# مغص (م-غ-ص) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D8%B5
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%BA%D8%B5

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: م - غ - ص
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D8%B5/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والصاد والميم معهما
غ م ص، م غ ص، ص م غ مستعملات غمص: الغَمَصُ في العين، والقِطعةُ غَمَصَةُ. وفلانٌ غَمَصَ الناس، وغَمَطَ النِّعْمَةَ إذا تهاوَنَ بها وبحُقوقِهم. ويقال للرجل إذا كان مَطعُوناً عليه في دِينهِ: إنه لمغُمُوصٌ عليه أي مَطعُونٌ في دينه.
وغَمَصْتُ عليه قَوْلَه: عبته. ولا تَغْمَصُ عليَّ أي: لا تَغْضَبُ.
مغص: المَغْصُ: غِلَظٌ في المِعَي وتَقطيعٌ. ورجلٌ مَمْغُوصٌ.
والمَغَصُُ: تِلاد الإِبلِ، وقيلَ: البيضُ الكِرام، والواحدة مَغْصَةٌ.
صمغ: الصَّمْغُ: ما يسيل من الشجرة إذا جمد، وهي صَمْغَةٌ.
والصِّمْغانِ: ملتقى الشَّفَتَيْنِ مما يلي الشِّدْقَيْنِ.
والصَّمْغُ: شيء في أحاليلِ ضَرْعِ الشّاةِ، يابِسٌ، الواحدةُ صَمْغَةٌ. وأَصْمَغَ شِدقُه أي: كَثُرَ بِصاقُه.

##### Türkçe

باب **الغين** و**الصاد** و**الميم** معهما
**غ م ص**، **م غ ص**، **ص م غ** kullanımdadır.

**غمص**: **الغَمَصُ** gözde (olan şey)dir; parça ise **غَمَصَةٌ**dur. Ve falan kimse insanları **غَمَصَ** etti; nimeti de **غَمَطَ النِّعْمَةَ** (yani) onunla ve onların haklarıyla gevşek davrandığı zaman. Ve denilir: bir adama dini hakkında kendisine ta’n edilmiş ise: “Şüphesiz o, **لمغُمُوصٌ عليه**” yani dininde ta’n edilmiş (kimsedir).

Ve “Onun sözüne karşı **غَمَصْتُ عليه قَوْلَه**”: onu ayıpladım. Ve “Bana karşı **لا تَغْمَصُ عليَّ**” yani: bana kızma.

**مغص**: **المَغْصُ**: bağırsakta bir kalınlık ve kesip-parçalama (tarzı ağrı)dır. Ve (bu hâlde olan) adam **مَمْغُوصٌ**tur.
Ve **المَغَصُ**: develerin eski malı (tîlâdı)dır; ve denildi ki: soylu beyazlar; tekili **مَغْصَةٌ**dir.

**صمغ**: **الصَّمْغُ**: ağaçtan akıp da donduğu zaman (olan şey)dir; o da **صَمْغَةٌ**dir.
Ve **الصِّمْغانِ**: yanaklara bitişik taraftan iki dudağın birleşme yeridir.
Ve **الصَّمْغُ**: koyunun memesinin süt kanallarında olan bir şeydir; kuru (bir şey); tekili **صَمْغَةٌ**dir. Ve “Onun yanağı **أَصْمَغَ** etti” yani: tükürüğü çoğaldı.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D8%B5/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

قال أبو دريد: إبلٌ أمْغاصٌ، إذا كانت خِياراً، لا واحد لها من لفظها. وقال ابن السكيت: المَغَصُ: خيارُ الإبل. قال: الواحدة مَغَصَةٌ. قال: والمَغْصُ، بالتسكين: تقطيع في المِعى ووجعٌ. وقد مُغِصَ الرجل فهو مَمْغوصٌ.

##### Türkçe

Ebû Düreyd dedi: **إبلٌ أمْغاصٌ**, hayırlı (seçkin) oldukları zaman; onun lafzından tekili yoktur. İbnü’s-Sikkît dedi: **المَغَصُ**: develerin hayırlısı (seçkini). Dedi: tekili **مَغَصَةٌ**’dir. Dedi: ve **المَغْصُ**, sükûn ile: bağırsakta parçalanma ve bir ağrıdır. Ve adam **مُغِصَ** olmuştur; o hâlde o **مَمْغوصٌ**’dur.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D8%B5/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

غ ص م
صمغ ، مغص ، غمص : ( مستعملة ) .
غمص : قال الليث : الغَمَصُ في العينِ ، والقطعة منه غمصة ، وإحدَى الشعرَيينِ يقال لها الغُمَيْصاءُ ، تقول العربُ في أحاديثها : إن الشِّعْرَى العبور قطعَتِ المجرَّة فسُمِّيت عبوراً ، وبكت الأخرى عَلَى أثرها حتى غَمِصَتْ فَسُمِّيت الغميصَاء ، وقد غمِصَ فلانٌ يغمَصُ غمصاً فهو أغمصُ .
وفي حديث مالك بن مُرارة الرَّهاوِيّ أنه أتى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) فقال له : إني أوتيتُ منَ الجمال ما ترَى وما يَسرُّني أنَّ أحداً يفضُلني بشِرَاكينِ فما فوقهما فهل ذلك منَ البغيِ ، فقال النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( إنما ذلك مَن سفه الحق ، وغمط الناس ) .
وفي رواية : وغمصَ الناس .
وفي حديث عمر : أنه قال لقَبيصةَ بن جابر حين استفْتاه في قتله الصَّيد وهو مُحْرِمٌ ، أتغمِصُ الفُتيَا ، وتَقْتُلُ الصَّيْدَ وأَنتَ مُحْرِمٌ .
قال أبو عبيد وغيره : غمصَ فلانٌ الناس وغَمَطَهمْ ، وهو الاحتقارُ لهمْ والازدراء بهمْ ، وكذلكَ غَمَصَ النِّعْمة وغمطَها إذا ازدرَى بها ، وفُلانٌ مغمُوصٌ عليه في حَسَبهِ ومغموزٌ أي مطعونٌ عليه ، واغتمَصْتُ فلاناً اغتماصاً إذا احتقرتُهُ .
الحرَّانيُّ عن ابن السكيت ، قال : الغَمْصُ : مصدر غمصَ الإنسانَ يغمِصه غمصاً إذا لم يره شيئاً واستصغرَه ويقال : غمصتُ عليه قولاً قاله إذا عِبته عليه .
مغص : قال ابن شميلٍ : يقال : أنا متَمَغِّصٌ من هذا الخبر ومتوصِّم ومُمدئلُ ومُرَنَّحٌ وممغوث وذلك إذا كان خبراً يَسرُّه ويخاف ألا يكون حقاً أو يخافُه ويسوءه ولا يأمن أن يكون حقاً .
وقال الليث : المَغْصُ غلظٌ في المِعى ، ووَجَعٌ .
الحرَّانيُّ عن ابن السكيت في بطنِه مَغْصٌ ومغسٌ ولا تقل مَغَصٌ ولا مغَسٌ وقد مُغسَ الرَّجل يُمغس مَغْساً فهو ممغوس ، وإني لأجد في بطني مَغْساً ومَغْصاً ، وأما المغص محَرَّك العين فهوَ البيضُ من الإبل التي قد فارقتِ الكرْمَ الواحدَةُ مَغصةٌ قال
ذلك الأصمعيُّ وغيره .
وقال ابن الأعرابي : هي المَعَص أيضاً بالعَينِ والمأَص .
وأنشد :
أنت وهبْتَ جلة جرْجوراً
أدْماً وعيساً مغصاً خُبورا
وقال أبو سعيد : في بطنِه مَعَصٌ ومَغَصٌ ، قال ابن الفرَج : وقد قاله بعض الأعراب .
ابن شميلٍ : الغَمَصُ الذي يكون مثل الزُّبْد في ناحية العيْن ، والرَّمَص الذي يكون في أصول الهدبِ يعني الأشفار .
صمغ : قال الليث : الصمغُ لَثًى يسيل من شجرة إذا جمدتِ القطعةُ منها فهي الصمغةُ ، والجميع الصمغ .
قال : والصِّمغان ملتقى الشفتين مما يلي الشدقيْن .
وقال أبو عبيدة : الصِّماغان منتهى الشدقين وهما الصامغان .
وقال ابن الأعرابي : هما مجتمع الرِّيق في جانب الشَّفة ويُسميهما العامة الصِّوارين .
قال أبو زيد : إذا حُلِبت الناقة عند ولادتها يُوجد في أحاليل ضرعها شيءٌ يابس يسمّى الصَّمَغ ، والصَّمْغ الواحدة صبغة وصمغة فإذا فُطرَ ذلك أفصحَ لبنُها أي طاب واحلوْلى .

##### Türkçe

غ ص م
**صمغ** , **مغص** , **غمص** : (kullanılan).

**غمص** : el-Leys dedi: Gözdeki **الغَمَصُ**; ondan bir parça **غمصة**’dır. İki **الشِّعْرَى**’dan birine **الغُمَيْصاءُ** denir. Araplar kendi rivayetlerinde derler ki: **الشِّعْرَى العبور** **المجرَّة**’yi kesti de **عبوراً** diye adlandırıldı; öteki onun izi üzerine ağladı, ta ki **غَمِصَتْ**; böylece **الغميصَاء** diye adlandırıldı. Falan kimse **غمِصَ** eder, **يغمَصُ** eder, **غمصاً** (olarak); o hâlde o **أغمصُ**’tur.

Mâlik b. Murâra er-Rahâvî hadîsinde: Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) geldi de ona dedi ki: “Gördüğün güzellikten bana verildi; ve herhangi birinin beni iki kayıştan ve onların üstünden üstün kılması beni sevindirmez; bu **البغيِ**’den midir?” Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) dedi ki: “Şüphesiz bu, ancak hakkı sefih görmektendir ve insanları **غمط** etmektendir.”

Bir rivayette: ve insanları **غمصَ** etti.

Ömer hadîsinde: Muharim iken avı öldürmesi hakkında kendisinden fetva istediğinde Kabîsa b. Câbir’e dedi ki: “Sen fetvayı **أتغمِصُ** ediyorsun da, muharim iken avı öldürüyorsun.”

Ebû Ubeyd ve başkaları dedi: Falan kimse insanları **غمصَ** etti ve onları **غمطَ** etti; bu, onları hakir görmektir ve onları küçümsemektir. Yine böyle, nimeti **غمصَ** etti ve onu **غمطَ** etti; onu küçümsediği zaman. Ve falan kimse, soyunda **مغمُوصٌ عليه** ve **مغموزٌ**’dur; yani kendisine ta’n edilmiş. Ve falanı **اغتمَصْتُ** (onu) **اغتماصاً** (ile) (yaptım); onu hakir gördüğüm zaman.

el-Harrânî, İbn es-Sikkît’ten: dedi ki: **الغَمْصُ**: insanı **غمصَ** eder, onu **يغمِصه** eder, **غمصاً** (olarak); onu bir şey görmediği ve onu küçük saydığı zaman. Ve denir: Onun söylediği bir sözü **غمصتُ عليه**; onu ona ayıpladığım zaman.

**مغص** : İbn Şümeyl dedi: Denir ki: “Ben bu haberden **متَمَغِّصٌ**’um ve **متوصِّم** ve **مُمدئلُ** ve **مُرَنَّحٌ** ve **ممغوث**”; bu, sevindiği bir haber olduğu ve onun hak olmamasından korktuğu zaman; yahut ondan korktuğu ve onu kötü bulduğu ve onun hak olmasından emin olmadığı zaman.

el-Leys dedi: **المَغْصُ** bağırsakta bir kabalıktır ve bir ağrıdır.

el-Harrânî, İbn es-Sikkît’ten: Karnında **مَغْصٌ** ve **مغسٌ** vardır; **مَغَصٌ** deme ve **مغَسٌ** deme. Adam **مُغسَ** edildi; **يُمغس** edilir, **مَغْساً** (olarak); o hâlde o **ممغوس**’tur. Ve ben karnımda **مَغْساً** ve **مَغْصاً** buluyorum. Ama **المغص** (aynı harekeli) ise, o, develerden beyaz olanlardır; **الكرْمَ**’dan ayrılmış olanlar; bir tanesi **مغصةٌ**’dır. Bunu el-Asma‘î ve başkaları söyledi.

İbn el-A‘râbî dedi: O, ayrıca **المَعَص** (ayn ile) ve **المأَص**’tır.

Ve inşâd etti:
أنت وهبْتَ جلة جرْجوراً
أدْماً وعيساً مغصاً خُبورا

Ebû Sa‘îd dedi: Karnında **مَعَصٌ** ve **مَغَصٌ** vardır. İbn el-Ferec dedi: Bunu bazı bedevîler söylemiştir.

İbn Şümeyl: **الغَمَصُ** gözün kenarında köpük gibi olan şeydir; **الرَّمَص** ise kirpiklerin köklerinde olan şeydir; yani göz kapakları.

**صمغ** : el-Leys dedi: **الصمغُ** bir ağaçtan akan bir sakızdır; ondan parça donduğu zaman o **الصمغةُ**’dır; çoğulu **الصمغ**’dur.

Dedi ki: **الصِّمغان** yanaklara bitişik taraftan iki dudağın birleşme yeridir.

Ebû Ubeyde dedi: **الصِّماغان** iki yanağın sonudur; ikisi **الصامغان**’dır.

İbn el-A‘râbî dedi: İkisi, dudağın yanında tükürüğün toplandığı yerdir; avam onlara **الصِّوارين** adını verir.

Ebû Zeyd dedi: Deve doğurduğunda sağılırsa, memesinin kanallarında kuru bir şey bulunur; **الصَّمَغ** diye adlandırılır. **الصَّمْغ**’ın bir tanesi **صبغة** ve **صمغة**’dır. O yarıldığı zaman sütü **أفصحَ** eder; yani güzel olur ve tatlılaşır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D8%B5/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الميم والغين وما يثلثهما)
(مغث(1)) الميم والغين والثاء أصلٌ صحيح يدلُّ على مَرْسِ شيء ومَرثهِ. يقولون: مَغَثْت الدَّواء في الماء: مَرَثْته. ومَغَثَ بنو فلانٍ فلاناً، إذا ضربوه ضرباً ليس بالشَّديد. ورجل مَغِثٌ(2): مُصارِعٌ شديد العلاج. ومُغِثَتْ أعراضُهم: مُضِغت(3). قال:‏
* مَمغوثةٌ أعراضُهم مُمَرْطَلهْ(4) *‏
وكلأ مَمْغُوث ومَغِيثٌ: أصابه المَطرُ وصَرَعه، والميم أصليّة.‏
(مغد) الميم والغين والدال، يقولون إنّه أصلٌ يدلُّ على نَعْمةٍ في الشَّيء. يقولون: المَغْد: الشَّابُّ الناعم. قال:‏
* وكان قد شَبَّ شَباباً مَغْدا (5) *‏
وأمْغَدَ الرّجُل: أطالَ الشَّرابَ إمغاداً، ومَغَدَ الفصيلُ الضّرعَ مغداً: تناولَه ليشربَ اللَّبَن. واللَّبَنُ أنعَمُ ما يكون من الغِذاء وأليَنُه. والمَغْد في غُرَّةِ الخيل كأنَّها وارمة، وذلك أنَّ الشعر يُنتَف ثم يَنبُتُ فيكون ليِّناً ناعماً. ويقولون المَغْد: الباذَنْجَان.‏
(مغر) الميم والغين والراء* أصلٌ يدلُّ على حُمرةٍ في شّيء، وأصلٌ آخر يدلُّ على ضَربٍ من السَّير.‏
فالأوَّل المَغْرَة: الطِّين الأحمر. والأمْغَر: الرّجُل الأحمر الشَّعر والجِلد. والأمْغَر في الخيل: الأشقر. ومنه أمْغَرَت الشَّاةُ، إذا حُلِبَت فخرَجَ مع لبنها دمٌ، فإن كانت تلك عادتَها فهي مِمْغار.‏
والأخرى روَى ابنُ السِّكِّيت: مَغَر في البلاد: ذَهَبَ وأسْرع: ورأيته يَمْغَرُ به بعيرُه.‏
ومما شذَّ من البابين قولهم: مَغَرَتْ في الأرضِ مَغْرةٌ، وهي مَطْرة صالحة وقولُ عبدِ الملك لجرير: "مغِّرْنا(6) يا جرير"، أي أنشِدْنا كَلِمَةَ ابنِ مَغْراء، أحدِ شعراء مضر(7). ومَغْراء: تأنيثُ أمْغَر.‏
(مغص) الميم والغين والصاد كلمتان متباينتانِ جداً.‏
فالأولى المَغَْصُ: تقطيعٌ في المِعَى ووَجَع. والأخرى المَغَْص يقال هو الخِيار من الإبل. قال:‏
أنت وهبتَ هَجْمةً جُرْجُورا *** أُدْماً وحُمْراً مَغَصاً خُبورا(8)‏
قال ابنُ دريد: إبلٌ أمْغاصٌ وأمْعَاص(9)، وهي خيار الإبل، لا واحد لها ويقال فلان مَغِصٌ، إذا كان ثقيلاً بغيضاً؛ وهو من الأوَّل.‏
(مغط) الميم والغين والطاء أصلٌ صحيح يدلُّ على امتدادٍ وطُول. والمَغْطُ: المَدّ. ومَغَطْتُه فامتغط. والتَّمغُّط في عَدْو الفَرَس: أن يَمدَّ ضَبْعَيه. وانمَغَطَ النَّهارُ: ارتفعَ والمُمَّغِطْ: الطَّويل المضطرِب. ومَغَطَ الرَّامِي في قوسه: نَزَع فيها فأغرقَ النَّزْع.‏
(مغل) الميم والغين واللام أصلانِ صحيحان، أحدهما يدلُّ على داءٍ وفساد، والآخَر ضربٌ من النِّتاج.‏
الأوَّل المَغَل: وجعُ البطن، ويكون في الدَّوابِّ عن أكلِِ التُّراب وأمْغَلُوا: أصابَ إبلَهم ذلك الدّاء.‏
ومن الباب الإمغال: إفسادٌ بين النّاس، والوِشاية؛ وهو المَغْل أيضاً. ويقال إنَّه صاحب مَغَالَةٍ، إذا فَعَل ذلك.‏
والأصل الآخر الإمغال في الغنم وغيرِها، وهو أن تُنْتَج في السَّنة مرّتين. يقال: عَنْزٌ مَغْلَة من ذلك، وغَنَم مِغال. ويقال المُمْغِل من النِّساء: التي تَحمل قبلَ فِطام الصَّبي. والله أعلم بالصَّواب.‏
--------------ـــ
(1) وردت مادة (مغل) في نهاية هذا الباب، وحقها أن تكون في صدره، وأبقيتها في ترتيبها حرصاً على أرقام الأصل.‏
(2) كذا في المجمل والقاموس. وفي الأصل: "مغيث"، تحريف، وفي اللسان: "مغث" بفتح الميم وسكون الغين.‏
(3) في الأصل: "ومغضت أعراضهم مغضت"، تحريف. وفي المجمل: "ومغث عرضه: مضغ".‏
(4) الرجز لصخر بن عمير كما في اللسان (مغث، مرطل، ثمل).‏
(5) لإياس الخيبري، في اللسان (سمغد، مغد). وقبله:‏
* حتى رأيت العزب السمغدا *‏
(6) وكذا في القاموس، وفي اللسان: "مغر لنا".‏
(7) هو أوس بن مغراء. الشعر والشعراء 668 وابن سلام 27، 111، 120 والاشتقاق 156 والأغاني (4: 130-131) واللآلئ 795-796. وهو من الشعراء المخضرمين، كما في الإصابة.‏
(8) أنشده في المجمل واللسان (مغص).‏
(9) إذ يقال في واحدها مغص ومعص، بالمعجمة والمهملة. الجمهرة (3: 80).‏

ـ

##### Türkçe

(باب الميم والغين وما يثلثهما)
(**مغث(1)**) **الميم** ve **الغين** ve **الثاء** sahih bir asıldır; bir şeyin ezilmesine ve ufalanmasına delâlet eder. Derler ki: **مَغَثْت** **الدَّواء** **في الماء**: onu ufaladım. Ve **مَغَثَ** **بنو فلانٍ** **فلاناً**; onu şiddetli olmayan bir vuruşla dövdükleri zaman (böyledir). Ve **رجل مَغِثٌ(2)**: tedavisi (alt edilmesi) şiddetli bir güreşçi. Ve **مُغِثَتْ أعراضُهم**: çiğnendi(3). Dedi ki:‏
* **مَمغوثةٌ أعراضُهم مُمَرْطَلهْ(4)** *‏
Ve **كلأ مَمْغُوث** ve **مَغِيثٌ**: yağmur ona isabet etti ve onu yere serdi; ve **الميم** aslîdir.‏

(**مغد**) **الميم** ve **الغين** ve **الدال**; derler ki o, şeyde bir yumuşaklığa delâlet eden bir asıldır. Derler ki: **المَغْد**: yumuşak (nazik) genç. Dedi ki:‏
* **وكان قد شَبَّ شَباباً مَغْدا (5)** *‏
Ve **أمْغَدَ** **الرّجُل**: içmeyi uzattı; **إمغاداً** (uzatarak). Ve **مَغَدَ** **الفصيلُ** **الضّرعَ** **مغداً**: süt içsin diye onu aldı (emdi). Ve **اللَّبَنُ** gıdanın en yumuşağı ve en nazik olanıdır. Ve **المَغْد** atların alın akında, sanki şişmiş gibidir; bu, kılın yolunması sonra bitmesi sebebiyledir; böylece yumuşak, nazik olur. Ve derler ki **المَغْد**: patlıcan.‏

(**مغر**) **الميم** ve **الغين** ve **الراء** iki asıldır: biri bir şeyde kızıllığa delâlet eder, diğeri yürüyüşten bir türe delâlet eder.‏
Birincisi: **المَغْرَة**: kırmızı çamur. Ve **الأمْغَر**: saçı ve derisi kızıl olan adam. Ve atlarda **الأمْغَر**: kır (açık kızıl). Ondandır: **أمْغَرَت** **الشَّاةُ**, sağılınca sütüyle beraber kan çıktığı zaman; eğer bu onun âdeti ise o **مِمْغار**dır.‏
Diğeri: İbnü’s-Sikkît rivayet etti: **مَغَر** **في البلاد**: gitti ve hızlandı; ve onu devesiyle **يَمْغَرُ** hâlinde gördüm.‏
İki bâbdan şâz olan şeylerdendir: onların sözü **مَغَرَتْ في الأرضِ مَغْرةٌ**; o, iyi bir yağmurdur. Ve Abdülmelik’in Cerîr’e sözü: "**مغِّرْنا(6) يا جرير**"; yani: Mudar şairlerinden biri olan İbn **مَغْراء**’nın sözünü bize inşâd et. Ve **مَغْراء**: **أمْغَر**’ın müennesi.‏

(**مغص**) **الميم** ve **الغين** ve **الصاد** çokça birbirinden ayrı iki kelimedir.‏
Birincisi **المَغَْصُ**: bağırsakta parçalanma ve ağrı. Diğeri **المَغَْص**; develerin seçkini olduğu söylenir. Dedi ki:‏
أنت وهبتَ هَجْمةً جُرْجُورا *** أُدْماً وحُمْراً مَغَصاً خُبورا(8)‏
İbn Düreyd dedi ki: **إبلٌ أمْغاصٌ** ve **أمْعَاص(9)**; o, develerin seçkinidir; onun tekili yoktur. Ve denir ki: **فلان مَغِصٌ**, ağır (kaba) ve nefret edilen olduğu zaman; o, birincidendir.‏

(**مغط**) **الميم** ve **الغين** ve **الطاء** sahih bir asıldır; uzamaya ve uzunluğa delâlet eder. Ve **المَغْطُ**: uzatma. Ve **مَغَطْتُه**; böylece **امتغط**. Ve atın koşusunda **التَّمغُّط**: iki böğrünü uzatmasıdır. Ve **انمَغَطَ** **النَّهارُ**: yükseldi. Ve **المُمَّغِطْ**: uzun, çalkantılı (sallanan). Ve **مَغَطَ** **الرَّامِي** **في قوسه**: onda çekti de çekişi aşırıya vardırdı.‏

(**مغل**) **الميم** ve **الغين** ve **اللام** iki sahih asıldır; biri hastalığa ve bozulmaya delâlet eder, diğeri doğumdan bir türdür.‏
Birincisi **المَغَل**: karın ağrısıdır; binek hayvanlarında toprak yemekten olur. Ve **أمْغَلُوا**: develerine o hastalık isabet etti.‏
Bâbdandır: **الإمغال**: insanlar arasında bozma ve gammazlık; o da **المَغْل**dir. Ve denir ki: o **صاحب مَغَالَةٍ**dır; bunu yaptığı zaman.‏
Diğer asıl: koyunda ve başkasında **الإمغال**; o, yılda iki defa doğurmasıdır. Denir ki: bundan dolayı **عَنْزٌ مَغْلَة**; ve **غَنَم مِغال**. Ve denir ki: kadınlardan **المُمْغِل**: çocuğun sütten kesilmesinden önce hamile kalan. Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.‏

--------------ـــ
(1) **(مغل)** maddesi bu bâbın sonunda geldi; hakkı onun başında olmasıdır; asıl numaralarına özen göstererek onu tertibinde bıraktım.‏
(2) **المجمل** ve **القاموس**’ta böyledir. Asılda: "**مغيث**", bir tahriftir; **اللسان**’da: "**مغث**" **الميم**’in fethi ve **الغين**’in sükûnu ile.‏
(3) Asılda: "**ومغضت أعراضهم مغضت**", bir tahrif. **المجمل**’de: "**ومغث عرضه: مضغ**".‏
(4) Recez, **اللسان**’da (**مغث**، **مرطل**، **ثمل**) geçtiği üzere Sahr b. Umeyr’indir.‏
(5) İyâs el-Hayberî’nindir; **اللسان**’da (**سمغد**، **مغد**). Ondan önce:‏
* حتى رأيت العزب السمغدا *‏
(6) **القاموس**’ta da böyledir; **اللسان**’da: "**مغر لنا**".‏
(7) O, Evs b. **مغراء**’dır. **الشعر والشعراء** 668 ve İbn Sellâm 27, 111, 120 ve **الاشتقاق** 156 ve **الأغاني** (4: 130-131) ve **اللآلئ** 795-796. O, **الإصابة**’da olduğu üzere muhadram şairlerdendir.‏
(8) **المجمل** ve **اللسان**’da (**مغص**) onu inşâd etti.‏
(9) Zira onun tekilinde **مغص** ve **معص** denir; **بالمعجمة** ve **بالمهملة**. **الجمهرة** (3: 80).‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D8%B5/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

م غ ص
في بطنه مغص ومغصٌ وقد مُغِص ومَغِص فهو ممغوص ومَغِصٌ وهو وجع وتقطيع في الأمعاء وأصله بالسين مغس من مغسه إذا طعنه والفصيح سكون الغين‏.‏

##### Türkçe

م غ ص
Karnında **مغص** ve **مغصٌ** vardır; ve **مُغِص** olmuştur ve **مَغِص** olmuştur; o hâlde o **ممغوص** ve **مَغِصٌ**tur. Bu, bağırsaklarda ağrı ve kesilip parçalanmadır. Aslı **بالسين** ile **مغس**’tir; **مغسه**’den, onu mızrakla dürttüğü zaman. Fasih olan, **الغين**’in sükûnudur.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D8%B5/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

المَغْصُ: الطَّعْنُ. والمَغْصُ والمَغَصُ: تقطيع في أَسفل البطن والمِعَى ووجع فيه، والعامة تقوله بالتحريك، وقد مُغِصَ فهو ممغوص، وقيل: المَغصُ غلظ في المعى. وفي النوادر: تمغَّص بطني وتمعَّصَ أَي أَوجعني. ابن السكيت: في بطنه مَغْسٌ ومَغْصٌ، ولا يقال مغَس ولا مغَص، وإِني لأَجِدُ في بطني مَغْساً ومَغْصاً. وفي الحديث: إِنَّ فلاناً وجد مغْصاً، بالتسكين.وفي بطن الرجل مغَصٌ ومَعَصٌ وقد مَغِصَ ومعِص وتمعَّص بطني وتمَغَّسَ أَي أَوجعني. وفلان مَغِصٌ من المَغَصِ يوصف بالأَذَى. والمَغَص من الإِبل والغنم: الخالصة البياض، وقيل: البيض فقط، وهي خيار الإِبل، واحدته مَغَصَة، والإِسكان لغة؛ قال ابن سيده: وأَرى أَنه محفوظ عن يعقوب، والجمع أَمْغاص؛ وقيل: المَغَصُ والمَغْص خيارُ الإِبل، واحد لا جمع له من لفظه. ابن دريد: إِبل أَمْغاصٌ إِذا كانت خياراً لا واحد لها من لفظها؛ قال الراجز:
أَنتم وهبتم مائةً جُرْجورا،
أُدْماً وحُمْراً، مَغَصاً خُبُورا
(* روي هذا البيت في كلمة «معص» هجمة بدل مائة، وسوداً بدل أدما.) التهذيب: وأَما المغَصُ مثقل العين فهي البيض من الإِبل التي قارَفَت الكَرْم، الواحدة مَغَصة. قال ابن الأَعرابي: وهي المَعص أَيضاً، بالعين والمأص وكل منهما مذكور في موضعه.

##### Türkçe

**المَغْصُ**: saplama (mızrakla vurma).

**والمَغْصُ** ve **المَغَصُ**: alt karında ve bağırsakta parçalanma (kesilip koparılma gibi) ve onda ağrı; avam onu harekeleme ile söyler; **مُغِصَ** olmuştur, o hâlde o **ممغوص**tur; ve denildi ki: **المَغصُ** bağırsakta kalınlıktır.

Ve **النوادر**’de: **تمغَّص** karnım ve **تمعَّصَ**, yani beni ağrıttı.

İbn es-Sikkît: Karnında **مَغْسٌ** ve **مَغْصٌ** vardır; **مغَس** ve **مغَص** denilmez; ve ben karnımda mutlaka **مَغْساً** ve **مَغْصاً** bulurum.

Ve hadiste: “Şüphesiz falan **مغْصاً** buldu”, sükûn ile.

Ve erkeğin karnında **مغَصٌ** ve **مَعَصٌ** vardır; ve **مَغِصَ** ve **معِص** olmuştur; ve **تمعَّص** karnım ve **تمَغَّسَ**, yani beni ağrıttı.

Ve falan, eziyetle vasfedilerek, **المَغَصِ**’tan dolayı **مَغِصٌ**tur.

Ve develerden ve koyunlardan **المَغَص**: sırf beyaz olan; ve denildi ki: yalnız beyazlar; ve o, develerin seçkinleridir; onun bir tanesi **مَغَصَة**’dir; ve iskân bir dildir (lehçedir). İbn Sîde dedi ki: Ve ben onu Yakub’dan mahfuz (nakledilmiş) görüyorum; çoğulu **أَمْغاص**’tır; ve denildi ki: **المَغَصُ** ve **المَغْص** develerin seçkinidir; lafzından çoğulu olmayan tekildir.

İbn Düreyd: **إِبل أَمْغاصٌ**; eğer seçkin olursa, lafzından bir tekili yoktur; râciz dedi ki:
أَنتم وهبتم مائةً جُرْجورا،
أُدْماً وحُمْراً، مَغَصاً خُبُورا

(* Bu beyit, “**معص**” kelimesinde, “مائة” yerine “هجمة”, ve “أدما” yerine “سوداً” olarak rivayet edilmiştir.)

**التهذيب**: **المغَصُ**’a gelince, ayn’ı (gözü) ağır (harekeli) olan, o, kerem (cömertlik) ile temas etmiş develerden beyaz olanlardır; bir tanesi **مَغَصة**’dır. İbn el-A‘râbî dedi ki: Ve o, **المَعص**tır da; yani ayn ile; ve **المأص**; ve ikisinden her biri kendi yerinde zikredilmiştir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D8%B5/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* م غ ص * * المَغْصُ * ساكن الغين تقطيع في المعى ووجع والعامة تحركه وقد * مُغِصَ * الرجل على ما لم يسم فاعله فهو * مَمْغُوصٌ

##### Türkçe

* م غ ص * * **المَغْصُ** *: ğayn’ı sâkin; bağırsakta kesilme ve ağrı. Avam onu harekeli kılar. Ve: adam, faili adlandırılmayan üzere **مُغِصَ** oldu; o hâlde o **مَمْغُوصٌ**dur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D8%B5/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

المغص  ، بالفتح،  ويحرك  عن ابن دريد  ووهم الجوهري  . قلت: عبارة الصحاح: والعامة تقول: مغص، بالتحريك، وعزاه ليعقوب. وعبارة يعقوب: في بطنه مغس ومغص، ولا يقال مغس ولا مغص، وإني لأجد في بطني مغسا ومغصا. فكيف ينسب الوهم إلى الجوهري? قال: تقطيع في المعى ووجع في البطن  ، وقد  مغص، كعني، فهو ممغوص  . كذا نص الجوهري. وقال غيره: مغص، ومعص، كفرح، وهذا نظر إلى المغص بالتحريك.  والمغص  ، ظاهر سياقه أنه بالفتح، ونص الجوهري عن ابن السكيت بالتحريك:  المأص  ، أي خيار الإبل، الواحدة مغصة وأنشد.

  أنتم وهبتم مائة جرجورا
  أدما وحمرا مغصا خبورا وقد سبق عن ابن الأعرابي أنه بالعين المهملة. وقال غير ابن السكيت: المغص من الإبل والغنم: الخالصة البياض، وقيل: البيض فقط، وهي خيار الإبل، والإسكان لغة. قال ابن سيده: وأرى أنه المحفوظ عن يعقوب.  ج، أمغاص  ، كفرد وأراد، أو سبب وأسباب.  أو هو جمع لا واحد له من لفظه  ، قاله ابن دريد، ونصه: وإبل أمغاص، إذا كانت خيارا، لا واحد لها من لفظها. وقال غيره: المغص، والمغص: خيار الإبل، واحد لا جمع له من لفظه. يقال:  فلان مغص  ، بالفتح، أو بالتحريك،  من المغص  ، بالتحريك، كذا هو مضبوط:  إذا كان ثقيلا  ، وفي التكملة بالتحريك فيهما، وفيها: إذا كان بغيضا، وفي اللسان الأولى ككتف، وفيه: يوصف بالأذى. والكل متقارب، وهو مجاز. ومما يستدرك عليه: المغص، بالفتح: الطعن، والسين لغة فيه. وفي النوادر: تمغص بطني، وتمعص، أي أوجعني. ويقال: تمغس، بالسين أيضا. والمغص، أيضا: البيض من الغنم، وقيل: المغص من الإبل: التي قارفت الكرم، نقله الأزهري. وتمغصني الشيء: آذاني، وكذا تمغصت منه.

##### Türkçe

**المغص**: fetha ile; İbn Düreyd’den “harekeli de gelir”; Cevherî’nin vehmettiği (söylenmiştir). Ben derim ki: **الصحاح**’ın ibaresi: “Avam **مغص** der, hareke ile; bunu Ya‘kūb’a nisbet etti.” Ya‘kūb’un ibaresi: “Karnında **مغس** ve **مغص** (vardır); **مغس** da denmez **مغص** da denmez; ben karnımda **مغسا** ve **مغصا** buluyorum.” Öyleyse vehim Cevherî’ye nasıl nisbet edilir? Dedi: bağırsakta parçalanma ve karında ağrı; ve **مغص** etti, **عني** gibi; o hâlde o **ممغوص**tur. Bu, Cevherî’nin nassıdır. Başkası dedi: **مغص** ve **معص**; **فرح** gibi; bu, harekeli **المغص**a bakıştır.

Ve **المغص**: siyakının zahiri, onun fetha ile olduğudur; Cevherî, İbn Sikkît’ten hareke ile nass etti: **المأص**; yani develerin seçkini; bir tanesi **مغصة**; ve inşad etti:

  Siz yüz **جرجورا** bağışladınız
  esmer ve kırmızı, **مغصا** (ve) **خبورا**.

Daha önce İbnü’l-A‘râbî’den, onun **العين** المهملة ile olduğu geçti. İbn Sikkît’ten başkası dedi: develerden ve koyunlardan **المغص**: saf beyaz olan; ve “yalnız beyazlar” denildi; ve o, develerin seçkinidir; sükûn bir lugattır. İbn Sîde dedi: Ya‘kūb’dan mahfuz olanın o olduğunu görüyorum. Çoğulu: **أمغاص**; **فرد** ve **أراد** gibi; yahut **سبب** ve **أسباب**. Yahut o, lafzından tekili olmayan bir cemi‘dir; bunu İbn Düreyd söyledi; ve nassı: “**إبل أمغاص**: eğer seçkin ise; lafzından tekili yoktur.” Başkası dedi: **المغص** ve **المغص**: develerin seçkini; lafzından cemi‘i olmayan bir tekildir. Denir ki: **فلان مغص**; fetha ile yahut hareke ile; **المغص**tan, hareke ile; işte böyle ضبط edilmiştir: eğer ağır (kimse) ise. **التكملة**’de ikisinde de hareke iledir; ve onda: eğer iğrenç (kimse) ise. **اللسان**’da birincisi **كتف** gibi; ve onda: eziyet ile vasfedilir. Hepsi birbirine yakındır; ve o mecazdır.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **المغص** fetha ile: saplama (mızraklama); **السين** onda bir lugattır. **النوادر**’de: “**تمغص** karnım, ve **تمعص**”; yani beni ağrıttı. Ve denir: **تمغس**; **السين** ile de. Ve **المغص** ayrıca: koyunlardan beyaz olanlar; ve “develerden **المغص**: keremle (cömertlikle) temas etmiş olan” denildi; bunu Ezherî nakletti. Ve “şey beni **تمغصني** etti”: bana eziyet etti; ve ondan **تمغصت** de böyledir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D8%B5/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

1 مَغڤصَ [مَغَصَهُ, inf. n. مَغْصٌ, He pierced him with a spear or the like: for] مَغْصٌ is syn. with طَعْنٌ; as also مَغْسٌ. (TA.) -A2- [Hence, perhaps,] مُغِصَ, (ISk, S, Msb, K,) [of which مَغْصٌ, which see below, is app. the inf. n.] and مَغِصَ, (A, Msb, [in a copy of the former of which, instead of the former verb, I find مَغُصَ, but this is probably a mistranscription,]) inf. n. مَغَصٌ; (Msb;) He (a man, S, Msb,) had what is termed مَغْصٌ as explained below; (ISk, S, A, Msb, K;) as also مُغِسَ and مَغِسَ: (IKoot, Msb:) and مَعِصَ: (TA:) [it is most commonly with غ and ص; but Z says, that] the original word is with س, from مَغَسَهُ signifying طَعَنَهُ. (A.)

تمغّص بَطْنِى
5 تمغّص بَطْنِى ذ , and تَمَغَّصَنِى, My belly pained me; as also تمغّس, with س. (TA.) [In the CK, we find تمغّص بَطْنَهُ, explained by أَوْجَعَهُ, as though signifying It pained his belly: but بَطْنَهُ is doubtless a mistake for بَطْنُهُ. In MS. copies of the K, I do not find this verb.] ― -b2- And [hence,] تَمَغَّصَنِى الشَّىْءُ (assumed tropical:) The thing hurt me: and in like manner, تَمَغَّصْتُ مِنْهُ (assumed tropical:) [I was hurt by it]. (TA.)

مَغْصٌ
مَغْصٌ ذ (ISk, S, A, Msb, K) and مَغَصٌ; (IDr, A, K;) but the former is the chaste word; (A;) or the latter, accord. to ISk, is vulgar, (S,) and Az pronounces him right in saying so, (Msb,) and Yaakoob disallows the latter word. wherefore the author of the K is wrong in imputing error, in this matter, [if error it be,] to J; (TA;) [Colic; or] pain in the belly, (A, K,) and griping (تَقْطِيعٌ) in the bowels; (A;) or griping (تقطيع) in the bowels, and pain [therein]; (S;) or pain in the bowels, and contortion [therein]; (Msb;) as also مَغْسٌ. (Yaakoob, TA.)

مَمْغُوصٌ
مَمْغُوصٌ ذ A man (S, Msb) having what is termed مَغْصٌ as explained above. (S, Msb, K.)

##### Türkçe

1 **مَغڤصَ** [**مَغَصَهُ**, mastar ismi **مَغْصٌ**, O, onu bir mızrak veya benzeriyle deldi: zira] **مَغْصٌ**, **طَعْنٌ** ile eş anlamlıdır; **مَغْسٌ** da böyledir. (TA.) -A2- [Bundan dolayı, belki,] **مُغِصَ**, (ISk, S, Msb, K,) [ki bunun mastar ismi, aşağıda bakılacak olan **مَغْصٌ**dur, görünüşe göre] ve **مَغِصَ**, (A, Msb, [öncekisinin bir nüshasında, önceki fiil yerine **مَغُصَ** buluyorum; fakat bu muhtemelen bir yanlış yazımdır,]) mastar ismi **مَغَصٌ**; (Msb;) O (bir adam, S, Msb,) aşağıda açıklandığı üzere **مَغْصٌ** diye adlandırılan şeye sahip oldu; (ISk, S, A, Msb, K;) **مُغِسَ** ve **مَغِسَ** da böyledir: (IKoot, Msb:) ve **مَعِصَ**: (TA:) [en yaygın olarak **غ** ve **ص** iledir; fakat Z der ki,] aslî kelime **س** iledir; **مَغَسَهُ**’dan, **طَعَنَهُ** anlamında. (A.)

**تمغّص بَطْنِى**
5 **تمغّص بَطْنِى** ذ , ve **تَمَغَّصَنِى**, Karnım bana ağrı verdi; **س** ile **تمغّس** da böyledir. (TA.) [CK’de **تمغّص بَطْنَهُ** buluruz; **أَوْجَعَهُ** ile açıklanmıştır; sanki “Onun karnına ağrı verdi” anlamındaymış gibi: fakat **بَطْنَهُ**, şüphesiz **بَطْنُهُ** yerine bir hatadır. K’nın yazma nüshalarında bu fiili bulmuyorum.] ― -b2- Ve [bundan dolayı,] **تَمَغَّصَنِى الشَّىْءُ** (varsayılan mecaz:) Şey bana acı verdi: ve aynı şekilde, **تَمَغَّصْتُ مِنْهُ** (varsayılan mecaz:) [ondan incindim]. (TA.)

**مَغْصٌ**
**مَغْصٌ** ذ (ISk, S, A, Msb, K) ve **مَغَصٌ**; (IDr, A, K;) fakat birincisi fasih kelimedir; (A;) yahut ikincisi, ISk’ye göre, avamîdir, (S,) ve Az, onun bunu söylemekte haklı olduğunu söyler, (Msb,) ve Yaakoob ikinci kelimeyi kabul etmez. bundan dolayı K’nın müellifi, bu hususta, [eğer hata ise,] J’ye hata isnat etmekte yanlıştır; (TA;) [Kolik; yahut] karında ağrı, (A, K,) ve bağırsaklarda sancı ( **تَقْطِيعٌ** ); (A;) yahut bağırsaklarda sancı (تقطيع) ve [orada] ağrı; (S;) yahut bağırsaklarda ağrı ve [orada] burkulma; (Msb;) **مَغْسٌ** da böyledir. (Yaakoob, TA.)

**مَمْغُوصٌ**
**مَمْغُوصٌ** ذ Yukarıda açıklandığı üzere **مَغْصٌ** diye adlandırılan şeye sahip olan bir adam. (S, Msb, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D8%B5/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

مَغَصَ
مَغَصَ A ( n. ac. مَغْص 1 ) [ acc. &
a.  Bi Pierced with.

مَغِصَ
مَغِصَ A ( n. ac. مَغَص 4 ) [&  pass. ],
a.  Had the colic.

أَمْغَصَ
أَمْغَصَ IV ,
a.  Pained.

تَمَغَّصَ
تَمَغَّصَ V ,
a.  see, ( مَغِصَ ).

b.  [ Min ], Was pained by.

اِنْمَغَصَ
اِنْمَغَصَ VII
a.  [ coll. ],  see ( مَغِصَ )

مَغْص
مَغْص 1 ,
a.  Colic, stomach-ache, gripes; flatulence.

مَغَص
مَغَص 4 ,
a.  see 1 .

مَغِيْص
مَغِيْص 25
a.  [ coll. ],  see 1 .

مَغڤصَ
N. P. مَغڤصَ I ,
a.  One suffering from colic.

##### Türkçe

مَغَصَ
مَغَصَ A ( mastar-ı aslî: **مَغْص** 1 ) [ geçişli & ]
a. Delip geçti.

مَغِصَ
مَغِصَ A ( mastar-ı aslî: **مَغَص** 4 ) [& edilgen ],
a. Kolik oldu.

أَمْغَصَ
أَمْغَصَ IV ,
a. Ağrı verdi.

تَمَغَّصَ
تَمَغَّصَ V ,
a. Bak: ( **مَغِصَ** ).

b. [ Min ], -den dolayı ağrı çekti.

اِنْمَغَصَ
اِنْمَغَصَ VII
a. [ topluluk ], bak ( **مَغِصَ** )

مَغْص
مَغْص 1 ,
a. Kolik, mide ağrısı, sancılar; gaz.

مَغَص
مَغَص 4 ,
a. Bak 1 .

مَغِيْص
مَغِيْص 25
a. [ topluluk ], bak 1 .

مَغڤصَ
Özel isim: **مَغڤصَ** I ,
a. Kolikten muzdarip olan kimse.
