# معل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%B9%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [معل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: معل

معل الحمار، وغيره، كمنع: استل خصييه، وهو ممعول، نقله الجوهري عن أبي عمرو. معل الشيء، يمعله معلا: اختطفه. أيضا: اختلسه، ومنه قول القلاخ:
  إني إذا ما الأمر كان معلا أي اختلاسا. معله عن حاجته: أعجله وأزعجه، كأمعله، كما في الصحاح. معل أمره معلا: عجل به، قبل أصحابه، وقطعه وأفسده بإعجاله. معل معلا: أسرع في سيره، وأنشد ابن بري لابن العمياء:
  إن ينزلوا لا يرقبوا الإصباحا
  وإن يسيروا يمعلوا الرواحا أي يعجلوا ويسرعوا. معل ركابه يمعلها: قطع بعضها عن بعض، عن ثعلب. معل الخشبة معلا: شقها. معل الرجل معلا: مد الحوار من حياء الناقة، يعجله بذلك، قيل: هو إذا استخرجه بعجلة. معل به عند فلان معلا: إذا وقع به، والصحيح أنه بالغين المعجمة كما سيأتي. يقال: هو صاحب معالة: أي شر، هكذا أورده، والصحيح أنه بالغين المعجمة، كما سيأتي. والمعل، ككتف: المستعجل. وبطن معولة، بضم العين وسكون الواو: ع، أو هو معولة كمرحلة، فمحله ع-و-ل. قال ابن الأعرابي: امتعل فلان: إذا دارك الطعان في اختلاس وسرعة. ومما يستدرك عليه: المعل: الاختلاس بسرعة في الحرب. وغلام معل، ككتف: خفيف. ومالك منه معل: أي بد.

### Türkçe

**معل** eşek, ve başkası, **منع** gibi: iki husyesini çekip çıkardı; o **ممعول**dur; bunu el-Cevherî, Ebû Amr’dan nakletti. **معل** şeyi, onu **يمعله** **معلا**: onu kapıp aldı. Yine: onu aşırdı; ve ondan, el-Kallâh’ın sözü:
  “Şüphesiz ben, iş **معلا** olduğu zaman” yani aşırma olarak. **معله** onu ihtiyacından: onu acele ettirdi ve onu huzursuz etti; **أمعله** gibi; **الصحاح**’ta olduğu üzere. **معل** işini **معلا**: onunla acele etti, arkadaşlarından önce, ve onu acele ettirmesiyle kesti ve bozdu. **معل** **معلا**: yürüyüşünde süratlendi; İbn Berrî, İbnü’l-‘Amyâ’ için şu beyti rivayet etti:
  “Eğer inerlerse sabahı gözetmezler
  Ve eğer yürürlerse akşam vaktini **يمعلوا**” yani acele ederler ve süratlenirler. **معل** bineklerini, onları **يمعلها**: onların bir kısmını bir kısmından ayırdı; Sa‘leb’den. **معل** tahtayı **معلا**: onu yardı. **معل** adam **معلا**: dişi devenin hayâsından **الحوار**’ı uzattı; bunu onunla acele ettirir; denildi ki: onu aceleyle çıkardığı zamandır. **معل** onunla falanın yanında **معلا**: onunla üzerine düştüğü zaman; ve sahih olan, ileride geleceği üzere, noktalı **غ** iledir. Denilir: o **معالة** sahibidir: yani şer; onu böylece zikretti; ve sahih olan, ileride geleceği üzere, noktalı **غ** iledir. Ve **المعل**, **كتف** gibi: aceleci olan. Ve **معولة** karın, **العين**’in dammesi ve **الواو**’nun sükûnu ile: ع; yahut o, **مرحلة** gibi **معولة**dur; o hâlde onun yeri ع-و-ل’dür. İbnü’l-A‘râbî dedi: **امتعل** falan: mızraklaşmayı aşırma ve sürat içinde yakaladığı zaman. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **المعل**: savaşta süratle aşırmadır. Ve **معل** oğlan, **كتف** gibi: hafif. Ve sende ondan **معل** vardır: yani bedel.
