# مغص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%BA%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مغص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مغص

المغص  ، بالفتح،  ويحرك  عن ابن دريد  ووهم الجوهري  . قلت: عبارة الصحاح: والعامة تقول: مغص، بالتحريك، وعزاه ليعقوب. وعبارة يعقوب: في بطنه مغس ومغص، ولا يقال مغس ولا مغص، وإني لأجد في بطني مغسا ومغصا. فكيف ينسب الوهم إلى الجوهري? قال: تقطيع في المعى ووجع في البطن  ، وقد  مغص، كعني، فهو ممغوص  . كذا نص الجوهري. وقال غيره: مغص، ومعص، كفرح، وهذا نظر إلى المغص بالتحريك.  والمغص  ، ظاهر سياقه أنه بالفتح، ونص الجوهري عن ابن السكيت بالتحريك:  المأص  ، أي خيار الإبل، الواحدة مغصة وأنشد.

  أنتم وهبتم مائة جرجورا
  أدما وحمرا مغصا خبورا وقد سبق عن ابن الأعرابي أنه بالعين المهملة. وقال غير ابن السكيت: المغص من الإبل والغنم: الخالصة البياض، وقيل: البيض فقط، وهي خيار الإبل، والإسكان لغة. قال ابن سيده: وأرى أنه المحفوظ عن يعقوب.  ج، أمغاص  ، كفرد وأراد، أو سبب وأسباب.  أو هو جمع لا واحد له من لفظه  ، قاله ابن دريد، ونصه: وإبل أمغاص، إذا كانت خيارا، لا واحد لها من لفظها. وقال غيره: المغص، والمغص: خيار الإبل، واحد لا جمع له من لفظه. يقال:  فلان مغص  ، بالفتح، أو بالتحريك،  من المغص  ، بالتحريك، كذا هو مضبوط:  إذا كان ثقيلا  ، وفي التكملة بالتحريك فيهما، وفيها: إذا كان بغيضا، وفي اللسان الأولى ككتف، وفيه: يوصف بالأذى. والكل متقارب، وهو مجاز. ومما يستدرك عليه: المغص، بالفتح: الطعن، والسين لغة فيه. وفي النوادر: تمغص بطني، وتمعص، أي أوجعني. ويقال: تمغس، بالسين أيضا. والمغص، أيضا: البيض من الغنم، وقيل: المغص من الإبل: التي قارفت الكرم، نقله الأزهري. وتمغصني الشيء: آذاني، وكذا تمغصت منه.

### Türkçe

**المغص**: fetha ile; İbn Düreyd’den “harekeli de gelir”; Cevherî’nin vehmettiği (söylenmiştir). Ben derim ki: **الصحاح**’ın ibaresi: “Avam **مغص** der, hareke ile; bunu Ya‘kūb’a nisbet etti.” Ya‘kūb’un ibaresi: “Karnında **مغس** ve **مغص** (vardır); **مغس** da denmez **مغص** da denmez; ben karnımda **مغسا** ve **مغصا** buluyorum.” Öyleyse vehim Cevherî’ye nasıl nisbet edilir? Dedi: bağırsakta parçalanma ve karında ağrı; ve **مغص** etti, **عني** gibi; o hâlde o **ممغوص**tur. Bu, Cevherî’nin nassıdır. Başkası dedi: **مغص** ve **معص**; **فرح** gibi; bu, harekeli **المغص**a bakıştır.

Ve **المغص**: siyakının zahiri, onun fetha ile olduğudur; Cevherî, İbn Sikkît’ten hareke ile nass etti: **المأص**; yani develerin seçkini; bir tanesi **مغصة**; ve inşad etti:

  Siz yüz **جرجورا** bağışladınız
  esmer ve kırmızı, **مغصا** (ve) **خبورا**.

Daha önce İbnü’l-A‘râbî’den, onun **العين** المهملة ile olduğu geçti. İbn Sikkît’ten başkası dedi: develerden ve koyunlardan **المغص**: saf beyaz olan; ve “yalnız beyazlar” denildi; ve o, develerin seçkinidir; sükûn bir lugattır. İbn Sîde dedi: Ya‘kūb’dan mahfuz olanın o olduğunu görüyorum. Çoğulu: **أمغاص**; **فرد** ve **أراد** gibi; yahut **سبب** ve **أسباب**. Yahut o, lafzından tekili olmayan bir cemi‘dir; bunu İbn Düreyd söyledi; ve nassı: “**إبل أمغاص**: eğer seçkin ise; lafzından tekili yoktur.” Başkası dedi: **المغص** ve **المغص**: develerin seçkini; lafzından cemi‘i olmayan bir tekildir. Denir ki: **فلان مغص**; fetha ile yahut hareke ile; **المغص**tan, hareke ile; işte böyle ضبط edilmiştir: eğer ağır (kimse) ise. **التكملة**’de ikisinde de hareke iledir; ve onda: eğer iğrenç (kimse) ise. **اللسان**’da birincisi **كتف** gibi; ve onda: eziyet ile vasfedilir. Hepsi birbirine yakındır; ve o mecazdır.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: **المغص** fetha ile: saplama (mızraklama); **السين** onda bir lugattır. **النوادر**’de: “**تمغص** karnım, ve **تمعص**”; yani beni ağrıttı. Ve denir: **تمغس**; **السين** ile de. Ve **المغص** ayrıca: koyunlardan beyaz olanlar; ve “develerden **المغص**: keremle (cömertlikle) temas etmiş olan” denildi; bunu Ezherî nakletti. Ve “şey beni **تمغصني** etti”: bana eziyet etti; ve ondan **تمغصت** de böyledir.
