# مغل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D8%BA%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مغل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%BA%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: مغل

المَغَل: وجع البطن من تراب
(* قوله «من تراب» اي من أكل التراب)
مَغِلَت الدابة، بالكسر، والناقة تَمْغَل مَغَلاً، فهي مَغِلةٌ، ومَغَلَتْ: أَكلت الترابَ مع البَقْل فأَخذها لذلك وجَعٌ في بطنها، والاسم المَغْلة، ويُكْوَى صاحبُ المَغْلةِ ثلاثَ لَذَعات بالمِيسَم خلْف السُّرَّة، وبها مَغْلة شَديدةٌ.
ابن الأَعرابي: المِمْغَل الذي يُولَعُ بأَكل التراب فيَدْقَى منه أَي يَسْلَح. وقوله في الحديث: صومُ شهرِ الصَّبْرِ وثلاثةِ أَيام من كل شهر صومُ الدهرِ ويذهب بمَغْلةِ الصدْر أَي بنَغَلِه وفساده، من المَغَل وهو داءٌ يأْخذ الغنم في بطونها، ويُروى: بِمَغَلَّةِ الصدْر، بالتشديد، من الغِلِّ الحقد.
وأَمْغَل القومُ: مَغِلَتْ إِبِلُهم وشاؤهم، وهو داء. يقال: مَغِلت تَمْغَل. قال: والإِمْغالُ في الشاءِ ليس في الإِبل وهو مثل الكِشَافِ في الإِبل أَن تحمِل كلَّ عام.
والمَغْل والمَغَل: اللبن الذي تُرْضِعه المرأَة ولدَها وهي حامل، وقد مَغِلَتْ به وأَمْغَلَته، وهي مُمْغِلٌ.
والإِمْغال: وجَعٌ يُصيبُ الشاةَ في بطنها، فكلَّما حَمَلَت ولداً أَلْقته، وقيل: الإِمْغال في الشاة أَن تحمِل عليها في السنة الواحدة مرتين، وقد أَمْغَلَتْ وهي مُمْغِل، وقيل: هو أَن تُنْتَجَ سنَواتٍ مُتتابِعةً، والمَغْلةُ: النعجةُ والعَنْزُ التي تُنْتَجُ في عام مرتين، والجمع مِغالٌ. وأَمْغَلَت غنمُ فلان إِذا كانت تلك حالَها. وقال ابن الأَعرابي: الإِمْغال أَن لا تُراحَ الإِبلُ ولا غيرُها سنَةً وهو مما يُفْسِدها. والمُمْغِلُ من النساء: التي تَلِد كلَّ سنة وتحمِل قبل فِطام الصبيّ؛ قال القطامي:
بَيْضاء مَحْطوطَة المَتْنَيْنِ بَهْكَنَة،
رَيَّا الرَّوادِف لم تُمْغِلْ بأَوْلادِ
يقول: لم يكثر ولدها فيكون ذلك مفسدة لها ويُرَهِّل لحمَها؛ وقال أَبو النجم يصف عَيْراً:
يَرْمي بِخَوصاءَ إِلى مَزالِها،
ليست كَعَين الشَّمْسِ في أَمْغالِها
أَراد بمَزالها زوال الشمس. والمَغَل: الرَّمَص، وجمعه أَمْغال. ومَغِلت عينه إِذا فسدت. ومَغَل فلان يَمْغَل مَغْلاً ومَغالةً: وَشى، وخصَّ بعضهم به الوِشايَة عند السلطان، يقال: أَمْغَل بي فلان عند السلطان أَي وَشَى بي إِليه. ومَغَل فلان بفلان عند فلان إِذا وَقع فيه، يَمْغَل مَغْلاً، وإِنه لصاحب مَغالةٍ؛ ومنه قول لبيد:
يَتَأَكَّلون مَغالةً ومَلاذةً،
ويُعابُ قائلُهم، وإِن لم يَشْغَبِ
(* قوله ويتأَكلون مغالة إلخ» هكذا في الأصل هنا، وتقدم في مادة ملذ بلفظ يتحدثون مغالة إلخ وهو كذلك في النهاية في مواضع، الا أنه وقع في مادة ملذ: وان لم يشعب بالعين المهملة وهو خطأ والصواب ما هنا من انه بالغين المعجمة).
والميم في المَغالة والمَلاذة أَصلية من مَغَل ومَلَذ. والمُمْغِل: الأَرض الكثيرة الغَمْلى، وهو النَّبْت الكثير.

### Türkçe

**المَغَل**: topraktan karın ağrısıdır.
(* onun sözü «**من تراب**»: yani toprağı yemekten)

Binek hayvanı **مَغِلَت** (kesre ile), ve dişi deve **تَمْغَل** **مَغَلاً**; o hâlde o **مَغِلةٌ**’dir.
Ve **مَغَلَتْ**: yeşillikle birlikte toprağı yedi; bundan dolayı karnında bir ağrı onu tuttu; isim **المَغْلة**’dir.
Ve **المَغْلة** sahibi, göbeğin arkasında **المِيسَم** ile üç yakıcı dağlama ile dağlanır;
ve onda şiddetli bir **مَغْلة** vardır.

İbnü’l-A‘râbî: **المِمْغَل** toprağı yemeye düşkün olan kimsedir; ondan dolayı **يَدْقَى** olur; yani dışkılar.
Ve onun hadisteki sözü: “**صومُ شهرِ الصَّبْرِ** ve her aydan üç gün, dehrin orucudur; ve göğsün **مَغْلة**sini giderir”; yani onun **نَغَل**ini ve bozulmasını; **المَغَل**’den (ki o, koyunları karınlarında tutan bir hastalıktır).
Ve şöyle rivayet edilir: “**بِمَغَلَّةِ الصدْر**”, şeddeli olarak; kin olan **الغِلِّ**’den.

Ve kavim **أَمْغَل** etti: onların develeri ve koyunları **مَغِلَتْ** oldu; o bir hastalıktır. Denir: **مَغِلت** **تَمْغَل**.
Dedi: ve **الإِمْغال** koyunlarda olup develerde değildir; ve o, develerdeki **الكِشَاف** gibidir: her yıl gebe kalması.

Ve **المَغْل** ve **المَغَل**: kadının hamileyken çocuğuna emzirdiği süttür; onunla **مَغِلَتْ** olmuştur ve onu **أَمْغَلَته**; ve o **مُمْغِلٌ**’dir.

Ve **الإِمْغال**: koyuna karnında isabet eden bir ağrıdır; her ne zaman bir yavruya gebe kalsa onu düşürür.
Ve denildi: koyunda **الإِمْغال**, bir yıl içinde onun üzerine iki defa gebe kalmasıdır; ve **أَمْغَلَتْ** olmuştur ve o **مُمْغِل**’dir.
Ve denildi: o, ardışık yıllar doğurmasıdır.
Ve **المَغْلةُ**: bir yılda iki defa doğuran koyun ve keçidir; çoğulu **مِغالٌ**’dır.
Ve falanın koyunları **أَمْغَلَت**: eğer hâlleri bu ise.
Ve İbnü’l-A‘râbî dedi: **الإِمْغال**, develerin ve başkasının bir yıl akşamleyin ağıla döndürülmemesidir; ve o, onu bozan şeylerdendir.

Ve kadınlardan **المُمْغِلُ**: her yıl doğuran ve çocuğun sütten kesilmesinden önce gebe kalan kadındır; el-Kutâmî dedi ki:
بَيْضاء مَحْطوطَة المَتْنَيْنِ بَهْكَنَة،
رَيَّا الرَّوادِف لم تُمْغِلْ بأَوْلادِ
Der ki: çocuğu çok olmadı; böylece bu ona bir bozukluk olur ve etini gevşetir.
Ve Ebû’n-Necm, bir yaban eşeğini vasfederek dedi ki:
يَرْمي بِخَوصاءَ إِلى مَزالِها،
ليست كَعَين الشَّمْسِ في أَمْغالِها
**مَزالها** ile güneşin zevalini kastetti.
Ve **المَغَل**: çapaktır; çoğulu **أَمْغال**’dır.
Ve gözü **مَغِلت**: bozulduğunda.
Ve falan **مَغَل** eder, **يَمْغَل** **مَغْلاً** ve **مَغالةً**: ispiyonladı; ve bazısı bunu sultanın yanında ispiyonlamaya tahsis etti; denir: falan sultanın yanında bana karşı **أَمْغَل** etti; yani beni ona ispiyonladı.
Ve falan, falan yanında falan hakkında **مَغَل** etti: onda (aleyhinde) konuştuğunda; **يَمْغَل** **مَغْلاً**; ve o, elbette **مَغالةٍ** sahibidir.
Ve ondan Lebîd’in sözü:
يَتَأَكَّلون مَغالةً ومَلاذةً،
ويُعابُ قائلُهم، وإِن لم يَشْغَبِ
(* onun sözü «ويتأَكلون مغالة إلخ»: asılda burada böyledir; ve **ملذ** maddesinde “**يتحدثون مغالة** …” lafzıyla geçti; ve o, nihâyede yerlerde böyledir; ancak **ملذ** maddesinde “**وان لم يشعب**” (ihmâl edilmiş **العين** ile) vâki olmuştur; o hatadır; doğrusu burada olduğu gibi onun **الغين** mu‘ceme ile olmasıdır.)

Ve **المَغالة** ve **المَلاذة**’deki **الميم** aslîdir; **مَغَل** ve **مَلَذ**’dendir.
Ve **المُمْغِل**: **الغَمْلى**’sı çok olan arazidir; ve o, çok bitkidir.
