# مطس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B7%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مطس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: مطس

باب السين والطاء والميم معهما
م س ط، س ط م، ط س م، ط م س، م ط س، س م ط مستعملات
مسط:
ومَسَطَ يَمسُط مسطاً، وهو خَرْطُكَ ما في المِعَى باِصبَعِكَ ونحوُه لتُخرجَ ما فيه.
واذا نَزا على الفَرَسِ الكريمة فحل لئيم أدخل رجل يَدَه فخَرَط ماءه من رَحِمِها، يقال: مَسَطَها ومَصَتَها ومَساها يَمسي ويمسُو، وكأنَّهم عاقبوا بين التاء والطاء في هذه الكلمة.
والماسطة: ضَرْبٌ من شجر الصَّيفِ اذا رَعَته الاِبِلَ مَسَطَ بطونَها فخَرَطَها، وقال جرير:
يا ثَلْطَ حامِضةٍ تَرَبَّعَ ما سطا		من واسِطٍ وتَرَبَّعَ القُلاّمـا
سطم:
يقال: أُسطُمَّةُ البَحر لغة في أُصْطُمِّه، وهي مُجْتمَعُه ووسَطَه، قال: له نواحٍ وله أُسطُمُّ وأُسْطُمَّةُ الحَسَب كذلك، والسين لغة فيها جميعاً، وقد مَرَّ في الصاد.
طسم:
طَسمٌ حَيٌّ ناصَبوا عاداً، انقَرَضُوا وصاروا أحاديثَ.
وطَسَمَ الشيءُ طَسُوماً أي دَرَسَ، قال: أحاديث طَسْمٍ إنَّما أنت حالِم
طمس:
طَمَسَ: لغةٌ في طسم، أي: دَرَسَ اِلاّ أنَّه أَعَمُّ.
وطَمَسَ النجمُ: ذَهَبَ ضوؤه، والقمرُ مثلُه.
وخَرْقٌ طامِسٌ، وجبل طامِسٌ: لا نباتَ فيه ولا مَسلَكَ.
والطَّمْس الآيةُ التاسعة من آياتِ مُوسَى- عليه السلام- حين طَمَسَ اللهُ- تعالى- بدعوته على أموال فِرْعَونَ فصارت حِجارةً.
وقيل: الآيات التِّسْعُ: يَدُه وعَصاه والجَرادُ والقُمَّلُ والضَّفادِع والدَّمُ والسِّنُون ونَقْصُ الثَّمَرات.
وقوله- عَزَّ وجَلَّ-: "رَبَّنا اطمِسْ على أموالِهم" اي امسَخْها.
مطس:
مَطَسَ العَذِرةَ يَمطِسُها: رَمَى بها بِمَرَّةٍ واحدة.
سمط:
حَمَلٌ مُسمُوط: نُتِفَ منه الصوُّفُ وشُوِيَ، وسَمَطَ يسمِط سَمطاً.
ويقال: بل هو الخَمطُ.
والسَّمْطُ: السَّلْخُ، وسَمَطَ يسمُط.
والسِّمْطُ يُجمَع على سُمُوط، وهو المَعاليق من السُّيُور في السَّرْج.
وسُمُوط القِلادة يكون لها مَعاليقُ على الصَّدُر.
والسِّمطُ: الرجلُ الخفيف في جسِمه، الداهيةُ في أمره، وأكثَرُ ما يوسف به الصَيّاد، وأنشد لرؤبة: سمْطاً يُرَبِّي وِلْدةً زَعابِلا والسامِطُ: لَبَنٌ ذَهَبَت حَلاوةُ الحَلَبِ منه ولم يتغَيَّرْ طعمُه، وفعله سَمَطَ يسمُطُ.
ويقال: نَعْلٌ سُمُط وسُمْطٌ اذا لم يكن فيها رِقاعٌ، ويقال: نَعلٌ أسماطٌ.
والشِّعر المُسَمَّط: الذي يكونُ في صدر البيت أبيات مشطورة أو منهوكة مُقَفّاة تجمعُها قافية مخالفةٌ لازمةٌ للقصيدة حتى تنقضي.
وقال امرؤ القيس قصيدتين على هذا المثال يُسَمِّيان السِّمْطَينِ فصدر كلِّ قصيدةٍ مِصراعانِ في بيتٍ، ثم سائره في سُمُوط، فقال في إحداهما: ومُستَلئِمٍ كشَّفْتُ بالرُّمح ذَيْلَه أَقْمتُ بعَضْبٍ ذي سفاسِقَ مَيلَه فجَعتُ به في مُلْتَقَى الخيلِ خَيْلَه تركتُ عِتاقَ الطير يحجلْنَ حَوْلَه وقال: كأنَّ على سِرْبالِه نَضْحَ جِرُيالِ وناقةٌ سُمُط وأسماطٌ: لا وَسمَ عليها، كما يقال: ناقةٌ غُفْلٌ.
وقال العجاج يصف وحشيّاً وصيّاداً وكلابَه فقال: عايَنَ سِمْطَ قفرةٍ مُهَفْهَفا وسَرْمَطيّاتٍ يُجينَ السُّوَّفا

### Türkçe

باب **السين** ve **الطاء** ve **الميم** onlarla birlikte

**م س ط**، **س ط م**، **ط س م**، **ط م س**، **م ط س**، **س م ط** kullanımlıdırlar.

**مسط**:
Ve **مَسَطَ** **يَمسُط** **مسطاً**: o, içindekini çıkarman için, bağırsakta olanı parmağınla ve benzeriyle kazıyıp sıyırmandır.
Ve eğer asil kısrağa aşağılık bir aygır sıçrarsa, bir adam elini sokar da onun suyunu rahminden kazıyıp sıyırır; denir ki: **مَسَطَها** ve **مَصَتَها** ve **مَساها** **يَمسي** ve **يمسُو**; sanki bu kelimede **التاء** ile **الطاء** arasında nöbetleşmişlerdir.
Ve **الماسطة**: yaz ağacından bir türdür; develer onu otladığında karınlarını **مَسَطَ** eder de onları kazıyıp sıyırır. Cerîr dedi ki:
يا ثَلْطَ حامِضةٍ تَرَبَّعَ ما سطا		من واسِطٍ وتَرَبَّعَ القُلاّمـا

**سطم**:
Denir ki: **أُسطُمَّةُ البَحر**; **أُصْطُمِّه**’de bir lehçedir; o, onun toplanma yeri ve ortasıdır. Dedi ki: onun yönleri vardır ve onun **أُسطُمُّ**’u ve **أُسْطُمَّةُ الحَسَب** de böyledir; **السين** ikisinde de bir lehçedir; **الصاد**’da geçmişti.

**طسم**:
**طَسمٌ**: Âd’a karşı duran bir kabiledir; yok olup tükendiler ve hikâyeler oldular.
Ve **طَسَمَ** şey **طَسُوماً**: yani silinip yok oldu. Dedi ki:
أحاديث طَسْمٍ إنَّما أنت حالِم

**طمس**:
**طَمَسَ**: **طسم**’de bir lehçedir; yani: silinip yok oldu; ancak o daha geneldir.
Ve yıldız **طَمَسَ**: ışığı gitti; ay da onun gibidir.
Ve **خَرْقٌ طامِسٌ** ve dağ **طامِسٌ**: onda ne bitki vardır ne de geçit.
Ve **الطَّمْس**: Mûsâ’nın—ona selâm olsun—âyetlerinden dokuzuncu âyettir; Allah—yüce—onun duasıyla Firavun’un malları üzerine **طَمَسَ** etti de taşlar oldu.
Ve denildi ki: dokuz âyet: onun eli ve asası ve çekirge ve bit ve kurbağalar ve kan ve kıtlık yılları ve meyvelerin eksilmesidir.
Ve O’nun—aziz ve celil—sözü: “رَبَّنا اطمِسْ على أموالِهم” yani: onları şekil değiştir.

**مطس**:
**مَطَسَ** pisliği **يَمطِسُها**: onu bir defada attı.

**سمط**:
**حَمَلٌ مُسمُوط**: ondan yün yolunmuş ve kızartılmıştır; ve **سَمَطَ** **يسمِط** **سَمطاً**.
Ve denir ki: bilakis o **الخَمطُ**tur.
Ve **السَّمْطُ**: deriyi yüzmedir; ve **سَمَطَ** **يسمُط**.
Ve **السِّمْطُ** **سُمُوط** üzerine toplanır; o, eğerin içinde kayışlardan olan asılı şeylerdir.
Ve gerdanlığın **سُمُوط**’u: onun göğüs üzerinde asılı şeyleri olur.
Ve **السِّمطُ**: bedeninde hafif olan adam; işinde kurnaz olan; en çok avcı ile nitelenir. Rü’be’ye ait olarak okundu: سمْطاً يُرَبِّي وِلْدةً زَعابِلا
Ve **السامِطُ**: sağımın tatlılığı ondan gitmiş, tadı değişmemiş süttür; fiili **سَمَطَ** **يسمُطُ**.
Ve denir ki: **نَعْلٌ سُمُط** ve **سُمْطٌ**: onda yama yoksa; ve denir ki: **نَعلٌ أسماطٌ**.
Ve **الشِّعر المُسَمَّط**: beytin صدر’ında, kafiyeli, ikiye bölünmüş veya kısaltılmış mısralar bulunan; onları, kaside bitinceye kadar ona bağlı, kasidenin kafiyesinden farklı bir kafiye bir araya getirir.
Ve İmru’ul-Kays bu örnek üzere iki kaside söyledi; onlara **السِّمْطَينِ** denir: her kasidenin صدر’ı bir beyitte iki mısradır; sonra geri kalanı **سُمُوط** içindedir. Onlardan birinde dedi ki: ومُستَلئِمٍ كشَّفْتُ بالرُّمح ذَيْلَه أَقْمتُ بعَضْبٍ ذي سفاسِقَ مَيلَه فجَعتُ به في مُلْتَقَى الخيلِ خَيْلَه تركتُ عِتاقَ الطير يحجلْنَ حَوْلَه
Ve dedi ki: كأنَّ على سِرْبالِه نَضْحَ جِرُيالِ
Ve **ناقةٌ سُمُط** ve **أسماطٌ**: üzerinde damga yoktur; nitekim denir ki: **ناقةٌ غُفْلٌ**.
Ve el-A‘câc, bir yabanîyi ve bir avcıyı ve köpeklerini vasfederek dedi ki: عايَنَ سِمْطَ قفرةٍ مُهَفْهَفا وسَرْمَطيّاتٍ يُجينَ السُّوَّفا
