# مقس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%82%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%85%D9%82%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [مقس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%82%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: مقس

مقس: ع على نيل مصر بين يدي القاهرة، ومنه البدر محمد بن علي بن عبد الغني السعودي القاهري، سمع على السخاوي وغيره. وقال أبو سعيد الضرير: مقسه في الماء مقسا، وقمسه قمسا: غطه فيه غطا، وهو على القلب ومقس القربة: ملأها، فإنمقست. ومقس الشيء: كسره أو خرقه. ومقس الماء: جرى في الأرض. ومقاس، ككتان: جبل بالخابور. ومقاس لقب مسهر بن النعمان بن عمرو بن ربيعة بن تيم بن الحارث بن مالك بن عبيد بن خزيمة بن لؤي بن غالب العائذي الشاعر نسبة إلى عائذة بنت الخمس بن قحافة، وهي أمهم، وقيل له: مقاس لأن رجلا قال: هو يمقس الشعر كيف شاء، أي يقوله، يقال مقس من الأكل ما شاء. وكنيته أبو جلدة. ومقست نفسه، كفرح، مقسا: غثت، وقيل: تقززت وكرهت، ونحو ذلك، وقال أبو عمرو: ومقست نفسي من أمر كذا، تمقس، فهي ماقسة، إذا أنفت، وقال مرة: خبثت، وهي بمعنى لقست، كتمقست، قال أبو زيد: صاد أعرابي هامة فأكلها، فقال: ما هذا? فقيل: سماني، فغثت نفسه فقال:
  نفسي تمقس من سماني الأقبر ويروى: تمقحس، كما تقدم. والتمقيس في الماء: الإكثار من صبه، عن ابن عباد. والمماقسة: المغاطة في الماء، وكذلك التماقس. وفي الحديث: خرج عبد الرحمن بن زيد وعاصم ابن عمر يتماقسان في البحر، أي يتغاوصان. ومن المجاز: هو يماقس حوتا، أي يقامس، وقد تقدم. ومما يستدرك عليه: المقس: الجوب والخرق. ومقس في الأرض مقسا: ذهب فيها. وامرأة مقاسة: طوافة.

### Türkçe

مقس: Mısır Nili üzerinde, Kahire’nin ön tarafında bir yer; ondan (nisbetle): el-Bedr **محمد بن علي بن عبد الغني** es-Suʿûdî el-Kāhirî; es-Sehâvî ve başkaları üzerine semâ etti. Ebû Saʿîd ed-Darîr dedi: **مقسه**’si suda **مقسا** (olarak), ve **قمسه**’si **قمسا** (olarak): onu içinde bir örtüşle örttü; bu, kalb üzerinedir. Ve **مقس القربة**: onu doldurdu; böylece **انمقست**. Ve **مقس الشيء**: onu kırdı yahut onu yardı. Ve **مقس الماء**: yerde aktı. Ve **مقاس** (keten gibi): el-Hâbûr’da bir dağ. Ve **مقاس**; ʿÂʾizî şair, **مسهر بن النعمان بن عمرو بن ربيعة بن تيم بن الحارث بن مالك بن عبيد بن خزيمة بن لؤي بن غالب**’in lakabıdır; **عائذة بنت الخمس بن قحافة**’ye nisbetle; o onların annesidir. Ve ona: **مقاس** denildi; çünkü bir adam dedi ki: “O, şiiri dilediği gibi **يمقس** eder”, yani onu söyler. Denilir: “Yemekten dilediğini **مقس** etti.” Künyesi: Ebû Celde. Ve **مقست نفسه** (ferah gibi), **مقسا** (olarak): midesi bulandı; ve denildi: tiksindi ve kerih gördü; ve bunun benzeri. Ebû ʿAmr dedi: “Şu işten nefsim **مقست** etti; **تمقس** eder; o hâlde o **ماقسة**’dir; (bu) burun kıvırdığı zaman.” Bir kere dedi: “Kötülendi”; ve o, **لقست** manasındadır; **كتمقست** gibi. Ebû Zeyd dedi: Bir bedevî bir baykuş avladı da onu yedi; sonra dedi: “Bu nedir?” Denildi: “Sâmânî.” Nefsi bulandı da dedi ki:
  Nefsim, kabirli sâmânîden **تمقس** eder
Rivayet olunur: **تمقحس**; daha önce geçtiği üzere. Ve **التمقيس** suda: onu dökmeyi çoğaltmaktır; İbn ʿAbbâd’dan. Ve **المماقسة**: suda dalıp-çıkmadır; aynı şekilde **التماقس**. Hadiste: “ʿAbdurrahmân b. Zeyd ve ʿÂsım b. ʿUmer denizde **يتماقسان** olarak çıktılar”; yani dalışıyorlardı. Mecazdan: “O, bir balıkla **يماقس** eder”; yani **يقامس** eder; ve daha önce geçti. Ve onun üzerine istidrâk olunan şeylerden: **المقس**: yarma ve yırtma. Ve “yerde **مقس** etti, **مقسا** (olarak)”: onun içinde gitti. Ve **امرأة مقاسة**: çok dolaşan.
