# مقر — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%82%D8%B1/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%82%D8%B1/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%82%D8%B1.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: مقر

القاف والراء والميم معهما
ق ر م، ق م ر، م ق ر، م ر ق، ر ق م، ر م ق كلهن مستعملات قرم: القَرْمُ الفحل المصعب.
وأَقْرِمَ أي ترك حتى استَقْرَمَ أي صار مُقْرَماً فهو أقْرَمُ، وهو المُكَرَّم، ويترك للفحلة لا يحمل عليه.
والقَرْمُ: تناول الحمل والجدي الحشيش، وأول ما يقرِمُ أطراف الشجر شيئاً، وهو راضع بعد.
والقَرْمُ: أن يُقَرَمَ من أنف البعير جليدة للسمة أي تقطع قطيعة فيبقى أثرها. فتلك السمة القرمة والقَرْمةُ، والقطيعة التي قطعت قُرامة. والبعير مَقْرومٌ، ورما قَرَموا من كركرته وأذنه يتبلغ بها أي يؤكل عند القحط.
والقِرامُ: ثوب من صوف، فيه ألوان من العهون، صفيق، يتخذ ستراً أو يغشى به هودج وكلة، ويجمع على قرم.
والمِقْرَمةُ: المحبس نفسه يُقْرَمُ به الفراش.
والقَرَمُ: شدة شهوة اللحم، وباز قَرِمٌ، وقَرِمْتُ إلى اللحم أي اشتهيته، قال:
يزين البيت مربوطاً		ويشفي قَرَمَ الركب
رقم: الرَّقْمُ: تعجيم الكتاب، وكتاب مَرْقُومٌ: بينت حروفه بالتنقيط.
والتاجر يَرْقُم ثوبه بسمته.
والمُرقُومُ من الدواب: الذي يكون على أوظفته كيات صغار، كل واحدة رَقْمَةٌ، وينعت بها حمار الوحش لسواد على قوائمه.
والرَّقْمُ: خز موشى، يقال: خز رَقْمٍ كما تقول: برد وشي مضاف.
والرَّقْمَتانِ شبه ظفرين في قوائم الدابة متقابلتين.
والرَّقَمةُ: نبات.
والرُّقْمَةُ: لون الحية الأَرْقَم، وإنما هي رقشة من سواد وبغثة، والجميع الأراقِمُ، والأنثى رقشاء ولا يقال رَقْماء.
والأَرْقَمُ إذا جعلته نعتاً قلت أرقش، والأَرقَمُ اسمه، وربما جعله نعتاً كما قال الباهلي.
تمرس بي من حينه وأنا الرَّقِمْ
يريد الداهية.
مرق: المَرَق: جماعة المَرَقةِ، لا فعل له.
والمُروقُ: الخروج من شيء من غير مدخله.
والمارقةُ: الذين مرقوا من الدين كما يَمْرُقُ السهم من الرمية مُروقاً، وأمرَقْتُه أنا. ويقال للذي يبدي عوته: أمرَقَ إمراقاً.
ومَرِقَتِ البيضة مَرَقاً، ومَذِرَتْ مَذَراً أي فَسَدَتْ فصارتْ ماءً.
والامتِراق: سرعة المروق، وقد امترقت الحمامة من الوكر.
والمُرِّيق: شحم العصفر، ويقال: هي عربية محضة، ويقال: ليست بعربية. ومراق البطن من العانة إلى السرة.
رمق: الرَّمَقُ: بقية الحياة.
ورَمَّقُوهُ ويُرَمِّقُونَه أي بقدر ما يمسك رَمَقَه، ويقال: وما عيشه إلا رُمْقَةٌ ورِماقٌ، قال:
ما زخر معروفك بالرماقِ
والرِّماقُ: المُرامَقةُ بالبَصَر، وما زلت أرمُقُه بعيني وأرامِقُه أي أتبعُه بصري فأطيل النظر.
والرّامِقُ الرامج أي الملواح الذي تصاد به البزاة ونحوها، يوكأ ببومة فيشد برجلها شيء أسود وتخاط عيناها، ويشد في ساقها خيط طويل، فإذا وقع البازي عليها أخذه الصياد من قترته.
قمر: القَمْراءُ ضَوءُ القَمَر، وليلة مُقمِرةٌ.
واقَمَرَ التَّمْرُ أي لم ينضَجْ حتى أصابه البرد فذهبت حلاوته وطعمه.
والقُمْرةُ: لون الحمار الأقمَرِ، وهو لون يضرب إلى الخضرة.
والقَمْراءُ: دخلة من الدخل.
وقامَرْتُه فقَمَرْتُه من القِمار.
والقُمْريُّ: طائر كالفاختة مسكنه الحجاز.
مقر: المَقِرُ: شبه الصبر، والمَقْرُ أيضاً، قال:
إنما الصبر ككنز بارز		طلي المر عليه والمَقِرْ
والمَقْرُ: إيقاعك السمك المالح في الماء، وتقول: مَقَرْتُه فهو مَمْقُورٌ.

### Türkçe

القاف والراء والميم معهما
**ق ر م**، **ق م ر**، **م ق ر**، **م ر ق**، **ر ق م**، **ر م ق** bunların hepsi kullanımdadır. **قرم**: **القَرْمُ** azgın (zor) damızlık erkek devedir.
Ve **أَقْرِمَ** yani bırakıldı; ta ki **استَقْرَمَ** yani **مُقْرَماً** oldu; o hâlde o **أقْرَمُ**dur; o, **المُكَرَّم**dır; ve damızlık erkek deve için bırakılır, üzerine yük bindirilmez.
Ve **القَرْمُ**: gebe (hayvan) ile oğlağın otu yemesidir; ve ilk **يقرِمُ** ettiği, ağaçların uçlarını birazdır; hâlbuki o hâlâ emziklidir.
Ve **القَرْمُ**: devenin burnundan nişan için bir deri parçasının **يُقَرَمَ** edilmesidir; yani bir kesik kesilir de izi kalır. İşte o nişan **القرمة** ve **القَرْمةُ**dır; ve kesilen kesik parça **قُرامة**dır. Ve deve **مَقْرومٌ**dur. Ve **رما**: kıtlıkta yenilsin diye onun gerdanından ve kulağından **قَرَموا** (kesip aldılar).
Ve **القِرامُ**: yünden bir elbisedir; içinde yünlerin renkleri vardır; kalındır; perde edinilir yahut onunla hevdac ve **وكلة** örtülür; ve **قرم** üzere çoğul yapılır.
Ve **المِقْرَمةُ**: hapsin kendisidir; onunla döşek **يُقْرَمُ** edilir.
Ve **القَرَمُ**: et arzusunun şiddetidir; ve **باز قَرِمٌ**; ve **قَرِمْتُ إلى اللحم** yani onu arzuladım; dedi ki:
يزين البيت مربوطاً		ويشفي **قَرَمَ** الركب

**رقم**: **الرَّقْمُ**: yazının i‘câm edilmesidir (noktalanmasıdır); ve **كتاب مَرْقُومٌ**: harfleri noktalama ile açıklanmış olandır.
Ve tüccar elbisesini nişanıyla **يَرْقُم** eder.
Ve binek hayvanlardan **المُرقُومُ**: bileklerinde küçük dağlamalar bulunan; her biri bir **رَقْمَةٌ** olan; ve bununla, bacaklarında siyahlık bulunduğu için yaban eşeği nitelenir.
Ve **الرَّقْمُ**: nakışlı ipekli kumaştır; “**خز رَقْمٍ**” denir; tıpkı “**برد وشي**” (izafetli) dediğin gibi.
Ve **الرَّقْمَتانِ**: hayvanın ayaklarında karşılıklı iki tırnak benzeri şeydir.
Ve **الرَّقَمةُ**: bir bitkidir.
Ve **الرُّقْمَةُ**: **الأَرْقَم** yılanının rengidir; o ancak siyahlık ve beyazımsı bir karışım beneklenmesidir; ve hepsi **الأراقِمُ**dur; dişisi **رقشاء**dır, **رَقْماء** denmez.
Ve **الأَرْقَمُ** onu sıfat yaptığında “**أرقش**” dersin; **الأَرقَمُ** onun adıdır; bazen onu sıfat yapar; **الباهلي**’nin dediği gibi:
تمرس بي من حينه وأنا **الرَّقِمْ**
Felâketi kasteder.

**مرق**: **المَرَق**: **المَرَقةِ** topluluğudur; onun fiili yoktur.
Ve **المُروقُ**: bir şeyden, giriş yerinden başka bir yerden çıkmaktır.
Ve **المارقةُ**: dinden çıkanlardır; tıpkı okun hedeflenen şeyden **مُروقاً** olarak çıkması gibi; ve ben onu **أمرَقْتُه**. Ve ayıbını açığa vuran kimse için: **أمرَقَ إمراقاً** denir.
Ve yumurta **مَرِقَتِ** **مَرَقاً**; ve **مَذِرَتْ مَذَراً** yani bozuldu da su oldu.
Ve **الامتِراق**: muruğun süratidir; ve güvercin yuvadan **امترقت** etti.
Ve **المُرِّيق**: aspir yağıdır; ve “saf Arapçadır” denir; ve “Arapça değildir” denir. Ve **مراق البطن**: kasıktan göbeğe kadar olan yerdir.

**رمق**: **الرَّمَقُ**: hayatın kalıntısıdır.
Ve **رَمَّقُوهُ** ve **يُرَمِّقُونَه** yani onun **رَمَقَه**’ini tutacak kadar (yaşatacak kadar). Ve denir ki: “Onun geçimi ancak bir **رُمْقَةٌ** ve **رِماقٌ**tır”; dedi ki:
ما زخر معروفك بالرماقِ
Ve **الرِّماقُ**: bakışla **المُرامَقةُ**dır; ve ben onu gözümle sürekli **أرمُقُه** ve **أرامِقُه** ettim; yani bakışımı ona uydururum da bakmayı uzatırım.
Ve **الرّامِقُ**: **الرامج** yani doğanlar ve benzerleriyle avlanan sallanan yemdir; bir baykuşla bağlanır; ayağına siyah bir şey bağlanır ve gözleri dikilir; ve bacağına uzun bir ip bağlanır; doğan onun üzerine konunca avcı onu ipinden alır.

**قمر**: **القَمْراءُ**: **القَمَر** ışığıdır; ve **ليلة مُقمِرةٌ** (ay ışıklı gece).
Ve **اقَمَرَ التَّمْرُ** yani olgunlaşmadı; ta ki soğuk ona isabet etti de tatlılığı ve tadı gitti.
Ve **القُمْرةُ**: **الأقمَرِ** eşeğinin rengidir; yeşilliğe çalan bir renktir.
Ve **القَمْراءُ**: gelirin bir girişi (kalemi)dir.
Ve ben onunla kumar oynadım: **قامَرْتُه**; sonra onu yendim: **قَمَرْتُه**; **القِمار**dandır.
Ve **القُمْريُّ**: kumru gibi bir kuştur; meskeni Hicaz’dır.

**مقر**: **المَقِرُ**: sabır (bitkisi) benzeridir; ve **المَقْرُ** da (böyledir); dedi ki:
إنما الصبر ككنز بارز		طلي المر عليه و**المَقِرْ**
Ve **المَقْرُ**: tuzlu balığı suya koymandır; ve “onu **مَقَرْتُه**; o hâlde o **مَمْقُورٌ**dur” dersin.
