# معز — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9%D8%B2/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B9%D8%B2/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [معز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9%D8%B2.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: معز

مَعِزَ الشَّىْءُ
1 مَعِزَ الشَّىْءُ ذ , [and مَعِزَتِ الأَرْضُ, accord. to the explanation of the inf. n. in the S,] aor. مَعَزَ , (TK,) inf. n. مَعَزٌ, (S, K, TK,) The thing [and the ground] was, or became, hard. (S, * K, * TK.) -A2- مَعِزَ said of a man: see 4. -A3- مَعَزْتُ المِعْزَى, وَضَأَنْتُ الضَّأْنَ, aor. مَعَزَ , I set apart the goats from the sheep. (K.)

امعز
4 امعز ذ He, (a man, A,) or it, (a people, S,) became abundant in goats; his or its, goats became abundant, or numerous; (S, A, K;) as also, ↓ مَعِزَ, aor. مَعَزَ , (K,) inf. n. مَعَزٌ. (TK.)

مَعْزٌ
مَعْزٌ ذ , and ↓ مَعَزٌ, (S, A, Msb, K,) gen. ns., (S, Msb,) [or rather quasi-pl. ns., signifying Goats;] the kind of غَنَم opposed to ضَأْنٌ; (S, A, K;) the kind of عَنَم that have hair; (Msb, TA;) the ضأْن being those that have wool; (TA;) as also ↓ مِعْزًى, (S, Msb, K,) accord. to Sb, (S,) with tenween, (S, Msb,) when indeterminate, (Msb,) and perfectly decl., (S,) the ا [which is written ى] being a letter of quasicoِrdination, not a characteristic of the fem. gender, (S, Msb,) for the word is quasi-coِrdinate to دِرْهَمٌ, of the measure فِعْلَلٌ; for the ا of quasi-coِrdination follows the same rules as a letter belonging to the word itself, as is shown by their saying ↓ مُعَيْزٍ and أُرَيْطٍ [originally مُعَيْزِىٌ and أُرَيْطِىٌ] as the dim. forms of مِعْزًى and أَرْطًى with tenween, the letter next after the ى of diminution being with kesr, like as they say دُرَيْهِمٌ; for if the ا were to denote the fem. gender they would not change it into ى [in مُعَيْزِىٌ, the original form of مُعَيْزٍ,] like as they do not change it in the dims. of حُبْلَى and أَخْرَى [which are حُبَيْلَى and أُخَيْزَى]: (S:) it is sometimes made fem., [by being written or pronounced مِعْزَاةٌ,] and sometimes it is made imperfectly decl. [and therefore without tenween]: (K:) Fr says, that it is [itself] fem., but that some make it masc. [and therefore with tenween]: but A 'Obeyd says, that most of the Arabs pronounce ذِفْرَى without tenween, while some of them pronounce it with tenween, whereas all of them pronounce مِعْزًى with tenween: (S:) IAar says, that it is perfectly decl. when likened to the measure مِفْعَلٌ, and imperfectly decl. when held to accord. with the measure فِعْلَى: (TA:) accord. to Aboo-'Amr, Ibn-El-'Alà, it is from مَعَزٌ, [inf. n. of مَعِزَ,] and in like manner ذِفْرَى is from ذَفَرٌ: (As, S:) ↓ مَعِيزٌ also signifies the same as مَعْزٌ, (S, A, K,) or is pl. of مَعْزٌ, [or rather a quasi-pl. n.] like as عَبِيدٌ is of عَبْدٌ; (Msb;) and ↓ أُمْعُوزٌ also is syn. with مَعْزٌ, (S, K,) and so are ↓ مِعَازٌ (K) and ↓ مِعْزَآءٌ: (Sgh, K:) [respecting أُمْعُوزٌ, see also below:] مَعْزٌ [as well as its syns. mentioned above, like all quasi-pl. ns., is sometimes masc., but generally] is fem.: (Msb:) a male is called ↓ مَاعِزٌ, (S, A, Msb, K,) and so a female; (Msb, K;) or a female is called ↓ مَاعِزَةٌ (S, A, TA) [and ↓ مَعْزَةٌ (M, voce شَرْقَآءُ)] and ↓ مِعْزَاة; (TA;) and شَاةٌ [or rather شَاةٌ مِنَ المَعْزِ] is also used as a sing., (Msb,) and is applied to a male and to a female: (Msb, art. شوه:) [see also ظَبْىٌ:] أَمْعُزٌ is a pl. [of pauc.] of مَعْزٌ, like as أَعْبُدٌ is of عَبْدٌ: (Msb:) the pl. of ↓ مَاعِزٌ, (K,) or of مَاعِزَةٌ, (S,) is مَوَاعِزُ; (S, K;) and ↓ مِعَازٌ and ↓ أُمْعُوزٌ are said to be quasi-pl. ns. (TA.) The goats of the Arabs of the desert have short hair, not long enough to be spun; but the goats of the cold countries, and of the people of the fertile regions, have abundant hair, and of this the Akrلd [or Kurds] fabricate their tents. (T in art. بنى.) See also تَدْمُرِىٌّ in art. دمر; and see ضَائِنٌ in art. ضأن.

مَعْزَةٌ
مَعْزَةٌ ذ : see their syn. مَعْزٌ.

مِعْزًى
مِعْزًى ذ : see their syn. مَعْزٌ.

مِعْزَآءٌ
مِعْزَآءٌ ذ : see their syn. مَعْزٌ.

مِعْزَاةٌ
مِعْزَاةٌ ذ a fem. sing. of مَعْزٌ, q. v. (TA.)

مِعَازٌ
مِعَازٌ ذ : see their syn. مَعْزٌ.

مَعِيزٌ
مَعِيزٌ ذ : see their syn. مَعْزٌ.

مُعَيْزٍ
مُعَيْزٍ ذ dim. of مِعْزْى, syn. of مَعْزٌ, q. v. (Sb, S.)

مَعَّازٌ
مَعَّازٌ ذ A possessor, or master, of مِعْزًى [or goats]. (S, K.)

مَاعِزٌ
مَاعِزٌ ذ and مَاعِزَةٌ sings. of مَعْزٌ, q. v. (S, K. *) ― -b2- The former also signifies Goats' skin. (S, K.)

أَمْعَزُ
أَمْعَزُ ذ , and its fem. مَعْزَآءُ, applied respectively to a place (مَكَانٌ) and to land or ground (أَرْضٌ), (tropical:) Hard, (S, K,) and abounding with pebbles: (S:) or both, [used as substs.,] rugged and stony ground: (A:) or a place abounding with pebbles, and hard: or the latter, small pebbles: (A 'Obeyd, TA:) thus A 'Obeyd explains a sing. as having a pl. signification: (TA:) or the latter, a desert, (صَحْرَآء) in which is elevation and ruggedness, consisting of soil, or clay, and pebbles, mixed together, but hard ground, rough to the tread: (ISh, TA:) pl. مُعْزٌ, (K,) [a pl. of each as an epithet, or of each used as a subst.,] because imagined to have the character of an epithet; (TA;) and أَمَاعِزُ, [a pl. of the former,] because the character of a subst. predominates in it; and مَعْزَاوَاتٌ, a pl. of the latter. (TA.)

أُمْعُوزٌ
أُمْعُوزٌ ذ : see its syn. مَعْزٌ. ― -b2- It also signifies, (K,) or is said to signify, (S,) A herd of gazelles, (S, K,) in number from thirty to forty; (S, TA;) or from thirty upwards: or a number of buckgazelles collected together: (TA:) or a number of أَوْعَال [or mountain-goats] collected together: (A, K:) or of اوعال such as are termed ثَيَاتِل: (Az, TA:) pl. أَمَاعِيزُ and أَمَاعِزُ. (K.)

### Türkçe

**مَعِزَ الشَّىْءُ**
1 **مَعِزَ الشَّىْءُ** ذ , [ve **مَعِزَتِ الأَرْضُ**, S’de masdarın açıklamasına göre,] muzâri‘i **مَعَزَ** , (TK,) masdarı **مَعَزٌ**, (S, K, TK,) Şey [ve yer] sert oldu yahut sertleşti. (S, * K, * TK.) -A2- **مَعِزَ** bir adam hakkında söylenir: 4’e bak. -A3- **مَعَزْتُ المِعْزَى, وَضَأَنْتُ الضَّأْنَ**, muzâri‘i **مَعَزَ** , Keçileri koyunlardan ayırdım. (K.)

**امعز**
4 **امعز** ذ O, (bir adam, A,) yahut o, (bir kavim, S,) keçi bakımından bol oldu; onun yahut onun, keçileri bol oldu yahut çok oldu; (S, A, K;) bunun gibi, ↓ **مَعِزَ**, muzâri‘i **مَعَزَ** , (K,) masdarı **مَعَزٌ**. (TK.)

**مَعْزٌ**
**مَعْزٌ** ذ , ve ↓ **مَعَزٌ**, (S, A, Msb, K,) cins isimleri, (S, Msb,) [daha doğrusu şibh-çoğul isimler, Keçiler mânâsında;] **غَنَم**’ın **ضَأْنٌ**’a karşı olan türü; (S, A, K;) kılı olan **عَنَم** türü; (Msb, TA;) **ضأْن** ise yünü olanlardır; (TA;) bunun gibi ↓ **مِعْزًى**, (S, Msb, K,) Sb’ye göre, (S,) tenvin ile, (S, Msb,) nekre olduğunda, (Msb,) ve tam i‘rablı; (S,) **ا** [ki ى yazılır] şibh-uyum harfidir, müenneslik alâmeti değildir; (S, Msb,) zira kelime, vezni **فِعْلَلٌ** olan **دِرْهَمٌ**’e şibh-uyumludur; çünkü şibh-uyumun **ا**’sı, kelimenin aslından bir harf gibi aynı kaidelere tâbidir; onların ↓ **مُعَيْزٍ** ve **أُرَيْطٍ** [aslında **مُعَيْزِىٌ** ve **أُرَيْطِىٌ**] demeleriyle bu gösterilir; bunlar, tenvin ile **مِعْزًى** ve **أَرْطًى**’nın tasğîr şekilleridir; tasğîrin ى’sından sonra gelen harf kesre iledir; tıpkı **دُرَيْهِمٌ** demeleri gibi; çünkü eğer **ا** müennesliği göstermek için olsaydı onu ى’ye çevirmezlerdi [**مُعَيْزِىٌ**’de, **مُعَيْزٍ**’in aslî şekli,] tıpkı **حُبْلَى** ve **أَخْرَى**’nın tasğîrlerinde onu değiştirmedikleri gibi [ki bunlar **حُبَيْلَى** ve **أُخَيْزَى**’dır]: (S:) bazen müennes yapılır, [**مِعْزَاةٌ** yazılmak yahut söylenmek suretiyle,] ve bazen noksan i‘rablı yapılır [dolayısıyla tenvinsiz]: (K:) Fr der ki, o [bizzat] müennestir; fakat bazıları onu müzekker yapar [dolayısıyla tenvin ile]: fakat A ‘Obeyd der ki, Arapların çoğu **ذِفْرَى**’yı tenvinsiz söylerken, bazısı onu tenvin ile söyler; hâlbuki onların hepsi **مِعْزًى**’yı tenvin ile söyler: (S:) IAar der ki, vezni **مِفْعَلٌ**’e benzetildiğinde tam i‘rablıdır; vezni **فِعْلَى**’ya uygun tutulduğunda noksan i‘rablıdır: (TA:) Aboo-‘Amr, Ibn-El-‘Alà’ya göre, o **مَعَزٌ**’dandır, [**مَعِزَ**’ın masdarı,] ve aynı şekilde **ذِفْرَى** da **ذَفَرٌ**’dandır: (As, S:) ↓ **مَعِيزٌ** da **مَعْزٌ** ile aynı mânâya gelir, (S, A, K,) yahut **مَعْزٌ**’un çoğuludur, [daha doğrusu bir şibh-çoğul isimdir] tıpkı **عَبِيدٌ**’ün **عَبْدٌ**’un olması gibi; (Msb;) ve ↓ **أُمْعُوزٌ** da **مَعْزٌ** ile eşanlamlıdır, (S, K,) ve yine ↓ **مِعَازٌ** (K) ve ↓ **مِعْزَآءٌ** da böyledir: (Sgh, K:) [**أُمْعُوزٌ** hakkında, aşağıya da bak:] **مَعْزٌ** [yukarıda zikredilen eşanlamlıları gibi, bütün şibh-çoğul isimler gibi, bazen müzekker olmakla beraber, genellikle] müennestir: (Msb:) erkeğine ↓ **مَاعِزٌ** denir, (S, A, Msb, K,) ve dişisine de böyle denir; (Msb, K;) yahut dişisine ↓ **مَاعِزَةٌ** (S, A, TA) [ve ↓ **مَعْزَةٌ** (M, **شَرْقَآءُ** maddesinde)] ve ↓ **مِعْزَاة** denir; (TA;) ve **شَاةٌ** [daha doğrusu **شَاةٌ مِنَ المَعْزِ**] da tekil olarak kullanılır, (Msb,) ve erkeğe de dişiye de uygulanır: (Msb, madde **شوه**:) [ayrıca **ظَبْىٌ**’ye bak:] **أَمْعُزٌ**, **مَعْزٌ**’un [kıllık] çoğuludur; tıpkı **أَعْبُدٌ**’ün **عَبْدٌ**’un olması gibi: (Msb:) ↓ **مَاعِزٌ**’in (K,) yahut **مَاعِزَةٌ**’nin (S,) çoğulu **مَوَاعِزُ**’dur; (S, K;) ve ↓ **مِعَازٌ** ile ↓ **أُمْعُوزٌ**’un şibh-çoğul isimler olduğu söylenir. (TA.) Çöl Araplarının keçileri kısa kıllıdır; eğrilecek kadar uzun değildir; fakat soğuk ülkelerin keçileri ve verimli bölgelerin halkının keçileri bol kıllıdır; Kürtler çadırlarını bundan yaparlar. (T, **بنى** maddesinde.) Ayrıca **دمر** maddesinde **تَدْمُرِىٌّ**’ye bak; ve **ضأن** maddesinde **ضَائِنٌ**’e bak.

**مَعْزَةٌ**
**مَعْزَةٌ** ذ : eşanlamlıları **مَعْزٌ**’a bak.

**مِعْزًى**
**مِعْزًى** ذ : eşanlamlıları **مَعْزٌ**’a bak.

**مِعْزَآءٌ**
**مِعْزَآءٌ** ذ : eşanlamlıları **مَعْزٌ**’a bak.

**مِعْزَاةٌ**
**مِعْزَاةٌ** ذ **مَعْزٌ**’un bir müennes tekilidir, ona bak. (TA.)

**مِعَازٌ**
**مِعَازٌ** ذ : eşanlamlıları **مَعْzٌ**’a bak.

**مَعِيزٌ**
**مَعِيزٌ** ذ : eşanlamlıları **مَعْزٌ**’a bak.

**مُعَيْزٍ**
**مُعَيْزٍ** ذ **مِعْزْى**’nın tasğîridir, **مَعْزٌ**’un eşanlamlısıdır, ona bak. (Sb, S.)

**مَعَّازٌ**
**مَعَّازٌ** ذ **مِعْزًى**’nın [yahut keçilerin] sahibi yahut efendisi. (S, K.)

**مَاعِزٌ**
**مَاعِزٌ** ذ ve **مَاعِزَةٌ**, **مَعْزٌ**’un tekilleridir, ona bak. (S, K. *) ― -b2- Birincisi ayrıca Keçi derisi mânâsına gelir. (S, K.)

**أَمْعَزُ**
**أَمْعَزُ** ذ , ve onun müennesi **مَعْزَآءُ**, sırasıyla bir yer ( **مَكَانٌ** ) ve arazi yahut yer ( **أَرْضٌ** ) için kullanılır, (mecaz:) Sert, (S, K,) ve çakıl bakımından bol: (S:) yahut ikisi de, [isim olarak kullanıldıklarında,] engebeli ve taşlı yer: (A:) yahut çakıl bakımından bol bir yer, ve sert: yahut ikincisi, küçük çakıllar: (A ‘Obeyd, TA:) böylece A ‘Obeyd tekili, çoğul mânâsı taşıyan olarak açıklar: (TA:) yahut ikincisi, içinde yükselti ve engebelilik bulunan bir çöl ( **صَحْرَآء** ); toprak yahut kil ve çakılın karışımından oluşur; fakat sert zemin, basmaya kaba: (ISh, TA:) çoğulu **مُعْزٌ**, (K,) [her birinin sıfat olarak çoğulu, yahut isim olarak kullanılan her birinin çoğulu,] çünkü sıfat vasfı taşıdığı tasavvur edilmiştir; (TA;) ve **أَمَاعِزُ**, [birincinin çoğulu,] çünkü onda isim vasfı galiptir; ve **مَعْزَاوَاتٌ**, ikincinin çoğuludur. (TA.)

**أُمْعُوزٌ**
**أُمْعُوزٌ** ذ : eşanlamlısı **مَعْزٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca, (K,) yahut mânâsına geldiği söylenir, (S,) Otuzdan kırka kadar sayıda bir ceylan sürüsü; (S, K,) (S, TA;) yahut otuzdan yukarı: yahut bir araya toplanmış erkek ceylanlardan bir sayı: (TA:) yahut bir araya toplanmış **أَوْعَال**’dan [yahut dağ keçilerinden] bir sayı: (A, K:) yahut **ثَيَاتِل** diye adlandırılan türden **اوعال**’dan: (Az, TA:) çoğulu **أَمَاعِيزُ** ve **أَمَاعِزُ**. (K.)
