# معط — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9%D8%B7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B9%D8%B7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [معط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9%D8%B7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: معط

مَعَطَ الشيءَ يَمْعَطُه معطاً. مدّه. وفي حديث أَبي إِسحق: إِن فُلاناً وتَّر قوسَه ثم معَطَ فيها أَي مدَّ يديه بها، والمَغْطُ، بالعين والغين: المدّ، وطويل مُمَّعِطٌ منه كأَنه مُدّ. قال الأَزهري: المعروف في الطويل المُمَّغِطُ، بالغين المعجمة، وكذلك رواه أَبو عبيد عن الأَصمعي، قال: ولم أَسمع ممَّعطاً بهذا المعنى لغير الليث إِلا بإِقرائه في كتاب الاعتقاب لأَبي تراب، قال: سمعت أَبا زيد وفلانَ بن عبد اللّه التميمي يقولان: رجل مُمَّعِطٌ وممَّغط أَي طويل؛ قال الأَزهري: ولا أُبْعِدُ أَن يكونا لغتين كما قالوا لَعَنَّك ولَغَنَّك بمعنى لعَلَّك، والمَغَصُ والمَعَصُ من الإِبل البِيضُ، وسُرُوعٌ وسُرُوغٌ للقُضْبان الرِّخْصة. والمَعْطُ: الجَذْبُ. ومعَطَ السيفَ وامْتَعَطه: سلَّه. وامتعط رمحه: انتزعه، ومَعِط شعرُه وجلده معَطاً، فهو أَمْعَطُ. يقال: رجل أَمْعَطُ أَمْرَطُ لا شعر له على جسده بيِّن المَعَط ومَعِطٌ.
وتَمَعَّطَ وامَّعَط، وهو افْتَعل
(* قوله «افتعل» كذا في الأصل
والقاموس بالتاء، وفي الصحاح انفعل بالنون.): تمرَّط وسقط من داء يَعْرِضُ له. ويقال: امَّعَط الحبلُ وغيره أَي انجرد. ومَعَطَه يَمْعَطُه مَعْطاً: نتَفَه. وتمعَّطت أَوْبار الإِبل: تطايرت وتفرّقت، ومن أَسماء السَّوءَةِ المَعْطاء والشَّعْراء والدَّفْراء. وذِئب أمعط: قليل الشعر وهو الذي تساقط عنه شعره، وقيل: هو الطويل على وجه الأَرض. ويقال: مَعِط الذئب ولا يقال مَعِطَ شعره، والأُنثى مَعْطاء. وفي الحديث: قالت له عائشة لو آخذْتَ ذاتَ الذنْب منَّا بذنبها، قال: إِذاً أَدَعها كأَنها شاة مَعْطاء؛ هي التي سقط صُوفُها. ولِصٌّ أَمعط على التمثيل بذلك: يشبه بالذِّئب الأَمعط لخُبْثه. ولصوص مُعْط، ورجل أَمْعَط: سَنُوط. وأَرض مَعْطاء: لا نبت بها. وأَبو مُعْطةَ: الذِّئب لتمَعُّط شعره، علم معرفة، وإِن لم يخص الواحد من جنسه، وكذلك أُسامةُ وذُؤالةُ وثُعالةُ وأَبو جَعْدة. والمَعْطُ: ضرب من النكاح. ومَعَطَها مَعْطاً: نكحها. ومَعَطَني بحقي: مطَلَني. والتَّمعُّط في خُضْر الفرس: أَن يمُدَّ ضَبْعَيْه حتى لا يجد مزيداً، ويَحْبِس رجليه حتى لا يجد مزيداً للحاق، ويكون ذلك منه في غير الاحْتِلاط يَمْلَخُ بيديه ويَضْرَحُ برجليه في اجتماعهما كالسابح. وفي حديث حكيم بن معاوية: فأَعرض عنه فقام مُتمَعِّطاً أَي متسخِّطاً متغضِّباً. قال ابن الأَثير: يجوز أَن يكون بالعين والغين.
وماعِط ومُعَيْطٌ: اسمان. وبنو مُعَيْط: حيّ من قريش معروفون. ومُعَيْطٌ: موضع. وأَمْعَطُ: اسم أَرض؛ قال الراعي:
يَخْرُجْن بالليلِ من نَقْعٍ له عُرَفٌ،
بقاعٍ أَمْعَطَ، بين السَّهل والصِّيَرِ

### Türkçe

**مَعَطَ** şeyi **يَمْعَطُه** **معطاً**: onu uzattı. Ve Ebû İshak’ın hadisinde: “Şüphesiz falan kimse yayını gerdi, sonra onda **معَطَ**” yani onunla iki elini uzattı. Ve **المَغْطُ** (ayn ile ğayn ile): uzatma. Ve ondan uzun **مُمَّعِطٌ**: sanki uzatılmış gibi. Ezherî dedi: Uzunda bilinen **المُمَّغِطُ**tur, mu‘ceme ğayn ile; Ebû Ubeyd de onu Asmaî’den böyle rivayet etti. Dedi: Bu mânâ ile **ممَّعطاً**ı, Leys’ten başkası için işitmedim; ancak Ebû Turâb’ın **كتاب الاعتقاب**’ında onu okutmasıyla (işittim). Dedi: Ebû Zeyd’i ve falan b. Abdullah et-Temîmî’yi işittim, diyorlardı: adam **مُمَّعِطٌ** ve **ممَّغط** yani uzun. Ezherî dedi: İki dil (iki lehçe) olmalarını uzak görmem; nitekim **لَعَنَّك** ve **لَغَنَّك** dediler, **لعَلَّك** mânâsında; ve **المَغَصُ** ile **المَعَصُ** develerden beyaz olanlardır; ve **سُرُوعٌ** ile **سُرُوغٌ** yumuşak çubuklar içindir. Ve **المَعْطُ**: çekme. **معَطَ** kılıcı ve **امْتَعَطه**: onu kınından çekti. Ve **امتعط** mızrağını: onu söküp çıkardı. Ve saçı ile derisi **مَعِط** oldu, **معَطاً**; o hâlde o **أَمْعَطُ**tur. Denir: adam **أَمْعَطُ أَمْرَطُ**: bedeninde saç yoktur; açık **المَعَط** ve **مَعِطٌ**dur.

Ve **تَمَعَّطَ** ve **امَّعَط**; o **افْتَعل**’dir
(* “**افتعل**” sözü: asılda ve Kāmûs’ta tâ ile böyledir; Sıhâh’ta nûn ile **انفعل**’dir.): soyundu ve kendisine arız olan bir hastalıktan (dolayı) düştü. Ve denir: ip ve başkası **امَّعَط** yani sıyrıldı. Ve onu **مَعَطَه يَمْعَطُه مَعْطاً**: onu yoldu. Ve develerin yünleri **تمعَّطت**: uçuştu ve dağıldı. Ve avret yerinin adlarındandır: **المَعْطاء** ve **الشَّعْراء** ve **الدَّفْراء**. Ve **ذِئب أمعط**: az kıllı; o, kılları ondan dökülmüş olandır. Ve denildi: o, yer yüzü üzerinde uzun olandır. Ve denir: **مَعِط** kurt; ve “saçı **مَعِطَ** oldu” denmez. Dişisi **مَعْطاء**dır. Ve hadiste: Âişe ona dedi: “Keşke bizden kuyruklu olanı kuyruğuyla (işlediği) günah sebebiyle yakalasaydın.” Dedi: “O hâlde onu sanki **شاة مَعْطاء** imiş gibi bırakırım”; o, yünü düşmüş olandır. Ve temsilen bunun üzerine **لِصٌّ أَمعط**: kötülüğü sebebiyle **الذِّئب الأَمعط**a benzetilir. Ve hırsızlar **مُعْط**; ve adam **أَمْعَط**: **سَنُوط**. Ve yer **مَعْطاء**: onda bitki yoktur. Ve **أَبو مُعْطةَ**: kıllarının **تمَعُّط** etmesi sebebiyle kurt; bir tanıma adıdır; her ne kadar cinsinden bir tek ferdi tahsis etmese de. Aynı şekilde **أُسامةُ** ve **ذُؤالةُ** ve **ثُعالةُ** ve **أَبو جَعْدة**. Ve **المَعْطُ**: nikâhtan bir tür. Ve onu **مَعَطَها مَعْطاً**: onunla cinsel ilişkiye girdi. Ve beni hakkımla **مَعَطَني**: beni oyaladı (ödemeyi geciktirdi).

Ve atın yeşilliğinde **التَّمعُّط**: iki böğrünü uzatmasıdır; ta ki daha fazlasını bulamasın; ve iki ayağını tutmasıdır; ta ki yetişmeye daha fazla bulamasın; ve bu, onda karışma olmaksızın olur: iki eliyle **يَمْلَخُ** eder ve iki ayağıyla **يَضْرَحُ** eder; ikisinin birleşmesinde, yüzen gibi. Hakîm b. Muâviye’nin hadisinde: “Ondan yüz çevirdi; sonra **مُتمَعِّطاً** olarak kalktı” yani hoşnutsuz, öfkeli olarak. İbnü’l-Esîr dedi: Ayn ve ğayn ile olması câizdir.

Ve **ماعِط** ve **مُعَيْطٌ**: iki isimdir. Ve **بنو مُعَيْط**: Kureyş’ten bilinen bir kabiledir.

Ve **مُعَيْطٌ**: bir yerdir. Ve **أَمْعَطُ**: bir yer adıdır; Râî dedi:
يَخْرُجْن بالليلِ من نَقْعٍ له عُرَفٌ،
بقاعٍ **أَمْعَطَ**، بين السَّهل والصِّيَرِ
