# معض — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9%D8%B6/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B9%D8%B6/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [معض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9%D8%B6.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: معض

معض من هذا الأمر، كفرح يمعض معضا ومعضا: غضب، وشق عليه، وأوجعه. نقله الجوهري والصاغاني. وفي التهذيب: معض من شيء سمعه. وأنشد الجوهري للراجز، قلت: هو رؤبة. قال الصاغاني وقد جمع بين اللغتين:
  وهي ترى ذا حاجة مؤتضا
  ذا معض لولا يرد المعضا وفي حديث ابن سيرين:  تستأمر اليتيمة فإن معضت لم تنكح  أي شق عليها، وهو ماعض ومعض، إشارة إلى ورود اللغتين. وشاهد الأخير قول أبي النجم:
  يتركن كل هوجل نغـاض
  فردا وكل معض مضماض وأمعضه إمعاضا، ومعضه تمعيضا: أغضبه، نقله الليث. وقال ابن دريد: أمعضني هذا الأمر، وهو لي ممعض، إذا أمضك، وشق عليك، وقال رؤبة:
  وإن رأيت الخصم ذا اعتراض
  يشنق من لواذع الإمـعـاض
  فأنت يا ابن القاضيين قاضـي
  معتزم على الطريق الماضي فامتعض منه. وقال ثعلب: معض معضا: غضب. وكلام العرب: امتعض. أراد كلام العرب المشهور. وقال عبد الله بن سبيع: لما قتل رستم بالقادسية، بعث سعد، رضي الله عنه، إلى الناس خالد بن عرفطة، وهو ابن أخته، فامتعض الناس امتعاضا شديدا. أي شق عليهم وعظم.
 والإمعاض: الإحراق، وقد أمعضه: أوجعه، وأحرقه، أو أنزل به المعض. وقال أبو عمرو: المعاضة من النوق، ونص أبي عمرو، من الإبل: التي ترفع ذنبها عند نتاجها، نقله الصاغاني وصاحب اللسان. ومما يستدرك عليه: تمعضت الفرس. هكذا جاء في حديث سراقة. قال أبو موسى: هكذا روي في المعجم، ولعله من معض من الأمر، إذا شق عليه. وقال ابن الأثير: ولو كان بالصاد المهملة، وهو التواء الرجل، لكان وجها. قال ابن دريد: وبنو ماعض: قوم درجوا في الدهر الأول. هكذا نقله الصاغاني. قلت: وقد تقدم له في م ع ص مثل ذلك.

### Türkçe

**معض**: Bu işten **معض** oldu; **كفرح يمعض معضا ومعضا**: öfkelendi, ona ağır geldi ve onu acıttı. Bunu el-Cevherî ve es-Sâgânî nakletti. **التهذيب**’de: Bir şeyden, işittiği bir şeyden **معض** oldu. el-Cevherî recez söyleyene inşad etti; dedim: o, Rü’be’dir. es-Sâgânî iki lugati bir araya getirmiş olarak dedi:
  Ve o, bir ihtiyacı olanı, **مؤتضا** (ihtiyacı giderilmiş) görür;
  **ذا معض** (ağır gelen) — eğer **المعضا** (ağır gelmeyi) geri çevirmese.

İbn Sîrîn hadîsinde: “Yetimeden izin istenir; eğer **معضت** olursa nikâhlanmaz.” yani ona ağır geldi; o, **ماعض** ve **معض**’dur; iki lugatin vürûduna işarettir. Sonuncunun şahidi Ebû’n-Necm’in sözü:
  Her **هوجل** (deveyi) **نغـاض** (sallanan) bırakırlar;
  Tek başına; ve her **معض** (ağır gelen) **مضماض** (çalkalanmış).

Ve onu **أمعضه إمعاضا** etti; ve onu **معضه تمعيضا** etti: onu öfkelendirdi; bunu el-Leys nakletti. İbn Düreyd dedi: “Bu iş beni **أمعضني** etti; ve o, benim için **ممعض**’dur”; eğer seni acıtır ve sana ağır gelirse. Rü’be dedi:
  Ve eğer hasmı itiraz sahibi görürsen,
  **لواذع الإمـعـاض** (acıtan **الإمعاض**’ların yakıcılıkları)ndan boğar;
  Sen ise, ey iki kadının oğlu, kadısın;
  Geçmiş yol üzere azmetmiş.

Bundan dolayı ondan **فامتعض** oldu. Sa‘leb dedi: **معض معضا**: öfkelendi. Arapların sözü: **امتعض**. Meşhur Arap sözünü kastetti. Abdullah b. Sebî‘ dedi: Rüstem Kādisiyye’de öldürülünce, Sa‘d (Allah ondan razı olsun) insanlara Hâlid b. ‘Arfata’yı —o, kız kardeşinin oğludur— gönderdi; bunun üzerine insanlar şiddetli bir **امتعاضا** ile **فامتعض** oldular. Yani onlara ağır geldi ve büyüdü.

Ve **الإمعاض**: yakmadır; ve onu **أمعضه**: onu acıttı ve onu yaktı; yahut ona **المعض**’u indirdi. Ebû ‘Amr dedi: **المعاضة** develerdendir; Ebû ‘Amr’ın nassı: develerden, doğurduğu sırada kuyruğunu kaldıran; bunu es-Sâgânî ve **اللسان** sahibi nakletti.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: kısrak **تمعضت** oldu. Böylece Surâka hadîsinde geldi. Ebû Mûsâ dedi: Böylece **المعجم**’de rivayet olundu; ve belki de işten **معض**’dandır; ona ağır gelirse. İbnü’l-Esîr dedi: Eğer **الصاد**’ı **المهملة** ile olsaydı —ki o, adamın burkulmasıdır— bir vecih olurdu. İbn Düreyd dedi: **بنو ماعض**: ilk devirde zaman içinde yok olup giden bir kavimdir. Böylece es-Sâgânî nakletti. Dedim: Onun için **م ع ص**’da bunun benzeri geçmişti.
