# مظظ (م-ظ-ظ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B8%D8%B8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B8%D8%B8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - ظ - ظ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B8%D8%B8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الظاء والميم
م ظ يستعمل فقط
مظ:
المَظُّ شَجَرة الرُّمان، والمُماظَّة المُشارَّةُ والمُنازَعة، وما ظَظتُه وشارَرْتُه، وكذلك المِظاظ.
قال:
إنّ لِلَيْلَى غِلْمةً غِلاظـاً		مُعاوِدينَ عندَها المِظاظا

##### Türkçe

باب **الظاء** و**الميم**
**م ظ** kullanılır, yalnızca.

**مظ**:
**المَظُّ** nar ağacıdır; **المُماظَّة** **المُشارَّة** ve **المُنازَعة**’dır; “Onu **ظَظتُه** ve **شارَرْتُه**” (dedim); bunun gibi **المِظاظ** da (böyledir).
Dedi:
إنّ لِلَيْلَى غِلْمةً غِلاظـاً		مُعاوِدينَ عندَها **المِظاظا**

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B8%D8%B8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

المَظ: الرُمَّانُ البَرِّي. قال أبو ذؤيب يصف عسلاً:
فجاء بِمَزْجٍ لم يَرَ الناسُ مثلَـهُهو الضَحْكُ إلا أنه عملُ النَحْلِ
يَمانِيَةٍ أحيا لهـا مَـظَّ مَـأْبِـدٍ		وآلِ قُراسٍ صَوْبَ أسْقِيَةٍ كُحْلِ
وماظَظْتُ الرجلَ مُماظَةً ومِظاظاً: شاررتُه ونازعتُه. وتَماظَّ القومُ.

##### Türkçe

**المَظ**: yabani nar. Ebû Züeyb, bir balı vasfederek dedi:
فجاء بِمَزْجٍ لم يَرَ الناسُ مثلَـهُهو الضَحْكُ إلا أنه عملُ النَحْلِ
يَمانِيَةٍ أحيا لهـا **مَـظَّ** مَـأْبِـدٍ		وآلِ قُراسٍ صَوْبَ أسْقِيَةٍ كُحْلِ

**وماظَظْتُ** adamı **مُماظَةً** ve **مِظاظاً**: onunla çekiştim ve onunla nizâ ettim. Ve kavim **تَماظَّ** oldu.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B8%D8%B8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ماظَّه مُماظَّة ومِظاظاً: خاصمه وشاتمَه وشارَّه ونازَعَه ولا يكون ذلك إِلا مُقابَلة منهما؛ قال رؤبة:
لأْواءَها والأَزْلَ والمِظاظا
وفي حديث أَبي بكر: أَنه مرَّ بابنه عبد الرحمن وهو يُماظُّ جاراً له، فقال أَبو بكر: لا تُماظِّ جارَك فإِنه يَبْقَى ويذهَب الناس؛ قال أَبو عبيد: المُماظَّةُ المُخاصَمة والمُشاقَّة والمُشارّةُ وشدَّةُ المُنازعةِ مع طُول اللُّزوم، يقال: ماظَظْتُهُ أُماظُّه مِظاظاً ومُماظَّة، أَبو عمرو: أَمَظَّ إِذا شَتم، وأَبَظَّ إِذا سَمِنَ، وفيه مَظاظةٌ أَي شدَّة خُلُق، وتماظّ القومُ؛ قال الراجز:
جافٍ دَلَنْظَى عَرِكٌ مُغانِظُ،
أَهْوَجُ إِلا أَنه مُماظِظُ
وأَمَظَّ العُودَ الرطبَ إِذا توقَّع أَن تذهب نُدُوَّته فعَرَّضه لذلك. والمَظُّ: رُمّان البر أَو شجره وهو يُنَوِّر ولا يَعقِد وتأْكله النحْل فيجُودُ عسَلُها عليه. وفي حديث الزُّهري وبني إِسرائيل: وجعل رُمّانَهم المَظَّ؛ هو الرُّمّان البرّي لا يُنْتفع بحمله. قال أَبو حنيفة: منابت المَظ الجبال وهو ينوِّر نَوْراً كثيراً ولا يُرَبِّي ولكن جُلُّناره كثير العسل؛ وأَنشد أَبو الهيثم لبعض طيِّء:
ولا تَقْنَطْ، إِذا جَلَّتْ عِظامٌ
عليكَ مِن الحَوادِثِ، أَن تُشَظّا
وسَلِّ الهَمَّ عنك بذاتِ لَوْثٍ،
تَبُوصُ الحادِيَيْنِ إِذا أَلَظَّا
كأَنَّ، بنحْرِها وبمِشْفَرَيْها
ومَخْلِجِ أَنْفِها، راءً ومَظّا
جَرى نَسْءٌ على عسَنٍ عليها،
فار خَصِيلُها حتى تَشَظَّى
(* قوله «فار» كذا بالأصل وهو يحتمل أن يكون بار أَو باد بمعنى هلك.) أَلَظَّ أَي لَحَّ. قال: والراء زَبَدُ البحر، والمظُّ دمُ الأَخوين، وهو دمُ الغَزال وعُصارة عُروق الأَرْطَى، وهي حُمر، والأَرْطاة خَضْراء فإِذا أَكلتها الإِبل احمرّت مَشافِرها؛ وقال أَبو ذؤيب يصف عسلاً: فجاء بِمَزْج لم يَر الناسُ مِثْلَه،
هو الضَّحْكُ، إِلا أَنه عَمَلُ النحْلِ
يَمانية أَحْيا لها، مَظَّ مَأْبِدٍ
وآلِ قَراسٍ، صَوْبُ أَسْقِيةٍ كُحْلٍ
قال ابن بري: صوابه مأْبِدٍ، بالباء، ومن همزه فقد صحّفه. وآلُ قَراس: جبال بالسَّراةِ. وأَسْقِية: جمع سَقِيٍّ، وهي السّحابة الشديدةُ الوَقْع. ويروى: صوبُ أَرْمِيةٍ جمع رَمِيٍّ، وهي السحابة الشديدة الوقع أَيضاً. ومَظَّةُ: لقَب سفيان بن سلْهم بن الحَكَم بن سعد العَشِيرة.

##### Türkçe

**ماظَّه** **مُماظَّة** ve **مِظاظاً**: onunla çekişti, ona sövdü, ona karşı sertlik gösterdi ve onunla nizâ etti; bu ancak ikisinden karşılıklı olarak olur; Rü’be dedi ki:
لأْواءَها والأَزْلَ والمِظاظا

Ebû Bekir hadîsinde: o, oğlu Abdurrahman’ın yanından geçti; o, kendisine komşu birisiyle **يُماظُّ** (mümâzze ediyordu); Ebû Bekir dedi ki: “Komşunla **لا تُماظِّ** (mümâzze etme); çünkü o kalır, insanlar gider.” Ebû Ubeyd dedi ki: **المُماظَّةُ**: **المُخاصَمة** (çekişme), **المُشاقَّة** (inatlaşma/şiddetli muhalefet), **المُشارّة** (karşılıklı sertlik) ve uzun süreli yapışıp kalma ile birlikte nizânın şiddetidir; “Onu **ماظَظْتُهُ**; ona **أُماظُّه**; **مِظاظاً** ve **مُماظَّة** (olarak)” denir. Ebû Amr: **أَمَظَّ**: sövdüğü zaman; **أَبَظَّ**: semirdiği zaman; onda **مَظاظةٌ**: yani huy sertliği. Kavim **تماظّ** etti; râciz dedi ki:
جافٍ دَلَنْظَى عَرِكٌ مُغانِظُ،
أَهْوَجُ إِلا أَنه مُماظِظُ

**أَمَظَّ** yaş dalı: onun neminin gideceğini beklediği zaman; bunun için onu buna maruz bıraktı.

**المَظُّ**: kırın narı yahut onun ağacıdır; çiçek açar, fakat meyve bağlamaz; arılar onu yer de balı onun üzerine güzel olur. Zührî ve Benî İsrail hadîsinde: “Onların narını **المَظَّ** kıldı”; o, meyvesinden faydalanılmayan yabânî nardır. Ebû Hanîfe dedi ki: **المَظ**’ın bitiş yerleri dağlardır; çok çiçek açar, fakat büyütüp yetiştirmez; lâkin onun **جُلُّناره**’si balı çoktur. Ebû’l-Heysem, Tayy’dan birine ait olarak inşâd etti:
ولا تَقْنَطْ، إِذا جَلَّتْ عِظامٌ
عليكَ مِن الحَوادِثِ، أَن تُشَظّا
وسَلِّ الهَمَّ عنك بذاتِ لَوْثٍ،
تَبُوصُ الحادِيَيْنِ إِذا أَلَظَّا
كأَنَّ، بنحْرِها وبمِشْفَرَيْها
ومَخْلِجِ أَنْفِها، راءً ومَظّا
جَرى نَسْءٌ على عسَنٍ عليها،
فار خَصِيلُها حتى تَشَظَّى

(* “فار” sözü asılda böyle; “bar” yahut “bad” olması muhtemeldir; “helâk oldu” mânâsında.)

**أَلَظَّ**: yani ısrar etti. Dedi ki: **الراء** deniz köpüğüdür; **المظُّ** ise iki kardeşin kanıdır; o, ceylanın kanı ve **الأَرْطَى** damarlarının öz suyudur; bunlar kırmızıdır; **الأَرْطاة** yeşildir; develer onu yediği zaman onların dudakları kızarır. Ebû Züeyb, bir balı vasfederek dedi ki:
فجاء بِمَزْج لم يَر الناسُ مِثْلَه،
هو الضَّحْكُ، إِلا أَنه عَمَلُ النحْلِ
يَمانية أَحْيا لها، مَظَّ مَأْبِدٍ
وآلِ قَراسٍ، صَوْبُ أَسْقِيةٍ كُحْلٍ

İbn Berrî dedi ki: doğrusu **مأْبِدٍ**’dir, **الباء** ile; onu hemzeleyen kimse onu tashîf etmiştir. **آلُ قَراس**: Serât’ta dağlardır. **أَسْقِية**: **سَقِيٍّ**’nin cem‘idir; o, düşüşü şiddetli buluttur. Şöyle de rivayet edilir: **صوبُ أَرْمِيةٍ**; **رَمِيٍّ**’nin cem‘idir; o da düşüşü şiddetli buluttur, yine. **مَظَّةُ**: Sa‘d el-‘Aşîre’nin Sa‘d b. el-Hakem b. Selhem b. Sufyân’ının lakabıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B8%D8%B8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المظ: شجر الرمان، أو بريه، قاله الليث، على الأخير اقتصر الجوهري. وقال ابن دريد: المظ: رمان ينبت في جبال السراة، ولا يحمل ثمرا، وإنما ينور نورا كثيرا، ومنه حديث الأزهري وبني إسرائيل وجعل رمانهم المظ وقال أبو حنيفة: منابت المظ: الجبال، وهو ينور ولا يربي، وفي نوره عسل كثير ويمص، وتأكله النحل فيجود عسلها عليه، الواحدة مظة، وله حطب أجود حطب وأثقبه نارا، يستوقد كما يستوقد الشمع. وقال السكري في شرح الديوان: المظ: الرمان البري الذي تأكله النحل، وإنما يعقد الرمان البري ورقا، ولا يكون له رمان. قال أبو ذؤيب يصف عسلا:
  يمانية أحيا لهـا مـظ مـأبـد                      وآل قراس صوب أسقية كحل وقد تقدم شرح هذا البيت في م ب د وفي ق ر س وأنشد أبو الهيثم لبعض طيئ:
  ولا تقنط إذا جلت عـظـام                      عليك من الحوادث أن تشظا وسل الهم عنك بذات لوث تبوص الحاديين إذا ألظا كأن بنحرها وبمشفريها ومخلج أنفها راء ومظا وقال أبو الهيثم: المظ: دم الأخوين، وهو دم الغزال، ويعرف الآن بالقاطر المكي.
 والمظ: عصارة عروق الأرطى، وهي حمر، والأرطاة خضراء، فإذا أكلتها الإبل احمرت مشافرها.
 والمظاظة: شدة الخلق وفظاظته، كما في اللسان، ونقله ابن عباد أيضا. ومظظته: لمته، عن ابن عباد. وأمظظت العود الرطب، أي توقعت ذهاب ندوته، وعرضته لذلك، نقله الليث.
 وما ظظته مماظة ومظاظا: شاررته ونازعته، وخاصمته، ولا يكون ذلك إلا مقابلة منهما.
 وفي حديث أبي بكر أنه مر بابنه عبد الرحمن وهو يماظ جارا له فقال: لا تماظ جارك فإنه يبقى ويذهب الناس، قال أبو عبيد: المماظة: المخاصمة والمشاقة والمشارة وشدة المنازعة مع طول اللزوم. ومنه: ماظظت الخصم، أي لازمته، قيل: ومنه اشتقاق المظ الذي ذكر لتضام حبه بعضه مع بعض، ألا ترى إلى قول الأعرابي: كأزز الرمان المحتشية، هذا قول الزمخشري. وقال رؤبة:
  إذ سئمت ربيعة الكظاظـا                      لاواءها والأزل والمظاظا وقال غيره:
  جاف دلنظى عرك مغانظ                      أهوج إلا أنه مماظـظ وتماظوا: تعاضوا بألسنتهم، والضاد لغة فيه.

  وقال ابن عباد: المظمظة: الذبذبة. وقال الصاغاني: والتركيب يدل على مشارة ومنازعة، وقد شذ عن هذا التركيب المظ. قلت: ولما كان التضام من لوازم المنازعة والمشارة غالبا حسن اشتقاق المظ منه، فلا معنى لشذوذه عن التركيب. فتأمل.
 ومما يستدرك عليه: المماظة: المشاتمة. وقال أبو عمرو: أمظ، إذا شتم وأبظ، إذا سمن.
 وتماظ القوم: تلاحوا، كتماضوا. ومظة: لقب سفيان بن سلهم ابن الحكم بن سعد العشيرة، نقله الجوهري والصاغاني والأزهري ومما يستدرك عليه.

##### Türkçe

**المظ**: nar ağacı; yahut onun yabanîsi; bunu Leys söylemiştir; Cevherî sonuncusu üzerine iktisar etmiştir. İbn Düreyd dedi: **المظ**: Serât dağlarında biten bir nar; meyve taşımaz; ancak çokça çiçeklenir; ondan Ezherî’nin ve Benî İsrail’in hadisi (vardır): “Narlarını **المظ** yaptı.” Ebû Hanîfe dedi: **المظ**’ın bitiş yerleri: dağlardır; çiçeklenir ve büyütmez; çiçeğinde çok bal vardır ve emilir; arılar onu yer de balı onun üzerine güzel olur; bir tanesi **مظة**’dir; onun odunu, odunun en iyisi ve ateşte en delici olanıdır; mum yakıldığı gibi yakılır. Sükkerî divanın şerhinde dedi: **المظ**: arıların yediği yabanî nar; yabanî nar ancak yaprak bağlar; onun narı olmaz. Ebû Züeyb balı vasfederek dedi:
  Yemenli (bir baldır); ona **مظ** (ağacı) ibadetgâh gibi hayat verdi;
  ve Âl-i Kurâs, siyah tulumların (içine) yağmur döküşüdür.
Bu beytin şerhi **م ب د**’de ve **ق ر س**’de geçmişti. Ebû’l-Heysem, Tayyi’den birine ait olarak inşad etti:
  Üzerine olaylardan kemikler büyüdüğünde ümitsiz olma; parçalanasın diye.
  Ve gamı senden, (boynunda) kıvrım sahibiyle gider; o, **ألظا** ettiğinde iki sürücüyü sürer.
  Sanki onun boğazında ve dudaklarında
  ve burnunun deliğinde **راء** ve **مظا** vardır.
Ebû’l-Heysem dedi: **المظ**: iki kardeşin kanıdır; o, ceylan kanıdır; şimdi Mekke katırı diye bilinir.

Ve **المظ**: **الأرطى**’nın damarlarının özsuyudur; onlar kırmızıdır; **الأرطاة** yeşildir; develer onu yediklerinde dudakları kızarır.

Ve **المظاظة**: yaratılışın şiddeti ve kabalığıdır; Lisân’da olduğu gibi; İbn Abbâd da onu nakletmiştir. Ve **مظظته**: onu topladım; İbn Abbâd’dan. Ve **أمظظت** yaş dalı; yani ıslaklığının gitmesini bekledim ve onu buna maruz bıraktım; Leys nakletmiştir.

Ve **ما ظظته** **مماظة** ve **مظاظا**: onunla ağız dalaşı yaptım ve çekiştim; ve onunla husumet ettim; bu ancak ikisinden bir karşılaşma ile olur.

Ebû Bekir’in hadisinde: o, oğlu Abdurrahman’ın yanından geçti; o, bir komşusuyla **يماظ** ediyordu; dedi ki: “Komşunla **لا تماظ** etme; çünkü o kalır, insanlar gider.” Ebû Ubeyd dedi: **المماظة**: husumet ve meşakkat ve ağız dalaşı ve uzun süreli yapışmayla birlikte çekişmenin şiddetidir. Ondan: **ماظظت** hasmı; yani ona yapıştım. Denildi ki: ve ondan, zikredilen **المظ**’ın iştikakı (vardır); çünkü onun taneleri birbirine bitişiktir; bedevînin sözüne bakmaz mısın: “Sıkışık narın gıcırtısı gibi”; bu Zemahşerî’nin sözüdür. Rü’be dedi:
  Rabîa **الكظاظـا**’dan bıktığında,
  onun sıkıntısından, darlıktan ve **المظاظا**’dan.
Başkası dedi:
  Sert; **دلنظى**; **مغانظ**’ı ovmuş;
  serkeş; ancak o **مماظـظ**’dur.
Ve **تماظوا**: dilleriyle birbirlerine karşı koydular; **الضاد** onda bir lehçedir.

İbn Abbâd dedi: **المظمظة**: titreme. Sâğânî dedi: ve terkib, ağız dalaşı ve çekişmeye delalet eder; bu terkibden **المظ** şâz olmuştur. Dedim: bitişiklik, çekişme ve ağız dalaşının gereklerindendir çoğu kez; ondan **المظ**’ın iştikakı güzel oldu; onun terkibden şâz oluşuna bir mânâ yoktur. Düşün.

Ve ona istidrâk olunanlardan: **المماظة**: sövüşme. Ebû Amr dedi: **أمظ**; sövdüğünde; ve **أبظ**; semirdiğinde.

Ve **تماظ** kavim: birbirleriyle çekiştiler; **تماضوا** gibi. Ve **مظة**: Sufyân b. Selhem b. el-Hakem b. Sa‘d el-‘Aşîre’nin lakabıdır; Cevherî, Sâğânî ve Ezherî onu nakletmiştir; ve ona istidrâk olunanlardandır.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B8%D8%B8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَظَّ
مَظَّ U ( n. ac. مَظّ 1 ),
a.  Vilified.

مَاْظَظَ
مَاْظَظَ III ,
a.  Opposed, withstood.

تَمَاْظَظَ
تَمَاْظَظَ VI ,
a.  Insulted each other.

مَظّ
مَظّ 1 ,
a.  Pomegranate ( tree ).

مَظَاْظَة
مَظَاْظَة 22t ,
a.  Hardness, asperity.

##### Türkçe

مَظَّ
**مَظَّ** U ( n. ac. **مَظّ** 1 ),
a. Kötüledi.

مَاْظَظَ
**مَاْظَظَ** III ,
a. Karşı koydu, dayandı.

تَمَاْظَظَ
**تَمَاْظَظَ** VI ,
a. Birbirlerine hakaret ettiler.

مَظّ
**مَظّ** 1 ,
a. Nar (ağacı).

مَظَاْظَة
**مَظَاْظَة** 22t ,
a. Sertlik, pürüzlülük.
