# مظظ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B8%D8%B8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B8%D8%B8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مظظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B8%D8%B8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مظظ

المظ: شجر الرمان، أو بريه، قاله الليث، على الأخير اقتصر الجوهري. وقال ابن دريد: المظ: رمان ينبت في جبال السراة، ولا يحمل ثمرا، وإنما ينور نورا كثيرا، ومنه حديث الأزهري وبني إسرائيل وجعل رمانهم المظ وقال أبو حنيفة: منابت المظ: الجبال، وهو ينور ولا يربي، وفي نوره عسل كثير ويمص، وتأكله النحل فيجود عسلها عليه، الواحدة مظة، وله حطب أجود حطب وأثقبه نارا، يستوقد كما يستوقد الشمع. وقال السكري في شرح الديوان: المظ: الرمان البري الذي تأكله النحل، وإنما يعقد الرمان البري ورقا، ولا يكون له رمان. قال أبو ذؤيب يصف عسلا:
  يمانية أحيا لهـا مـظ مـأبـد                      وآل قراس صوب أسقية كحل وقد تقدم شرح هذا البيت في م ب د وفي ق ر س وأنشد أبو الهيثم لبعض طيئ:
  ولا تقنط إذا جلت عـظـام                      عليك من الحوادث أن تشظا وسل الهم عنك بذات لوث تبوص الحاديين إذا ألظا كأن بنحرها وبمشفريها ومخلج أنفها راء ومظا وقال أبو الهيثم: المظ: دم الأخوين، وهو دم الغزال، ويعرف الآن بالقاطر المكي.
 والمظ: عصارة عروق الأرطى، وهي حمر، والأرطاة خضراء، فإذا أكلتها الإبل احمرت مشافرها.
 والمظاظة: شدة الخلق وفظاظته، كما في اللسان، ونقله ابن عباد أيضا. ومظظته: لمته، عن ابن عباد. وأمظظت العود الرطب، أي توقعت ذهاب ندوته، وعرضته لذلك، نقله الليث.
 وما ظظته مماظة ومظاظا: شاررته ونازعته، وخاصمته، ولا يكون ذلك إلا مقابلة منهما.
 وفي حديث أبي بكر أنه مر بابنه عبد الرحمن وهو يماظ جارا له فقال: لا تماظ جارك فإنه يبقى ويذهب الناس، قال أبو عبيد: المماظة: المخاصمة والمشاقة والمشارة وشدة المنازعة مع طول اللزوم. ومنه: ماظظت الخصم، أي لازمته، قيل: ومنه اشتقاق المظ الذي ذكر لتضام حبه بعضه مع بعض، ألا ترى إلى قول الأعرابي: كأزز الرمان المحتشية، هذا قول الزمخشري. وقال رؤبة:
  إذ سئمت ربيعة الكظاظـا                      لاواءها والأزل والمظاظا وقال غيره:
  جاف دلنظى عرك مغانظ                      أهوج إلا أنه مماظـظ وتماظوا: تعاضوا بألسنتهم، والضاد لغة فيه.

  وقال ابن عباد: المظمظة: الذبذبة. وقال الصاغاني: والتركيب يدل على مشارة ومنازعة، وقد شذ عن هذا التركيب المظ. قلت: ولما كان التضام من لوازم المنازعة والمشارة غالبا حسن اشتقاق المظ منه، فلا معنى لشذوذه عن التركيب. فتأمل.
 ومما يستدرك عليه: المماظة: المشاتمة. وقال أبو عمرو: أمظ، إذا شتم وأبظ، إذا سمن.
 وتماظ القوم: تلاحوا، كتماضوا. ومظة: لقب سفيان بن سلهم ابن الحكم بن سعد العشيرة، نقله الجوهري والصاغاني والأزهري ومما يستدرك عليه.

### Türkçe

**المظ**: nar ağacı; yahut onun yabanîsi; bunu Leys söylemiştir; Cevherî sonuncusu üzerine iktisar etmiştir. İbn Düreyd dedi: **المظ**: Serât dağlarında biten bir nar; meyve taşımaz; ancak çokça çiçeklenir; ondan Ezherî’nin ve Benî İsrail’in hadisi (vardır): “Narlarını **المظ** yaptı.” Ebû Hanîfe dedi: **المظ**’ın bitiş yerleri: dağlardır; çiçeklenir ve büyütmez; çiçeğinde çok bal vardır ve emilir; arılar onu yer de balı onun üzerine güzel olur; bir tanesi **مظة**’dir; onun odunu, odunun en iyisi ve ateşte en delici olanıdır; mum yakıldığı gibi yakılır. Sükkerî divanın şerhinde dedi: **المظ**: arıların yediği yabanî nar; yabanî nar ancak yaprak bağlar; onun narı olmaz. Ebû Züeyb balı vasfederek dedi:
  Yemenli (bir baldır); ona **مظ** (ağacı) ibadetgâh gibi hayat verdi;
  ve Âl-i Kurâs, siyah tulumların (içine) yağmur döküşüdür.
Bu beytin şerhi **م ب د**’de ve **ق ر س**’de geçmişti. Ebû’l-Heysem, Tayyi’den birine ait olarak inşad etti:
  Üzerine olaylardan kemikler büyüdüğünde ümitsiz olma; parçalanasın diye.
  Ve gamı senden, (boynunda) kıvrım sahibiyle gider; o, **ألظا** ettiğinde iki sürücüyü sürer.
  Sanki onun boğazında ve dudaklarında
  ve burnunun deliğinde **راء** ve **مظا** vardır.
Ebû’l-Heysem dedi: **المظ**: iki kardeşin kanıdır; o, ceylan kanıdır; şimdi Mekke katırı diye bilinir.

Ve **المظ**: **الأرطى**’nın damarlarının özsuyudur; onlar kırmızıdır; **الأرطاة** yeşildir; develer onu yediklerinde dudakları kızarır.

Ve **المظاظة**: yaratılışın şiddeti ve kabalığıdır; Lisân’da olduğu gibi; İbn Abbâd da onu nakletmiştir. Ve **مظظته**: onu topladım; İbn Abbâd’dan. Ve **أمظظت** yaş dalı; yani ıslaklığının gitmesini bekledim ve onu buna maruz bıraktım; Leys nakletmiştir.

Ve **ما ظظته** **مماظة** ve **مظاظا**: onunla ağız dalaşı yaptım ve çekiştim; ve onunla husumet ettim; bu ancak ikisinden bir karşılaşma ile olur.

Ebû Bekir’in hadisinde: o, oğlu Abdurrahman’ın yanından geçti; o, bir komşusuyla **يماظ** ediyordu; dedi ki: “Komşunla **لا تماظ** etme; çünkü o kalır, insanlar gider.” Ebû Ubeyd dedi: **المماظة**: husumet ve meşakkat ve ağız dalaşı ve uzun süreli yapışmayla birlikte çekişmenin şiddetidir. Ondan: **ماظظت** hasmı; yani ona yapıştım. Denildi ki: ve ondan, zikredilen **المظ**’ın iştikakı (vardır); çünkü onun taneleri birbirine bitişiktir; bedevînin sözüne bakmaz mısın: “Sıkışık narın gıcırtısı gibi”; bu Zemahşerî’nin sözüdür. Rü’be dedi:
  Rabîa **الكظاظـا**’dan bıktığında,
  onun sıkıntısından, darlıktan ve **المظاظا**’dan.
Başkası dedi:
  Sert; **دلنظى**; **مغانظ**’ı ovmuş;
  serkeş; ancak o **مماظـظ**’dur.
Ve **تماظوا**: dilleriyle birbirlerine karşı koydular; **الضاد** onda bir lehçedir.

İbn Abbâd dedi: **المظمظة**: titreme. Sâğânî dedi: ve terkib, ağız dalaşı ve çekişmeye delalet eder; bu terkibden **المظ** şâz olmuştur. Dedim: bitişiklik, çekişme ve ağız dalaşının gereklerindendir çoğu kez; ondan **المظ**’ın iştikakı güzel oldu; onun terkibden şâz oluşuna bir mânâ yoktur. Düşün.

Ve ona istidrâk olunanlardan: **المماظة**: sövüşme. Ebû Amr dedi: **أمظ**; sövdüğünde; ve **أبظ**; semirdiğinde.

Ve **تماظ** kavim: birbirleriyle çekiştiler; **تماضوا** gibi. Ve **مظة**: Sufyân b. Selhem b. el-Hakem b. Sa‘d el-‘Aşîre’nin lakabıdır; Cevherî, Sâğânî ve Ezherî onu nakletmiştir; ve ona istidrâk olunanlardandır.
