# معض — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9%D8%B6/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B9%D8%B6/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [معض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9%D8%B6.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: معض

مَعِضَ من ذلك الأَمرِ، يَمْعَضُ مَعْضاً ومَعَضاً وامْتَعَضَ منه: غَضِبَ وشَقَّ عليه وأَوْجَعَه؛ وفي التهذيب: مَعِضَ من شيء سمعه؛ قال رؤبة:
ذا مَعَضٍ لوْلا تَرُدُّ المَعْضا
وفي حديث سعد: لما قُتل رُسْتم بالقادسية بعَث إِلى الناس خالدَ بن عُرْفُطةَ، وهو ابنُ أُخته، فامْتَعَضَ الناسُ امْتِعاضاً شديداً أَي شَقَّ عليهم وعَظُمَ. وفي حديث ابن سيرين: تُسْتأْمَرُ اليتيمةُ فإِن مَعِضَت لم تُنْكَحْ أَي شَقَّ عليها، وفي حديث سُراقةَ: تَمَعَّضَتِ الفرَسُ، قال أَبو موسى: هكذا روي في المعجم ولعله من هذا، وفي نسخة: فنَهَضَتْ. قال ابن الأَثير: ولو كان بالصاد المهملة من المَعَصِ، وهو الْتِواء الرِّجْل، لكان وجْهاً. وقال ثعلب: مَعِضَ مَعَضاً غَضِبَ، وكلام العرب امْتَعَضَ، أَراد كلام العرب المشهورَ؛ وأَمْعَضه إِمْعاضاً ومَعَّضه تَمْعِيضاً: أَنزل به ذلك. وأَمْعَضَني الأَمرُ: أَوجَعني.
وبنو ماعِضٍ: قوم دَرَجُوا في الدهْر الأَول.
وقال أَبو عمرو: المَعّاضةُ من الإِبل التي ترفع ذنَبها عند نِتاجِها.

### Türkçe

**مَعِضَ** o işten, **يَمْعَضُ** **مَعْضاً** ve **مَعَضاً** (olarak) ve ondan **امْتَعَضَ**: öfkelendi; ona ağır geldi ve onu acıttı. **التهذيب**’de: **مَعِضَ** işittiği bir şeyden; dedi ki Rü’be:

ذا **مَعَضٍ** لوْلا تَرُدُّ **المَعْضا**

Sa‘d hadîsinde: Rüstem Kādisiyye’de öldürülünce insanlara Hâlid b. ‘Urfuta’yı —ki o kız kardeşinin oğludur— gönderdi; bunun üzerine insanlar şiddetli bir **امْتِعاضاً** ile **امْتَعَضَ** ettiler; yani onlara ağır geldi ve büyüdü. İbn Sîrîn hadîsinde: yetim kızın görüşü alınır; eğer **مَعِضَت** ederse nikâhlanmaz; yani ona ağır geldi. Surâka hadîsinde: kısrak **تَمَعَّضَتِ**; Ebû Mûsâ dedi ki: böylece mu‘cemde rivayet olundu ve herhâlde bu(ndan)dır; bir nüshada: sonra kalktı (**فنَهَضَتْ**). İbnü’l-Esîr dedi ki: eğer **الصاد**’sız (yani noktasız) **المَعَصِ**’tan olsaydı —ki o bacağın bükülmesidir— bir vech olurdu. Sa‘leb dedi ki: **مَعِضَ مَعَضاً**: öfkelendi; Arapların sözü **امْتَعَضَ**’dır; Arapların meşhur sözünü kastetti. Ve onu **أَمْعَضه إِمْعاضاً** ve **مَعَّضه تَمْعِيضاً**: ona bunu indirdi (başına getirdi). Ve iş beni **أَمْعَضَني**: beni acıttı.

**وبنو ماعِضٍ**: ilk devirde zaman içinde yok olup giden bir kavimdir.

Ebû ‘Amr dedi ki: develerden **المَعّاضةُ**, doğurduğu sırada kuyruğunu kaldıran(lar)dır.
