# معج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B9%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [معج](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: معج

المَعْجُ: سُرعةُ المَرّ. وريح مَعُوجٌ: سريعةُ المَرّ؛ قال أَبو ذؤَيب:
تُكَرْكِرُه نَجْدِيَّةٌ، وتَمُدّهُ
مُسَفْسِفةٌ، فَوقَ التُّرابِ، مَعُوجُ
ومَعَجَ السَّيْلُ يَمْعَجُ: أَسْرَعَ؛ وقَولُ ساعِدةَ ابن جُؤَيَّةَ: مُسْتأْرِضاً بَينَ أَعْلى اللِّيثِ أَيْمَنَهُ
إِلى شَمَنْصِيرَ، غَيْثاً مُرْسَلاً مَعِجا
(* قوله «بين أعلى» كذا بالأصل هنا. وفي معجم ياقوت: بين بطن؛ وكذا في غير موضع من هذا الكتاب.)
إِنما هو على النسب أَي ذو مَعْجٍ.
ومَعَجَ في الجَرْيِ يَمْعَجُ مَعْجاً: تَفَنَّنَ.
وقيل: المَعْجُ أَن يَعْتَمِدَ الفَرَسُ على إِحدى عُضادَتَي العنانِ، مرة في الشِّقِّ الأَيمَنِ ومرة في الشق الأَيسر. وفرسٌ مِمْعَجٌ: كثير المَعْجِ.
وحمار مَعَّاجٌ ومَعُوجٌ: يَسْتَنُّ في عَدْوِه يميناً وشمالاً. ومَعَجَتِ الناقةُ مَعْجاً: سارتْ سَيراً سَهْلاً؛ أَنشد ثعلب: من المُنْطياتِ المَوْكِبَ المَعْجَ، بَعْدَما
يُرَى في فُرُوعِ المُقْلَتَيْنِ نُضُوبُ
أَي تسير هذا السير الشديد بعدما تَغُور عيناها من الإِعْياء والتعَب. ومَعَجَ في سيره إِذا سارَ في كل وجه، وذلك من النَّشاطِ؛ قال العجاج يصف العير:
غَمْرَ الأَجارِيِّ مِسَحّاً مِمْعَجا
ومَرَّ يَمْعَجُ أَي مَرَّ مَرًّا سَهْلاً. وفي حديث معاوية: فمَعَجَ البحرُ مَعْجَةً تَفَرَّقَ لها السُّفُنُ أَي ماجَ واضْطَرَبَ. والمَعْجُ: هُبُوبُ الرِّيحِ في لينٍ. والرِّيحُ تَمْعَجُ في النبات: تَقْلِبُه يميناً وشمالاً؛ قال ذو الرمة:
أَو نَفْحة من أَعالي حَنْوةٍ مَعَجَتْ
فيها الصَّبا مَوْهِناً، والرَّوضُ مَرْهُومُ
ومَعَجَ الرجلُ جارِيَتَه يَمْعَجُها إِذا نكحها. ومَعَجَ المُلْمُولَ في المكْحُلةِ إِذا حَرَّكَه فيها. ومَعَجَ الفَصِيلُ ضَرْعَ أُمِّه يَمْعَجُه مَعْجاً: لَهَزَه وقلَّبَ فاه في نواحِيهِ لِيَتَمَكَّنَ في الرَّضاع؛ قال عقبة بن غَزوان: فعَلَ ذلك في مَعْجَةِ شَبابه وعلوة (* قوله
«وعلوة» كذا في الأصل بمهملة، وفي شرح القاموس بغين معجمة. ونص القاموس في مادة غلو: والغلواء، بالضم وفتح اللام ويسكن: الغلوّ وأَوّل الشباب وسرعته كالغلوان بالضم.) شبابه، وعُنْفُوانِه، وقال غيره: في مَوْجةِ شَبابه، بمعناه.

### Türkçe

**المَعْجُ**: geçişin sürati. Ve **ريح مَعُوجٌ**: geçişi süratli; Ebû Züeyb dedi ki:
Onu bir Necdiyye kükretir, ve onu uzatır
Toprağın üstünde, bir **مَعُوجُ**, savurucu (rüzgâr).

Ve **مَعَجَ السَّيْلُ يَمْعَجُ**: hızlandı; ve Sâ‘ide b. Cüeyye’nin sözü:
Üstteki aslanın en yükseği ile onun sağ yanı arasında,
Şemansîr’e kadar, salıverilmiş bir yağmur olarak **مَعِجا**.
(* “**بين أعلى**” sözü: asılda burada böyledir. Yâkût’un Mu‘cem’inde: **بين بطن**; ve bu kitabın başka yerlerinde de böyledir.)
Bu ancak nisbet üzerinedir; yani **ذو مَعْجٍ** (ma‘c sahibi).

Ve **مَعَجَ في الجَرْيِ يَمْعَجُ مَعْجاً**: çeşitlendi.

Ve denildi: **المَعْجُ**; atın dizgini iki yan bağından birine dayanmasıdır; bir kere sağ tarafta, bir kere sol tarafta. Ve **فرسٌ مِمْعَجٌ**: **المَعْجِ**i çok olan.

Ve **حمار مَعَّاجٌ** ve **مَعُوجٌ**: koşusunda sağa ve sola sapar.

Ve **مَعَجَتِ الناقةُ مَعْجاً**: kolay bir yürüyüşle yürüdü; Sa‘leb inşâd etti:
Kafileyi **المَعْجَ** (bu yürüyüşle) verenlerden; sonra,
Gözbebeklerinin dallarında çöküş görülür.
Yani yorgunluk ve bitkinlikten gözleri çöküp gittikten sonra bu şiddetli yürüyüşle yürür.

Ve **مَعَجَ في سيره**: her yöne yürüdüğü zaman; bu, canlılıktandır; el-‘Accâc, yaban eşeğini vasfederek dedi ki:
Su kanallarının dolusu; bol akıcı, **مِمْعَجا**.

Ve **مَرَّ يَمْعَجُ**: yani kolay bir geçişle geçti. Muâviye hadîsinde: “Sonra deniz **مَعَجَ** bir **مَعْجَةً** ile; gemiler onun için dağıldı”; yani kabardı ve çalkalandı. Ve **المَعْجُ**: rüzgârın yumuşaklık içinde esmesidir. Ve rüzgâr **تَمْعَجُ** bitkide: onu sağa ve sola çevirir; Zû’r-Rumme dedi ki:
Ya da Henvet’in yüksekliklerinden bir esinti; içinde **مَعَجَتْ**
Sabâ, gevşekçe; ve çayır, ıslanmış.

Ve **مَعَجَ** adam, câriyesini **يَمْعَجُها**: onunla cinsel ilişkiye girdiği zaman. Ve **مَعَجَ المُلْمُولَ في المكْحُلةِ**: onu sürmedanlıkta hareket ettirdiği zaman. Ve **مَعَجَ الفَصِيلُ ضَرْعَ أُمِّه يَمْعَجُه مَعْجاً**: onu dürttü ve ağzını yanlarında çevirdi; emmede yerleşip tutunabilsin diye; ‘Ukbe b. Gazvân dedi ki: “Bunu, gençliğinin **مَعْجَةِ**sinde ve **علوة**
(* “**وعلوة**” sözü: asılda noktasız harfle böyledir; Kâmûs şerhinde noktalı **غ** ile. Kâmûs’un **غلو** maddesinde metin: **والغلواء**; zamme ile ve lâmın fethiyle ve sükûn verilir: **الغلوّ** ve gençliğin başlangıcı ve onun sürati; **كالغلوان** zamme ile.)
gençliğinde ve onun taşkınlığında”; ve başkası dedi ki: “gençliğinin **مَوْجةِ**sinde”; aynı mânâ ile.
