# مطه (م-ط-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B7%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ط - ه
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D9%87/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ط م
همط ، طهم ، طمه ، مطه : مستعملة .
همط : قال الليث : الهَمْط : الخَلْط من الأباطِيل والظُّلم . يقال : هو يَهْمِط ويَخلِط هَمْطاً وخَلْطاً .
وسئل إبراهيم النَّخَعيّ عن العُمّال يَنهضون إلى القرى فيَهمِطُون أَهلها ، فإذا رَجعوا إلى أهاليهم أَهْدَوْا لجيرانهم ودَعوْهم إلى طعامهم . فقال إبراهيم : لهم المَهْنَأ ، وعليهم الوِزْر .
ويقال : هَمَطَه واهتَمَطَه : إذا أخذ منه مالَه على سبيل الغَلَبَة والجَوْر ، واهتمطَ فلانٌ عِرضَ فلانٍ : إذا نال منه وشَتَمَه .
شمِر عن أبي عدنان ، سألتُ الأصمعيّ عن الهمْط فقال : هو الأخذ بخُرْق وظُلْم .
وقال غيره : الهمْط مِن هَمَطَ يَهْمِطُ : إذا لم يُبالِ ما قال وما أَكَلَ . وقال ابن الأعرابيّ : امْتَرَزَ مِن عِرضِه ، واهتَمَطَ منه : إذا شَتمه وعابَه .
طهم : أبو الحسن اللِّحياني : ما أَدْرِي أيُّ الطَّهْم هو ، وأيُّ الدَّهْم هو بمعنى واحد ، معناه أيُّ الناس هو ؟
ووَصَف عليٌّ النبيَّ ( صلى الله عليه وسلم ) فقال : لم يكن بالمطهَّم ، ولا بالمُكَلْثَم .
قال أبو عُبيد : قال الأصمعيّ : المطهَّم : التَّامّ كلُّ شيء منه فهو بارِعُ الجمال .
وسُئل أبو العباس عن تفسير المُطَهَّم في هذا الحديث ؟ فقال : المطهَّم مختلف فيه ؛ فقالت طائفة : هو الذي كلّ عُضوٍ منه حَسَن على حِدَتِه .
قال : وقالت طائفة : المطهَّم : السَّمين الفاحش السِّمَن . وقالت طائفة : المطهَّم : المنتفِخ الوجْه ، ومنه قوله :
ووَجهٌ فيه تطهيم
أي انتفاخ وجَهامة من السِّمَن .
قال : وربما بَثَرَ الوجهُ فيسمى بَثْرُه النَّفاطِير .
قال : وقالت طائفة : المطهَّم : النحيف الجسم الدَّقيقُه . وقالت طائفة : المطهَّم الضَّخْم .
قال أبو العباس : أمّا مَن قال في صفة المُرْتَضى : لم يكن بالمطهَّم ، وفسَّرَ التطهيم الجَمال البارعَ فقد نَفَى عنه الصِّفة المحمودة . وقد أخطأ لأنَّ الممدوحَ لا تُنفَى عنه المحاسِن ، وإنما تُنفى المحاسِن عن المذموم .
قال : وأمّا مَن قال : التطهيم : السِّمن الفاحِش فقد تمَّ النفيّ في قوله : لم يكن بالمطهَّم ، وهذا مدحٌ ، ومَن قال إنّه النّحافة ، فقد تمَّ النَّفْي عنه في هذا ، لأنَّ أُمَّ معبَد وصفتْه بأنّه لم تَعِبْه نُحْلَة ، ولم تَشِنْه ثُجْلَة : أي انتفاخُ بطْن .
قال : وأمّا مَن قال : إنَّ التطهيمَ : الضِّخَمُ فقد صحَّ النفْي ، فكأَنّه قال : لم يكن بالضَّخْم .
قال : وهكذا وصَفَه عليّ رضي الله عنه : فقال : كان بادِناً متماسِكاً . وقال الباهليُّ في قول طُفَيل :
وفينا رِباطُ الخيل كلُّ مطهَّمٍ
رَجِيلٍ كَسِرْحانِ الغَضَا المُتَأَوَّبِ
قال : المُطهَّمُ : الناعِم الحَسَنُ والرَّجِيلُ : الشديد المشي .
وقال أبو سعيد : الطُّهْمَة والصُّحْمة في اللّون : أنْ تُجاوِزَ سُمْرَتَه إلى السواد . وَجْهٌ مطهَّم : إذا كان كذلك .
قال أبو سعيد : والتطهيم : النِّفار في قول ذي الرّمّة :
تلك التي أشْبهتْ خَرْقاء جِلْوَتُها
يومَ النَّقَا بَهجةٌ منها وتَطْهِيمُ
قال : التطهيمُ في هذا البيت : النِّفَار ، قال : ومِن هذا يقال : فلانٌ يَتطهمُ عنّا : أي يستوْحِش .
قال : وأمّا الخيلُ المطهَّمةُ فإنها المقرَّبة المكرّمة العَزيزة الأنفُسِ ، ومنه يقال : مالك تَطَّهمُ عن طعامنا : أي ترْبَأُ بنفْسك عنه .
طمه ، ومطه : ثعلب ، عن ابن الأعرابيّ قال : المُطَمَّهُ : المُطَوَّل ، والمُمَطَّهُ : المُمَدَّدُ . قال : والمُهَمَّط : المُظَلَّم ، يقال : هَمَط : إذا ظلَم . وقال في قول أبي النّجم :
أخطِم أنْفَ الطامِحِ المُطَهَّمِ
أراد به الرجلَ الكريمَ الحَسب .

##### Türkçe

ه ط م
**همط** , **طهم** , **طمه** , **مطه** : kullanımdadır.

**همط** : Leys dedi: **الهَمْط**: bâtıllar ve zulümden karıştırmadır. Denir: o **يَهْمِط** ve karıştırır; **هَمْطاً** ve **خَلْطاً** (olarak) karıştırır.

İbrâhîm en-Nehaî’ye, âmillerin köylere kalkıp gidip onların halkını **يَهمِطُون** (haksızlıkla alıp karıştırdıkları), sonra kendi ailelerine dönünce komşularına hediye verip onları yemeklerine çağırdıkları soruldu. İbrâhîm dedi: Onlar için **المَهْنَأ** (hoşluk/afiyet), onların üzerinde **الوِزْر** (günah/yük) vardır.

Ve denir: **هَمَطَه** ve **اهتَمَطَه**: galebe ve zorbalık yolu üzere ondan malını aldığı zaman. Ve falan, falanın ırzını **اهتمطَ**: ondan (pay) aldığı ve ona sövdüğü zaman.

Şemir, Ebû Adnân’dan: Asmaî’ye **الهمْط** hakkında sordum; dedi: o, haksızlık ve zulüm ile almaktır.

Başkası dedi: **الهمْط** , **هَمَطَ يَهْمِطُ**’tendir: söylediğine ve yediğine aldırmadığı zaman. İbnü’l-A‘râbî dedi: ırzından **امْتَرَزَ** etti ve ondan **اهتَمَطَ** etti: ona sövdüğü ve onu ayıpladığı zaman.

**طهم** : Ebû’l-Hasen el-Lihyânî: Ben bilmem, hangi **الطَّهْم**’dır ve hangi **الدَّهْم**’dır; (ikisi) bir mânâdadır: mânâsı “hangi insan odur?”dur.

Ali, Peygamber’i ( صلى الله عليه وسلم ) vasfetti de dedi: **بالمطهَّم** değildi, **بالمُكَلْثَم** de değildi.

Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **المطهَّم**: tamdır; ondan her şey (tamdır); o, güzellikte üstün olandır.

Ebû’l-Abbâs’a bu hadiste **المُطَهَّم**’in tefsiri soruldu; dedi: **المطهَّم** ihtilaflıdır; bir taife dedi ki: o, her uzvu kendiliğinden güzel olandır.

Dedi: Bir taife dedi: **المطهَّم**: aşırı şişman, fahiş şişman olandır. Bir taife dedi: **المطهَّم**: yüzü şişkin olandır; ondan (olarak) onun sözü:
ووَجهٌ فيه تطهيم
yani şişmanlıktan yüz şişkinliği ve kabalık.

Dedi: ve bazen yüz kabarcık çıkarır; onun kabarcığına **النَّفاطِير** denir.

Dedi: Bir taife dedi: **المطهَّم**: ince, zayıf bedenli olandır. Bir taife dedi: **المطهَّم**: iri cüsseli olandır.

Ebû’l-Abbâs dedi: **المُرْتَضى**’nın sıfatında “**بالمطهَّم** değildi” diyen ve **التطهيم**’i üstün güzellik diye tefsir eden kimse, ondan övülen sıfatı nefyetmiştir. Hata etmiştir; çünkü övülen kimseden güzellikler nefyedilmez; güzellikler ancak yerilen kimseden nefyedilir.

Dedi: **التطهيم**: aşırı şişmanlıktır diyen kimseye gelince, “**بالمطهَّم** değildi” sözünde nefy tamam olmuştur; bu bir övgüdür. Ve onun zayıflık olduğunu söyleyen kimseye gelince, bunda da ondan nefy tamam olmuştur; çünkü Ümmü Ma‘bed onu, “zayıflık onu ayıplamadı ve **ثُجْلَة** onu çirkinleştirmedi” diye vasfetmiştir: yani karın şişkinliği.

Dedi: **التطهيم**: irilik/cüsselilik olduğunu söyleyen kimseye gelince, nefy sahih olmuştur; sanki “iri cüsseli değildi” demiştir.

Dedi: Ali رضي الله عنه onu böyle vasfetti: “dolgun, sıkı (derli toplu) idi” dedi. Bâhilî, Tufeyl’in sözü hakkında (şunu dedi):
وفينا رِباطُ الخيل كلُّ مطهَّمٍ
رَجِيلٍ كَسِرْحانِ الغَضَا المُتَأَوَّبِ
Dedi: **المُطهَّمُ**: yumuşak, güzel olandır; **الرَّجِيلُ**: yürüyüşü şiddetli olandır.

Ebû Saîd dedi: renkte **الطُّهْمَة** ve **الصُّحْمة**: esmerliğini siyahlığa aşmandır. **وَجْهٌ مطهَّم**: böyle olduğu zaman.

Ebû Saîd dedi: ve **التطهيم**: Zü’r-Rumme’nin sözünde ürkme/kaçınmadır:
تلك التي أشْبهتْ خَرْقاء جِلْوَتُها
يومَ النَّقَا بَهجةٌ منها وتَطْهِيمُ
Dedi: bu beyitte **التطهيمُ**: ürkme/kaçınmadır. Dedi: bundan dolayı denir: falan bizden **يَتطهمُ** eder: yani ürker/yabancılaşır.

Dedi: ve **الخيلُ المطهَّمةُ** ise, yaklaştırılmış, ikram edilmiş, nefisleri aziz (kıymetli) olanlardır; ondan denir: niçin yemeğimizden **تَطَّهمُ** ediyorsun: yani ondan nefsini yüce tutuyorsun.

**طمه** , **مطه** : Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den dedi: **المُطَمَّهُ**: uzatılmış olandır; **المُمَطَّهُ**: gerilmiş/uzatılmış olandır. Dedi: **المُهَمَّط**: zulmedilmiş olandır; denir: **هَمَط**: zulmettiği zaman. Ebû’n-Necm’in sözü hakkında dedi ki:
أخطِم أنْفَ الطامِحِ المُطَهَّمِ
Bununla, soyu şerefli, kerim adamı kastetti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D9%87/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

مَطَهَ في الأَرض يَمْطَهُ مُطُوهاً: ذهَب.

##### Türkçe

**مَطَهَ** yerde **يَمْطَهُ** **مُطُوهاً**: gitti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B7%D9%87/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( مَطَهَ في الأرْضِ ) يَمْطَهُ مُطُوهاً :

أَهْمَلَهُ الجوْهرِيُّ .
وفي اللِّسانِ : ( ذَهَبَ فيها .
( والمُمَطَّهُ ، كمُعَظَّمٍ : المُمَدَّهُ ) ؛ ) كذا في النُّسخِ والصَّوابُ المُمَدَّدُ .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
قالَ ابنُ الأعْرابيِّ : الممطه : المظلم ؛ ذَكَرَه في ترْكيبِ طَمَهَ .

##### Türkçe

: (**مَطَهَ في الأرْضِ**) **يَمْطَهُ** **مُطُوهاً** :

Cevherî onu ihmal etti.
Lisân’da: (Onun içinde gitti.
(ve **المُمَطَّهُ** , **كمُعَظَّمٍ** : **المُمَدَّهُ**) ;) nüshalarda böyle; doğrusu **المُمَدَّدُ**’dur.
Ona karşı istidrâk olunanlardandır:
İbnü’l-A‘râbî dedi: **الممطه** : karanlık; onu **طَمَهَ** terkibinde zikretti.
