# معط — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9%D8%B7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B9%D8%B7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [معط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9%D8%B7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: معط

معطه، كمنعه، يمعطه معطا: مده، نقله الليث، لغة في مغط، بالغين. ومنه: معط السيف من قرابه، إذا سله ومده، كامتعطه، نقله الصاغاني. و منه أيضا: معط في القوس، إذا نزع وأغرق. وفي حديث أبي إسحاق: إن وهرز وتر قوسه، ثم معط فيها، حتى إذا ملأها أرسل نشابته، فأصابت مسروق ابن أبرهة، أي مد يديه بها. والمعط: ضرب من النكاح. يقال: معط المرأة، أي جامعها، قاله الليث. ومعطت الناقة بولدها: رمت به، نقله الصاغاني.
 ومعط الشعر من رأس الشاة معطا: نتفه، نقله الليث. ومعط بها: حبق.

  ومعطه بحقه: مطل. وأبو معطة، بالضم: الذئب، لتمعط شعره، علم معرفة، وإن لم يخص الواحد من جنسه، وكذلك أسامة، وذؤالة، وثعالة، وأبو جعدة. وأبو معيط، كزبير، اسمه أبان ابن أبي عمرو بن أمية بن عبد شمس بن عبد مناف القرشي الأموي أخو مسافر وأبي وجزة، وهو والد عقبة، وبنوه الوليد، وعمارة، وخالد إخوة عثمان بن عفان لأمه. ومعيط: اسم. ومعيط: ع، أو هو كأمير، الأول ضبط الأرزني بخطه في الجمهرة، والثاني وجد بخط أبي سهل الهروي فيها. قال الصاغاني: وأنا أخشى أن يكونا تصحيفي معيط، كمقعد، وقد تقدم. ومعيط: أبو حي من قريش، منهم المعيطي أحد أئمة المالكية. ومعط الذئب، كفرح: خبث، أو قل شعره، ولا يقال، معط شعره، قاله الليث، فهو أمعط بين المعط، ومعط، ككتف. وفي الصحاح: الذئب الأمعط، الذي قد تساقط شعره، وقد تقدم في م ر ط أنه تساقط شعره وزاد خبثه. وتمعط الرجل وامعط، كافتعل، أصله امتعط، وفي الصحاح: انمعط كانفعل، أي تمرط وسقط على الأرض من داء يعرض له.
 وتمعطت أوباره، أي تطايرت وتفرقت.
 والأمعط من الرجال: من لا شعر له على جسده، كالأمرط والأجرد، وقد معط شعره وجلده. يقال: رجل أمعط سنوط. ومن المجاز: الأمعط: الرمل لا نبات فيه، وكذلك أرض معطاء، ورملة معطاء ورمال معط، بالضم: لا نبات بها. وأمعاط: ع، هكذا في سائر النسخ، وصوابه أمعط، كما في المعجم والتكملة واللسان، وهو اسم أرض في قول الراعي:
  يخرجن بالليل من نقع له عرفبقاع أمعط بين السهل والصير ويروى: بين الحزن والصير. قال ياقوت: ورواه ثعلب بكسر الهمزة.
 وامتعط النهار: ارتفع وامتد مثل امتغط بالغين، كانمعط كانفعل. وامعط الحبل، كافتعل، أصله امتعط، زاد في الصحاح وغيره: انجرد، وعليه اقتصر الجوهري. وقال أبو تراب: امعط على انفعل: إذا طال وامتد، مثل امغط، بالغين، ومنه الممعط بتشديد الميم الثانية المفتوحة للبائن الطول. قال الأزهري: المعروف في الطول الممغط، بالغين المعجمة، وكذلك رواه أبو عبيد عن الأصمعي، قال: ولم أسمع ممعطا بهذا المعنى لغير الليث إلا ما قرأت في كتاب الاعتقاب لأبي تراب. قال: سمعت أبا زيد وفلان بن عبد الله التميمي يقولان: رجل ممعط وممغط، أي طويل.
 قال الأزهري: ولا أبعد أن يكونا لغتين، كما قالوا: لعنك ولغنك، بمعنى لعلك، والمعص والمغص من الإبل: البيض. وسروع وسروغ، للقضبان الرخصة. قال ابن الأعرابي: المعطاء، والشعراء، والدفراء: من أسماء السوأة. ومما يستدرك عليه: المعط: الجذب. وامتعط رمحه: انتزعه.
 والأمعط: الممتد على وجه الأرض. والمعطاء: الذئبة الخبيثة.
 وشاة معطاء: سقط صوفها. ولص أمعط، على التمثيل بالذئب الأمعط، لخبثه، ولصوص معط، كما في الصحاح. زاد في الأساس: شبهت بالذئاب المعط في خبثها، فوصفت بوصفها.

  والتمعط في حضر الفرس: أن يمد ضبعيه حتى لا يجد مزيدا، ويحبس رجليه حتى لا يجد مزيدا، ليلحق ويكون ذلك منه في غير الاحتلاط، يسبح بيديه ويضرح برجليه في اجتماعهما كالسابح. والمتمعط: المتسخط والمتغضب، يروى، بالعين وبالغين، قاله ابن الأثير.
 وماعط: اسم. ومعيط، كأمير: ابن مخزوم القيسي جد حيان بن الحصين بن خليف ابن ربيعة الشاعر. وابن عمه ضبيعة ابن الحارث بن خليف شاعر أيضا، نقله الحافظ.

### Türkçe

معطه, **منعه** gibi, **يمعطه** **معطا**: onu uzattı; onu el-Leys nakletti; **مغط** hakkında, **الغين** ile, bir dildir. Ondandır: **معط السيف من قرابه**, onu kınından çekip çıkardığı ve uzattığı zaman; **امتعطه** gibi; onu es-Sâğânî nakletti. Ve ondan ayrıca: **معط في القوس**, çektiği ve (çekişi) aşırıya götürdüğü zaman. Ebû İshâk hadîsinde: “Şüphesiz o, yayının kirişini gevşetti, sonra onda **معط** etti; nihayet onu doldurduğu vakit okunu salıverdi; böylece Mesrûk b. Ebrehe’ye isabet etti”; yani onunla iki elini uzattı. Ve **المعط**: nikâhtan bir türdür. Denir: **معط المرأة**, yani onunla cima etti; el-Leys söyledi. Ve **معطت الناقة بولدها**: onu attı; es-Sâğânî nakletti.
Ve **معط الشعر من رأس الشاة معطا**: onu yoldu; el-Leys nakletti. Ve **معط بها**: yellenme çıkardı.

Ve **معطه بحقه**: oyaladı. Ve **أبو معطة**, **بالضم**: kurt; onun tüyü döküldüğü için; bir özel addır; her ne kadar cinsinin bir ferdine tahsis edilmemiş olsa da; aynı şekilde **أسامة** ve **ذؤالة** ve **ثعالة** ve **أبو جعدة**. Ve **أبو معيط**, **زبير** gibi: onun adı Ebân b. Ebî Amr b. Ümeyye b. Abd Şems b. Abd Menâf el-Kureşî el-Ümevî’dir; Müsâfir’in ve Ebû Vecze’nin kardeşidir; o, Ukbe’nin babasıdır; oğulları el-Velîd, Umâre ve Hâlid’dir; anneden Osman b. Affân’ın kardeşleridir. Ve **معيط**: bir addır. Ve **معيط**: ع, yahut o **أمير** gibi(dir); birincisini el-Erzenî kendi hattıyla **الجمهرة**’de ضبط etti; ikincisi onda Ebû Sehl el-Herevî’nin hattıyla bulundu. es-Sâğânî dedi: “Ben, ikisinin de **معيط**’in tashîfi olmasından korkarım; **مقعد** gibi; ve daha önce geçti.” Ve **معيط**: Kureyş’ten bir kabile babasıdır; onlardan **المعيطي**, Mâlikîlerin imamlarından biridir. Ve **معط الذئب**, **فرح** gibi: kötülük yaptı; yahut onun tüyü azaldı; ve denilmez: **معط شعره**; el-Leys söyledi; o hâlde o, **أمعط**tır, **المعط** arasında en belirgin(idir); ve **معط**, **كتف** gibi. Ve **الصحاح**’ta: **الذئب الأمعط**, tüyü dökülmüş olan (kurttur); ve **م ر ط**’ta onun tüyünün döküldüğü ve kötülüğünün arttığı geçti. Ve **تمعط الرجل وامعط**, **افتعل** gibi; aslı **امتعط**tır; ve **الصحاح**’ta: **انمعط** **انفعل** gibi; yani **تمرط** etti ve kendisine arız olan bir hastalıktan yere düştü.
Ve **تمعطت أوباره**: yani savruldu ve dağıldı.
Ve erkeklerden **الأمعط**: bedeninde kılı olmayan kimse; **الأمرط** ve **الأجرد** gibi; ve onun kılı ve derisi **معط** etti. Denir: **رجل أمعط سنوط**. Mecazdan: **الأمعط**: bitkisi olmayan kum; ve aynı şekilde **أرض معطاء** ve **رملة معطاء** ve **رمال معط**, **بالضم**: onda bitki yoktur. Ve **أمعاط**: ع, bütün nüshalarda böyledir; doğrusu **أمعط**tır; **المعجم**’de ve **التكملة**’de ve **اللسان**’da olduğu gibi; ve o, er-Râ‘î’nin sözünde bir yer adıdır:
“Geceleyin, kendisine ait bir toz bulutundan çıkarlar;
**بقاع أمعط** düz ile **الصير** arasında.”
Ve rivayet olunur: “**الحزن** ile **الصير** arasında.” Yâkût dedi: “Sa‘leb onu hemzenin kesresiyle rivayet etti.”
Ve **امتعط النهار**: yükseldi ve uzadı; **امتغط** gibi, **الغين** ile; **انمعط** **انفعل** gibi. Ve **امعط الحبل**, **افتعل** gibi; aslı **امتعط**tır; **الصحاح** ve başkasında artırdı: soyundu/çıplaklaştı; ve Cevherî bununla yetindi. Ebû Turâb dedi: **امعط** **انفعل** üzere: uzadığı ve yayıldığı zaman; **امغط** gibi, **الغين** ile; ve ondan **الممعط**, ikinci **الميم**’in şeddeli ve fethalı olmasıyla, aşırı uzun olan içindir. el-Ezherî dedi: “Uzunlukta bilinen **الممغط**tır, **الغين** mu‘ceme ile; ve Ebû Ubeyd onu el-Asma‘î’den böyle rivayet etti; dedi ki: ‘Bu mânada **ممعط**ı, el-Leys’ten başkası için işitmedim; ancak Ebû Turâb’ın **الاعتقاب** kitabında okuduğum şey müstesna.’ Dedi ki: Ebû Zeyd’i ve Temîmli falan b. Abdullâh’ı işittim, diyorlardı: **رجل ممعط وممغط**, yani uzun.”
el-Ezherî dedi: “İkisinin iki dil olması uzak değildir; onların ‘**لعنك** ve **لغنك**’ dedikleri gibi, **لعلك** mânasında; ve develerden **المعص** ve **المغص**: beyaz(lar)dır. Ve **سروع** ve **سروغ**: yumuşak çubuklar içindir.” İbnü’l-A‘râbî dedi: **المعطاء** ve **الشعراء** ve **الدفراء**: avret yerinin adlarındandır. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **المعط**: çekme. Ve **امتعط رمحه**: onu çekip çıkardı.
Ve **الأمعط**: yerin yüzü üzerinde uzanıp giden. Ve **المعطاء**: kötü dişi kurt.
Ve **شاة معطاء**: yünü düştü. Ve **لص أمعط**, **الذئب الأمعط**a benzetme üzere, onun kötülüğü için; ve **لصوص معط**, **الصحاح**’ta olduğu gibi. **الأساس**’ta artırdı: “Kötülüklerinde **المعط** kurtlara benzetildi; böylece onların vasfıyla vasıflandırıldı.”

Ve atın **حضر**’ında **التمعط**: iki koltuk altını uzatmasıdır, nihayet daha fazlasını bulamaz; ve iki ayağını tutmasıdır, nihayet daha fazlasını bulamaz; yetişsin diye; ve bu, ondan, karışma olmaksızın olur; iki eliyle yüzer ve iki ayağıyla (yere) vurur; ikisinin birleşmesinde, yüzen gibi. Ve **المتمعط**: hoşnutsuz olan ve öfkelenen; rivayet olunur, **بالعين وبالغين**; İbnü’l-Esîr söyledi.
Ve **ماعط**: bir addır. Ve **معيط**, **أمير** gibi: Mahzûm el-Kaysî’nin oğlu; şair Rebîa’nın oğlu Huleyf’in oğlu el-Husayn’ın oğlu Hayyân’ın dedesidir. Ve amcaoğlu Dubey‘a b. el-Hâris b. Huleyf de şairdir; onu el-Hâfız nakletti.
