# مغث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%BA%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مغث](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مغث

المغث: المرث  ، يقال: مغث الدواء في الماء يمغثه مغثا: مرثه. ومغث الشيء يمغثه مغثا: دلكه ومرسه. وأصل المغث: المرث والدلك بالأصابع، وفي حديث عثمان  أن أم عياش قالت: كنت أمغث له الزبيب غدوة فيشربه عشية، وأمغثه عشية فيشربه غدوة  . المغث:  الضرب الخفيف  يقال: مغثوا فلانا، إذا ضربوه ضربا ليس بالشديد، كأنهم تلتلوه. المغث:  هتك العرض  ولطخه، يقال: مغثت عرضه بالشتم، ومغث عرضه يمغثه مغثا: لطخه، قال صخر بن عمير:
  ممغوثة أعراضهم ممرطلة كما تلاث في الهناء الثمله ممغوثة، أي مذللة. مغث العرض:  مضغه  ، قال الجوهري: مغثوا عرض فلان، أي شانوه ومضغوه والمغث عند العرب:  الشر  ، وأنشد:
  نوليها الملامة إن ألمنـا                      إذا ما كان مغث أو لحاء

  معناه إذا كان شر أو ملاحاة. ورجل مغث ومغيث: شرير، على النسب. المغث:  القتال  والتباس الشجعاء في الحرب والمعركة. ومغثهم بشر مغثا: نالهم. المغث:  التغريق في الماء  ، قال سلمة: مغثته وغتته  ومصحته  وغططته بمعني غرقته، وكذلك قمسته المغث:  العبث  هكذا في النسخ، وهو من زياداته. والمغث: العرك في المصارعة.  وككتف  : الرجل  المصارع الشديد  العلاج، كالمماغث. ورجل مماغث، إذا كان يلاح الناس ويلادهم. مغث الحمي: توصيمها. و  الممغوث: المحموم  ، عن ابن الأعرابي، وقد مغث، إذا حم، وفي حديث خيبر:  فمغثتهم الحمي  أي أصابتهم وأخذتهم. الممغوث  من الكلإ: المصروع من المطر، كالمغيث  ، يقال مغث المطر الكلأ يمغثه مغثا، فهو ممغوث ومغيث: أصابه المطر فغسله فغير طعمه ولونه بصفرة وخيثه وصرعه. وماغث: لقب عتيبة بن الحارث بن شهاب.  والمغاث  بالكسر  والمماغثة: الحكاك والمخاصمة  ، يقال: بينهما مغاث، أي لحاء وحكاك. المغاث: أهون أدواء الإبل، عن الهجرى. وهو  كغراب: شجرة. وقيراطان من عرقه مقيئ مسهل  وفي نسخة أخرى:  وكغراب: نبات في عرقه سمية، شرب حبة منه يسهل ويقيئ بإفراط جدا  ثم إن هذه الخواص التي ذكرها غريبة لم يتعرض لها الأطباء. قال ابن الكتبي -في مالا يسع الطبيب جهله-: مغاث: هي عروق تجلب إلى البلاد، وهي حارة رطبة في أواخر الثانية، أجودها البيض الهشة المائلة إلى صفرة، وهو مسمن مقو للأعضاء، جابر لوهنها، نافع من الكسر والرض ضمادا وشربا، وينفع من النقرس والتشنج، ويلين صلابة المفاصل، ويحسن الصوت، ويجلو الحلق والرئة، ويحرك الباه، ولم نقف له على ماهية، غير أن الذين يذكرون عنه يقولون: عروق شأنها كذا، وقيل: إنه عروق الرمان البرى، وليس بثبت، وقيل: إنه نوع من السورنجان، وهذا غير مستعبد. وأبسط منه قول الحكيم في التذكرة: مغاث: نبت بالكرج وما يليها، يكون عروقا بعيدة الإغوار في الأرض غليظة، عليها قشر إلى السواد والحمرة، تنكشط عن جسم بين بياض وصفرة، أجوده الرزين الطيب الرائحة الضارب إلى حلاوة مع مرارة خفيفة، ولم نعرف كيفيته بأكثر من هذا، لكن بلغني أن له أوراقا خشنة عريضة كأوراق الفجل، وزهرا أبيض، وبزرا كأنه حب السمنة ويسمى القلقل، ومن ثم ظن أنه الرمان، وقيل هو ضرب من السورنجان، وتبقى قوته نحو سبع سنين، ومنه نوع يجلب من عبادان نحو الشام، ضعيف الفعل، وهو المستعمل بمصر إلى آخر ما ذكر.

### Türkçe

**المغث**: **المرث**; denilir: **مغث الدواء في الماء يمغثه مغثا**: onu **مرث** etti. Ve **مغث الشيء يمغثه مغثا**: onu ovdu ve yoğurdu. Ve **المغث**’in aslı: **المرث** ve parmaklarla ovmadır. Ve Osman hadîsinde: Ümmü ‘Ayyâş dedi ki: “Ona sabahleyin kuru üzümü **أمغث** ederdim, o da onu akşamleyin içerdi; ve onu akşamleyin **أمغث** ederim, o da onu sabahleyin içerdi.”

**المغث**: hafif vurma; denilir: **مغثوا فلانا**; onu şiddetli olmayan bir vuruşla vurdularsa; sanki onu gevşetip salladılar.

**المغث**: ırzı yırtma ve onu lekeleme; denilir: **مغثت عرضه بالشتم**; ve **مغث عرضه يمغثه مغثا**: onu lekeledi. Sahr b. ‘Umeyr dedi ki:
  **ممغوثة** ırzları, gevşetilmiş, nasıl ki sarhoş balda gevşetilir, **ممغوثة**; yani zelil kılınmış.

**مغث العرض**: onu çiğnedi; Cevherî dedi ki: **مغثوا عرض فلان**; yani onu ayıpladılar ve onu çiğnediler. Ve Araplar katında **المغث**: şerdir. Ve şu beyit okunmuştur:
  Onu kınamaya bırakırız, eğer kınanırsak                      ne zaman ki **مغث** yahut **لحاء** olursa

Manası: eğer şer yahut çekişme olursa. Ve **رجل مغث ومغيث**: şerli; nisbet üzere.

**المغث**: savaşma ve savaşta ve muharebede yiğitlerin birbirine karışması. Ve **مغثهم بشر مغثا**: onlara erişti.

**المغث**: suda boğma; Seleme dedi ki: **مغثته** ve **وغتته** ve **مصحته** ve **غططته** “onu boğdurdum” manasınadır; ve yine **قمسته**.

**المغث**: oyun/oyalanma; nüshalarda böyledir ve o, onun ziyadelerindendir.

Ve **المغث**: güreşte büküp sıkma.

Ve **ككتف**: adam; şiddetli güreşçi, çetin mücadeleli; **كالمماغث** gibi. Ve **رجل مماغث**: insanlarla çekişir ve onlara musallat olursa.

**مغث الحمي**: onu damgalaması/iz bırakması.

Ve **الممغوث**: hummalı; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **قد مغث**: hummaya tutulduysa. Ve Hayber hadîsinde: “**فمغثتهم الحمي**”; yani onlara isabet etti ve onları yakaladı.

**الممغوث** kıl’dan: yağmurdan yere serilmiş olan; **كالمغيث** gibi. Denilir: **مغث المطر الكلأ يمغثه مغثا**; o halde o **ممغوث** ve **مغيث**tir: yağmur ona isabet etti de onu yıkadı; böylece tadını ve rengini sarılıkla değiştirdi; onu çamurlaştırdı ve yere serdi.

Ve **ماغث**: ‘Utaybe b. el-Hâris b. Şihâb’ın lakabıdır.

Ve **المغاث** (kesre ile) ve **المماغثة**: sürtüşme ve çekişme; denilir: **بينهما مغاث**; yani **لحاء** ve sürtüşme.

**المغاث**: develerin hastalıklarının en hafifi; el-Hicrî’den. Ve o, **كغراب**: bir ağaçtır. Ve kökünden iki kırat: kusturucu, müshil. Ve başka bir nüshada: Ve **كغراب**: kökünde zehirlilik bulunan bir bitki; ondan bir tane içilirse aşırı derecede çokça ishal eder ve kusturur. Sonra, onun zikrettiği bu hassalar gariptir; tabipler ona temas etmemişlerdir.

İbnü’l-Kutebî dedi ki —“Tabibin bilmemesi caiz olmayan şey”de—: **مغاث**: memleketlere getirilen köklerdir; ikinci derecenin sonlarında sıcak ve rutubetlidir. Onun en iyisi: sarılığa meyleden, gevrek beyaz olanıdır. O, semirticidir, organları kuvvetlendiricidir, onların zayıflığını gidericidir; kırık ve ezilmeden, merhem olarak ve içilerek faydalıdır; nikristen ve kasılmadan fayda verir; eklemlerin sertliğini yumuşatır; sesi güzelleştirir; boğazı ve akciğeri parlatır/temizler; cinsel güdüyü harekete geçirir. Onun mahiyetine vakıf olmadık; ancak onun hakkında zikredenler “şöyle vasıflı kökler” derler. Ve denildi ki: o, yabani narın kökleridir; sabit değildir. Ve denildi ki: o, **السورنجان**’dan bir türdür; bu uzak görülmez.

Ve ondan daha sade olanı: hakîmin “Tezkire”deki sözü: **مغاث**: Kerec’de ve ona bitişik yerlerde bir bitkidir; yerde derinlere giden, kalın kökler olur; üzerinde siyahlığa ve kızıllığa doğru bir kabuk vardır; beyazlık ile sarılık arasında bir cisimden sıyrılır. Onun en iyisi: ağır/sağlam, güzel kokulu, hafif bir acılıkla birlikte tatlılığa çalan olandır. Bunun ötesinde keyfiyetini bilmedik; fakat bana ulaştı ki onun, turp yaprakları gibi kaba, geniş yaprakları; beyaz çiçeği; ve sanki semne tanesi gibi tohumu vardır ve **القلقل** diye adlandırılır; bundan dolayı onun nar olduğu zannedildi. Ve denildi ki: o, **السورنجان**’dan bir darb/türdür. Ve kuvveti yaklaşık yedi sene kalır. Ve ondan bir tür vardır ki ‘Abbâdân’dan Şam tarafına getirilir; etkisi zayıftır; Mısır’da kullanılan odur; zikrettiğinin sonuna kadar.
