# معس — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9%D8%B3/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B9%D8%B3/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [معس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9%D8%B3.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: معس

مَعَس في الحرب: حمل. ورجل مَعَّاسٌ ومُتَمَعّسٌ: مِقْدام. ومَعَسَ الأَدِيمَ: ليَّنَه في الدّباغ. وفي الحديث: أَن النبي، صلى اللَّه عليه وسلم، مرّ على أَسماء بنت عُمَيْسٍ وهي تَمْعَسُ إِهاباً لها، وفي رواية: مَنِيئَةً لها، أَي تَدْبُغُ. وأَصل المَعْس: المَعْك والدَّلْكُ للجِلْد بعد إِدخاله في الدِّباغ. ومَعَسَه مَعْساً: دلَكَه دَلْكاً شديداً؛ قال في وصف السيل والمطر:
حتى إِذا ما الغَيثُ قالَ رَجْسا،
يَمْعَسُ بالماء الجِواءَ مَعْسا،
وغَرَّقَ الصَّمَّانَ ماءً قَلْسا
أَراد بقوله: قال رَجْساً أَي يُصَوِّت بشدة وقْعِه.وقالت السماءُ إِذا أَمطرت مطراً يُسمع صوته، ويجوز أَن يريد صوت الرعد الذي في سحاب هذا المطر. والصَّمَّان: موضع بعينه. والقَلْسُ: الذي ملأَ الموضع حتى فاض. والجواء: مثل السَّحْبَلِ، وهو الوادي الواسع. قال الأَصمعي: بعَثَت امرأَة من العرب بنتاً لها إِلى جارتها أَن ابعَثي إِليَّ بَنَفْسٍ أَو نَفْسَيْنِ من الدِّباغ أَمْعَسُ به مَنِيئَتي فإِني أَفِدَةٌ؛ والمَنِيئَة: المَدْبَغَة، والنَفْسُ: قدر ما يدبغ به من ورق القَرَظ والأَرْطَى، ومَنِيئَةٌ مَعُوسٌ إِذا حركت في الدِّباغ؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد: يُخْرِجُ، بَيْنَ النَّابِ والضُّرُوسِ،
حَمْراءَ كالمَنِيئَةِ المَعُوسِ
يعني بالحمراء الشِّقْشِقَةَ شبَّهها بالمَنِيئَة المحركة في الدباغ. والمَعْسُ: الحركة. وامْتَعَس: تحرك؛ قال:
وصاحِب يَمْتَعِسُ امْتِعاسا
ومَعَسَ المرأَةَ مَعْساً: نكحها. وامْتَعَس العَرْفَجُ إِذا امتلأَت أَجوافه من حُجَنِه حتى تسود
(* قوله «حتى تسود» هكذا بالأصل وفي شرح
القاموس حتى لا تسود.).

### Türkçe

**مَعَس** savaşta: حمل (yüklenmek/taşımak). Ve bir adam **مَعَّاسٌ** ve **مُتَمَعّسٌ**: مِقْدام (atılgan/öne atılan). Ve **مَعَسَ الأَدِيمَ**: onu دباغ (tabaklama) içinde yumuşattı. Ve hadiste: Peygamber, صلى اللَّه عليه وسلم, **أَسماء بنت عُمَيْسٍ**’in yanından geçti; o, kendisine ait bir **إِهاباً**’ı **تَمْعَسُ** ediyordu; bir rivayette: kendisine ait bir **مَنِيئَةً** (ediyordu); yani: tabaklıyor. Ve **المَعْس**’ın aslı: deriyi دباغ’a soktuktan sonra, deri için **المَعْك** ve **الدَّلْكُ** (ovma ve sürtme)dir. Ve **مَعَسَه مَعْساً**: onu şiddetli bir **دَلْكاً** ile ovdu; seli ve yağmuru vasfederken dedi ki:

حتى إِذا ما الغَيثُ قالَ رَجْسا،
يَمْعَسُ بالماء الجِواءَ مَعْسا،
وغَرَّقَ الصَّمَّانَ ماءً قَلْسا

Onun “**قالَ رَجْساً**” sözüyle muradı: yani, düşüşünün şiddetinden dolayı şiddetle ses çıkarır. Ve gök, sesi işitilen bir yağmur yağdırdığı zaman “**قالت**” denir; ve bu yağmurun bulutunda bulunan gök gürültüsünün sesini kastetmesi de caizdir. Ve **الصَّمَّان**: belirli bir yer. Ve **القَلْسُ**: yeri doldurup taşıncaya kadar (dolduran) şeydir. Ve **الجواء**: **السَّحْبَلِ** gibidir; o, geniş vadidir. **الأَصمعي** dedi ki: Araplardan bir kadın, kızını komşusuna gönderdi (ve dedi ki): Bana دباغ’dan bir **نَفْسٍ** yahut **نَفْسَيْنِ** gönder; onunla **مَنِيئَتي**’mi **أَمْعَسُ** edeyim; çünkü ben **أَفِدَةٌ**’yim; ve **المَنِيئَة**: **المَدْبَغَة** (tabakhane/tabaklama yeri), ve **النَفْسُ**: **القَرَظ** ve **الأَرْطَى** yaprağından, onunla tabaklanan miktardır; ve **مَنِيئَةٌ مَعُوسٌ**: دباغ içinde hareket ettirildiği zaman; **ابن الأَعرابي**’den; ve şu beyti okudu:

يُخْرِجُ، بَيْنَ النَّابِ والضُّرُوسِ،
حَمْراءَ كالمَنِيئَةِ المَعُوسِ

**الحمراء** ile **الشِّقْشِقَةَ**’yı kasteder; onu, دباغ içinde hareket ettirilen **المَنِيئَة**’ye benzetti. Ve **المَعْسُ**: hareket. Ve **امْتَعَس**: hareket etti; dedi ki:

وصاحِب يَمْتَعِسُ امْتِعاسا

Ve **مَعَسَ المرأَةَ مَعْساً**: onunla cinsel ilişkide bulundu. Ve **امْتَعَس العَرْفَجُ**: iç boşlukları, kendi **حُجَنِه**’inden doluncaya kadar dolduğu zaman, ta ki kararsın.

(* “**حتى تسود**” sözü: asılda böyle; ve **شرح القاموس**’ta “**حتى لا تسود**”.)
