون** (نون ile) dedi ve onu ن-ط-ر’da zikretti; orada bu beyti okudu; bu yanlıştır. Dedim: musannif Ezherî’yi önceledi de onu bu yerde zikretti. Şeyhimiz dedi ki: denir ki م, ن’nin bedelidir; beyit ikisiyle de rivayet edilmiştir; bu yüzden iki kere vehme nispet etmeye ihtiyaç yoktur; zorlamayla ve araştırmadan çıkmakla. Ve “**رجل ممطور**”: misvağı çok, nefesi hoş ise; İbnü’l-A‘râbî söyledi; bu mecazdır. Ve **ممطور أبو سلام** (سحاب gibi): topal Habeşî Dımaşkî; Sevbân ve Ebû Ümâme’den rivayet eder; ondan Mekhûl ve Zeyd b. Selâm (rivayet eder); İbn Hibbân onu “Sikât”ta zikretti. Ve **مطير** (زبير gibi): iki tâbiî; birisi Vâdî’l-Kurâ ehlinden bir şeyhtir; **ذي الزوائد**’den rivayet eder; ondan oğlu Selîm b. **مطير** (rivayet eder); İbn Hibbân onu “Sikât”ta zikretti. İkincisinin annasına gelince: o, **ذا اليدين**’i işitti; Buhârî dedi ki: hadisi sabit olmadı. Yahut o, Âişe’den rivayet eden **مطير بن أبي خالد**’dir; Ebû Hâtim onda dedi ki: o, terk edilmiş hadistir. Ve Hristiyanların **مطران**’ı; kesrelenir de; onların büyüğü içindir; saf Arapça değildir. İbn Düreyd dedi ki: Hristiyanların **مطران**’ına gelince, sahih Arapça değildir; Sâgânî bunu ondan böyle nakletti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: “**استمطر الرجل ثوبه**”: yağmurda onu giydi; İbn Bezrec’den. Ve “**استمطر الرجل**”: yağmurdan sığındı. Ve “**استمطر للسياط**”: onlara sabretti. Ve “**استمطر**”: yağmur istedi; **كتمطر** gibi; denir ki: “Allah’tan **يستمطرون** ve onu **يتمطرونه** diye çıktılar.” Ve “**سماء ممطار**”: çok yağdıran; ve “**واد ممطور ومطير**”; ve “mübarek bir **مطرة** düştü.” Meselde: “Her **ممطور**’a, başkasının yağmuru yeter.” Ve Nu‘mân **متمطرا** çıktı; yani yağmurun ardından gezinti için. Ve denir ki: “Atları **لا تستمطر** etme”, yani onları (yağmura) maruz bırakma. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: “Falan, bir tek **مطرة** üzerinde hâlâ; ve bir tek **مطرة**; ve bir tek **مطر**”; yani bir tek görüş üzerindedir, ondan ayrılmaz. Ebû Zeyd’den şeddeli rivayet edildi; mahallinde zikredildi. Ve denir ki: “Ben, ihtiyacımda senin yanında bir **بمستمطر** değilim”, yani onda senden ümit etmem; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve “**رجل مستمطر**”: hayra işaret eden (kimse) ise. İbnü’l-A‘râbî okudu:
  “Bir dosta dedim: salih;                      sen hayır için elbette **لمستمطـر**sın.” Ebû’l-Hasen dedi ki: yani ümit edilen. Ve mal **يستمطر**: yağmura çıkarılır; bu mecazdır. Ve “Onlara şer **مطر** etti”: bu da mecazdır. Ve “**مطر الشيء**”: yükseldi; ve köle: kaçtı. Ve “**أمطرنا**”: yağmurda olduk. Ve **أبو مطر**, künyelerindendir. Dedi ki:

  “Binekler **أبا مطر**’ı tanıyınca, yavaş yürüdü ve ağaçta (yaprakta) otladı.” Ve (زبير gibi): **مطير بن علي بن عثمان بن أبي بكر الحكمي**; Yemen’de Ebû Kabîle. Ve onun torunu Muhammed b. Îsâ b. **مطير**; dayısı İbrâhîm b. Ömer b. Ali et-Tabbâ‘î es-Suhûlî’den hadis etti. Ve onun soyundan Ömer b. Ebî’l-Kâsım b. Ömer ve kardeşi İbrâhîm b. Ebî’l-Kâsım hadis ettiler; ve Süleyman, Abdullah ve Muhammed, İbrâhîm b. Ebî’l-Kâsım’ın oğulları, hadis ettiler; ve Muhammed b. Ali b. Muhammed b. İbrâhîm ve kardeşi Ahmed; Yemen’de yolculuk (ilim yolculuğu) onlarda son buldu. Ve onlar Yemen’de en büyük evdir. Ve İbnü’l-Eş‘as günlerinde Kûfe’ye galip olan **مطر بن ناجية**, Benî Riyâh b. Yerbû‘dandır. Ve **المطيري**: Ebû Bekr b. Kilâb’dan bir adama ait bir su (yeridir). Ve Ebû Amr Muhammed b. Ca‘fer b. Muhammed b. **مطر** **المطري** el-‘adl en-Nîsâbûrî; dedesi **مطر**’a nisbetle; âlim zâhid; çok işitti ve hâfızlar ondan rivayet etti. Ve **ممطير** (fetha sonra sükûn ile): Taberistan’da bir şehir; Âmul ile arasında düzde altı fersah; ikisi arasında rustaklar ve köyler vardır. Ve **ميطور**, fetha ile, Dımaşk köylerindendir. Arkale b. Câbir b. Numeyr ed-Dımaşkî dedi ki:
  “Sınırların kenarları arasında nice **مـتـيم** vardır,                      kederli; gözler ve boğazlar onu istila etti;
  ve **بالماطرون**’da nice geceyi kestim;                      ve **الميطور**’a bir gün; o da **مطير**dir.”

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

مَطَرَتِ السَّمَآءُ
1 مَطَرَتِ السَّمَآءُ ذ , aor. مَطُرَ , inf. n. مَطَرٌ, [The sky, or, as it sometimes means, the rain,] rained; as also ↓ أَمْطَرَت: (T, S, Msb:) but the former is said to relate to that which is sent in mercy, and the latter to that which is sent in punishment. (Msb.) See also what follows. ― -b2- [Both are also trans. You say,] مَطَرَتْهُمُ السَّمَآءُ, (A, K,) aor. مَطُرَ , (TA,) inf. n. مَطْرٌ and مَطَرٌ; (K:) and ↓ أَمْطَرَتْهُم, (A, TA,) which latter is the worse form, [as will be seen below,] The sky rained upon them. (A, K, TA.) And مُطِرْنَا We were rained upon; we had rain. (S. TA,) ― -b3- You say also, مَطَرَهُمْ خَيْرٌ, and شَرٌّ, (tropical:) [Good, and evil, poured upon them; or betided them]. (A.) And مَطَرَنِى بِخَيْرٍ (tropical:) He did good to me. (K.) And مَا مَطَرَنِى بِخَيْرٍ (tropical:) [He did not any good to me]. (A.) And مَا مُطِرَ مِنْهُ خَيْرًا, [in the CK, incorrectly, خَيْرٌ,] and بِخَيْرٍ, (tropical:) Good did not betide him from him, or it. (K, TA.) But ↓ أَمْطَرَهُمُ اللّٰهُ is only said in relation to punishment: (K, TA:) as in the saying in the Kur, [xxvi. 173, and xxvii. 59,] عَلَيْهِمْ ↓ وَأَمْطَرْنَا مَطَرًا فَسَآءَ مَطَرُ الْمُنْذَرِينَ (tropical:) [And we rained upon them a rain, and evil was the rain of the warned people]: and again in the Kur, [xv. 74,] عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِنْ سِجِّيلٍ ↓ وَأَمْطَرْنَا (tropical:) [And we rained upon them stones of baked clay]: the stones being regarded as rain because of their descent from the sky: some, however, hold that مَطَرَ and ↓ أَمَطَرَ are the same in meaning. (TA.) -A2- مَرَّ الفَرَسُ يَمْطُرُ, inf. n. مَطْرٌ (S, A) and ↓ مُطُورٌ; (S;) and ↓ يَتَمَطَّرُ; (S, A;) (tropical:) The horse passed, or went, running vehemently, like the pouring of rain: (A:) or went quickly; or hastened; (S;) as also مَطَرَ الفَرَسُ, (K,) aor. as above, (TA,) and so the inf. ns.: (K:) or this last signifies the horse was quick in his passing, or going, and in his running; and so ↓ تمطّر. (TA.) You say also, بِهِ فَرَسُهُ ↓ تَمَطَّرَ (A, TA) (tropical:) His horse ran, and hastened, or went quickly, with him. (TA.) And مَطَرَتِ الطَّيْرُ, and ↓ تمطّرت, (tropical:) The birds hastened, or were quick, in their descent. (K.) And الخَيْلُ ↓ تمطّرت (tropical:) The horses came, (K, TA,) and went, quickly, (TA,) outstripping one another. (K, TA.) ― -b2- مَطَرَ فِى الأَرْضِ, inf. n. مُطُورٌ; and ↓ تمطّر; (tropical:) He (a man) went away in, or into, the country, or land; (S, K;) and hastened; as also قَطَرَ. (TA, art. قطر.) ― -b3- ذَهَبَ البَعِيرُ فَمَا أَدْرِى مَنْ مَطَرَ بِهِ (S, K *) (tropical:) [The camel has gone away, and I know not who has gone with it, or] has taken it: (K:) and in like manner, ذَهَبَ ثَوْبِى الخ (tropical:) my garment has gone, &c. (TA.)

4 أَمْطَرَ see 1, in four places. ― -b2- امطر اللّٰهُ السَّمَآءَ God made the sky to rain. (S, Msb.) ― -b3- امطر المَكَانَ He found the place rained upon. (Sgh, K.) ― -b4- أَمْطَرْنَا We were in rain. (TA.) -A2- كَلَّمْتُهُ فَأَمْطَرَ, (Mubtekir El-Kilلbee, A, K, *) and ↓ اِستمطرَ, (Mubtekir, A,) (tropical:) I spoke to him, and he lowered his eyes, looking towards the ground, (أَطْرَق, Mubtekir, A, K, [which also signifies he was silent, not speaking, but accord. to the TA, (see 10,) should not be so rendered here,]) and his forehead sweated. (A, K.)

تمطّر
5 تمطّر ذ He exposed himself to the rain: (A, K:) or he went out to the rain and its cold. (K.) -A2- See also 10, in two places. -A3- See also 1, in five places.

استمطر
10 استمطر ذ He asked, or begged, or prayed, for rain; (S, Msb, TA;) as also ↓ تمطّر. (TA.) You say خَرَجُوا يَسْتَمْطِرُونَ اللّٰهَ, and ↓ يَتَمَطَّرُونَهُ, [They went forth praying to God for rain.] (A, TA.) ― -b2- [Hence,] استمطرهُ (tropical:) He sought, desired, or demanded, his beneficence, or bounty; (A, TA;) he asked him to give like rain. (S.) ― -b3- [And hence, perhaps,] استمطر لِلسِّيَاطِ (assumed tropical:) He endured patiently the whips [as though he desired that the stripes should fall like rain upon him]. (TA.) ― -b4- And استمطر (assumed tropical:) He was silent; he did not speak [when spoken to, as though he desired that words should pour upon him like rain]: in the K, this meaning is assigned to أَمْطَرَ, which should not be used in this sense: see also مُسْتَمْطِرٌ; and see 4. (TA.) ― -b5- المَالُ يَسْتَمْطِرُ (tropical:) [The camels, or sheep, &c.,] go out to the rain. (A.) See also 5. ― -b6- استمطر (tropical:) He (a man) sough shelter from the rain. (TA.) ― -b7- استمطر ثَوْبَهُ He (a man) put on his garment in the rain. (Ibn-Buzurj.)

مَطَرٌ
مَطَرٌ ذ Rain: (A, Msb, K, TA:) pl. أَمْطَارٌ. (S, A, Msb, K.) See مَطْرَةٌ: and see also ظَهْرٌ, p. 1929, a.

مَطِرٌ
مَطِرٌ ذ : see مَاطِرٌ: ― -b2- and see also مَمْطُورٌ.

مَطْرَةٌ
مَطْرَةٌ ذ [A rain; a shower of rain]. (A; and S, K, voce مَغْرَةٌ, &c.) You say مَطْرَةٌ مُبَارَكَةٌ [A blessed rain.] (A.) See مَطَرٌ. -A2- See also مَطَرَةٌ.

مَطَرَةٌ
مَطَرَةٌ ذ , (Fr, Sgh, K, also mentioned in the L, on the authority of IAar, and in such a manner as implies that it may be also ↓ مَطْرَةٌ, TA,) A [skin of the kind called] قِرْبَة: (K, &c.:) applied in the present day to an اِدَاوَة and the like: (TA:) [I have found it now applied to a large bottle of leather, and of wood: pl. أَمْطَارٌ.]

مَطِرَةٌ
مَطِرَةٌ ذ : see عَطِرٌ.

مَطْرَانٌ
مَطْرَانٌ ذ [sometimes pronounced مِطْرَانٌ, and مُطْرَانٌ, A metropolitan]: see جَاثَلِيقٌ.

مَطِيرٌ
مَطِيرٌ ذ : see مَمْطُورٌ: ― -b2- and مَاطِرٌ.

مَطَّارٌ
مَطَّارٌ ذ (tropical:) A horse that runs vehemently. (K, TA.)

مَاطِرٌ
مَاطِرٌ ذ . ― -b2- سَمَآءٌ مَاطِرَةٌ, (A, Msb,) and ↓ مُمْطِرَةٌ, (A,) A raining sky. (A, Msb.) See also مِمْطَارٌ. ― -b3- يَوْمٌ مَاطِرٌ, (A, K,) and ↓ مُمْطِرٌ, (K,) and ↓ مَطِير, (A,) and ↓ مَطِرٌ, (K,) which last is a possessive epithet, (TA,) (tropical:) A day of rain. (A, K.) -A2- See also مُتَمَطِّرٌ.

مَمْطَرٌ
مَمْطَرٌ ذ : see what next follows.

مِمْطَرٌ
مِمْطَرٌ ذ (S, K) and ↓ مَمْطَرٌ and ↓ مِمْطَرَةٌ (K) What is worn in rain, to protect one; (S;) a garment of wool, (K,) worn in rain, (TA,) by which to protect one's self from the rain; (K;) from Lh. (TA.)

مُمْطِرٌ
مُمْطِرٌ ذ and مُمْطِرَةٌ: see مَاطِرٌ.

مِمْطَرَةٌ
مِمْطَرَةٌ ذ : see مِمْطَرٌ.

سَمَآءٌ مِمْطَارٌ
سَمَآءٌ مِمْطَارٌ ذ A sky pouring down abundance of rain. (A.) See also مَاطِرٌ.

مَمْطُورٌ
مَمْطُورٌ ذ (tropical:) A place, (K,) and a valley, (A,) rained upon, or watered by rain; as also ↓ مَطِيرٌ; (A, K, TA;) and ↓ مَطِرٌ, as in a verse cited voce خَطْوَةٌ: and so ↓ مَطِيرٌ and ↓ مَطِيرَةٌ applied to a land (أَرْضٌ). (TA.)

خَرَجَ مُتَمَطِّرًا
خَرَجَ مُتَمَطِّرًا ذ He went forth into the gardens and fields after rain. (A.) -A2- طَائِرٌ مُتَمَطِّرٌ (tropical:) A bird hastening, or going quickly, (S, TA,) in its descent; (TA;) [as also ↓ مَاطِرٌ, of which the pl., مُطَّرٌ, occurs in the following ex.:] Ru-beh says,
وَالطَّيْرُ تَهْوِى فِى السَّمَآءِ مُطَّرًا
[And the birds descend in the sky, hastening]. (TA.) مُتَمَطِّرٌ is also applied to a horseman, as signifying hastening, or going quickly. (S.)

مُسْتَمْطَرٌ
مُسْتَمْطَرٌ ذ (tropical:) A man [from whom beneficence, or bounty, is sought, or desired: and hence,] naturally disposed to beneficence, or bounty. (IAar, TA.) -A2- (tropical:) A place that is open and uncovered. (A, K.)

مُسْتَمْطِرٌ
مُسْتَمْطِرٌ ذ [Asking, begging, or praying, for rain. ― -b2- Hence,] (tropical:) Seeking, desiring, or demanding, beneficence, or bounty, (Lth, K,) from a man. (Lth.) You say, مَا أَنَا مِنْ حَاجَتِى عِنْدَكَ بِمُسْتَمْطِرٍ (tropical:) I am not covetous of obtaining from thee the object of my want. (IAar.) ― -b3- (tropical:) A place needing rain. (A, K.) ― -b4- (tropical:) Silent; not speaking [when spoken to, as though desiring that words should pour upon him like rain]. (K.) -A2- [One] on whom rain has fallen. (K.)

##### Türkçe

**مَطَرَتِ السَّمَآءُ**
1 **مَطَرَتِ السَّمَآءُ** ذ, muzârîsi **مَطُرَ**, mastar ismi **مَطَرٌ**, [gök, yahut bazen mânâsı yağmur olan,] yağmur yağdı; bunun gibi ↓ **أَمْطَرَت**: (T, S, Msb:) fakat birincisinin rahmet olarak gönderilene, ikincisinin ise azap olarak gönderilene ilişkin olduğu söylenir. (Msb.) Aşağıda gelen şeye de bak. ― -b2- [İkisi de müteaddî olarak da gelir. Şöyle dersin,] **مَطَرَتْهُمُ السَّمَآءُ**, (A, K,) muzârîsi **مَطُرَ**, (TA,) mastar ismi **مَطْرٌ** ve **مَطَرٌ**; (K:) ve ↓ **أَمْطَرَتْهُم**, (A, TA,) ki bu ikincisi daha kötü bir şekildir, [aşağıda görüleceği üzere,] Gök onların üzerine yağmur yağdırdı. (A, K, TA.) Ve **مُطِرْنَا** Üzerimize yağmur yağdırıldı; yağmur gördük. (S. TA,) ― -b3- Şunu da dersin: **مَطَرَهُمْ خَيْرٌ**, ve **شَرٌّ**, (mecaz:) [İyilik ve kötülük onların üzerine döküldü; yahut onların başına geldi]. (A.) Ve **مَطَرَنِى بِخَيْرٍ** (mecaz:) Bana iyilik etti. (K.) Ve **مَا مَطَرَنِى بِخَيْرٍ** (mecaz:) [Bana hiçbir iyilik etmedi]. (A.) Ve **مَا مُطِرَ مِنْهُ خَيْرًا**, [CK’de yanlış olarak **خَيْرٌ**,] ve **بِخَيْرٍ**, (mecaz:) Ondan, yahut ondan dolayı, ona iyilik isabet etmedi. (K, TA.) Fakat ↓ **أَمْطَرَهُمُ اللّٰهُ** yalnızca azapla ilgili olarak söylenir: (K, TA:) Kur’ân’daki sözde olduğu gibi, [xxvi. 173, ve xxvii. 59,] **عَلَيْهِمْ** ↓ **وَأَمْطَرْنَا مَطَرًا فَسَآءَ مَطَرُ الْمُنْذَرِينَ** (mecaz:) [Ve onların üzerine bir yağmur yağdırdık; uyarılmış kavmin yağmuru ne kötü oldu]: ve yine Kur’ân’da, [xv. 74,] **عَلَيْهِمْ حِجَارَةً مِنْ سِجِّيلٍ** ↓ **وَأَمْطَرْنَا** (mecaz:) [Ve onların üzerine pişmiş çamurdan taşlar yağdırdık]: taşlar, gökten inişleri sebebiyle yağmur sayılmıştır: ancak bazıları **مَطَرَ** ile ↓ **أَمَطَرَ**’ın mânâca aynı olduğunu kabul eder. (TA.) -A2- **مَرَّ الفَرَسُ يَمْطُرُ**, mastar ismi **مَطْرٌ** (S, A) ve ↓ **مُطُورٌ**; (S;) ve ↓ **يَتَمَطَّرُ**; (S, A;) (mecaz:) At, yağmurun dökülmesi gibi şiddetle koşarak geçti, yahut gitti: (A:) veya hızlı gitti; yahut acele etti; (S;) bunun gibi **مَطَرَ الفَرَسُ** da (K,) muzârîsi yukarıdaki gibidir, (TA,) ve mastar isimleri de böyledir: (K:) yahut bu sonuncusu, atın geçişinde yahut gidişinde ve koşusunda hızlı olduğunu ifade eder; ve ↓ **تمطّر** da böyledir. (TA.) Şunu da dersin: **بِهِ فَرَسُهُ** ↓ **تَمَطَّرَ** (A, TA) (mecaz:) Onun atı onunla birlikte koştu ve acele etti, yahut hızlı gitti. (TA.) Ve **مَطَرَتِ الطَّيْرُ**, ve ↓ **تمطّرت**, (mecaz:) Kuşlar inişlerinde acele ettiler, yahut hızlı oldular. (K.) Ve **الخَيْلُ** ↓ **تمطّرت** (mecaz:) Atlar geldiler, (K, TA,) ve hızlı gittiler, (TA,) birbirlerini geçerek. (K, TA.) ― -b2- **مَطَرَ فِى الأَرْضِ**, mastar ismi **مُطُورٌ**; ve ↓ **تمطّر**; (mecaz:) O (adam) memlekete yahut araziye gitti, yahut içine girdi; (S, K;) ve acele etti; **قَطَرَ** da böyledir. (TA, md. قطر.) ― -b3- **ذَهَبَ البَعِيرُ فَمَا أَدْرِى مَنْ مَطَرَ بِهِ** (S, K *) (mecaz:) [Deve gitti ve onunla kimin gittiğini, yahut] onu kimin götürdüğünü bilmiyorum: (K:) ve aynı şekilde, **ذَهَبَ ثَوْبِى** الخ (mecaz:) elbisem gitti, vb. (TA.)

4 **أَمْطَرَ**: 1’e bak, dört yerde. ― -b2- **امطر اللّٰهُ السَّمَآءَ** Allah göğe yağmur yağdırdı. (S, Msb.) ― -b3- **امطر المَكَانَ** O, yerin üzerine yağmur yağmış buldu. (Sgh, K.) ― -b4- **أَمْطَرْنَا** Biz yağmur içinde idik. (TA.) -A2- **كَلَّمْتُهُ فَأَمْطَرَ**, (Mubtekir El-Kilلbee, A, K, *) ve ↓ **اِستمطرَ**, (Mubtekir, A,) (mecaz:) Onunla konuştum da o gözlerini yere doğru indirip baktı, (**أَطْرَق**, Mubtekir, A, K, [bu ayrıca sustu, konuşmadı mânâsına da gelir; fakat TA’ya göre (10’a bak) burada böyle çevrilmemelidir,]) ve alnı terledi. (A, K.)

**تمطّر**
5 **تمطّر** ذ Yağmura kendini maruz bıraktı: (A, K:) yahut yağmura ve onun soğuğuna çıktı. (K.) -A2- 10’a da bak, iki yerde. -A3- 1’e de bak, beş yerde.

**استمطر**
10 **استمطر** ذ Yağmur istedi, yahut diledi, yahut yağmur için dua etti; (S, Msb, TA;) bunun gibi ↓ **تمطّر** da. (TA.) Şöyle dersin: **خَرَجُوا يَسْتَمْطِرُونَ اللّٰهَ**, ve ↓ **يَتَمَطَّرُونَهُ**, [Allah’tan yağmur için dua ederek dışarı çıktılar.] (A, TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **استمطرهُ** (mecaz:) Onun ihsanını yahut cömertliğini aradı, diledi, yahut talep etti; (A, TA;) ona, yağmur gibi vermesini istedi. (S.) ― -b3- [Ve bundan dolayı, belki,] **استمطر لِلسِّيَاطِ** (farazî mecaz:) Kamçılara sabretti [sanki darbelerin yağmur gibi üzerine düşmesini istiyormuş gibi]. (TA.) ― -b4- Ve **استمطر** (farazî mecaz:) Sustı; konuşmadı [kendisine konuşulunca; sanki sözlerin yağmur gibi üzerine dökülmesini istiyormuş gibi]: K’da bu mânâ ↓ **أَمْطَرَ**’a verilmiştir; bu mânâda kullanılmamalıdır: **مُسْتَمْطِرٌ**’a da bak; ve 4’e bak. (TA.) ― -b5- **المَالُ يَسْتَمْطِرُ** (mecaz:) [Develer yahut koyunlar vb.,] yağmura çıkar. (A.) 5’e de bak. ― -b6- **استمطر** (mecaz:) O (adam) yağmurdan sığınak aradı. (TA.) ― -b7- **استمطر ثَوْبَهُ** O (adam) yağmurda elbisesini giydi. (Ibn-Buzurj.)

**مَطَرٌ**
**مَطَرٌ** ذ Yağmur: (A, Msb, K, TA:) çoğulu **أَمْطَارٌ**. (S, A, Msb, K.) **مَطْرَةٌ**’ye bak: ve **ظَهْرٌ**, s. 1929, a’ya da bak.

**مَطِرٌ**
**مَطِرٌ** ذ: **مَاطِرٌ**’e bak: ― -b2- ve **مَمْطُورٌ**’a da bak.

**مَطْرَةٌ**
**مَطْرَةٌ** ذ [Bir yağmur; bir sağanak]. (A; ve S, K, **مَغْرَةٌ** maddesinde, vb.) Şöyle dersin: **مَطْرَةٌ مُبَارَكَةٌ** [Mübarek bir yağmur.] (A.) **مَطَرٌ**’e bak. -A2- **مَطَرَةٌ**’ya da bak.

**مَطَرَةٌ**
**مَطَرَةٌ** ذ, (Fr, Sgh, K, ayrıca L’de IAar rivayetiyle zikredilmiştir; ve TA’da, bunun ayrıca ↓ **مَطْرَةٌ** da olabileceğini ima eden bir tarzda,) [**قِرْبَة** denilen türden] bir tulum: (K, vb.:) günümüzde **اِدَاوَة** ve benzerine uygulanır: (TA:) [Ben onu şimdi büyük bir deri şişeye ve ahşaptan olana da uygulanmış buldum: çoğulu **أَمْطَارٌ**.]

**مَطِرَةٌ**
**مَطِرَةٌ** ذ: **عَطِرٌ**’e bak.

**مَطْرَانٌ**
**مَطْرَانٌ** ذ [bazen **مِطْرَانٌ**, ve **مُطْرَانٌ** diye telaffuz edilir, A metropolitan]: **جَاثَلِيقٌ**’a bak.

**مَطِيرٌ**
**مَطِيرٌ** ذ: **مَمْطُورٌ**’a bak: ― -b2- ve **مَاطِرٌ**’a.

**مَطَّارٌ**
**مَطَّارٌ** ذ (mecaz:) Şiddetle koşan bir at. (K, TA.)

**مَاطِرٌ**
**مَاطِرٌ** ذ. ― -b2- **سَمَآءٌ مَاطِرَةٌ**, (A, Msb,) ve ↓ **مُمْطِرَةٌ**, (A,) Yağmur yağdıran bir gök. (A, Msb.) **مِمْطَارٌ**’a da bak. ― -b3- **يَوْمٌ مَاطِرٌ**, (A, K,) ve ↓ **مُمْطِرٌ**, (K,) ve ↓ **مَطِير**, (A,) ve ↓ **مَطِرٌ**, (K,) ki bu sonuncusu nisbet (sahiplik) sıfatıdır, (TA,) (mecaz:) Yağmurlu bir gün. (A, K.) -A2- **مُتَمَطِّرٌ**’a da bak.

**مَمْطَرٌ**
**مَمْطَرٌ** ذ: aşağıda gelen şeye bak.

**مِمْطَرٌ**
**مِمْطَرٌ** ذ (S, K) ve ↓ **مَمْطَرٌ** ve ↓ **مِمْطَرَةٌ** (K) Yağmurda korunmak için giyilen şey; (S;) yünden bir elbise, (K,) yağmurda giyilen, (TA,) kişinin kendisini yağmurdan koruduğu; (K;) Lh’den. (TA.)

**مُمْطِرٌ**
**مُمْطِرٌ** ذ ve **مُمْطِرَةٌ**: **مَاطِرٌ**’a bak.

**مِمْطَرَةٌ**
**مِمْطَرَةٌ** ذ: **مِمْطَرٌ**’a bak.

**سَمَآءٌ مِمْطَارٌ**
**سَمَآءٌ مِمْطَارٌ** ذ Bol yağmur döken bir gök. (A.) **مَاطِرٌ**’a da bak.

**مَمْطُورٌ**
**مَمْطُورٌ** ذ (mecaz:) Yağmur yağmış, yahut yağmurla sulanmış bir yer, (K,) ve bir vadi, (A,) bunun gibi ↓ **مَطِيرٌ**; (A, K, TA;) ve ↓ **مَطِرٌ**, **خَطْوَةٌ** maddesinde zikredilen bir beyitte olduğu gibi: ve böylece ↓ **مَطِيرٌ** ve ↓ **مَطِيرَةٌ** bir araziye (**أَرْضٌ**) nisbetle kullanılır. (TA.)

**خَرَجَ مُتَمَطِّرًا**
**خَرَجَ مُتَمَطِّرًا** ذ Yağmurdan sonra bahçelere ve tarlalara çıktı. (A.) -A2- **طَائِرٌ مُتَمَطِّرٌ** (mecaz:) İnişinde acele eden, yahut hızlı giden bir kuş; (S, TA,) (TA;) [bunun gibi ↓ **مَاطِرٌ** da; bunun çoğulu **مُطَّرٌ**, aşağıdaki örnekte geçer:] Ru-beh der ki,
**وَالطَّيْرُ تَهْوِى فِى السَّمَآءِ مُطَّرًا**
[Ve kuşlar gökte, acele ederek, iner]. (TA.) **مُتَمَطِّرٌ** ayrıca bir süvariye de, acele eden yahut hızlı giden mânâsıyla uygulanır. (S.)

**مُسْتَمْطَرٌ**
**مُسْتَمْطَرٌ** ذ (mecaz:) [Kendisinden ihsan yahut cömertlik aranan yahut istenen bir adam: ve bundan dolayı,] tabiatı gereği ihsana yahut cömertliğe meyyal. (IAar, TA.) -A2- (mecaz:) Açık ve örtüsüz bir yer. (A, K.)

**مُسْتَمْطِرٌ**
**مُسْتَمْطِرٌ** ذ [Yağmur isteyen, yalvaran, yahut yağmur için dua eden. ― -b2- Bundan dolayı,] (mecaz:) Bir adamdan ihsanı yahut cömertliği arayan, dileyen, yahut talep eden. (Lth, K,) (Lth.) Şöyle dersin: **مَا أَنَا مِنْ حَاجَتِى عِنْدَكَ بِمُسْتَمْطِرٍ** (mecaz:) Ben, ihtiyacımın maksadını senden elde etmeye tamahkâr değilim. (IAar.) ― -b3- (mecaz:) Yağmura muhtaç bir yer. (A, K.) ― -b4- (mecaz:) Suskun; konuşmayan [kendisine konuşulunca; sanki sözlerin yağmur gibi üzerine dökülmesini istiyormuş gibi]. (K.) -A2- [Bir kimse] üzerine yağmur düşmüş olan. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَطَرَ
مَطَرَ U ( n. ac. مَطْر 1 ,  مَطَر 4 ),
a.  rained; poured down rain upon.

b.  [ acc. &  Bi ], Overwhelmed with, did to ( good ).

c.  Filled.

d.  ( n. ac. مَطْر 1 ,  مُطُوْر 27 ), Went quickly ( horse ).

e.  [ Fī ], Travelled through ( country ).

f.  Swooped down ( bird ).

g.  [ Bi ], Went away with, took.

مَطِرَ
مَطِرَ
a.  Rained.

أَمْطَرَ
أَمْطَرَ IV ,
a.  see I(a) & ( مَطِرَ )

c.  Made to rain.

d.  Sweated.

e.  Kept silence.

تَمَطَّرَ
تَمَطَّرَ V ,
a.  Faced, went out into the rain.

b.  see I (d) , ( e ), ( f ), ( مَطِرَ ) & X ( a ).

اِسْتَمْطَرَ
اِسْتَمْطَرَ X ,
a.  Prayed for rain.

b.  [ Min ], Appealed to the generosity of.

c.  Sought shelter from the rain.

d.  see IV (e) & V ( a ).

مَطْرَة
مَطْرَة 1t ,
a.  Shower.

b.  see 3 (a) .

مُطْر
مُطْر 3 ,
a.  Custom, usage.

b.  Ear of millet.

مَطَر
مَطَر 4 , ( pl. أَمْطَاْر 38 ),
a.  Rain, downpour.

مَطَرَة
مَطَرَة 4t ,
a.  Water-skin; leatherbottle.

مَطِر
مَطِر 5 ,
a.  see 21 (a) & 25 ( a ).

مَطِرَة
مَطِرَة 5t ,  مِطَرَة 7t ,
a.  see 3 (a) .

مَمْطَر
مَمْطَر 17 ,
a.  see 20 .

مِمْطَر
مِمْطَر 20 ,  مِمْطَرَة 20t ,
a.  Garment worn in wet weather : waterproof, mackintosh.

مَاْطِر
مَاْطِر 21 ,
a.  Rainy, showery; pluvious, pluvial.

b.  ( pl. مُطَّر 11 ),  see 28 .

مَطَاْر
مَطَاْر 22 ,  مَطَاْرَة 22t ,
a.  Wide-mouthed ( well ).

مَطِيْر
مَطِيْر 25 ,
a.  Rained upon, watered.

b.  see 21 (a) .

مَطَّاْر
مَطَّاْر 28 ,
a.  Swift, fleet.

مَطْرَاْنُ
مَطْرَاْنُ 33 , ( pl. مَطَارِنَة ),  G. ,
a.  Metropolitan; archbishop; bishop; archdeacon.

مِطْرَاْن
مِطْرَاْن 34 ,  مُطْرَاْن 35 ,
a.  see 33 .

أَمْطَاْر
أَمْطَاْر 38
a.  [ art. ], Jars, vessels.

مِمْطَاْر
مِمْطَاْر 45 ,
a.  see 21 (a) .

مَطڤرَ
N. P. مَطڤرَ I ,
a.  see 25 (a) .

أَمْطَرَ
N. Ag. أَمْطَرَ IV ,
a.  see 21 (a) .

تَمَطَّرَ
N. Ag. تَمَطَّرَ V ,
a.  see 28 .  N Ag. VI, intermittent ( rain ).

اِسْتَمْطَرَ
N. P. اِسْتَمْطَرَ X ,
a.  Generous, bountiful.

b.  Open, exposed ( place ).

مُسْتَمْطِرَات
مُسْتَمْطِرَات
a.  Mansions of the moon.

مُطَيْر
مُطَيْر
a.  Showers.

مِطْرِيْر
مِطْرِيْر
a.  Clamorous ( woman ).

##### Türkçe

**مَطَرَ**
**مَطَرَ** U ( mastar: **مَطْر** 1, **مَطَر** 4 ),
a. Yağmur yağdı; üzerine yağmur boşalttı.

b. [ acc. & Bi ], (iyilik) ile kuşattı, (iyilik) yaptı.

c. Doldurdu.

d. ( mastar: **مَطْر** 1, **مُطُوْر** 27 ), Hızlı gitti (at).

e. [ Fī ], (ülke) içinde yolculuk etti.

f. (kuş) dalış yaptı.

g. [ Bi ], ile uzaklaştı, aldı götürdü.

**مَطِرَ**
**مَطِرَ**
a. Yağmur yağdı.

**أَمْطَرَ**
**أَمْطَرَ** IV ,
a. I(a) ve (**مَطِرَ**)’e bak.

c. Yağmur yağdırdı.

d. Terledi.

e. Sükût etti.

**تَمَطَّرَ**
**تَمَطَّرَ** V ,
a. Yağmura yöneldi, yağmura çıktı.

b. I (d), (e), (f), (**مَطِرَ**) ve X (a)’ya bak.

**اِسْتَمْطَرَ**
**اِسْتَمْطَرَ** X ,
a. Yağmur için dua etti.

b. [ Min ], (birinin) cömertliğine başvurdu.

c. Yağmurdan sığınak aradı.

d. IV (e) ve V (a)’ya bak.

**مَطْرَة**
**مَطْرَة** 1t ,
a. Sağanak.

b. 3 (a)’ya bak.

**مُطْر**
**مُطْر** 3 ,
a. Âdet, kullanım.

b. Darı başağı.

**مَطَر**
**مَطَر** 4 , (çoğul: **أَمْطَاْر** 38 ),
a. Yağmur, sağanak.

**مَطَرَة**
**مَطَرَة** 4t ,
a. Su tulumu; deri şişe.

**مَطِر**
**مَطِر** 5 ,
a. 21 (a) ve 25 (a)’ya bak.

**مَطِرَة**
**مَطِرَة** 5t , **مِطَرَة** 7t ,
a. 3 (a)’ya bak.

**مَمْطَر**
**مَمْطَر** 17 ,
a. 20’ye bak.

**مِمْطَر**
**مِمْطَر** 20 , **مِمْطَرَة** 20t ,
a. Islak havada giyilen giysi: su geçirmez, yağmurluk.

**مَاْطِر**
**مَاْطِر** 21 ,
a. Yağmurlu, sağanaklı; yağmurlu.

b. (çoğul: **مُطَّر** 11 ), 28’e bak.

**مَطَاْر**
**مَطَاْر** 22 , **مَطَاْرَة** 22t ,
a. Ağzı geniş (kuyu).

**مَطِيْر**
**مَطِيْر** 25 ,
a. Üzerine yağmur yağmış, sulanmış.

b. 21 (a)’ya bak.

**مَطَّاْر**
**مَطَّاْر** 28 ,
a. Hızlı, çevik.

**مَطْرَاْنُ**
**مَطْرَاْنُ** 33 , (çoğul: **مَطَارِنَة** ), G. ,
a. Metropolit; başpiskopos; piskopos; başdiyakoz.

**مِطْرَاْن**
**مِطْرَاْن** 34 , **مُطْرَاْن** 35 ,
a. 33’e bak.

**أَمْطَاْر**
**أَمْطَاْر** 38
a. [ art. ], Küpler, kaplar.

**مِمْطَاْر**
**مِمْطَاْر** 45 ,
a. 21 (a)’ya bak.

**مَطڤرَ**
N. P. **مَطڤرَ** I ,
a. 25 (a)’ya bak.

**أَمْطَرَ**
N. Ag. **أَمْطَرَ** IV ,
a. 21 (a)’ya bak.

**تَمَطَّرَ**
N. Ag. **تَمَطَّرَ** V ,
a. 28’e bak. N Ag. VI, aralıklı (yağmur).

**اِسْتَمْطَرَ**
N. P. **اِسْتَمْطَرَ** X ,
a. Cömert, bol ihsanlı.

b. Açık, maruz (yer).

**مُسْتَمْطِرَات**
**مُسْتَمْطِرَات**
a. Ayın menzilleri.

**مُطَيْر**
**مُطَيْر**
a. Sağanaklar.

**مِطْرِيْر**
**مِطْرِيْر**
a. Gürültücü (kadın).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

مطر
مَطَرَ - يَمْطُرُ - مَطَر - أَمْطَرَ - يَمْطِرُ - مُمْطِر
مَطَرَ - يمْطُرُ + كائن + كائناً أو على كائن+ شيئاً أو سائلاً: يُسْقِطُ عليه من علٍ، الشيءَ أو السائلَ، ٍعلى شكل ذرات وقطع صغيرة
مَطَر: اسم فعل  " مَطَرَ - يَمْطُرُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الشيء الذي يُسْقَط من علٍ على شكل ذرات وقطع صغيرة
أَمْطَرَ - يَمْطِرُ: على وزن " أَفْعَلَ " من " مَطَرَ - يَمْطُرُ ": جعله " يَمْطُرُ ": جعله الشيءَ أو السائلَ يُسْقَطُ عليه من علٍ، على شكل ذرات وقطع صغيرة
أَمْطَرَ - يَمْطِرُ + كائن + شيئاً + على كائن: جعله يُسْقَطُ عليه من علٍ على شكل ذرات وقطع صغيرة
مُمْطِر: اسم فاعل صفة مشبهة من " أَمْطَرَ - يَمْطِرُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " سقوط الأشياء وخاصة السوائل من العالي"، وهي:
صَبَّ - يَصُبُّ، سَكَبَ - يَسْكُبُ، هَمَرَ - يَهْمِرُ (هَمَرَ - يَهْمُرُ)، دَرَّ - يَدُرُّ، هَالَ - يَهِيلُ، مَطَر - يمْطُرُ
أمطر
 	﴿فلما جاء أمرنا جعلنا عاليها سافلها وأمطرنا عليها حجارة من سجيل منضود(82)﴾ هود ﴿فجعلنا عاليها سافلها وأمطرنا عليهم حجارة من سجيل (74)﴾ الحجر
 	﴿وأمطرنا عليهم مطرا فساء مطر المنذرين (173)﴾ الشعراء ﴿وأمطرنا عليهم مطرا فساء مطر المنذرين (58)﴾ النمل
 	﴿وأمطرنا عليهم مطرا فانظر كيف كان عاقبة المجرمين(84)﴾ الأعراف
 	﴿وإذ قالوا اللهم إن كان هذا هو الحق من عندك فأمطر علينا حجارة من السماء أو ائتنا بعذاب أليم(32)﴾ الأنفال
 	﴿فلما رأوه عارضا مستقبل أوديتهم قالوا هذا عارض ممطرنا بل هو ما استعجلتم به ريح فيها عذاب أليم(24)﴾ الأحقاف
 	﴿ولقد أتوا على القرية التي أمطرت مطر السوء أفلم يكونوا يرونها بل كانوا لا يرجون نشورا(40)﴾ الفرقان
مطر
 ﴿وأمطرنا عليهم مطرا فساء مطر المنذرين (173)﴾ الشعراء ﴿وأمطرنا عليهم مطرا فساء مطر المنذرين (58)﴾ النمل
 	﴿وأمطرنا عليهم مطرا فانظر كيف كان عاقبة المجرمين(84)﴾ الأعراف
 	﴿ولقد أتوا على القرية التي أمطرت مطر السوء أفلم يكونوا يرونها بل كانوا لا يرجون نشورا(40)﴾ الفرقان
 	﴿وإذا كنت فيهم فأقمت لهم الصلاة فلتقم طائفة منهم معك وليأخذوا أسلحتهم فإذا سجدوا فليكونوا من ورائكم ولتأت طائفة أخرى لم يصلوا فليصلوا معك وليأخذوا حذرهم وأسلحتهم ود الذين كفروا لو تغفلون عن أسلحتكم وأمتعتكم فيميلون عليكم ميلة واحدة ولا جناح عليكم إن كان بكم أذى من مطر أو كنتم مرضى أن تضعوا أسلحتكم وخذوا حذركم إن الله أعد للكافرين عذابا مهينا(102)﴾ النساء
مختار الصحاح
● [مطر] م ط ر: مَطَرَتِ السماء من باب نصر و أمْطَرَها الله وقد مُطِرْنا وقيل مَطَرَت السماء و أَمْطَرَت بمعنى و الاسْتِمْطارُ الاستسقاء و المِمْطَرُ بوزن المِبْضع ما يُلبس في المطر يُتَوَّقى به
الراغب
مطر
- المطر: الماء المنسكب، ويوم مطير وماطر، وممطر، وواد مطير. أي: ممطور، يقال: مطرتنا السماء وأمطرتنا، وما مطرت منه بخير، وقيل: إن (مطر) يقال في الخير، و (أمطر) في العذاب، قال تعالى: }وأمطرنا عليهم مطرا فساء مطر المنذرين﴿[الشعراء/173]،﴾وأمطرنا عليهم مطرا فانظر كيف كان عاقبة المجرمين﴿[الأعراف/84]،﴾وأمطرنا عليهم حجارة﴿[الحجر/74]،﴾فأمطر علينا حجارة من السماء{ [الأنفال/32]، ومطر، تمطر: ذهب في الأرض ذهاب المطر، وفرس متمطر. أي: سريع كالمطر، والمستمطر: طالب المطر والمكان الظاهر للمطر، ويعبر به عن طالب الخير، قال الشاعر:
- 426 - فواد خطاء وواد مطر
(هذا عجز بيت لامرئ القيس، وصدره:
لها وثبات كوثب الظباء
وهو من قصيدة مطلعها:
أحار بن عمرو كأني خمر * ويعدو على المرء ما يأتمر
وهو في ديوانه ص 72)
ملخص اللسان
1.     المَطَرُ: الماء المنكسب من السَّحابِ. والمَطرُ: ماءُ السحابِ،  والجمع أَمْطارٌ
2.     مَطرْ  والمَطَرُ: فِعْل المَطَرِ، والمَطْرَةُ: الواحِدَة.ومَطَرَتْهُم السماء تَمْطُرُهُمْ مَطْراً وأَمْطَرَتْهم: أَصابَتْهُم بالمطَرِ
3.     ويَوْمٌ  مُمْطِرٌ وماطِرٌ ومطِرٌ: ذُو مطَر؛
4. أَمطَرهم الله في العذاب خاصَّة
5.     والاسْتِمطار: الاسْتِسْقاءُ
6.     كلمت فلاناً فأَمْطَرَ واسْتَمْطَر إِذا أَطرق
7.     ومَطَرَ في الأَرض مُطُوراً: ذهب، وتَمَطَّرَ بهذا
8.     ورجل مَمْطورٌ إِذا كان كثيرَ السواكِ طَيّب النكْهة
لسان العرب
● - مطر: المَطَرُ: الماء المنكسب من السَّحابِ. والمَطرُ: ماءُ السحابِ،  والجمع أَمْطارٌ. وَمَطَرٌ: اسم رجل، سمي به من حيث سمي غَيْثاً؛ قال:  لامَتْكَ بِنْتُ مطَرٍ،  ما أَنت وابْنَةَ مَطرْ  والمَطَرُ: فِعْل المَطَرِ، وأَكثر ما يجيء في الشعر وهو فيه أَحسن،  والمَطْرَةُ: الواحِدَة.  ومَطَرَتْهُم السماء تَمْطُرُهُمْ مَطْراً وأَمْطَرَتْهم: أَصابَتْهُم  بالمطَرِ، وهو أَقبحهما؛ ومطَرتِ السماءُ وأَمْطَرها اللهُ وقد مُطِرْنا.  وناس يقولون: مَطَرتِ السماء وأَمْطرتْ بمعنى. وأَمْطرهم اللهُ مَطَراً أَو  عذاباً. ابن سيده: أَمطَرهم الله في العذاب خاصَّة كقوله تعالى: وأَمْطَرْنا  عليهم مطَراً فساء مطَرُ المُنْذَرِين، وقوله عز وجل: وأَمْطَرْنا عليهم  حِجارَة من سِجِّيل؛ جعل الحجارة كالمَطر لنزولها من السماء. ويَوْمٌ  مُمْطِرٌ وماطِرٌ ومطِرٌ: ذُو مطَر؛ الأَخيرة على النسب. ويوم مَطِيرٌ:  ماطِر. ومكان مَمْطُورٌ ومطِير: أَصابه مطَر. ووادٍ مَطِير: مَمْطورٌ. ووادٍ  مطِرٌ، بغير ياءٍ، إِذا كان مَمْطُوراً؛ ومنه قوله:  فَوادٍ خَطاءٌ ووادٍ مطِرْ  وأَرض مَطِير ومطِيرَة كذلك؛ وقوله:  يُصَعِّد في الأَحْناءِ ذُو عَجْرَفيَّةٍ،  أَحَمُّ حَبَرْكَى مُزْحِفٌ مُتماطِرُ  قال أَبو حنيفة: المتماطر الذي يَمْطُر ساعةً ويَكُفُّ أُخْرى. ابن  شميل: من دعاء صبيان العرب إِذا رأَوا حالاً للمطَر: مُطَّيْرَى. والمِمْطَرُ والمِمْطَرَةُ: ثوب من صوف يلبس في المطر يُتَوَقَّى به من  المطر؛ عن اللحياني. واسْتَمْطَرَ الرجلُ ثَوبَهُ: لبِسَه في المَطَر.  واسْتَمْطَرَ الرجلُ أَي استكَنّ من المطَر. قالوا: وإِنما سمي المِمْطَر  لأَنه يَسْتَظِلُّ به الرجل؛ وأَنشد:  أَكُلَّ يومٍ خَلَقِي كالمِمْطَر،  اليَوْمَ أَضْحَى وغَداً أظَلَّل  (* في قوله: كالممطرِ، وقوفٌ على حرف غير ساكن، وهذا من عيوب الشعر.)  واسْتَمْطَر للسياطِ: صبَرَ عليها. والاسْتِمطار: الاسْتِسْقاءُ؛ ومنه  قول الفرزدق:  اسْتَمْطِرُوا مِنْ قُرَيْشٍ كُلَّ مُنْخَدِعِ  أَي سلوه أَن يعطي كالمطر مثلاً. ومكانٌ مُسْتَمْطِرٌ: محتاج إِلى المطر  وإِن لم يُمْطَر؛ قال خفاف بن ندبة:  لم يَكْسُ مِنْ ورَقٍ مُسْتَمْطِرٌ عُودَا  ويقال: نزل فلان بالمسْتَمْطَر أَي في برازٍ من الأَرض مُنْكَشف؛ قال  الشاعر:  ويَحِلُّ أَحْياءٌ وراءَ بُيوتِنا،  حذَر الصَّباح، ونَحْنُ بالمُسْتَمْطَرِ  ويقال: أَراد بالمُسْتَمْطَرِ مَهْوى العادات ومُخْترَقَها. ويقال: لا  تَسْتَمْطِر الخيل أَي لا تَعْرِضْ لها. الفراء: إِنّ تلك الفعلة من فلان  مَطِرة أَي عادة، بكسر الطاء. وقال ابن الأَعرابي: ما زال على مَطْرَةٍ  واحدةٍ ومطِرَةٍ واحدة ومطَرٍ واحد إِذا كان على رأْيٍ واحد لا يفارقه.  وتلك منه مُطْرَة أَي عادة ورجل مُسْتَمْطِرٌ: طالب للخير، وقال الليث:  طالب خير من إِنسان. ومطَرَني بخير: أَصابني. وما أَنا من حاجتي عندك  بِمُسْتَمْطِرٍ أَي لا أَطمَع منك فيها؛ عن ابن الأَعرابي. ورجل مُسْتَمْطَرٌ  إِذا كان مُخَيِّلاً للخير؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:  وصاحبٍ، قُلْتُ له، صالحٍ:  إِنكَ لِلخَير لَمُسْتَمْطَرُ  فسره فقال: معناه إِنك صالٍ  (* قوله: صالٍ، هكذا في الأصل، وربما كانت  من صلي بالأمر إذا قاسى شدته به.) قال أَبو الحسن: وتلخيص ذلك إِنك للخير  مستمطَر أَي مَطْمَعٌ. ومَزَرَ قِرْبَتَه ومَطَرَها إِذا مَلأَها. وحكي  عن مبتكر الكلابي: كلمت فلاناً فأَمْطَرَ واسْتَمْطَر إِذا أَطرق. وقال  غيره: أَمْطَر الرجلُ عَرِقَ جَبِينُه، واسْتَمْطَرَ سكت. يقال: ما لك  مُسْتَمْطِراً أَي ساكتاً. ابن الأَعرابي: المَطَرَةُ القِرْبة، مسموع من  العرب.  ومَطَرَتِ الطيرُ وتَمَطَّرَتْ: أَسْرَعَتْ في هُوِيِّها. وتَمَطَّرَتِ  الخيلُ: ذهبت مسرعة. وجاءت مُتَمَطِّرة أَي جاءت مسرعة يسبق بعضها بعضاً؛  قال:  من المُتَمَطِّرَاتِ بِجانِبَيْها،  إِذا ما بَلَّ مَحْزِمَها الحَمِبمُ  قال ثعلب: أَراد أَنها  (*كذا بياض بالأصل)... من نشاطها إِذا عَرِقَتِ  الخيل؛ وقال رؤبة:  والطَّيْرُ تَهْوِي في السماءِ مُطَّرا  وفي شعر حسان:  تَظَلُّ جِيادُنا مُتَمَطِّراتٍ،  يُلَطِّمُهُنَّ بالخُمُرِ النساءُ  يقال: تَمَطَّرَ به فَرَسُه إِذا جرى وأَسرعَ. والمُتَمَطِّرُ: فرس لبني  سَدُوسٍ، صفة غالبة. ومَطَرَ في الأَرض مُطُوراً: ذهب، وتَمَطَّرَ بهذا  المعنى؛ قال الشاعر:  كأَنَّهُنّ، وقد صدَرْنَ مِنْ عَرَقٍ،  سِيدٌ تَمَطَّرَ جُنْحَ الليلِ مَبْلُولُ  تَمَطَّرَ: أَسرع في عَدْوه، وقيل: تَمَطَّرَ بَرَزَ للمطر وبَردِه.  ومَرّ الفرسُ يَمْطُرُ مَطْراً ومُطوراً أَي أَسرع، والتَّمَطُّر مثله؛ قال  لبيد يرثي قيسَ بن جَزْءٍ في قتلى هَوازِنَ:  أَتَتْه المَنايا فَوْقَ جَرْداءَ شِطْبَةٍ،  تَدُفُّ دَفِيفَ الطائِرِ المُتَمَطِّر  وراكبه مُتَمَطِّر أَيضاً. وذهب ثوبي وبعيري فلا أَدري من مَطَر بهما  أَي أَخذهما. ومَطَرَةُ الحَوضِ: وسَطُه. والمُطْرُ: سُنْبُولُ الذُّرَةِ.  ورجل مَمْطورٌ إِذا كان كثيرَ السواكِ طَيّب النكْهة. وامرأَة مَطِرة:  كثيرةُ السواك عَطِرة طيبة الجِرْم، وإِن لم تُطَيَّب. والعرب تقول: خير  النساء الخَفِرَةُ العَطِرَةُ المَطِرة، وشرهن المَذِرَةُ الوَذِرَةُ  القَذِرةُ؛ تعني بالوذِرة الغليظة الشفتين أَو التي ريحها ريح الوَذَرِ وهو  اللحم؛ قال ابن الأَثير: والعَطِرة المَطِرة هي التي تنظف بالماء، أُخِذَ  من لفظ المطر كأَنها مُطِرت فهي مَطِرة أَي صارت مَمْطورة مغسوله.  ومُطارٌ ومَطارٌ، بضم الميم وفتحها: موضع؛ قال:  حَتى إِذا كان على مُطارِ،  يُسْراه واليُمْنى على الثَّرْثارِ،  قالت له رِيحُ الصَّبا: قَرْقارِ  قال عليّ بن حمزة: الرواية مُطار، بضم الميم، قال: وقد يجوز أَن يكون  مُطار مُفْعلاً ومَطار مَفْعلاً، وهو أَسبق. التهذيب: ومَطارِ موضعٌ بين  الدهناء والصَّمانِ. والماطِرُون: موضع آخر؛ ومنه قوله:  ولهَا بالماطِرُونَ، إِذا  أَكَلَ النملُ الذي جَمَعا  وأَبو مطَر: من كُناهم؛ قال:  إِذا الرِّكابُ عَرَفَتْ أَبا مَطَرْ،  مَشَتْ رُوَيْداً وأَسَفَّتْ في الشجرْ  يقول: إِن هذا حادٍ ضعِيفُ السَّوْقِ للإِبل، فإِذا أَحَسَّت به  تَرَفَّقَتْ في المشي وأَخَذَتْ في الرعي، وعدّى أَسَفَّت بفي لأَنه في معنى  دخلت؛ وقال:  أَتَطْلُبُ مَنْ أُسُودُ بِئْشَةَ دُونَه،  أَبو مَطَرٍ وعامِرٌ وأَبو سَعْدِ؟
مقاييس اللغة:
(مطر) الميم والطاء والراء أصلٌ صحيحٌ فيه معنيان: أحدهما الغَيث النّازل من السَّماء والآخر جِنْسٌ من العَدْو.
فالأوَّل المطَر، ومُطِرْنا مَطراً. وقال ناسٌ: لا يقال أُمْطِرَ إلاّ في العَذاب. قال الله تعالى: ﴿أُمْطِرَتْ مَطَرَ السَّوْءِ﴾ [الفرقان 40]. وتَمَطَّرَ([7]) الرَّجُل: تعرَّض للمطَر. ومنه المستمطِر: طالب الخير.
والثاني قولُهم: تمطَّرَ الرَّجُل في الأرض، إذا ذَهَب. والمتمطِّر: الرَّاكب الفرس يجري به. وتمطَّرَتْ به فرسُه: جَرَتْ.
القاموس المحيط:
المَطَرُ ماءُ السَّحابِ ج أمْطارٌ. ومَطَرٌ اللَّيْثِيُّ، وابنُ هِلالٍ، وابنُ عُكامِسٍ صَحابِيُّونَ، والطُّفَاوِيُّ، وابنُ أبي سالِمٍ، وابنُ عَوْفٍ، وابنُ طُهْمانَ، وابنُ مَيْمونٍ محدِّثونَ. ومَطَرَتْهُمُ السماءُ مَطْراً، ويُحَرَّكُ أصابَتْهُمْ بالمَطَرِ،
الرجُلُ في الأرضِ مُطوراً: ذَهَبَ، كتَمَطَّرَ، الفرسُ مَطْراً ومُطوراً: أسْرَعَ. وهو مَطَّارٌ: عَدَّاءٌ، القِرْبَةَ: مَلأَها.
وأمْطَرَهُم اللّهُ: لا يُقالُ إلاَّ في العَذابِ. ويومٌ مُمْطِرٌ وماطِرٌ ومَطِرٌ، ككَتِفٍ: ذُو مَطَرٍ. ومَكانٌ مَمْطورٌ ومَطيرٌ.
والمُتَماطِرُ: الذي يُمْطِرُ ساعَةً ويَكُفُّ أخْرَى. والمِمْطَرُ والمِمْطَرَةُ، بكسرهما: ثَوْبُ صُوفٍ يُتَوَقَّى به من المَطَرِ.
والمُسْتَمْطِرُ: المُحْتاجُ إلى المَطَرِ، والرجلُ الساكِتُ، والطالِبُ للخيرِ، والذي أصابَهُ المَطَرُ، وبفتح الطاءِ: المَوْضِعُ الظاهِرُ البارِزُ. ومَطَرَنِي بخيرٍ: أصابَني. وما مُطِرَ منه خيراً وبخيرٍ، أي: ما أصابَهُ منه خيرٌ. وتَمَطَّرَتِ الطَّيْرُ: أسْرَعَتْ في هُوِيِّها، كَمَطَرَتْ، الخَيْلُ: جاءَت يَسْبِقُ بعضُها بعضاً، فلانٌ: تَعَرَّضَ للمَطَرِ، أو بَرَزَ له ولبَرْدِهِ.
والمُتَمَطِّرُ: فُرسٌ، ورجلٌ. ولا أدْرِي من مَطَرَ به، أي: أخَذَهُ. والمَطْرَةُ، بالفتح وككَلِمَةٍ وقُفْلٍ: العادَةُ. والمَطَرَةُ، محرَّكةً: القِرْبَةُ، من الحَوْضِ: وسَطُهُ. والمُطْرُ، بالضم: سُنْبُولُ الذُّرَةِ. وامرأةٌ مَطِرَةٌ، كفَرِحَةٍ: لازِمَةٌ للسِّواكِ أو للاغْتِسالِ وللتَّنَظُّفِ. ومُطارٌ، كغُرابٍ وقَطامِ: وادٍ قربَ الطائِفِ، أو هو كغُرابٍ، وأما كقَطامِ، فَمَوضِعٌ لبني نَميمٍ، أو بينَهم وبين بني يَشْكُرَ. والمَطيرَةٌ، كسفينةٍ: ة بنَواحِي سُرَّ من رَأى، أو الصَّوابُ المَطَرِيَّةُ، لأَنه بَناها مَطَرُ بنُ فَزارَةَ الشَّيبانيُّ الخارِجِيُّ. والمَطَرِيَّةُ: ة بظاهِرِ القاهِرَةِ.وذو المَطارَةِ: جَبلٌ، وبالضم: ناقةُ النابغَةِ.ومَطارَةُ، كسَحابَةٍ: ة بالبَصْرَةِ. وبِئْرٌ مَطارٌ ومَطارَةٌ: واسِعَةُ الفَمِ. المِطْرِيرُ، بالكسر: السَّلِيطَةُ. والمُطَّيْرَى، كسُمَّيْهَى: دُعاءٌ للصِّبْيانِ إذا اسْتَسْقَوْا. وأمْطَرَ: عَرِقَ جَبينُه، وأطْرَقَ، وسَكَتَ، المَكانَ: وجَدَهُ مَمْطوراً. وماطِرُونُ: ة بالشام، ووهِمَ الجوهريُّ فقال: ناطِرُونَ، بالنونِ، وذكَرَهُ في ن ط ر، وهو غَلَطٌ. ورجلٌ مَمْطورٌ: كثيرُ السِّواكِ. ومَمْطورٌ أبو سَلامٍ الأَعْرَجُ الحَبَشيُّ الدِّمَشْقِيُّ، ومُطَيْرٌ، كزُبَيْرٍ: تابِعيَّانِ. ومَطْرانُ النَّصارى، ويكسرُ: لكَبيرِهِم، ليسَ بعَرَبِيٍّ مَحْضٍ.
تاج العروس:
مطر
المَطَر : ماءُ السَّحاب المُنسَكِب منه ج أَمْطَار . مَطَر : اسم رجلٍ سُمِّي به من حيثُ سُمِّي غَيْثَاً قال :
لامَتْكَ بِنتُ مَطَرٍ ... ما أنت وابْنةَ مَطَرْ ومطَرٌ اللَّيْثيُّ روى ابنُ إسحاق حديثاً فيه ذِكرُه . مَطَرُ بنُ هلال له وِفادَة ذكرَ خبرَه أحمدُ بن أبي خَيْثَمة . مَطَرُ بنُ عُكامِسٍ السُّلَمِيُّ كُوفِيُّ روى عنه أبو إسحاق السَّبِيعيّ حديثُه في سُنَنْ النَّسائي وحسَّنَه : صَحابيُّون رضي الله عنه هكذا أوردهم ابن فَهْد في معجمه والذَّهَبِيّ في الديوان : مجهولان الأخيرُ عن عليّ . مَطَرُ بن عَوْفٍ قال أبو حاتمٍ الرازِيّ : ضعيف مَطَرُ بنُ طُهْمان الوَرَّاق أبو رجاءٍ الخُراسانِيّ صَدُوق روى له مُسلِم والأربعة . مَطَرُ بن مَيْمُون الإسْكاف المُحارِبِيّ عن أَنَسٍ وعِكْرِمَة قال الأزْدِيّ : مَتْرُوك وقال البخاريُّ : مُنكَرُ الحديث : محَدِّثون . وفاتَه مَطَرُ بن عبد الرحمنِ العَبْدِيّ روى له أبو داوود وَمَطَرُ بن الفَضْل المَرْوَزِيّ روى له البُخاريّ . وَمَطَرتْهُم السماءُ تَمْطُرهم مَطْرَاً بالفتح ويُحرَّك أي أصابَتْهم بالمطر كأمطرتهم وهو أقبحُها . وَمَطَرتْ السماءُ وأمطرَها اللهُ تعالى وقد مُطِرْنا . وناسٌ يقولون : مَطَرَتْ السماءُ وأَمْطَرتْ بمعنىً واحد . مَطَرَ الرجلُ في الأرضِ مُطوراً كقُعود : ذَهَبَ كَتَمَطَّر وهو مجاز . مَطَرَ الفرَسُ يَمْطُر مَطْرَاً ومُطوراً بالضم : أَسْرَعَ في مُروره وعَدْوِه كتمَطَّرَ أيضاً . يقال : تَمَطَّر به فرسُه إذا جرى وأسرع . وهو مَطَّارٌ ككَتَّان : عَدَّاءٌ وهو مَجاز .مَطَرَ قِرْبَتَه وَمَزَرها : مَلأَها . وأَمْطَرهُم الله تعالى لا يقال إلاّ في العذاب كقوله تعالى : " وأمْطَرْنا عليهِم مَطَرَاً فساءَ مَطَرُ المُنْذَرِين " وقوله عزَّ وجلَّ : " وأمْطَرْنا عليهِم حِجارةً من سِجِّيل " جعل الحِجارةَ كالمَطَر لنُزولها من السماء وهو مجاز وهذا على رأي الأكْثر . وقال جماعةٌ من أهل اللغة : مَطَرَ وأَمْطَر بمعنىً كما تقدّم ويومٌ مُمْطِرٌ وماطِرٌ ومَطِرٌ ككَتِف أي ذو مَطَرٍ الأخيرة على النَّسَب . ويوم مَطِيرٌ : ماطِرٌ ومكانٌ مَمْطُورٌ وكذا وادٍ مَطِرٌ ككَتِفٍ ومنه قوله :
" فوادٍ خِطَاءٌ ووادٍ مَطِرْ وأرضٌ مَطِيرٌ ومَطيرةٌ كذلك . كل ذلك مجاز . والمُتَماطِر : الذي يُمْطِر ساعةً ويَكُفُّ أخرى قال أبو حنيفة : وبه فُسِّر قول الشاعر :
يُصَعِّدُ في الأَحْناءِ ذو عَجْرَفِيَّةٍ ... أَحَمُّ حَبَرْكى مُزْحِفٌ مُتَماطِرُ والمِمْطَرُ والمِمْطَرَة بكسرِهما : ثوبٌ من صوفٍ يُلبَس في المَطَر يُتَوَقَّى به من المطر عن اللحياني سُمِّي به لأنه يَستَظِلُّ به الرجُل وأنشد :
أكُلَّ يَوْمٍ خَلَقي كالمِمْطَرْ ... اليومَ أَضْحَى وغَداً أُظَلِّلْ
والمُسْتَمْطِر : المكان المُحتاجُ إلى المطر إنْ لم يُمطَر وهو مجاز . قال خُفَاف بن نَدْبَة :
" لم يَكْسِ من وَرَقٍ مُستمطِر عُودا المُسْتَمْطِر : الرجُل الساكت يقال : مالَكَ مُسْتَمْطِراً أي ساكتاً وهو مَجاز . المُسْتَمطِر : الطالب للخير والمعروف وقد اسْتَمْطَرَه وهو مجاز : وقال الليث : طالِبُ خيرٍ من إنسان . قال أبو دَهْبَل الجُمَحِيُّ :
لا خَيْرَ في حبِّ من تُرجى فَواضِلُهُ ... فاسْتَمْطِروا من قُرَيْشٍ كلَّ مُنخَدِعِ كذا أنشد الصَّاغانِيّ . المُستَمطِر : الذي أصابَه المطر . من المجاز قولُهم : قَعَدوا في المُستَمطَر بفتح الطاء أي الموضِع الظاهر البارز المُنكشِف . قال الشاعر :
ويَحُلُّ أَحْيَاءٌ وَرَاَءَ بُيوتِنا ... حَذَرَ الصَّباحِ ونحنُ بالمُستَمطَرِ ويقال : نزلَ فلانٌ بالمُستَمطَر . من المجاز : مَطَرَني بخير : أصابني وما مُطِرَ منه خَيْرَاً وما مُطِرَ منه بخير أي ما أصابه منه خَيْرٌ . يقال : تَمَطَّرَتِ الطَّيْرُ إذا أَسْرَعَتْ في هُوِيِّها كَمَطَرتْ قال رؤبة :
" والطَّيْرُ تَهْوِي في السَّماءِ مُطَّرَا وقال لَبِيدٌ يَرْثِي قَيْسَ بن جَزْءٍ :
أَتَتْهُ المَنايا فوقَ جَرْدَاءَ شَطْبَةٍ ... تَدِفُّ دَفِيفَ الطائرِ المُتَمَطِّرِ من المجاز : تَمَطَّرَت الخيلُ إذا جاءتْ وذهبتْ مُسرِعةً يَسْبِق بَعْضُها بعضاً . وفي شعر حسَّان :
تَظَلُّ جِيادُنا مُتَمَطِّراتٍ ... يُلَطِّمُهُنَّ بالخُمُرِ النِّساءُ تَمَطَّرَ فلانٌ إذا تعرَّضَ للمَطَر يقال : خرجَ مُتمَطِّراً أي متَعرِّضاً له أو تمَطَّر : برزَ له ولبَرْدِه قال :
كأنَّهنَّ وقد صَدَّرْنَ مِن عَرَقٍ ... سِيدٌ تَمَطَّرَ جُنْحَ الليلِ مَبْلُولُ والمُتَمَطِّر : فرَسٌ بعَيْنِه لبَني سَدُوس صفةٌ غالبة كذا في اللسان وقال الصَّاغانِيّ : هو فرَسُ حيَّانَ بنِ مُرَّة بن جَنْدَلة المُتَمَطِّر اسمُ رجل . من المجاز : ذهبَ ثَوْبِي فلا أدري من مَطَرَ به أي أَخَذَه وكذا ذهبَ بَعيري . من المَجاز : قال الفرَّاء : تلك الفَعْلَة من فلانٍ مَطِرَةٌ . المَطْرَةُ بالفتح وككَلِمَة وقُفْل وهذه ليستْ عن الفرَّاء العادةُ وتُشدَّد مع ضيم الميم وقد ذُكِر في محلّه . والمَطَرة محرَّكة : القِرْبة كذا ضبط الصَّاغانِيّ بالتحريك وصحَّحه ونقله عن الفرَّاء وصاحبُ اللسان عن ابْن الأَعْرابِيّ وكلامُه مُحتَمِل للفتح والتحريك وقالا إنّه مَسْمُوعٌ من العرب . قلتُ : واستُعمِل الآن في الإداوَة ونحوِها . المَطَرة من الحَوض : وَسَطُه . والمُطْرُ بالضم : سُنْبول الذُّرَة والمَنقول عن أبي حَنيفة أنه المُطْرَة بالهاء كذا ضَبَطَه الصَّاغانِيّ بخطِّه مجوّداً . من المجاز : امرأةٌ مَطِرَةٌ كفَرِحَة : لازِمةٌ للسِّواك طيِّبَة الجِرْم وإن لم تُطيَّب أو لازِمةَ للاغتِسال وللتَنَظُّف بالماء أُخذ من لَفْظِ المَطَر كأنّها مُطرِت فهي مَطِرَةٌ أي صارت مَمْطُورة ومغسولة قاله ابنُ الأثير وبه فُسِّر قولُ العرب : خَيْرُ النساءِ الخَفِرَةُ العَطِرَةُ المَطِرَة وشَرُّهُنَّ المَذِرَة الوَذِرَة القَذِرَة . ومطار كغُراب وقَطام : وادٍ قُربَ الطائف . وقال الصَّاغانِيّ : قريةٌ من قُرى الطائف . وَضَبَطه بالضمّ أو هو كغُراب كما ضَبَطَه الصَّاغانِيّ وأمّا كقَطام فمَوضِعٌ لبني تميم بين الدَّهْناء والصَّمّان أو بَيْنَهم وبينَ بَني يَشْكُر قال ذو الرّمة :
إذا لَعِبَتْ بُهْمى مَطارِ فَواحِفٍ ... كَلِعْب الجَواري واضْمَحَلَّت ثَمائلُه قال الصَّاغانِيّ : هكذا يُروى مَطَارِ كقَطام . ومَطارِ وواحِفٌ متقابلان يقطع بينهما نهر دِجْلة والعامّةُ تقول : مَطارى . وقال الشاعر :
حتى إذا كانَ على مُطارِ ... يُسْراهُ واليُمْنى على الثَّرْثارِ
" قالتْ له ريحُ الصَّبا قَرْقَارِ قال عليّ بن حمزة : الرِّواية : مُطَار بالضمّ قال : وقد يجوز أن يكون مُطار مُفْعَلاً ومَطار مَفْعَلاً وهو أسبق كما في اللسان . والمَطيرة كسَفينة : ة بنواحي سُرَّ من رأى وأنشد أبو عليّ القاليّ في الزوائد لجَحْظَة :
لي من تَذَكُّرِيَ المَطيرهْ ... عَيْنٌ مُسَهَّدةٌ مَطِيرَهْ
سَخِنَتْ لِفَقْدِ مَواطِنٍ ... كانتْ بها قِدْماً قَرِيرَهْ أو الصوابُ المَطَرِيَّة لأنه بناها مَطَرُ بنُ فَزارةَ الشَّيْبانيّ الخارِجِيّ ومنها : أبو بكر محمد بن جعفر بن أحمد الصَّيْرَفيّ المَطِيري عن الحسن بن عَرَفَة وعنه الدارقُطْنِيّ . والمَطَرِيَّة بظاهر القاهرة بالقُرب من عَيْنِ شمس وقد دخلتُها . وذو المَطارَة وفي التكملة : ذو مَطارَة : جبلٌ وذو المُطارَة بالضمّ اسمُ ناقة النابغة الشاعر ومَطارَة كَسَحَابة : ة بالبَصْرة نقله الصَّاغانِيّ . وبِئرٌ مَطارٌ ومَطارةٌ بالفتح فيهما أي واسعةُ الفم . والمِطْريرُ بالكسر من النساء : السَّليطة والأشبهُ أن تكون هذه من طَرَّ فإنه لم يذكرها أحدٌ من الأئمةِ هنا فليُنْظر . والمُطَّيْرى كسُمَّيْهى : دُعاءٌ للصِّبْيان إذا اسْتَسْقَوْا قال ابنُ شُمَيْل : من دعاء صِبيانِ الأَعْراب إذا رَأَوْا حالاً للمَطر : مُطَّيْرى . من المجاز قولهم : كلَّمْتُه فاسْتَمْطَر وأمْطَر أي عَرِقَ جَبينُه وحُكي عن مُبتكر الكلابيّ كلَّمتُ فلاناً فأمْطَر واسْتَمْطَر أي أَطْرَق . واسْتَمْطَر : سَكَتَ ولا يقال فيه أَمْطَر وقد تقدّم هذا بعينه في المُستَمطِر ففي كلامه نظرٌ من وَجْهَيْن . أَمْطَر المكانَ : وَجَدَه مَمْطُوراً نقله الصَّاغانِيّ وماطِرون : ة بالشام قال يَزيدُ بنُ معاوية :
وَلَهَا بالماطِرونَ إذا ... أَكَلَ النَّمْلُ الذي جَمَعَا
خِلْفَةٌ حتى إذا ارْتَبَعَتْ ... سَكَنَتْ من جِلَّقٍ بِيَعا خِلْفَة الشجر : ثمرٌ يخرج بعد الثَّمَر الكثير ووَهِم الجَوْهَرِيّ فقال ناطِرون بالنون وَذَكَرهُ في نطر . وأنشد هناك هذا البيت وهو غلط . قلتُ : وقد سبق المصنِّفَ الأَزْهَرِيُّ فذكره في هذا الموضع . قال شَيْخُنا : ويُقال إنّ الميم بدلٌ عن النون والبيت رُوي بهما فلا يحتاج إلى التوهيم مرَّتين تحامُلاً وخروجاً عن البحث . ورجلٌ مَمْطُورٌ : إذا كان كثير السِّواك طيِّب النَّكْهَة قاله ابْن الأَعْرابِيّ وهو مَجاز . ومَمْطُورٌ أبو سَلام كسحابٍ الأَعْرَج الحَبَشيُّ الدِّمشقيّ يَروي عن ثَوْبَان وأبي أُمامة وعنه مَكْحُولٌ وزيدُ بن سلام ذكره ابنُ حِبّان في الثِّقات . ومُطَيْرٌ كزُبَيْر : تابِعِيَّان أحدُهما شيخٌ من أهلِ وادي القُرى يروي عن ذي الزَّوائد وعنه ابنُه سُلَيْم بن مُطَيْر ذكره ابنُ حبّان في الثِّقات وأم الثاني : فإنّه سَمِعَ ذا اليَدَيْن قال البخاريُّ : لم يثبت حديثُه أو هو مُطَيْر بنُ أبي خالدٍ الراوي عن عائشة قال فيه أبو حاتم : إنّه متروكُ الحديث . ومَطْرَان النَّصارى ويُكسَر لكبيرِهم لَيْسَ بعربيٍّ مَحْض . وقال ابن دُرَيْد : فأمّا مَطْرَان النَّصارى فليس بعربيٍّ صحيح هكذا نقله الصَّاغانِيّ عنه . ومما يُستدرَك عليه : اسْتَمْطَرَ الرجُل ثَوْبَه : لَبِسَهُ في المَطَر عن ابنِ بُزُرْج . واسْتَمْطَر الرجلُ : اسْتَكَنَّ من المطر . واستَمْطَر للسِّياط : صَبَرَ عليها . واسْتمْطَر : اسْتَسْقى كَتَمَطَّر يُقال : خرجوا يَسْتَمطِرون اللهَ وَيَتَمطَّرونه . وسَماءٌ مِمْطارٌ : مِدْرار ووادٍ مَمْطُور ومَطِير وَوَقَعتْ مَطْرَةٌ مُبارَكة . وفي المثل : بحَسْب كلّ مَمْطُورٍ أنْ مُطِرَ غَيْرُه . وخرج النعمانُ مُتَمَطِّراً أي مُتَنَزِّهاً غِبَّ مَطَرٍ . ويُقال : لا تَسْتَمطِر الخيلَ أي لا تَعْرِضْ لها . وقال ابْن الأَعْرابِيّ : ما زال فلانٌ على مَطْرَةٍ واحدةٍ ومِطِرَةٍ واحدةٍ ومَطَرٍ واحدٍ إذا كان على رَأْيٍ واحدٍ لا يُفارِقه . ورُوي التَّشْديدُ عن أبي زيد وقد ذُكر في محلّه . ويُقال : ما أنا من حاجَتي عِندك بمُسْتَمْطِر أي لا أطمع منك فيها عن ابْن الأَعْرابِيّ . ورجلٌ مُستَمطَرٌ إذا كان مُخَيِّلاً للخير وأنشد ابْن الأَعْرابِيّ :
وصاحبٍ قلتُ له صالِحٍ ... إنّك للخيرِ لمُسْتَمْطَرُ قال أبو الحسن : أي مَطْمَعٌ . والمالُ يَسْتَمطِر : يَبْرُز للمطر . وهو مَجاز . وَمَطَرُهم شَرٌّ مَجاز أيضاً . وَمَطَرَ الشيءُ : ارتفع ؛ والعبدُ : أَبَقَ . وأَمْطَرْنا : صِرنا في المطر . وأبو مَطَرٍ من كُناهم قال :
إذا الرِّكابُ عَرَفَتْ أبا مَطَرْ مَشَتْ رُوَيْداً وأَسَفَّتْ في الشَّجَرْ وكزُبَيْر مُطَيْر بن عليّ بن عثمان بن أبي بكر الحَكَمِيّ أبو قبيلة باليمن وحَفيدُه محمد بن عيسى بن مُطَيْر حدَّث عن خالِه إبراهيم بن عمر بن عليِّ التِّباعيِّ السَّحوليّ ومن ولَدِه عمر بن أبي القاسم بن عمر وأخوه إبراهيم بن أبي القاسم حدَّثا وسليمان وعبدُ الله ومحمد بنو إبراهيم بن أبي القاسم حدَّثوا ومحمد بن عليّ بن محمد بن إبراهيم وأخوه أحمد إليهما انتهت الرِّحْلة باليمن . وهم أكبر بَيْت باليمن . وَمَطَرُ بنُ ناجِيةَ الذي غَلَبَ على الكوفة أيّام ابنِ الأشعث هو من بني رِياح بنِ يَرْبُوع . والمُطَيْريّ : ماءٌ لرجل من أبي بكر بن كلاب . وأبو عَمْرُوٍ محمد بن جعفر بن محمد بن مَطَرٍ المَطَريُّ العَدْلُ النَّيْسابوريّ إلى جدِّه مَطَر عالمٌ زاهدٌ سَمِعَ كثيراً وروى عنه الحُفَّاظ . ومَمْطِير بفتحٍ فسكون : مدينة بطَبَرِسْتان . بينها وبين آمُلَ سِتَّةُ فراسِخ من السّهْل وبينهما رَساتيق وقُرى . ومَيْطُور بالفتح من قُرى دمشق قال عَرْقَلة بن جابر بن نُمَيْر الدمشقيّ :
وَكَمْ بينَ أكنافِ الثُّغورِ مُتَيَّمٌ ... كَئيبٌ غَزَتْهُ أَعْيُنٌ وثُغورُ
وكم لَيْلَةٍ بالماطِرون قَطَعْتُها ... ويومٍ إلى المَيْطورِ وَهْوَ مَطِيرُ

##### Türkçe

مطر
**مَطَرَ** - **يَمْطُرُ** - **مَطَر** - **أَمْطَرَ** - **يَمْطِرُ** - **مُمْطِر**
**مَطَرَ - يمْطُرُ** + bir varlık + bir varlığı veya bir varlık üzerine + bir şeyi veya bir sıvıyı: ona yukarıdan, şeyi veya sıvıyı, zerrecikler ve küçük parçalar şeklinde düşürür.
**مَطَر**: **" مَطَرَ - يَمْطُرُ "**’un fiil adı; ve o, mef‘ûl mânasında da böyledir: yukarıdan zerrecikler ve küçük parçalar şeklinde düşürülen şey.
**أَمْطَرَ - يَمْطِرُ**: **" أَفْعَلَ "** vezninde, **" مَطَرَ - يَمْطُرُ "**’dan: onu **" يَمْطُرُ "** kıldı; onu, şeyin veya sıvının, yukarıdan, zerrecikler ve küçük parçalar şeklinde onun üzerine düşürülmesi kıldı.
**أَمْطَرَ - يَمْطِرُ** + bir varlık + bir şeyi + bir varlık üzerine: onu, yukarıdan zerrecikler ve küçük parçalar şeklinde onun üzerine düşürülür kıldı.
**مُمْطِر**: **" أَمْطَرَ - يَمْطِرُ "**’dan, müşebbehe sıfat olan ism-i fâil.

Ve lafız, “yüksekten şeylerin, özellikle sıvıların düşmesi” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**صَبَّ - يَصُبُّ**، **سَكَبَ - يَسْكُبُ**، **هَمَرَ - يَهْمِرُ** (**هَمَرَ - يَهْمُرُ**)، **دَرَّ - يَدُرُّ**، **هَالَ - يَهِيلُ**، **مَطَر - يمْطُرُ**

أمطر
 	﴿Artık emrimiz gelince, onun üstünü altına çevirdik ve onun üzerine, dizilmiş pişmiş çamurdan taşlar yağdırdık (82)﴾ Hûd ﴿Böylece onun üstünü altına çevirdik ve onların üzerine, pişmiş çamurdan taşlar yağdırdık (74)﴾ el-Hicr
 	﴿Ve onların üzerine bir yağmur yağdırdık; uyarılanların yağmuru ne kötü oldu (173)﴾ eş-Şuarâ ﴿Ve onların üzerine bir yağmur yağdırdık; uyarılanların yağmuru ne kötü oldu (58)﴾ en-Neml
 	﴿Ve onların üzerine bir yağmur yağdırdık; bak, suçluların âkıbeti nasıl oldu (84)﴾ el-A‘râf
 	﴿Ve hani dediler ki: Allah’ım, eğer bu, senin katından hak ise, üzerimize gökten taşlar yağdır veya bize elem verici bir azap getir (32)﴾ el-Enfâl
 	﴿Onu vadilerine yönelmiş bir bulut olarak görünce dediler ki: Bu, bize yağmur getirecek bir buluttur. Hayır; o, acele istediğiniz şeydir: içinde elem verici azap bulunan bir rüzgâr (24)﴾ el-Ahkâf
 	﴿Andolsun, o kötü yağmura tutulmuş köyün yanından geçtiler; onu görmüyorlar mıydı? Bilakis, onlar dirilişi ummuyorlardı (40)﴾ el-Furkân

مطر
 ﴿Ve onların üzerine bir yağmur yağdırdık; uyarılanların yağmuru ne kötü oldu (173)﴾ eş-Şuarâ ﴿Ve onların üzerine bir yağmur yağdırdık; uyarılanların yağmuru ne kötü oldu (58)﴾ en-Neml
 	﴿Ve onların üzerine bir yağmur yağdırdık; bak, suçluların âkıbeti nasıl oldu (84)﴾ el-A‘râf
 	﴿Andolsun, o kötü yağmura tutulmuş köyün yanından geçtiler; onu görmüyorlar mıydı? Bilakis, onlar dirilişi ummuyorlardı (40)﴾ el-Furkân
 	﴿Ve sen onların içinde iken, onlara namazı ikame ettiğinde, onlardan bir grup seninle dursun ve silahlarını alsınlar; secde ettiklerinde arkanızda olsunlar; namaz kılmamış başka bir grup gelsin, seninle namaz kılsınlar ve sakınmalarını ve silahlarını alsınlar. Kâfir olanlar, silahlarınızdan ve eşyalarınızdan gaflet etseniz de üzerinize bir tek meyil ile meyletsinler diye arzu ettiler. Eğer size yağmurdan bir eziyet olursa veya hasta olursanız, silahlarınızı bırakmanızda size bir günah yoktur; ve sakınmanızı alın. Şüphesiz Allah, kâfirler için aşağılayıcı bir azap hazırlamıştır (102)﴾ en-Nisâ

مختار الصحاح
● [مطر] م ط ر: **مَطَرَتِ** gök, **نصر** bâbından; ve Allah onu **أَمْطَرَ**; ve biz **مُطِرْنا** olduk. Ve denildi ki: gök **مَطَرَت** ve **أَمْطَرَت** mânaca (aynıdır). Ve **الاسْتِمْطارُ** yağmur isteme(=yağmur duası)dır. Ve **المِمْطَرُ**, **المِبْضع** vezninde: yağmurda giyilen, onunla korunulan şeydir.

الراغب
مطر
- **المطر**: dökülen su; ve **يوم مطير** ve **ماطر** ve **ممطر**; ve **واد مطير**; yani: **ممطور**. Denilir: gök bize **مطرتنا** ve bize **أمطرتنا**; ve ondan hayır ile **مطرت** etmedi. Ve denildi ki: **(مطر)** hayırda söylenir, **(أمطر)** azapta; Yüce Allah dedi ki: }Ve onların üzerine bir yağmur yağdırdık; uyarılanların yağmuru ne kötü oldu﴿[eş-Şuarâ/173],﴾Ve onların üzerine bir yağmur yağdırdık; bak, suçluların âkıbeti nasıl oldu﴿[el-A‘râf/84],﴾Ve onların üzerine taşlar yağdırdık﴿[el-Hicr/74],﴾Öyleyse üzerimize gökten taşlar yağdır{ [el-Enfâl/32]. Ve **مطر**; **تمطر**: yağmurun gidişi gibi yerde gitti. Ve **فرس متمطر**: yani yağmur gibi hızlı. Ve **المستمطر**: yağmur isteyen ve yağmura açık yer; ve onunla hayır isteyen kastedilir. Şair dedi ki:
- 426 - فواد خطاء وواد مطر
(Bu, İmru’ul-Kays’ın bir beytinin ikinci yarısıdır; birinci yarısı:
لها وثبات كوثب الظباء
ve o, matla‘ı:
أحار بن عمرو كأني خمر * ويعدو على المرء ما يأتمر
olan kasidedendir; ve onun divanında s. 72’dedir.)

ملخص اللسان
1.     **المَطَرُ**: buluttan dökülen su. Ve **المَطرُ**: bulutun suyu; çoğulu **أَمْطارٌ**.
2.     **مَطرْ** ve **المَطَرُ**: yağmurun fiili; ve **المَطْرَةُ**: bir tanesi. Ve gök onları **تَمْطُرُهُمْ** **مَطْراً** yağdırdı; ve onları **أَمْطَرَتْهم**: onları yağmur ile isabet ettirdi.
3.     Ve **يَوْمٌ مُمْطِرٌ** ve **ماطِرٌ** ve **مطِرٌ**: yağmurlu;
4.     Allah onları özellikle azapta **أَمطَرهم**.
5.     **الاسْتِمطار**: **الاسْتِسْقاءُ**.
6.     Falancayla konuştum da **فأَمْطَرَ** ve **اسْتَمْطَر**: başını eğdiği zaman.
7.     Yerde **مَطَرَ** **مُطُوراً**: gitti; ve **تَمَطَّرَ** bununla.
8.     Ve **رجل مَمْطورٌ**: misvakı çok, kokusu hoş olduğu zaman.

لسان العرب
● - **مطر**: **المَطَرُ**: buluttan dökülen su. Ve **المَطرُ**: bulutun suyu; çoğulu **أَمْطارٌ**. Ve **مَطَرٌ**: bir adam adıdır; **غَيْثاً** diye adlandırıldığı yerden onunla adlandırılmıştır. Dedi ki:
لامَتْكَ بِنْتُ مطَرٍ،  ما أَنت وابْنَةَ مَطرْ
Ve **المَطَرُ**: yağmurun fiilidir; şiirde en çok gelir ve onda daha güzeldir. Ve **المَطْرَةُ**: bir tanesi. Ve gök onları **تَمْطُرُهُمْ** **مَطْراً** yağdırdı ve onları **أَمْطَرَتْهم**: onları yağmur ile isabet ettirdi; ve o ikisinin daha çirkini odur. Ve gök **مطَرت**; ve Allah onu **أَمْطَر**; ve biz **مُطِرْنا** olduk. Ve insanlar derler ki: gök **مَطَرت** ve **أَمْطرت** mânaca (aynıdır). Ve Allah onları **مَطَراً** veya azap ile **أَمْطَرهم**. İbn Sîde dedi ki: Allah onları özellikle azapta **أَمطَرهم**; Yüce Allah’ın sözü gibi: **وأَمْطَرْنا عليهم مطَراً فساء مطَرُ المُنْذَرِين**; ve Aziz ve Celîl olanın sözü: **وأَمْطَرْنا عليهم حِجارَة من سِجِّيل**; taşları, gökten inişleri sebebiyle yağmur gibi kıldı. Ve **يَوْمٌ مُمْطِرٌ** ve **ماطِرٌ** ve **مطِرٌ**: yağmurlu; sonuncusu nisbet üzerinedir. Ve **يوم مَطِيرٌ**: **ماطِر**. Ve **مكان مَمْطُورٌ** ve **مطِير**: ona yağmur isabet etti. Ve **وادٍ مَطِير**: **مَمْطورٌ**. Ve **وادٍ مطِرٌ**, yâ’sız, **مَمْطُوراً** olduğu zaman; ondan onun sözü:
فَوادٍ خَطاءٌ ووادٍ مطِرْ
Ve **أَرض مَطِير** ve **مطِيرَة** da böyledir. Ve onun sözü:
يُصَعِّد في الأَحْناءِ ذُو عَجْرَفيَّةٍ،  أَحَمُّ حَبَرْكَى مُزْحِفٌ مُتماطِرُ
Ebû Hanîfe dedi ki: **المتماطر** bir saat yağdırıp başka bir saat kesendir. İbn Şümeyl: Arap çocuklarının, yağmur için bir hâl gördüklerinde dualarından: **مُطَّيْرَى**. Ve **المِمْطَرُ** ve **المِمْطَرَةُ**: yağmurda giyilen, onunla yağmurdan korunulan yünden bir elbise; Lihyânî’den. Ve adam elbisesini **اسْتَمْطَرَ**: yağmurda onu giydi. Ve adam **اسْتَمْطَرَ**: yani yağmurdan saklandı. Dediler ki: **المِمْطَر** ancak, adam onunla gölgelenir diye adlandırıldı. Ve şu beyit okundu:
أَكُلَّ يومٍ خَلَقِي كالمِمْطَر،  اليَوْمَ أَضْحَى وغَداً أظَلَّل
(*Onun sözü: **كالممطرِ**’de, sâkin olmayan bir harf üzerinde vakıf vardır; bu, şiirin ayıplarındandır.) Ve kırbaçlara karşı **اسْتَمْطَر**: onlara sabretti. Ve **الاسْتِمطار**: **الاسْتِسْقاءُ**; ondan Ferazdak’ın sözü:
اسْتَمْطِرُوا مِنْ قُرَيْشٍ كُلَّ مُنْخَدِعِ
yani ondan, misal olarak yağmur gibi versin diye isteyin. Ve **مكانٌ مُسْتَمْطِرٌ**: yağmura muhtaç, yağmur yağdırılmamış olsa bile. Haffâf b. Nudbe dedi ki:
لم يَكْسُ مِنْ ورَقٍ مُسْتَمْطِرٌ عُودَا
Ve denilir: falan **بالمسْتَمْطَر**’a indi; yani yerden açık bir düzlükte. Şair dedi ki:
ويَحِلُّ أَحْياءٌ وراءَ بُيوتِنا،  حذَر الصَّباح، ونَحْنُ بالمُسْتَمْطَرِ
Ve denilir: **بالمُسْتَمْطَرِ** ile âdetlerin düştüğü yeri ve onların geçidini kastetti. Ve denilir: atları **تَسْتَمْطِر** etme; yani onlara arz etme. Ferrâ: Şüphesiz o fiil falandan **مَطِرة**’dir; yani âdettir; tâ’nın kesriyle. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **مَطْرَةٍ** bir tek üzere ve **مطِرَةٍ** bir tek üzere ve **مطَرٍ** bir tek üzere olmaya devam etti: bir görüş üzere olup ondan ayrılmadığı zaman. Ve bu ondan **مُطْرَة**’dir; yani âdettir. Ve **رجل مُسْتَمْطِرٌ**: hayır talep eden. Leys dedi ki: insandan hayır talep eden. Ve bana hayır ile **مَطَرَني**: bana isabet etti. Ve ben, senin yanındaki ihtiyacım hususunda **بِمُسْتَمْطِرٍ** değilim: yani onda senden ümit etmem; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **رجل مُسْتَمْطَرٌ**: hayır için hayal kurduran olduğu zaman. Ve onun sözü, İbnü’l-A‘râbî’nin okuduğu:
وصاحبٍ، قُلْتُ له، صالحٍ:  إِنكَ لِلخَير لَمُسْتَمْطَرُ
Onu açıkladı ve dedi ki: mânası: şüphesiz sen **صالٍ**’sın.
(*Onun sözü: **صالٍ**; asılda böyledir; belki de, işin şiddetine katlandı mânasında **صلي بالأمر**’dendir.) Ebû’l-Hasen dedi ki: bunun özeti: şüphesiz sen hayır için **مستمطَر**’sın; yani arzu edilen birisin. Ve kırbasını **مَزَرَ** etti ve onu **مَطَرَ** etti: onu doldurduğu zaman. Ve Mübtakir el-Kilâbî’den rivayet edildi: falancayla konuştum da **فأَمْطَرَ** ve **اسْتَمْطَر**: başını eğdiği zaman. Ve başkası dedi ki: adam **أَمْطَر**: alnının teri aktı; ve **اسْتَمْطَر**: sustu. Denilir: sana ne oluyor, **مُسْتَمْطِراً** (sanki)?: yani suskun. İbnü’l-A‘râbî: **المَطَرَةُ** kırbadır; Arap’tan işitilmiştir. Ve kuşlar **مَطَرَتْ** ve **تَمَطَّرَتْ**: inişlerinde hızlandılar. Ve atlar **تَمَطَّرَتْ**: hızlıca gittiler. Ve **مُتَمَطِّرة** olarak geldiler: yani hızlıca geldiler; bazısı bazısını geçer hâlde. Şu beyit:
من المُتَمَطِّرَاتِ بِجانِبَيْها،  إِذا ما بَلَّ مَحْزِمَها الحَمِبمُ
Sa‘leb dedi ki: onunla, atların terlediği zaman, onların (*asıl nüshada böyle boşluk...) canlılığından olduğunu kastetti. Ve Ru’be dedi ki:
والطَّيْرُ تَهْوِي في السماءِ مُطَّرا
Ve Hassân’ın şiirinde:
تَظَلُّ جِيادُنا مُتَمَطِّراتٍ،  يُلَطِّمُهُنَّ بالخُمُرِ النساءُ
Denilir: atı onunla **تَمَطَّرَ**: koştuğu ve hızlandığı zaman. Ve **المُتَمَطِّرُ**: Benî Sedûs’a ait bir attır; galip sıfat. Ve yerde **مَطَرَ** **مُطُوراً**: gitti; ve **تَمَطَّرَ** bu mânada. Şair dedi ki:
كأَنَّهُنّ، وقد صدَرْنَ مِنْ عَرَقٍ،  سِيدٌ تَمَطَّرَ جُنْحَ الليلِ مَبْلُولُ
**تَمَطَّرَ**: koşusunda hızlandı; ve denildi ki: **تَمَطَّرَ** yağmura ve soğuğuna açıkta durdu. Ve at geçti, **يَمْطُرُ** **مَطْراً** ve **مُطوراً**: yani hızlandı; ve **التَّمَطُّر** onun gibidir. Lebîd, Hevâzin’in öldürülenleri içinde Kays b. Cez’ için mersiye söylerken dedi ki:
أَتَتْه المَنايا فَوْقَ جَرْداءَ شِطْبَةٍ،  تَدُفُّ دَفِيفَ الطائِرِ المُتَمَطِّر
Ve onun binicisi de **مُتَمَطِّر**’dir; yani. Ve elbisem ve devem gitti; ikisini kimin **مَطَر** ettiğini bilmiyorum: yani ikisini aldı. Ve **مَطَرَةُ الحَوضِ**: onun ortasıdır. Ve **المُطْرُ**: darının başağıdır. Ve **رجل مَمْطورٌ**: misvakı çok, kokusu hoş olduğu zaman. Ve **امرأَة مَطِرة**: misvakı çok; güzel kokulu; bedeni hoş; kokulanmamış olsa bile. Ve Arap der ki: kadınların hayırlısı **الخَفِرَةُ العَطِرَةُ المَطِرة**’dir; ve onların şerlisi **المَذِرَةُ الوَذِرَةُ القَذِرةُ**’dir; **الوذِرة** ile, dudakları kalın olanı veya kokusu **الوَذَرِ** kokusu olanı kasteder; o da ettir. İbnü’l-Esîr dedi ki: **العَطِرة المَطِرة** su ile temizlenen kadındır; yağmur lafzından alınmıştır; sanki o **مُطِرت** edilmiştir; bu yüzden o **مَطِرة**’dir; yani **مَمْطورة** olmuş, yıkanmış olmuştur. Ve **مُطارٌ** ve **مَطارٌ**, mîm’in dammesi ve fethasıyla: bir yerdir. Dedi ki:
حَتى إِذا كان على مُطارِ،  يُسْراه واليُمْنى على الثَّرْثارِ،  قالت له رِيحُ الصَّبا: قَرْقارِ
Ali b. Hamza dedi ki: rivayet **مُطار**’dır; mîm’in dammesiyle. Dedi ki: ve **مُطار**’ın **مُفْعلاً** ve **مَطار**’ın **مَفْعلاً** olması caiz olabilir; ve o daha önce gelendir. **التهذيب**: ve **مَطارِ** dehenâ ile sammân arasında bir yerdir. Ve **الماطِرُون**: başka bir yerdir; ondan onun sözü:
ولهَا بالماطِرُونَ، إِذا  أَكَلَ النملُ الذي جَمَعا
Ve **أَبو مطَر**: künyelerindendir. Dedi ki:
إِذا الرِّكابُ عَرَفَتْ أَبا مَطَرْ،  مَشَتْ رُوَيْداً وأَسَفَّتْ في الشجرْ
Diyor ki: şüphesiz bu, develeri sevk etmesi zayıf bir hâdîdir; onu hissettiklerinde yürüyüşte yumuşadılar ve otlamaya başladılar. Ve **أَسَفَّت**’i **ب** ile geçişli kıldı; çünkü o, “girdi” mânasındadır. Ve dedi ki:
أَتَطْلُبُ مَنْ أُسُودُ بِئْشَةَ دُونَه،  أَبو مَطَرٍ وعامِرٌ وأَبو سَعْدِ؟

مقاييس اللغة:
(**مطر**) **الميم** ve **الطاء** ve **الراء**, içinde iki mânâ bulunan sahih bir asıldır: bunlardan biri gökten inen **الغَيث**; diğeri ise **العَدْو**dan bir cinstir.
Birincisi: **المطَر**; ve “**مُطِرْنا مَطراً**” (yağmura tutulduk, yağmurla). Ve bir topluluk dedi ki: **أُمْطِرَ** ancak azapta söylenir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**أُمْطِرَتْ مَطَرَ السَّوْءِ**﴾ [الفرقان 40]. Ve **تَمَطَّرَ**([7]) **الرَّجُل**: **المطَر**a maruz kaldı. Ondandır: **المستمطِر**; hayır talep eden.
İkincisi: onların sözü: “**تمطَّرَ الرَّجُل في الأرض**”, gittiği zaman. Ve **المتمطِّر**: atı onunla koşturan binici. Ve “**تمطَّرَتْ به فرسُه**”: koştu.

القاموس المحيط:
**المَطَرُ**: bulutun suyu; çoğulu **أمْطارٌ**. Ve **مَطَرٌ اللَّيْثِيُّ**; ve **ابنُ هِلالٍ**; ve **ابنُ عُكامِسٍ**: sahâbîlerdir. Ve **الطُّفَاوِيُّ**; ve **ابنُ أبي سالِمٍ**; ve **ابنُ عَوْفٍ**; ve **ابنُ طُهْمانَ**; ve **ابنُ مَيْمونٍ**: muhaddislerdir. Ve “**مَطَرَتْهُمُ السماءُ مَطْراً**”; ve (ط’nın harekesi) hareketlendirilir: “**أصابَتْهُمْ بالمَطَرِ**” (onlara yağmur isabet etti),
“**الرجُلُ في الأرضِ مُطوراً**”: gitti; **كتَمَطَّرَ** gibi. “**الفرسُ مَطْراً ومُطوراً**”: hızlandı. Ve o **مَطَّارٌ**dur: koşucudur. **القِرْبَةَ**: onu doldurdu.
Ve “**أمْطَرَهُم اللّهُ**”: ancak azapta söylenir. Ve **يومٌ مُمْطِرٌ** ve **ماطِرٌ** ve **مَطِرٌ**; **كَكَتِفٍ** gibi: yağmurlu. Ve **مَكانٌ مَمْطورٌ** ve **مَطيرٌ**.
Ve **المُتَماطِرُ**: bir saat yağdırıp başka bir saat kesen. Ve **المِمْطَرُ** ve **المِمْطَرَةُ**, ikisinin de kesresiyle: yağmurdan korunulan yün elbise.
Ve **المُسْتَمْطِرُ**: yağmura muhtaç olan; ve susan adam; ve hayır talep eden; ve yağmurun isabet ettiği kimse; ve ط’nın fethasıyla: açık, belirgin, çıkıntılı yer. Ve “**مَطَرَنِي بخيرٍ**”: bana isabet etti. Ve “**ما مُطِرَ منه خيراً وبخيرٍ**”: yani ondan ona bir hayır isabet etmedi. Ve “**تَمَطَّرَتِ الطَّيْرُ**”: inişinde hızlandı; “**كَمَطَرَتْ**” gibi. **الخَيْلُ**: birbirini geçerek geldi. “**فلانٌ**”: yağmura maruz kaldı; yahut ona ve soğuğuna karşı ortaya çıktı.
Ve **المُتَمَطِّرُ**: bir at; ve bir adam. Ve “**لا أدْرِي من مَطَرَ به**”: yani onu aldı. Ve **المَطْرَةُ**, fetha ile ve **ككَلِمَةٍ** ve **قُفْلٍ** gibi: âdet. Ve **المَطَرَةُ**, harekeli: kırba. **الحَوْضِ**dan: onun ortası. Ve **المُطْرُ**, damme ile: mısırın başağı. Ve bir kadın **مَطِرَةٌ**, **كفَرِحَةٍ** gibi: misvaka yahut yıkanmaya ve temizlenmeye devam eden. Ve **مُطارٌ**, **كغُرابٍ** ve **قَطامِ** gibi: Tâif yakınında bir vadi; yahut o **كغُرابٍ** gibidir; ama **كقَطامِ** ise, Benî Nemîm’e ait bir yerdir; yahut onların ile Benî Yeşkür arasındadır. Ve **المَطيرَةٌ**, **كسفينةٍ** gibi: **سُرَّ من رَأى** taraflarında bir (yer); yahut doğrusu **المَطَرِيَّةُ**dir; çünkü onu **مَطَرُ بنُ فَزارَةَ الشَّيبانيُّ الخارِجِيُّ** bina etti. Ve **المَطَرِيَّةُ**: Kahire’nin dış tarafında bir (yer). Ve **ذو المَطارَةِ**: bir dağ; ve damme ile: Nâbiga’nın dişi devesi. Ve **مَطارَةُ**, **كسَحابَةٍ** gibi: Basra’da bir (yer). Ve **بِئْرٌ مَطارٌ** ve **مَطارَةٌ**: ağzı geniş. **المِطْرِيرُ**, kesre ile: sivri dilli kadın. Ve **المُطَّيْرَى**, **كسُمَّيْهَى** gibi: çocuklar yağmur duası istediklerinde yapılan bir dua. Ve **أمْطَرَ**: alnı terledi; ve başını eğdi; ve sustu. **المَكانَ**: onu yağmura tutulmuş buldu. Ve **ماطِرُونُ**: Şam’da bir (yer); Cevherî yanıldı da **ناطِرُونَ** dedi, **النون** ile; ve onu **ن ط ر** içinde zikretti; bu yanlıştır. Ve bir adam **مَمْطورٌ**: çok misvak kullanan. Ve **مَمْطورٌ**: **أبو سَلامٍ الأَعْرَجُ الحَبَشيُّ الدِّمَشْقِيُّ**; ve **مُطَيْرٌ**, **كزُبَيْرٍ** gibi: iki tâbiîdir. Ve Hristiyanların **مَطْرانُ**u, ve kesrelenir: onların büyüğü için; saf Arapça değildir.

تاج العروس:
**مطر**
**المَطَر**: bulutun ondan dökülen suyu; çoğulu **أَمْطَار**. **مَطَر**: bir adam adıdır; onunla adlandırıldı, **غَيْثَاً** diye adlandırıldığı yerden. Dedi ki:
لامَتْكَ بِنتُ **مَطَرٍ** ... ما أنت وابْنةَ **مَطَرْ**
Ve **مطَرٌ اللَّيْثيُّ**: İbn İshâk, içinde onun zikrinin bulunduğu bir hadis rivayet etti. **مَطَرُ بنُ هلال**: onun bir heyet gelişi vardır; haberini Ahmed b. Ebî Hayseme zikretti. **مَطَرُ بنُ عُكامِسٍ السُّلَمِيُّ**: Kûfeli; Ebû İshâk es-Sebî‘î ondan rivayet etti; hadisi Sünenü’n-Nesâî’dedir ve onu hasen saydı: sahâbîlerdir, Allah ondan razı olsun; İbn Fehd onları mu‘ceminde ve Zehebî divanda böylece zikretti: ikisi meçhuldür; sonuncusu Ali’den (rivayet eder). **مَطَرُ بن عَوْفٍ**: Ebû Hâtim er-Râzî dedi ki: zayıftır. **مَطَرُ بنُ طُهْمان الوَرَّاق أبو رجاءٍ الخُراسانِيّ**: saduq; Müslim ve dördü onun rivayetini aldı. **مَطَرُ بن مَيْمُون الإسْكاف المُحارِبِيّ**: Enes’ten ve İkrime’den; Ezdi dedi ki: terk edilmiştir; Buhârî dedi ki: münkerü’l-hadistir: muhaddislerdir. Ve onun vefatı: **مَطَرُ بن عبد الرحمنِ العَبْدِيّ**; Ebû Dâvûd onun rivayetini aldı. Ve **مَطَرُ بن الفَضْل المَرْوَزِيّ**: Buhârî onun rivayetini aldı. Ve “**وَمَطَرتْهُم السماءُ تَمْطُرهم مَطْرَاً**” fetha ile; ve (ط’nın harekesi) hareketlendirilir; yani yağmurla onlara isabet etti; “**كأمطرتهم**” gibi; ve o, onların en çirkini (kullanımca). Ve “**وَمَطَرتْ السماءُ**” ve Allah Teâlâ “**أمطرَها**”; ve “**قد مُطِرْنا**”. Ve bir topluluk der ki: “**مَطَرَتْ السماءُ**” ve “**أَمْطَرتْ**” bir mânâdadır. “**مَطَرَ الرجلُ في الأرضِ مُطوراً**”, **كقُعود** gibi: gitti; **كَتَمَطَّر** gibi; ve bu mecazdır. “**مَطَرَ الفرَسُ يَمْطُر مَطْرَاً ومُطوراً**” damme ile: geçişinde ve koşusunda hızlandı; **كتمَطَّر** da böyledir. Denir ki: “**تَمَطَّر به فرسُه**”, koştuğu ve hızlandığı zaman. Ve o **مَطَّارٌ**dur, **كَكَتَّان** gibi: koşucudur; ve bu mecazdır. “**مَطَرَ قِرْبَتَه وَمَزَرها**”: onu doldurdu. Ve Allah Teâlâ “**أَمْطَرهُم**”: ancak azapta söylenir; Allah Teâlâ’nın sözü gibi: " **وأمْطَرْنا عليهِم مَطَرَاً فساءَ مَطَرُ المُنْذَرِين** " ve Aziz ve Celîl’in sözü: " **وأمْطَرْنا عليهِم حِجارةً من سِجِّيل** " taşları, gökten inişleri sebebiyle yağmur gibi kıldı; ve bu mecazdır; ve bu, çoğunluğun görüşüne göredir. Ve dil ehlinin bir cemaati dedi ki: daha önce geçtiği üzere **مَطَرَ** ve **أَمْطَر** bir mânâdadır. Ve **يومٌ مُمْطِرٌ** ve **ماطِرٌ** ve **مَطِرٌ** **كَكَتِف** yani yağmurlu; sonuncusu nisbet üzerinedir. Ve **يوم مَطِيرٌ**: **ماطِرٌ**; ve **مكانٌ مَمْطُورٌ**; ve yine **وادٍ مَطِرٌ** **كَكَتِفٍ** gibi; ve ondan onun sözü:
" فوادٍ خِطَاءٌ ووادٍ مَطِرْ
Ve **أرضٌ مَطِيرٌ** ve **مَطيرةٌ**: yine böyledir. Bunların hepsi mecazdır. Ve **المُتَماطِر**: bir saat yağdırıp başka bir saat kesen. Ebû Hanîfe dedi ki: ve bununla şairin sözü tefsir edilmiştir:
يُصَعِّدُ في الأَحْناءِ ذو عَجْرَفِيَّةٍ ... أَحَمُّ حَبَرْكى مُزْحِفٌ مُتَماطِرُ
Ve **المِمْطَرُ** ve **المِمْطَرَة** ikisinin kesresiyle: yağmurda giyilen, yağmurdan korunulan yünden bir elbise; Lihyânî’den. Bununla adlandırıldı; çünkü adam onunla gölgelenir. Ve şu beyit okunmuştur:
أكُلَّ يَوْمٍ خَلَقي كالمِمْطَرْ ... اليومَ أَضْحَى وغَداً أُظَلِّلْ
Ve **المُسْتَمْطِر**: yağdırılmadığı takdirde yağmura muhtaç olan yer; ve bu mecazdır. Hufâf b. Nedbe dedi ki:
" لم يَكْسِ من وَرَقٍ مُستمطِر عُودا
**المُسْتَمْطِر**: susan adam; denir ki: “**مالَكَ مُسْتَمْطِراً**”, yani susmuş; ve bu mecazdır. **المُسْتَمطِر**: hayır ve iyilik talep eden; ve ondan **اسْتَمْطَرَه**; ve bu mecazdır. Leys dedi ki: bir insandan hayır talep eden. Ebû Dehbel el-Cumahî dedi ki:
لا خَيْرَ في حبِّ من تُرجى فَواضِلُهُ ... فاسْتَمْطِروا من قُرَيْشٍ كلَّ مُنخَدِعِ
Sâgânî böylece inşad etti. **المُستَمطِر**: yağmurun isabet ettiği kimse. Mecazdan onların sözü: “**قَعَدوا في المُستَمطَر**” ط’nın fethasıyla; yani açık, belirgin, açığa çıkmış yer. Şair dedi ki:
ويَحُلُّ أَحْيَاءٌ وَرَاَءَ بُيوتِنا ... حَذَرَ الصَّباحِ ونحنُ بالمُستَمطَرِ
Ve denir ki: “**نزلَ فلانٌ بالمُستَمطَر**”. Mecazdan: “**مَطَرَني بخير**”: bana isabet etti. Ve “**ما مُطِرَ منه خَيْرَاً**” ve “**ما مُطِرَ منه بخير**”: yani ondan ona bir hayır isabet etmedi. Denir ki: “**تَمَطَّرَتِ الطَّيْرُ**”, inişinde hızlandığı zaman; “**كَمَطَرتْ**” gibi. Ru’be dedi ki:
" والطَّيْرُ تَهْوِي في السَّماءِ مُطَّرَا
Ve Lebîd, Kays b. Cez’ü mersiye ederken dedi ki:
أَتَتْهُ المَنايا فوقَ جَرْدَاءَ شَطْبَةٍ ... تَدِفُّ دَفِيفَ الطائرِ المُتَمَطِّرِ
Mecazdan: “**تَمَطَّرَت الخيلُ**”, birbirini geçerek hızlıca gelip gittiği zaman. Hassân’ın şiirinde:
تَظَلُّ جِيادُنا مُتَمَطِّراتٍ ... يُلَطِّمُهُنَّ بالخُمُرِ النِّساءُ
“**تَمَطَّرَ فلانٌ**”, yağmura maruz kaldığı zaman; denir ki: “**خرجَ مُتمَطِّراً**”, yani ona maruz olarak; yahut “**تمَطَّر**”: ona ve soğuğuna karşı ortaya çıktı. Dedi ki:
كأنَّهنَّ وقد صَدَّرْنَ مِن عَرَقٍ ... سِيدٌ تَمَطَّرَ جُنْحَ الليلِ مَبْلُولُ
Ve **المُتَمَطِّر**: Benî Sedûs’a ait, bizzat bir at; galip bir sıfat; lisanda böyle. Sâgânî dedi ki: o, Hayyân b. Murre b. Cendela’nın atıdır. **المُتَمَطِّر**: bir adam adıdır. Mecazdan: “**ذهبَ ثَوْبِي فلا أدري من مَطَرَ به**”, yani onu aldı; ve yine “**ذهبَ بَعيري**”. Mecazdan: Ferrâ dedi ki: “**تلك الفَعْلَة من فلانٍ مَطِرَةٌ**”. **المَطْرَةُ** fetha ile ve **ككَلِمَة** ve **قُفْل** gibi; ve bu Ferrâ’dan değildir: âdet; ve mîm’in zammı ile şeddelenir; ve yerinde zikredilmiştir. Ve **المَطَرة** harekeli: kırba; Sâgânî hareke ile ضبط etti, sahih saydı; Ferrâ’dan ve lisân sahibinin İbnü’l-A‘râbî’den nakli. Onun sözü fetha ve hareke ihtimalini taşır; ve ikisi de bunun Araplardan işitilmiş olduğunu söylediler. Dedim ki: şimdi de ibrik ve benzerinde kullanıldı. **المَطَرة** havuzdan: onun ortası. Ve **المُطْرُ** damme ile: mısırın başağı; Ebû Hanîfe’den nakledilen ise onun **المُطْرَة** (ه ile) olduğudur; Sâgânî bunu kendi hattıyla güzelce ضبط etti. Mecazdan: bir kadın **مَطِرَةٌ** **كفَرِحَة**: misvaka devam eden; güzel cisimli, güzel kokulanmamış olsa bile; yahut yıkanmaya ve suyla temizlenmeye devam eden; **المَطَر** lafzından alınmıştır; sanki o **مُطرِت**tir; o halde **مَطِرَةٌ**dir; yani **مَمْطُورة** ve yıkanmış oldu. Bunu İbnü’l-Esîr söyledi; ve bununla Arapların sözü tefsir edildi: “Kadınların hayırlısı **الخَفِرَةُ العَطِرَةُ المَطِرَة**; en şerlileri ise **المَذِرَة الوَذِرَة القَذِرَة**.” Ve **مطار** **كغُراب** ve **قَطام** gibi: Tâif yakınında bir vadi. Sâgânî dedi ki: Tâif köylerinden bir köy. Ve onu damme ile ضبط etti; yahut o, Sâgânî’nin ضبط ettiği gibi **كغُراب** gibidir. Ama **كقَطام** ise, Benî Temîm’e ait bir yerdir; **الدَّهْناء** ile **الصَّمّان** arasında; yahut onların ile Benî Yeşkür arasında. Zü’r-Rumme dedi ki:
إذا لَعِبَتْ بُهْمى مَطارِ فَواحِفٍ ... كَلِعْب الجَواري واضْمَحَلَّت ثَمائلُه
Sâgânî dedi ki: böyle rivayet edilir: **مَطَارِ** **كقَطام** gibi. Ve **مَطارِ** ile **وواحِفٌ** karşılıklıdır; aralarını Dicle nehri keser. Avam “**مَطارى**” der. Ve şair dedi ki:
حتى إذا كانَ على مُطارِ ... يُسْراهُ واليُمْنى على الثَّرْثارِ

" **قالتْ له ريحُ الصَّبا قَرْقَارِ** dedi. Ali b. Hamza dedi ki: rivayet: **مُطَار** (ضمّ ile). Dedi ki: ve **مُطار**’ın **مُفْعَلاً** ve **مَطار**’ın **مَفْعَلاً** olması da câiz olabilir; ve o daha önce gelendir; **اللسان**’da olduğu gibi. Ve **المَطيرة** **سَفينة** gibi: **سُرَّ من رأى**’nın nahiyelerinde bir (yer)dir. Ve Ebû Ali el-Kâlî, **الزوائد**’de Cehza için inşâd etti:

Bende **المَطيرهْ**’yi hatırlamaktan ... uykusuz bırakılmış bir göz vardır, **مَطِيرَهْ**
Yurtların kaybı için ısındı ... eskiden orada serin idi, **قَرِيرَهْ**

Veya doğrusu **المَطَرِيَّة**’dir; çünkü onu **مَطَرُ بنُ فَزارةَ الشَّيْبانيّ الخارِجِيّ** bina etti. Ve ondan: Ebû Bekr Muhammed b. Ca‘fer b. Ahmed es-Sayrafî el-**مَطِيري**; Hasan b. ‘Arafa’dan (rivayet eder), ondan da Dârakutnî (rivayet eder). Ve **المَطَرِيَّة** Kahire’nin dışında, **عَيْنِ شمس**’e yakın (bir yer)dir; ben ona girdim. Ve **ذو المَطارَة**; ve **التكملة**’de: **ذو مَطارَة**: bir dağdır. Ve **ذو المُطارَة** (ضمّ ile) Nâbiga şairin devesinin adıdır. Ve **مَطارَة** **سَحَابة** gibi: Basra’da bir (yer)dir; onu Sâgânî nakletti. Ve **بِئرٌ مَطارٌ** ve **مَطارةٌ** (ikisi de فتح ile), yani ağzı geniş (kuyu). Ve **المِطْريرُ** (kesr ile) kadınlardan: sivri dilli (kadın); ve daha uygun olan, bunun **طَرَّ**’dan olmasıdır; çünkü imamların hiçbiri onu burada zikretmedi; öyleyse bakılsın.

Ve **المُطَّيْرى** **سُمَّيْهى** gibi: çocuklar yağmur duası istediklerinde (söyledikleri) bir duadır. İbn Şümeyl dedi ki: Arap bedevîlerinin çocuklarının, yağmur için bir hâl gördüklerinde dualarından: **مُطَّيْرى**.

Mecazdan, onların sözü: onunla konuştum da **فاسْتَمْطَر** ve **أمْطَر**; yani alnı terledi. Mübtakir el-Kilâbî’den hikâye edildi: falanla konuştum da **فأمْطَر واسْتَمْطَر**; yani başını eğdi. Ve **واسْتَمْطَر**: sustu; onda **أَمْطَر** denilmez. Ve bu, aynen daha önce **المُستَمطِر**’de geçti; öyleyse onun sözünde iki yönden bir nazar vardır.

**أَمْطَر المكانَ**: onu yağmur yemiş buldu; Sâgânî onu nakletti. Ve **ماطِرون**: Şam’da bir (yer). Yezîd b. Muâviye dedi ki:

Ve onun için **الماطِرونَ**’da, ... karıncanın topladığını yediği vakit,
Bir **خِلْفَةٌ** vardır; ta ki otlayıp bahara erince ... **جِلَّق**’tan **بِيَعا**’lar içinde yerleşti.

**خِلْفَة** (ağaçların): çok meyveden sonra çıkan bir meyvedir. Cevherî vehmetti de **ناطِرون** (نون ile) dedi ve onu **نطر**’da zikretti. Ve orada bu beyti inşâd etti; ve bu yanlıştır. Dedim ki: ve musanniften önce Ezherî onu geçti de bu yerde zikretti. Şeyhimiz dedi ki: ve denilir ki **الميم** **النون**’un bedelidir; ve beyit ikisiyle de rivayet edilmiştir; öyleyse iki kere vehme hamletmeye ve araştırmadan çıkmaya ihtiyaç yoktur.

Ve bir adam **مَمْطُورٌ**: eğer çok misvak kullanır, kokusu güzel olursa; bunu İbnü’l-A‘râbî söyledi; ve o mecazdır. Ve **مَمْطُورٌ** Ebû Selâm, **سحابٍ** gibi: el-A‘rac el-Habeşî ed-Dımeşkî; Sevbân ve Ebû Ümâme’den rivayet eder; ondan da Mekhûl ve Zeyd b. Selâm (rivayet eder); İbn Hibbân onu **الثِّقات**’ta zikretti.

Ve **مُطَيْرٌ** **زُبَيْر** gibi: iki tâbiîdir; ikisinden biri Vâdî’l-Kurâ ehlinden bir şeyhtir; **ذي الزَّوائد**’den rivayet eder; ondan da oğlu Süleym b. **مُطَيْر** (rivayet eder); İbn Hibbân onu **الثِّقات**’ta zikretti. İkincisine gelince: o **ذا اليَدَيْن**’i işitmiştir. Buhârî dedi ki: hadisi sabit olmadı. Yahut o, Âişe’den rivayet eden **مُطَيْر بنُ أبي خالدٍ**’dır; Ebû Hâtim onun hakkında dedi ki: o, hadisi terk edilmiş olandır.

Ve **مَطْرَان** Hristiyanların (unvanı); büyükleri için kesr ile de okunur; saf Arapça değildir. İbn Düreyd dedi ki: Hristiyanların **مَطْرَان**’ına gelince, Arapça sahih değildir; Sâgânî onu ondan böyle nakletti.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **اسْتَمْطَرَ** adam elbisesini: yağmurda onu giydi; İbn Büzurc’dan. Ve **اسْتَمْطَر** adam: yağmurdan saklandı. Ve **استَمْطَر** kamçılar için: onlara sabretti. Ve **واسْتمْطَر**: **كَتَمَطَّر** gibi yağmur istedi; denilir: çıktılar, Allah’tan **يَسْتَمطِرون** ve O’ndan **يَتَمطَّرونه**.

Ve bir gök **مِمْطارٌ**: çok yağdıran. Ve bir vadi **مَمْطُور** ve **مَطِير**. Ve mübarek bir **مَطْرَةٌ** vuku buldu. Ve meselde: her **مَمْطُورٍ** için, başkasının yağdırılmış olması yeterdir. Ve Nu‘mân **مُتَمَطِّراً** çıktı; yani yağmurdan sonra gezintiye çıkan. Ve denilir: **لا تَسْتَمطِر الخيلَ**; yani onları (karşısına) çıkarma. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: falan, bir tek **مَطْرَةٍ** üzerinde, bir tek **مِطِرَةٍ** üzerinde ve bir tek **مَطَرٍ** üzerindedir; eğer bir tek görüş üzerinde olup ondan ayrılmazsa. Ebû Zeyd’den teşdîd rivayet edildi; ve yerinde zikredildi.

Ve denilir: ben, sendeki ihtiyacımdan dolayı **بمُسْتَمْطِر** değilim; yani onda senden ümit etmem; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve bir adam **مُستَمطَرٌ**: eğer hayır için umut verici olursa. İbnü’l-A‘râbî inşâd etti:

Bir dosta dedim, (o) salih: ... sen hayır için elbette **لمُسْتَمْطَرُ**

Ebû’l-Hasen dedi ki: yani **مَطْمَعٌ**. Ve mal **يَسْتَمطِر**: yağmur için ortaya çıkar; ve o mecazdır. Ve **وَمَطَرُهم شَرٌّ**; bu da mecazdır. Ve **وَمَطَرَ الشيءُ**: yükseldi; ve köle: kaçtı. Ve **وأَمْطَرْنا**: yağmurda olduk. Ve **أبو مَطَرٍ** künyelerindendir. Dedi ki:

Binekler **أبا مَطَرْ**’ı tanıyınca ... ağır ağır yürüdü ve ağaçta (otlamaya) yöneldi.

Ve **زُبَيْر** gibi: **مُطَيْر** b. Ali b. Osman b. Ebû Bekr el-Hakemî; Yemen’de bir kabilenin babasıdır. Ve onun torunu Muhammed b. Îsâ b. **مُطَيْر**, dayısı İbrâhîm b. Ömer b. Ali et-Tibbâ‘î es-Sehûlî’den hadis rivayet etti. Ve onun soyundan Ömer b. Ebü’l-Kâsım b. Ömer ve kardeşi İbrâhîm b. Ebü’l-Kâsım rivayet ettiler; ve Süleymân, Abdullah ve Muhammed, İbrâhîm b. Ebü’l-Kâsım’ın oğulları rivayet ettiler; ve Muhammed b. Ali b. Muhammed b. İbrâhîm ve kardeşi Ahmed; Yemen’de yolculuk (talebü’l-ilm) onlara ulaşıp son buldu. Ve onlar Yemen’de en büyük ev halkıdır.

Ve **مَطَرُ بنُ ناجِيةَ**; İbnü’l-Eş‘as günlerinde Kûfe’ye galip gelen odur; o, Riyâh b. Yerbû‘ oğullarındandır. Ve **المُطَيْريّ**: Ebû Bekr b. Kilâb’dan bir adamın (adına nispetle) bir sudur. Ve Ebû Amr Muhammed b. Ca‘fer b. Muhammed b. **مَطَرٍ** el-**مَطَريُّ** el-‘adl en-Nîsâbûrî; dedesi **مَطَر**’a nispetle; âlim, zâhid; çok işitti ve hâfızlar ondan rivayet etti.

Ve **مَمْطِير** (فتح sonra سكون ile): Taberistân’da bir şehirdir; onunla Âmul arasında düz yoldan altı fersahtır; ve ikisinin arasında rüstaklar ve köyler vardır.

Ve **مَيْطُور** (فتح ile) Dımeşk köylerindendir. ‘Arkale b. Câbir b. Nümeyr ed-Dımeşkî dedi ki:

Sınırların kenarları arasında nice tutkun vardır ... kederli; gözler ve dudaklar onu istila etti,
Ve nice geceyi **بالماطِرون**’da kestim ... ve bir günü **إلى المَيْطورِ**; hâlbuki o **مَطِيرُ**dur. "
